Đặt vấn đề Việt nam đang bước vào thời kì công nghiệp hóa - hiện đại hoá đất nước, xã hội phát triển nhằm đáp ứng những nhu cầu và lợi ích của con người, các hoạt động sản xuất phục vụ cuộc sống của con người đang diễn ra mạnh mẽ, nên đã khai thác và tác động rất nhiều đến môi trường tự nhiên. Các nguồn tài nguyên đang ngày càng cạn kiệt và suy thoái, sự gia tăng dân số gây sức ép lên môi trường và tài nguyên, ý thức và sự hiểu biết của con người về bảo vệ môi trường còn thấp, dẫn tới những vấn đề nan giải như gây ra sự ô nhiễm môi trường ngày càng tăng cao. Lượng rác thải thải ra từ sinh hoạt cũng như các hoạt động sản xuất của con người ngày càng nhiều và mức độ gây ô nhiễm môi trường ngày càng nghiêm trọng ở nhiều vùng khác nhau. Hà Quảng là huyện miền núi vùng cao thuộc biên giới phía bắc của tỉnh Cao Bằng, cách thành phố Cao Bằng 35km.
Với 19 đơn vị hành chính xã, thị trấn, trên địa bàn huyện Hà Quảng có 5 nhóm dân tộc sinh sống, dân tộc Kinh, Tày, Nùng, Mông, Dao. Hiện nay, cùng với sự phát triển nhanh chóng về mặt kinh tế, làm thay đổi bộ mặt của tỉnh Cao Bằng nói chung và huyện Hà Quảng nói riêng, không chỉ cuộc sống của người dân thành thị mà ngay cả cuộc sống của người dân nông thôn đang ngày càng được cải thiện. Người dân nông thôn đã biết chăm lo cuộc sống hàng ngày của mình tốt hơn. Cùng với đó chất thải rắn từ cuộc sống sinh hoạt hàng ngày của người dân nông thôn sẽ tăng lên, thành phần chất thải rắn sinh hoạt của người dân trở nên đa dạng hơn.
Bên cạnh sự phát triển của Du lịch và làng nghề thủ công Hà Quảng cũng đang phải đối mặt với một vấn đề mà cả thế giới đang vấp phải, đó là vấn đề ô nhiễm môi trường đặc biệt là vấn đề chất thải rắn, trong đó chủ yếu là chất thải rắn sinh hoạt. n 2 Mặc dù huyện đã có nhiều nỗ lực trong việc bảo vệ môi trường song vẫn chưa thu được thành tựu đáng kể. Sự phát triển đồng bộ đô thị hóa và việc xây dựng, nâng cấp cơ sở hạ tầng cùng với sự phát triển của các ngành dịch vụ, du lịch, làng nghề thủ công…đã làm phát sinh một lượng lớn chất thải rắn. Mặc dù HTX vệ sinh môi trường cũng như các tổ chức thu gom, vận chuyển và xử lý rác thải đã được thành lập trên địa bàn huyện, tuy nhiên do nguồn kinh phí hạn hẹp, trang thiết bị còn thiếu và thô sơ, nguồn nhân lực hầu hết chưa được đào tạo cơ bản nên gặp nhiều khó khăn trong công tác quản lý và còn nhiều hạn chế trong vấn đề xử lý chất thải rắn nói chung, chất thải sinh hoạt nói riêng.
Chính vì vậy, vấn đề môi trường trên địa bàn huyện đang được quan tâm nhiều hơn, đặc biệt là vấn đề quản lí chất thải rắn vì vậy đòi hỏi phải có sự quản lí cấp thiết về vấn đề này. Việc nghiên cứu đề tài: “Đánh giá hiện trạng quản lý chất thải rắn sinh hoạt trên địa bàn huyện Hà Quảng - tỉnh Cao Bằng” với mục đích đi sâu vào tìm hiểu thực trạng chất thải rắn và công tác quản lý chất thải rắn của huyện Hà Quảng. Trên cơ sở đó đề xuất một số giải pháp nhằm quản lý tốt hơn góp phần xây dựng một môi trường Xanh - Sạch - Đẹp. Mục đích: - Đánh giá được hiện trạng quản lý và xử lý chất thải rắn sinh hoạt trên địa bàn huyện Hà Quảng - tỉnh Cao Bằng - Đưa ra giải pháp nâng cao hiệu quả quản lý chất thải rắn sinh hoạt giúp cho các cơ quan chức năng của địa phương có một định hướng trong việc khống chế ô nhiễm, góp phần bảo vệ bền vững môi trường của huyện Hà Quảng trong những năm sắp tới.
Mục tiêu nghiên cứu 1. Mục tiêu chung - Xây dựng môi trường xanh – sạch – đẹp n 3 - Giảm thiểu ô nhiễm, nâng cao cảnh quan chất lượng môi trường sống cho người dân 1. Mục tiêu cụ thể - Đánh giá hiện trạng CTRSH trên địa bàn huyện Hà Quảng - Đánh giá hiện trạng quản lý, xử lý CTRSH trên địa bàn huyện Hà Quảng - Đề xuất một số biện pháp nhằm nâng cao hiệu quả quản lý, xử lý CTRSH trên địa bàn huyên trong những năm sắp tới 1. Yêu cầu - Số liệu thu thập phải khách quan, trung thực, chính xác.
- Đề xuất những giải pháp kiến nghị phải có tính khả thi, thực tế, phù hợp với điều kiện thực tế của địa phương 1. Ý nghĩa của đề tài * Ý nghĩa trong học tập và nghiên cứu khoa học - Vận dụng kiến thức đã học làm quen với thực tế - Tích luỹ được kinh nghiệm cho công việc khi đi làm - Nâng cao kiến thức thực tế * Ý nghĩa thực tiễn - Đánh giá được thực trạng quản lý chất thải rắn sinh hoạt còn có những hạn chế nào. Trên cơ sở đó đưa ra các biện pháp quản lý, xử lý chất thải rắn sinh hoạt trên địa bàn huyện. n 4 PHẦN 2 TỔNG QUAN TÀI LIỆU 2.
Cơ sở khoa học của đề tài 2. Tổng quan về chất thải rắn Theo điều 3 Nghị định 38/2014 NĐ-CP ngày 24/04/2015 về quản lý chất thải và phế liệu [13]. - Chất thải rắn là chất thải ở thể rắn hoặc sệt (còn gọi là bùn thải) được thải ra từ sản xuất, kinh doanh, dịch vụ, sinh hoạt hoặc các hoạt động khác. - Chất thải rắn sinh hoạt (còn gọi là rác sinh hoạt) là chất thải rắn phát sinh trong sinh hoạt thường ngày của con người.
- Phân loại chất thải là hoạt động phân tách chất thải (đã được phân định) trên thực tế nhằm chia thành các loại hoặc nhóm chất thải để có các quy trình quản lý khác nhau. - Vận chuyển chất thải là quá trình chuyên chở chất thải từ nơi phát sinh đến nơi xử lý, có thể kèm theo hoạt động thu gom, lưu giữ (hay tập kết) tạm thời, trung chuyển chất thải và sơ chế chất thải tại điểm tập kết hoặc trạm trung chuyển. - Tái sử dụng chất thải là việc sử dụng lại chất thải một cách trực tiếp hoặc sau khi sơ chế mà không làm thay đổi tính chất của chất thải. - Tái chế chất thải là quá trình sử dụng các giải pháp công nghệ, kỹ thuật để thu lại các thành phần có giá trị từ chất thải.
- Sơ chế chất thải là việc sử dụng các biện pháp cơ – lý đơn thuần làm thay đổi tính chất vật lý như kích thước, độ ẩm, nhiệt độ để tạo điều kiện thuận lợi cho việc phân loại, lưu giữ, vận chuyển, tái sử dụng, tái chế, đồng n 5 xử lý, xử lý nhằm phối trộn hoặc tách riêng các thành phần của chất thải cho phù hợp với các quy trình quản lý khác nhau - Xử lý chất thải là quá trình sử dụng các giải pháp công nghệ, kỹ thuật (khác với sơ chế) để làm giảm, loại bỏ, cô lập, cách ly, thiêu đốt, tiêu hủy, chôn lấp chất thải và các yếu tố có hại trong chất thải. Có rất nhiều cách phân loại chất thải khác nhau, việc phân loại chất thải hiện nay chưa có quy định chung thống nhất, tuy nhiên bằng những nhìn nhận thực tiễn của hoạt động kinh tế và ý nghĩa của nghiên cứu quản lý đối với chất thải có thể chia ra các cách phân loại sau đây: - Phân loại theo nguồn gốc phát sinh: + Chất thải từ các hộ gia đình hay còn gọi là chất thải hay rác thải sinh hoạt được phát sinh từ các hộ gia đình. + Chất thải từ các hoạt động sản xuất, kinh doanh, thương mại là những chất thải có nguồn gốc phát sinh từ các ngành kinh tế như công nghiệp, nông nghiệp, dịch vụ. - Phân loại chất thải theo thuộc tính vật lý: CTR, chất thải lỏng, chất thải khí.
- Phân loại chất thải theo tính chất hóa học: Theo cách này người ta chia chất thải dạng hữu cơ, vô cơ, hoặc theo đặc tính của vật chất như chất thải dạng kim loại, chất dẻo, thủy tinh, giấy, bìa… - Phân loại theo mức độ nguy hại đối với con người và sinh vật: Chất thải độc hại, chất thải đặc biệt. Mỗi cách phân loại có một mục đích nhất định nhằm phục vụ cho việc nghiên cứu, sử dụng hay kiểm soát và quản lý chất thải có hiệu quả. Nguồn phát sinh chất thải rắn Khối lượng rác thải sinh hoạt ngày càng tăng do tác động của sự gia tăng dân số, sự phát triển kinh tế xã hội, sự thay đổi tính chất tiêu dùng trong đô thị và các vùng nông thôn. n 6 Cơ quan, trường học Nhà dân, khu Nơi vui chơi dân cư giải trí Chất thải rắn Chợ, bến xe, Bệnh viên, cơ nhà ga sở y tế Nông nghiệp, Giao thông, KCN, nhà hoạt động xử lý xây dựng máy, xí rác thải nghiệp, .1: Sơ đồ nguồn gốc phát sinh chất thải rắn 2.
Ảnh hưởng của chất thải rắn đến môi trường và sức khỏe cộng đồng. Mức sống của con người càng cao thì lượng rác thải phát sinh ngày càng nhiều. Sự thải ra các chất thải rắn trong quá trình sinh hoạt và sản xuất của con người đã sinh ra hàng loạt các vấn đề ảnh hưởng đến sức khỏe cộng đồng, ô nhiễm đất, nước, phá hủy cảnh quan, mất cân bằng sinh thái. Ảnh hưởng của CTR đến sức khỏe cộng đồng Bất kỳ một sinh vật sống nào đều trao đổi vật chất và năng lượng với môi trường bên ngoài, con người cũng vậy.
Nhưng khi các môi trường sống đều đang biến đổi theo chiều hướng xấu đi thì chắc chắn sức khỏe con người sẽ bị tác động theo chiều hướng không tốt. Ô nhiễm môi trường do rác thải gây ra ảnh hưởng rất lớn đến sức khỏe cộng đồng. Khí thải từ bãi rác theo con đường hô hấp vào cơ thể, một phần khác như chất hữu cơ, kim loại nặng thâm nhập vào nguồn nước vào cơ thể thông qua đồ ăn, nước uống làm ảnh hưởng nghiêm trọng đến sức khỏe con người là nguyên n 7 nhân của khoảng 22 loại bệnh của con người trong đó có bệnh ung thư và các loại bệnh về tai mũi họng, sốt rét, viêm phổi, đường ruột,… Rác thải tồn đọng tại các khu vực và bãi rác không hợp vệ sinh là nguyên nhân làm phát sinh các ổ dịch bệnh, là nguy cơ đe dọa đến sức khỏe con người.Theo nghiên cứu của tổ chức y tế thế giới WHO, Tỷ lệ người mắc bệnh ung thư ở khu vực gần bãi chôn lấp rác thải chiếm tới 15,25% dân số.