Luận văn thạc sĩ điều tra đánh giá hiện trạng chất lượng môi trường tại xã đồng liên huyện phú bình tỉnh thái nguyên

Luận văn thạc sĩ phân tích chất lượng môi trường tại xã Đồng Liên, huyện Phú Bình, tỉnh Thái Nguyên, cung cấp cái nhìn sâu sắc về hiện trạng môi trường.

• Tác giả: Trịnh Ngọc Bảo Long
• Người hướng dẫn: TS. Dư Ngọc Thành
• Trường học: Đại Học Nông Lâm Thái Nguyên
• Chuyên ngành: Khoa Học Môi Trường
• Đề tài: Điều Tra, Đánh Giá Hiện Trạng Chất Lượng Môi Trường Tại Xã Đồng Liên – Huyện Phú Bình - Tỉnh Thái Nguyên
• Loại tài liệu: khóa luận tốt nghiệp
• Năm xuất bản: 2014
• Địa điểm: Thái Nguyên

Mục lục chi tiết

• LỜI CẢM ƠN
• 1. PHẦN 1 MỞ ĐẦU
• 1.1. Đặt vấn đề
• 1.2. Mục đích, yêu cầu của đề tài
• 1.2.1. Mục đích của đề tài
• 1.2.2. Yêu cầu của đề tài
• 1.2.3. Ý nghĩa của đề tài
• 2. PHẦN 2 TỔNG QUAN TÀI LIỆU
• 2.1. Cơ sở pháp lý
• 2.2. Cơ sở lý luận
• 2.3. Cơ sở thực tiễn
• 2.3.1. Ô nhiễm không khí
• 2.3.2. Ô nhiễm đất
• 2.3.3. Ô nhiễm nước
• 3. NỘI DUNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 3.1. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
• 3.2. Nội dung nghiên cứu
• 3.2.1. Điều kiện tự nhiên kinh tế xã hội xã Đồng Liên
• 3.2.2. Thực trạng công tác quản lý môi trường tại xã Đồng Liên
• 3.2.3. Đánh giá hiện trạng môi trường nông thôn tại xã Đồng Liên
• 3.2.4. Đề xuất một số biện pháp quản lý, tuyên truyền và cách thức giảm thiểu ô nhiễm môi trường của địa phương
• 3.3. Phương pháp nghiên cứu
• 3.3.1. Phương pháp điều tra phỏng vấn
• 3.3.2. Phương pháp kế thừa
• 3.3.3. Phương pháp thu thập số liệu thứ cấp
• 3.3.4. Phương pháp thu thập số liệu sơ cấp
• 3.3.5. Phương pháp tổng hợp xử lý số liệu
• 4. KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU
• 4.1. Điều kiện tự nhiên kinh tế xã hội xã Đồng Liên
• 4.1.1. Điều kiện tự nhiên xã Đồng Liên
• 4.1.2. Điều kiện kinh tế xã hội
• 4.1.3. Thực trạng công tác quản lý môi trường tại xã Đồng Liên
• 4.1.3.1. Những việc đã làm được
• 4.1.3.2. Những tồn tại và thách thức
• 4.2. Đánh giá hiện trạng môi trường nông thôn tại xã Đồng Liên
• 4.2.1. Đánh giá tình hình sử dụng nước sinh hoạt của dân tại xã Đồng Liên
• 4.2.2. Khu nhà vệ sinh và hệ thống nước thải
• 4.2.3. Đánh giá hiện trạng không khí của xã Đồng Liên
• 4.2.4. Công tác vệ sinh môi trường tại xã Đồng Liên
• 4.2.5. Hiện trạng sử dụng phân bón thuốc trừ sâu
• 4.2.6. Nhận thức của người dân về công tác bảo vệ môi trường
• 4.3. Đề xuất một số biện pháp quản lý, tuyên truyền và cách thức giảm thiểu ô nhiễm môi trường của địa phương
• 4.3.1. Đánh giá chung
• 4.3.2. Đề xuất giải pháp
• 5. KẾT LUẬN VÀ ĐỀ NGHỊ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Đặt vấn đề

Việt Nam hiện đang trong quá trình đô thị hóa nhanh chóng, dẫn đến nhiều vấn đề môi trường nghiêm trọng. Tình trạng ô nhiễm không khí, nước và đất đang gia tăng, ảnh hưởng đến sức khỏe và đời sống của người dân. Đặc biệt, tại huyện Phú Bình, tỉnh Thái Nguyên, sự phát triển kinh tế đi kèm với ô nhiễm môi trường đã trở thành một thách thức lớn. Đề tài 'Luận Văn Thạc Sĩ: Đánh Giá Hiện Trạng Chất Lượng Môi Trường Xã Đồng Liên, Huyện Phú Bình, Tỉnh Thái Nguyên' nhằm điều tra và đánh giá chất lượng môi trường tại địa phương, từ đó đề xuất các giải pháp cải thiện tình hình. Việc nghiên cứu này không chỉ có ý nghĩa trong học thuật mà còn mang lại giá trị thực tiễn cho cộng đồng.

1.1. Mục đích của đề tài

Mục đích chính của đề tài là điều tra và đánh giá chất lượng môi trường tại xã Đồng Liên. Đề tài sẽ tập trung vào việc khảo sát tình hình sử dụng nước sinh hoạt, quản lý chất thải và nhận thức của người dân về bảo vệ môi trường. Kết quả nghiên cứu sẽ cung cấp thông tin cần thiết để các cơ quan chức năng có thể đưa ra các biện pháp quản lý và bảo vệ môi trường hiệu quả hơn. Đặc biệt, việc nâng cao nhận thức của người dân về tầm quan trọng của môi trường sẽ góp phần giảm thiểu ô nhiễm và bảo vệ sức khỏe cộng đồng.

II. Tổng quan tài liệu

Tổng quan tài liệu cung cấp cái nhìn tổng quát về tình hình môi trường hiện tại trên thế giới và Việt Nam. Các nghiên cứu trước đây đã chỉ ra rằng ô nhiễm môi trường là một vấn đề nghiêm trọng, ảnh hưởng đến sức khỏe con người và sự phát triển bền vững. Tại Việt Nam, nhiều khu vực đang phải đối mặt với tình trạng ô nhiễm nghiêm trọng do hoạt động công nghiệp và đô thị hóa. Đặc biệt, các xã nông thôn như Đồng Liên cũng không nằm ngoài xu hướng này. Việc đánh giá hiện trạng môi trường tại đây sẽ giúp xác định nguyên nhân và tác động của ô nhiễm, từ đó đề xuất các giải pháp phù hợp.

2.1. Cơ sở pháp lý

Cơ sở pháp lý cho nghiên cứu này bao gồm các luật và nghị định liên quan đến bảo vệ môi trường tại Việt Nam. Luật Bảo vệ môi trường được ban hành nhằm quy định các nguyên tắc, chính sách và biện pháp bảo vệ môi trường. Các quyết định của Chính phủ và Bộ Y tế cũng đóng vai trò quan trọng trong việc quản lý chất lượng môi trường, đặc biệt là trong việc cấp nước sạch và xử lý chất thải. Những quy định này sẽ là căn cứ để đánh giá hiện trạng môi trường tại xã Đồng Liên và đề xuất các giải pháp cải thiện.

III. Nội dung và phương pháp nghiên cứu

Nội dung nghiên cứu bao gồm việc khảo sát điều kiện tự nhiên, kinh tế xã hội của xã Đồng Liên, cũng như thực trạng quản lý môi trường tại đây. Phương pháp nghiên cứu sẽ bao gồm điều tra phỏng vấn, thu thập số liệu thứ cấp và sơ cấp. Việc sử dụng các phương pháp này sẽ giúp đảm bảo tính chính xác và khách quan của kết quả nghiên cứu. Đặc biệt, việc phân tích các yếu tố ảnh hưởng đến chất lượng môi trường sẽ giúp xác định các biện pháp cần thiết để cải thiện tình hình.

3.1. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

Đối tượng nghiên cứu là các hộ gia đình tại xã Đồng Liên, huyện Phú Bình. Phạm vi nghiên cứu sẽ tập trung vào các vấn đề liên quan đến chất lượng nước sinh hoạt, quản lý chất thải và nhận thức của người dân về bảo vệ môi trường. Kết quả nghiên cứu sẽ được tổng hợp và phân tích để đưa ra những đánh giá chính xác về hiện trạng môi trường tại địa phương.

IV. Kết quả nghiên cứu

Kết quả nghiên cứu cho thấy tình trạng ô nhiễm môi trường tại xã Đồng Liên đang ở mức báo động. Nguồn nước sinh hoạt bị ô nhiễm do chất thải từ các hộ gia đình và hoạt động sản xuất nông nghiệp. Hệ thống quản lý chất thải còn nhiều hạn chế, dẫn đến tình trạng rác thải không được thu gom và xử lý đúng cách. Nhận thức của người dân về bảo vệ môi trường còn thấp, ảnh hưởng đến hiệu quả của các chương trình tuyên truyền và giáo dục. Những kết quả này cho thấy cần có sự can thiệp kịp thời từ các cơ quan chức năng để cải thiện chất lượng môi trường.

4.1. Đánh giá hiện trạng môi trường

Đánh giá hiện trạng môi trường tại xã Đồng Liên cho thấy nhiều vấn đề nghiêm trọng. Nước sinh hoạt bị ô nhiễm bởi các chất thải sinh hoạt và hóa chất nông nghiệp. Không khí cũng bị ảnh hưởng bởi bụi và khí thải từ các hoạt động sản xuất. Việc thiếu các biện pháp quản lý chất thải hiệu quả đã dẫn đến tình trạng ô nhiễm nghiêm trọng, ảnh hưởng đến sức khỏe và đời sống của người dân. Cần có các giải pháp cụ thể để cải thiện tình hình này.

V. Đề xuất giải pháp

Để cải thiện chất lượng môi trường tại xã Đồng Liên, cần thực hiện một số giải pháp cụ thể. Đầu tiên, cần tăng cường công tác quản lý chất thải, đảm bảo rác thải được thu gom và xử lý đúng cách. Thứ hai, cần nâng cao nhận thức của người dân về bảo vệ môi trường thông qua các chương trình tuyên truyền và giáo dục. Cuối cùng, cần có sự phối hợp chặt chẽ giữa các cơ quan chức năng và cộng đồng để thực hiện các biện pháp bảo vệ môi trường hiệu quả.

5.1. Giải pháp quản lý chất thải

Giải pháp quản lý chất thải cần được thực hiện đồng bộ và hiệu quả. Cần xây dựng hệ thống thu gom rác thải hợp lý, đảm bảo rác thải được xử lý đúng cách. Đồng thời, cần khuyến khích người dân tham gia vào các hoạt động bảo vệ môi trường, như phân loại rác thải tại nguồn. Việc này không chỉ giúp giảm thiểu ô nhiễm mà còn nâng cao ý thức cộng đồng về bảo vệ môi trường.

Nội dung chính

Bối cảnh và vấn đề nghiên cứu

Quá trình công nghiệp hóa, hiện đại hóa và đô thị hóa tại Việt Nam đang diễn ra với tốc độ nhanh chóng, kéo theo sức ép ngày càng lớn đối với các thành phần môi trường đất, nước và không khí. Tại tỉnh Thái Nguyên, sự tập trung dân cư cùng tốc độ phát triển các khu đô thị, cơ sở đào tạo đại học và cụm sản xuất công nghiệp đã tạo ra áp lực đáng kể đối với hạ tầng kỹ thuật môi trường. Xã Đồng Liên là một xã bán trung du miền núi nằm ở phía Bắc huyện Phú Bình, có vị trí tiếp giáp và cách trung tâm thành phố Thái Nguyên 13 km, cách trung tâm huyện 18 km. Trong tiến trình phát triển kinh tế - xã hội, địa phương bộc lộ những thách thức lớn về tính bền vững: việc gia tăng nhu cầu sử dụng đất, khai thác tài nguyên chưa hợp lý, nước thải sinh hoạt và chất thải chăn nuôi chưa qua xử lý triệt để, rác thải sinh hoạt phát sinh chưa được phân loại tại nguồn.

Nhằm làm rõ thực trạng môi trường nông thôn và cung cấp luận cứ thực tiễn cho công tác quản lý địa phương, tác giả Trịnh Ngọc Bảo Long đã thực hiện khóa luận tốt nghiệp chuyên ngành Khoa học môi trường tại Trường Đại học Nông Lâm – Đại học Thái Nguyên (2014) dưới sự hướng dẫn của TS. Dư Ngọc Thành.

Mục tiêu nghiên cứu của đề tài bao gồm 4 nội dung cụ thể:

1. Điều tra, đánh giá chất lượng môi trường các hộ gia đình trên toàn xã.
2. Đánh giá tình hình hiểu biết của người dân về môi trường ở nông thôn.
3. Điều tra tình hình quản lý về môi trường của xã Đồng Liên.
4. Đề xuất một số giải pháp nhằm cải thiện môi trường khu vực tại xã Đồng Liên, huyện Phú Bình, tỉnh Thái Nguyên.

Để đạt được mục tiêu trên, khóa luận xác lập 7 yêu cầu kỹ thuật và nghiệp vụ:

• Xây dựng phiếu điều tra dễ hiểu, ngắn gọn và đầy đủ thông tin cần thiết; phiếu phỏng vấn bắt buộc phải có số điện thoại và chữ ký của người được phỏng vấn.
• Thu thập các thông tin, tài liệu về điều kiện tự nhiên, kinh tế - xã hội tại địa bàn nghiên cứu.
• Đảm bảo số liệu thu thập có tính chính xác, khách quan và trung thực.
• Tiến hành điều tra theo đúng bộ câu hỏi đã thiết kế.
• Đề xuất các giải pháp cải thiện hiện trạng môi trường mang tính khả thi cao.
• Chỉ rõ hiện trạng môi trường, nguyên nhân phát sinh ô nhiễm và tác động của môi trường đến sức khỏe cộng đồng cũng như sự phát triển kinh tế - xã hội trên địa bàn.
• Các kiến nghị đưa ra phải sát hợp với điều kiện thực tế của địa phương.

Đối tượng và phạm vi nghiên cứu:

• Đối tượng nghiên cứu: Các vấn đề môi trường phát sinh từ hoạt động sinh hoạt, chăn nuôi, canh tác nông nghiệp và công tác quản lý nhà nước về môi trường.
• Phạm vi không gian: Toàn bộ địa bàn xã Đồng Liên, huyện Phú Bình, tỉnh Thái Nguyên (diện tích tự nhiên 886 ha, gồm 10 xóm: Đồng Tâm, Thùng Ong, Đá Gân, Bo, Đồng Cão, Đồng Vạn, Xuân Đám, Đồng Ao, Đồng Tân, Trà Viên).
• Phạm vi thời gian: Các hoạt động điều tra thực địa và thu thập số liệu được thực hiện từ ngày 04/06/2014 đến ngày 05/08/2014; các mốc số liệu thống kê thứ cấp tham chiếu giai đoạn 2010 - 2012.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp

Khóa luận thiết lập hệ thống cơ sở pháp lý và khung lý thuyết quản lý môi trường nông thôn dựa trên các văn bản quy phạm pháp luật và tiêu chuẩn kỹ thuật quốc gia:

• Luật Bảo vệ môi trường Việt Nam năm 2005 (được Quốc hội thông qua ngày 29/11/2005).
• Nghị quyết số 41-NQ/TW của Bộ Chính trị về công tác bảo vệ môi trường trong thời kỳ công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước.
• Quyết định số 104/2000/QĐ-TTg ngày 25/08/2000 của Thủ tướng Chính phủ phê duyệt Chiến lược quốc gia về cấp nước sạch và vệ sinh nông thôn đến năm 2020.
• Quyết định số 08/2005/QĐ-BYT ngày 11/03/2005 của Bộ Y tế ban hành tiêu chuẩn vệ sinh đối với các loại nhà tiêu.
• Nghị định số 149/2004/NĐ-CP ngày 27/07/2004 của Chính phủ quy định về việc cấp phép thăm dò, khai thác, sử dụng tài nguyên nước, xả nước thải vào nguồn nước.
• Thông tư số 15/2006/TT-BYT ngày 30/11/2006 của Bộ Y tế hướng dẫn việc kiểm tra vệ sinh nước sạch, nước ăn uống, nhà tiêu hộ gia đình; Thông tư số 04/2009/TT-BYT ngày 17/06/2009 ban hành Quy chuẩn kỹ thuật quốc gia QCVN 01:2009/BYT và QCVN 02:2009/BYT.
• Tiêu chuẩn Việt Nam TCVN 5502:2003 về nước cấp sinh hoạt – yêu cầu chất lượng.
• Các văn bản quản lý địa phương của tỉnh Thái Nguyên: Quyết định số 22/2010/QĐ-UBND ngày 20/08/2010 về phân cấp nhiệm vụ bảo vệ môi trường; Quyết định số 569/QĐ-UBND ngày 18/03/2010 về việc xử lý triệt để các cơ sở gây ô nhiễm môi trường nghiêm trọng.

Về mặt lý luận, nghiên cứu tổng hợp và áp dụng các khái niệm chuẩn hóa trong khoa học môi trường gồm: môi trường, thành phần môi trường, hoạt động bảo vệ môi trường, phát triển bền vững, tiêu chuẩn môi trường, ô nhiễm môi trường, suy thoái môi trường, sự cố môi trường, chất gây ô nhiễm, chất thải nguy hại, quản lý chất thải, sức chịu tải của môi trường, quan trắc môi trường, đánh giá môi trường chiến lược (ĐMC) và đánh giá tác động môi trường (ĐTM).

Phương pháp nghiên cứu thực tế bao gồm 5 phương pháp chính:

• Phương pháp điều tra phỏng vấn: Thiết kế phiếu khảo sát gồm 2 phần (Phần 1: Thông tin chung về người được phỏng vấn; Phần 2: Hiện trạng môi trường đất, nước, không khí và quản lý chất thải tại địa phương). Dung lượng chọn mẫu là 50 hộ gia đình, chọn mẫu ngẫu nhiên đại diện cho các tầng lớp dân cư, nghề nghiệp và độ tuổi tại các xóm của xã.
• Phương pháp khảo sát thực địa: Tiến hành quan sát trực tiếp hiện trạng nhà vệ sinh, hệ thống cống rãnh thoát nước thải, bãi rác sinh hoạt, đồng ruộng canh tác và nguồn nước khai thác của các hộ gia đình.
• Phương pháp thu thập số liệu thứ cấp: Kế thừa và trích xuất các số liệu thống kê khí tượng, thủy văn, địa hình, dân số, hạ tầng nông thôn mới từ Báo cáo quy hoạch sử dụng đất năm 2012 của UBND xã Đồng Liên, các niên giám thống kê huyện Phú Bình và tài liệu công bố từ các viện nghiên cứu.
• Phương pháp thu thập số liệu sơ cấp: Ghi nhận kết quả trả lời qua 50 phiếu in sẵn kết hợp xác nhận chữ ký, số điện thoại của chủ hộ để bảo đảm tính xác thực của dữ liệu.
• Phương pháp tổng hợp và xử lý số liệu: Sử dụng kỹ thuật thống kê mô tả, phân tích định lượng theo tỷ lệ phần trăm (%), tổng hợp số liệu vào các bảng biểu phân tích và xây dựng đồ thị minh họa trực quan.

Nội dung chính theo từng chương

Phần 1: Mở đầu

Phần mở đầu tập trung luận giải tính cấp thiết của đề tài nghiên cứu trong bối cảnh tốc độ đô thị hóa nhanh chóng tại Việt Nam nói chung và khu vực phụ cận thành phố Thái Nguyên nói riêng. Phân tích chỉ ra áp lực quá tải hạ tầng xử lý nước thải sinh hoạt và chất thải rắn khi dân số tăng nhanh. Tác giả xác lập rõ mục đích nghiên cứu, 7 yêu cầu chuyên môn, đồng thời chỉ ra ý nghĩa kép của đề tài: củng cố năng lực nghiên cứu khoa học cho người học và đóng góp nguồn dữ liệu thực chứng phục vụ công tác hoạch định chính sách bảo vệ môi trường nông thôn vùng núi Đông Bắc.

Phần 2: Tổng quan tài liệu

Tác giả hệ thống hóa cơ sở pháp lý và khung lý luận về môi trường nông thôn, đồng thời phân tích bức tranh ô nhiễm trên thế giới và tại Việt Nam:

• Ô nhiễm không khí: Nêu bật các nguồn phát sinh từ sản xuất công nghiệp, phương tiện giao thông vận tải, hoạt động đốt rơm rạ, phân hủy chất thải chăn nuôi và ô nhiễm không khí trong nhà (IAP) do đun nấu bằng chất đốt sinh học, than tổ ong với nồng độ bụi PM10, PM2.5 vượt ngưỡng cho phép.
• Ô nhiễm nguồn nước: Phân tích thực trạng suy thoái nguồn nước mặt và ô nhiễm asen trong nước ngầm; dẫn chứng số liệu 25 khu công nghiệp tại TP. Hồ Chí Minh xả thải vào hệ thống sông Sài Gòn - Đồng Nai khoảng 1.000.000 m³ nước thải/ngày (chứa 671 tấn cặn lơ lửng, 1.130 tấn BOD5, 1.789 tấn COD), cùng thực trạng chỉ số vi sinh E. Coli trong nước mặt vượt tiêu chuẩn cho phép hàng trăm lần.
• Ô nhiễm môi trường đất: Phân tích áp lực thâm canh nông nghiệp, chỉ ra thực trạng mức tiêu thụ phân bón hóa học trung bình tại Việt Nam (80-90 kg/ha, trồng lúa 150-180 kg/ha) thấp hơn nhiều quốc gia nhưng hiệu lực hấp thụ kém, làm chua đất và tích tụ kim loại nặng; phân tích tác hại của hơn 300 tấn thuốc bảo vệ thực vật tồn đọng chứa các hợp chất hữu cơ khó phân hủy và tập quán sử dụng phân bắc, phân chuồng tươi trong canh tác.

Phần 3: Nội dung và phương pháp nghiên cứu

Trình bày chi tiết khung logic nghiên cứu, phân định ranh giới không gian tại 10 xóm thuộc xã Đồng Liên và giới hạn thời gian khảo sát từ tháng 6 đến tháng 8 năm 2014. Xác lập cấu trúc nội dung nghiên cứu thành 4 nhóm vấn đề trọng tâm: (1) Điều kiện tự nhiên - kinh tế - xã hội; (2) Thực trạng công tác quản lý môi trường xã; (3) Hiện trạng các thành phần môi trường nông thôn; (4) Nhóm giải pháp giảm thiểu ô nhiễm. Thuyết minh chi tiết quy trình chọn mẫu điều tra 50 hộ gia đình, cấu trúc bảng hỏi 2 phần và các công cụ thống kê mô tả được sử dụng để phân tích dữ liệu.

Phần 4: Kết quả nghiên cứu

Đây là chương nội dung trọng tâm của khóa luận, phản ánh toàn diện các dữ liệu thu thập được tại địa phương:

• Điều kiện tự nhiên và hạ tầng: Tổng diện tích đất tự nhiên của xã là 886 ha (đất nông nghiệp chiếm 666,73 ha; đất phi nông nghiệp 218,2 ha; đất chưa sử dụng 1,07 ha). Dân số năm 2010 là 1.569 khẩu, lực lượng lao động khoảng 2.500 người (70% làm nông nghiệp). Tỷ lệ cứng hóa đường trục xã đạt 84,2% (7,5/8,9 km), nhưng đường trục liên thôn mới đạt 22,06% (3,2/14,5 km) và 27,7 km đường ngõ xóm là đường đất (chưa đạt tiêu chí Nông thôn mới số 2). Hệ thống kênh mương có 70% bị xuống cấp; cơ sở vật chất văn hóa chưa đạt tiêu chuẩn.
• Thực trạng công tác quản lý: Địa phương đã bố trí cán bộ địa chính kiêm nhiệm công tác môi trường; hoàn thành thống kê đất đai; triển khai Chương trình 134 và Chương trình 135. Tuy nhiên, xã chưa có cán bộ chuyên trách về môi trường. Tồn tại lớn nhất là việc cấp nước sạch sinh hoạt theo Chương trình 134 cho gần 200 hộ dân đã bị gián đoạn nhiều năm chưa có phương án khắc phục, cùng hiện tượng người dân tự ý phá rừng trồng để trồng ngô, sắn.
• Đánh giá hiện trạng môi trường nông thôn qua 50 phiếu điều tra:
  • Nước sinh hoạt: 64% hộ sử dụng nước máy (32 hộ), 20% dùng nước giếng đào (10 hộ) và 16% dùng nước giếng khoan (8 hộ). Đánh giá cảm quan cho thấy 76% hộ nhận định nước bình thường, 18% phản ánh nước có mùi tanh do nhiễm sắt và asen, 6% phản ánh nước có vị lạ. Có tới 82% hộ dân không sử dụng bể lọc nước.
  • Công trình vệ sinh và thoát nước: 44% hộ có nhà tiêu tự hoại (22 hộ), 24% sử dụng hố xí đất (12 hộ), 12% dùng hố xí hai ngăn (6 hộ) và 20% hộ không có nhà tiêu (10 hộ). Nước thải sinh hoạt xả thẳng vào bể tự hoại chiếm 60%, thải trực tiếp ra sông suối chiếm 22%, đổ vào cống chung 10% và để tự ngấm xuống đất 8%.
  • Môi trường không khí và vệ sinh môi trường: Không khí nhìn chung trong lành do mật độ dân cư thưa và nhiều cây xanh, chưa phát sinh ô nhiễm công nghiệp hay dịch vụ giải trí. Về thu gom rác, 48% hộ mang ra bãi rác tập trung, 38% ký hợp đồng dịch vụ thu gom, 10% đổ rác riêng và 4% đổ tùy tiện. Rác vô cơ khó phân hủy chủ yếu bị gom đốt thủ công.
  • Sử dụng phân bón và thuốc bảo vệ thực vật: Tỷ lệ sử dụng phân chưa qua ủ hoai (phân chuồng tươi, phân bắc) chiếm tới 56% (28 hộ), phân bón hóa học NPK chiếm 28% (14 hộ), phân đã qua ủ chỉ chiếm 4% (2 hộ) và 10% hộ không bón phân.
  • Nhận thức cộng đồng: 80% người dân sẵn sàng tham gia phân loại rác tại nguồn. Có 46% hộ đánh giá việc phân loại rác là rất quan trọng, 24% đánh giá quan trọng và 30% cho rằng không quan trọng.

Kết quả và đóng góp

Nghiên cứu đã lượng hóa chi tiết hiện trạng các nguồn phát thải và mức độ đáp ứng quy chuẩn vệ sinh môi trường tại xã Đồng Liên năm 2014. Dữ liệu khảo sát thực tế trên 50 hộ gia đình được tổng hợp qua bảng số liệu dưới đây:

Hạng mục khảo sát	Phân loại chỉ tiêu	Số hộ (n = 50)	Tỷ lệ (%)
Nguồn nước sinh hoạt	Nước máy	32	64,0
	Nước giếng đào	10	20,0
	Nước giếng khoan	8	16,0
Đánh giá cảm quan nguồn nước	Bình thường (không mùi, không vị)	38	76,0
	Nước có mùi tanh (nghi nhiễm sắt/asen)	9	18,0
	Nước có vị lạ	3	6,0
Biện pháp lọc nước sinh hoạt	Không sử dụng bể lọc	41	82,0
	Có sử dụng bể lọc	9	18,0
Loại hình nhà tiêu hộ gia đình	Nhà tiêu tự hoại	22	44,0
	Hố xí đất	12	24,0
	Không có nhà vệ sinh	10	20,0
	Hố xí hai ngăn	6	12,0
Nơi tiếp nhận nước thải vệ sinh	Bể tự hoại	30	60,0
	Thải trực tiếp ra sông, suối	11	22,0
	Hệ thống cống thải chung	5	10,0
	Để ngấm tự nhiên vào đất	4	8,0
Phương thức thu gom rác thải	Đổ tại bãi rác tập trung của xã	24	48,0
	Được thu gom theo hợp đồng dịch vụ	19	38,0
	Tự đổ rác riêng của hộ	5	10,0
	Đổ tùy tiện	2	4,0
Hiện trạng sử dụng phân bón	Sử dụng phân không ủ (phân tươi)	28	56,0
	Sử dụng phân bón hóa học (NPK)	14	28,0
	Không sử dụng phân bón	5	10,0
	Sử dụng phân đã qua ủ kỹ	2	4,0
	Hình thức khác	1	2,0
Đánh giá tầm quan trọng của phân loại rác	Rất quan trọng	23	46,0
	Không quan trọng	15	30,0
	Quan trọng	12	24,0

Các giải pháp và kiến nghị do tác giả đề xuất:

• Về mặt quản lý nhà nước: Kiện toàn tổ chức bộ máy, bố trí cán bộ có chuyên môn về môi trường thay thế mô hình cán bộ địa chính kiêm nhiệm; đẩy mạnh công tác kiểm tra, giám sát xả thải và xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực bảo vệ môi trường nông thôn.
• Về hạ tầng kỹ thuật: Đề nghị chính quyền khôi phục và xử lý dứt điểm sự cố ngừng cấp nước sinh hoạt thuộc Chương trình 134 cho gần 200 hộ dân; đầu tư xây dựng đồng bộ hệ thống mương rãnh thoát nước thải có nắp đậy; mở rộng mạng lưới cấp nước sạch đô thị tới các xóm vùng sâu.
• Về kỹ thuật canh tác và xử lý chất thải: Hướng dẫn người dân áp dụng kỹ thuật ủ phân chuồng hoai mục bằng chế phẩm vi sinh trước khi bón ruộng, chấm dứt tập quán bón phân tươi; kiểm soát dư lượng thuốc bảo vệ thực vật; hướng dẫn xây dựng bể lọc cát khử sắt đơn giản cho các hộ khai thác nước ngầm.
• Về tuyên truyền: Đẩy mạnh giáo dục truyền thông môi trường học đường và thôn xóm nhằm phát huy tỷ lệ 80% người dân sẵn sàng phân loại rác tại nguồn, hạn chế thói quen đốt rác ni-lông tùy tiện ngoài đồng ruộng.

Đóng góp của nghiên cứu: Khóa luận đã bổ sung nguồn tư liệu thực địa có độ tin cậy cao về hiện trạng chất lượng môi trường tại một xã miền núi thuộc huyện Phú Bình giai đoạn 2014, giúp làm rõ khoảng cách giữa các tiêu chí môi trường trong Bộ tiêu chí quốc gia về nông thôn mới với thực trạng sinh hoạt của người dân.

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

Hạn chế của đề tài:

• Quy mô mẫu điều tra xã hội học còn hạn chế (dừng lại ở 50 hộ gia đình), chưa bao quát hết toàn bộ 10 xóm thuộc xã.
• Đề tài chưa triển khai lấy mẫu phân tích trong phòng thí nghiệm để xác định các thông số hóa lý, vi sinh của nước mặt sông Cầu, sông Đào, nước ngầm và đất canh tác; việc đánh giá chất lượng nước hoàn toàn dựa trên cảm quan của người dân.
• Chưa khảo sát chi tiết nồng độ phát thải từ các phương tiện giao thông và lò đốt gạch thủ công lân cận.

Hướng nghiên cứu tiếp:

• Mở rộng quy mô mẫu khảo sát và kết hợp quan trắc thực địa bằng các thiết bị phân tích chỉ tiêu môi trường (pH, DO, BOD5, COD, Coliform, kim loại nặng, dư lượng hóa chất bảo vệ thực vật).
• Nghiên cứu thiết kế mô hình xử lý nước thải sinh hoạt chi phí thấp và mô hình hầm ủ khí sinh học (Biogas) quy mô hộ gia đình phù hợp với đặc thù bán trung du miền núi.

Giá trị tham khảo

Báo cáo khóa luận là tài liệu tham khảo hữu ích cho:

• Sinh viên chuyên ngành Khoa học môi trường, Quản lý tài nguyên môi trường, Phát triển nông thôn làm cơ sở phương pháp luận khi xây dựng đề cương khảo sát điều tra môi trường cấp xã.
• Cán bộ quản lý môi trường cấp cơ sở, Ủy ban nhân dân xã Đồng Liên và Phòng Tài nguyên và Môi trường huyện Phú Bình trong việc đánh giá mức độ hoàn thành Tiêu chí môi trường (Tiêu chí 17) trong Chương trình Mục tiêu Quốc gia Xây dựng Nông thôn mới.
• Phần đáng tham khảo nhất: Hệ thống bảng hỏi điều tra thực địa, phương pháp xử lý số liệu cảm quan về nguồn nước và các số liệu phản ánh tập quán sử dụng phân bón, phân loại rác thải sinh hoạt của cư dân nông thôn.

Câu hỏi thường gặp

1. Phạm vi khảo sát và cỡ mẫu điều tra thực địa của khóa luận được thực hiện như thế nào?
Nghiên cứu được triển khai tại xã Đồng Liên, huyện Phú Bình, tỉnh Thái Nguyên trong khoảng thời gian từ ngày 04/06/2014 đến ngày 05/08/2014. Tác giả đã tiến hành điều tra ngẫu nhiên bằng phiếu in sẵn kết hợp phỏng vấn trực tiếp tại 50 hộ gia đình thuộc các xóm trong xã, yêu cầu có số điện thoại và chữ ký xác nhận của chủ hộ.

2. Tỷ lệ tiếp cận nước sạch và tình hình sử dụng bể lọc tại xã Đồng Liên ghi nhận kết quả ra sao?
Trong 50 hộ điều tra, có 64% hộ (32 hộ) sử dụng nước máy do công ty nước sạch thành phố cung cấp; 20% hộ (10 hộ) sử dụng nước giếng đào và 16% hộ (8 hộ) sử dụng nước giếng khoan. Về cảm quan, 18% hộ phản ánh nước có mùi tanh do nhiễm sắt và asen. Đáng chú ý, có tới 82% hộ gia đình (41 hộ) hoàn toàn không lắp đặt hoặc sử dụng bể lọc nước sinh hoạt.

3. Hiện trạng công trình vệ sinh và nơi xả thải của các hộ gia đình bộc lộ những rủi ro nào?
Tỷ lệ hộ gia đình có nhà tiêu tự hoại đạt 44% (22 hộ), trong khi tỷ lệ sử dụng hố xí đất chiếm 24% (12 hộ), hố xí hai ngăn chiếm 12% (6 hộ) và vẫn còn 20% số hộ (10 hộ) hoàn toàn không có nhà tiêu hợp vệ sinh. Bên cạnh đó, có 22% hộ dân xả thẳng nước thải sinh hoạt ra sông, suối lân cận và 8% để nước thải tự ngấm trực tiếp xuống lòng đất, tạo ra nguy cơ ô nhiễm nguồn nước ngầm.

4. Thói quen sử dụng phân bón trong canh tác nông nghiệp tại địa phương có điểm gì bất cập?
Có tới 56% số hộ được khảo sát (28 hộ) sử dụng phân chuồng tươi, phân bắc chưa qua ủ hoai mục để bón trực tiếp cho cây trồng, gây nguy cơ phát tán vi sinh vật gây bệnh và mùi hôi thối vào môi trường đất, nước. Phân bón hóa học NPK được sử dụng tại 28% số hộ (14 hộ), phân đã qua ủ kỹ chỉ chiếm 4% (2 hộ) và 10% hộ không bón phân.

5. Công tác quản lý môi trường tại xã Đồng Liên thời điểm nghiên cứu gặp phải khó khăn cốt lõi nào?
Chính quyền cấp xã chưa có cán bộ chuyên trách về công tác bảo vệ môi trường mà phải bố trí cán bộ địa chính kiêm nhiệm. Cơ sở hạ tầng môi trường còn yếu kém, nổi cộm là tình trạng dự án cấp nước sinh hoạt theo Chương trình 134 cho gần 200 hộ dân đã bị ngừng trệ nhiều năm không thể cung cấp nước nhưng chưa có phương án xử lý dứt điểm.

Kết luận

Khóa luận của tác giả Trịnh Ngọc Bảo Long đã phản ánh toàn diện bức tranh môi trường nông thôn tại xã Đồng Liên, huyện Phú Bình, tỉnh Thái Nguyên năm 2014 thông qua phương pháp điều tra thực địa 50 hộ dân. Kết quả nghiên cứu đã chỉ ra sự phân hóa rõ rệt trong tiếp cận nước sạch, hạ tầng nhà tiêu hợp vệ sinh và những bất cập nghiêm trọng trong tập quán dùng phân tươi và xử lý rác sinh hoạt. Các giải pháp đề xuất mang tính sát thực, hỗ trợ địa phương hoàn thiện tiêu chí môi trường trong xây dựng nông thôn mới và nâng cao năng lực quản lý nhà nước tại cơ sở.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Đặt vấn đề Đất nước ta hiện nay đang trong quá trình đô thị hóa phát triển không ngừng cả về tốc độ lẫn quy mô, số lượng lẫn chất lượng. Bên cạnh những mặt tích cực, những tiến bộ vượt bậc thì vẫn còn những mặt tiêu cực, những hạn chế mà không một nước đang phát triển nào không phải đối mặt. Đó là tình trạng môi trường ngày càng bị ô nhiễm cụ thể đó là ô nhiễm về đất, nước, không khí và tài nguyên thiên nhiên ngày càng trở nên cạn kiệt. Hiện nay, quá trình hình thành các khu công nghiệp, khu dân cư sẽ tạo ra một lượng nước thải sinh hoạt đáng kể.

Việc thải bỏ nước thải sinh hoạt một cách bừa bãi ra môi trường ao hồ và các lưu vực sông suối đã khiến rất nhiều sinh vật thủy sinh không sống được, là môi trường sống cho các vật trung gian gây bệnh. Nước thải sinh hoạt này ngấm xuống nguồn nước ngầm khiến cho người dân không có nước để sinh họat. Vì vậy nước thải nói chung và nước thải sinh hoạt nói riêng cần có biện pháp quản lý hay xử lý thích hợp nếu không nó sẽ là nguyên nhân chính gây ô nhiễm môi trường, làm ảnh hưởng trực tiếp đến cuộc sống và sức khỏe của người dân. Thành Phố Thái Nguyên là một nơi tập chung dân cư và nhiều trường đại học.Sự gia tăng dân số cùng với tốc độ đô thị hóa nhanh, đặc biệt là sự tập trung đông dân cư ở các khu trung tâm gây ra sự quá tải cho môi trường .Những vấn đề vấn đề đang tập trung sự quan tâm chú ý của nhân dân có thể kể tới đó là sự ô nhiễm môi trường do nước thải sinh hoạt từ các hộ dân cư, các khu nhà ở, nhà trọ sinh viên, do rác thải từ các hoạt động sinh hoạt và thương mại dịch vụ, tiếng ồn và khói bụi do các hoạt động giao thông, các cơ sở sản xuất….

n 2 Huyện Phú Bình là một huyện trung du của tỉnh Thái Nguyên. Huyện Phú Bình nằm ở phía nam của tỉnh, trung tâm huyện cách thành phố Thái Nguyên 26 km, cách thị xã Bắc Ninh 50km. Tổng diện tích đất tự nhiên của huyện là 249,36 km2. Dân số năm 2010 là 146.086 người, mật độ dân số 586 người/km2.

Trong những năm quá trình phát triển kinh tế của huyện cũng có những chuyển biến tích cực,đời sống cả nhân đã được nâng cao về vật chất và tinh thần. Để đảm cho chất lượng cuộc sống của người dân ngày càng được nâng cao, huyện đã luôn quan tâm phát triển đặc biệt với các xã còn gặp nhiều khó khăn. Đồng Liên cũng là một trong những xã cũng có những bước phát triển trông thấy trong những năm vừa qua. Tuy nhiên đằng sau những bước phát triển tích cực vẫn còn tồn tại những dấu hiệu thiếu bền vững của quá trình phát triển như: môi trường bị ô nhiễm, nguồn tài nguyên của xã chưa được khai thác hiệu quả, bền vững, nhu cầu sử dụng đất đai trong quá trình phát triển kinh tế xã hội ngày càng tăng mạnh.

Phải làm thế nào để đảm bảo hài hòa giữa lợi ích kinh tế xã hội và bền vững về môi trường. Xuất phát từ vấn đề đó, được sự nhất trí của Ban giám hiệu nhà trường Ban chủ nhiêm Khoa Môi Trường, dưới sự hướng dẫn trực tiếp của TS. Dư Ngọc Thành tôi đã tiến hành nghiên cứu đề tài “Điều tra, đánh giá hiện trạng chất lượng môi trường tại xã Đồng Liên – huyện Phú Bình- tỉnh Thái Nguyên”.2 Mục đích, yêu cầu của đề tài 1.1 Mục đích của đề tài - Điều tra, đánh giá chất lượng môi trường các hộ gia đình trên toàn xã. - Đánh giá tình hình hiểu biết của người dân về môi trường ở nông thôn.