Bối cảnh và vấn đề nghiên cứu
Công tác thu hồi đất, bồi thường, hỗ trợ và tái định cư là một trong những nội dung phức tạp nhất của hoạt động quản lý nhà nước về đất đai tại Việt Nam. Quá trình công nghiệp hóa, hiện đại hóa và đô thị hóa đòi hỏi việc thu hồi diện tích đất đai đáng kể từ người dân để bàn giao cho các dự án phát triển cơ sở hạ tầng, khu công nghiệp và chỉnh trang đô thị. Đất đai là môi trường sống và là tư liệu sản xuất không thể thay thế, đặc biệt đối với khu vực nông nghiệp. Việc thu hồi đất tác động trực tiếp đến sinh kế, tài sản và quyền lợi của người sử dụng đất.
Tại thành phố Thái Nguyên, trung tâm kinh tế - văn hóa của các tỉnh miền núi phía Bắc, việc triển khai đồng loạt nhiều dự án phát triển đô thị và công nghiệp trong giai đoạn 2013–2015 tạo áp lực lớn lên quỹ đất. Điểm nghẽn lớn nhất trong thực tiễn bồi thường giải phóng mặt bằng là sự chênh lệch giữa giá đất bồi thường do Nhà nước quy định và giá chuyển nhượng thực tế trên thị trường, dẫn đến tâm lý chưa đồng thuận, khiếu nại và chậm bàn giao mặt bằng thi công.
Dự án Xây dựng khu tái định cư phục vụ dự án nắn suối Tân Long tại phường Tân Long, thành phố Thái Nguyên do Công ty TNHH MTV Than Khánh Hòa – VVMI làm chủ đầu tư là công trình trọng điểm. Việc giải phóng mặt bằng cho dự án này nảy sinh nhiều vướng mắc trong khâu kiểm đếm, xác định nguồn gốc đất và bố trí chỗ ở mới cho các hộ dân bị thu hồi đất. Đề tài của tác giả Đặng Thị Thanh Lan được triển khai nhằm đánh giá thực trạng công tác giải phóng mặt bằng tại dự án, tìm ra nguyên nhân của các tồn tại và đề xuất giải pháp khả thi.
Mục tiêu nghiên cứu được xác định cụ thể trong khóa luận gồm:
- Mục tiêu tổng quát: Đánh giá thực trạng công tác bồi thường giải phóng mặt bằng xây dựng khu tái định cư dự án nắn suối Tân Long, phường Tân Long, thành phố Thái Nguyên, tỉnh Thái Nguyên giai đoạn 2013 – 2015.
- Mục tiêu cụ thể:
- Đánh giá kết quả công tác bồi thường giải phóng mặt bằng tại dự án;
- Đánh giá những thuận lợi, khó khăn còn tồn tại trong công tác bồi thường giải phóng mặt bằng của dự án;
- Trên cơ sở đánh giá thuận lợi, khó khăn, rút ra các bài học kinh nghiệm cho công tác bồi thường giải phóng mặt bằng đối với các dự án tương tự trên địa bàn;
- Xác định và đề xuất một số giải pháp nhằm góp phần hoàn thiện việc thực hiện chính sách bồi thường giải phóng mặt bằng và ổn định nâng cao đời sống của các hộ dân bị thu hồi đất.
Đối tượng và phạm vi nghiên cứu:
- Đối tượng nghiên cứu: Kết quả công tác bồi thường giải phóng mặt bằng xây dựng khu tái định cư dự án nắn suối Tân Long, bao gồm đất đai, tài sản gắn liền trên đất, cùng các chính sách và quy trình triển khai giải phóng mặt bằng của dự án.
- Phạm vi không gian: Khu vực thực hiện dự án xây dựng khu tái định cư dự án nắn suối Tân Long, phường Tân Long, thành phố Thái Nguyên, tỉnh Thái Nguyên.
- Phạm vi thời gian và địa điểm thực hiện: Số liệu và tài liệu nghiên cứu tập trung trong giai đoạn 2013 – 2015; thời gian nghiên cứu thực địa và thu thập số liệu tại Trung tâm Phát triển quỹ đất tỉnh Thái Nguyên từ ngày 26/08/2015 đến ngày 20/11/2015.
Cơ sở lý thuyết và phương pháp
Khóa luận thuộc chuyên ngành Quản lý đất đai, kết hợp giữa nghiên cứu lý luận pháp lý và nghiên cứu thực tiễn thông qua điều tra, khảo sát thống kê mô tả.
Về cơ sở lý luận, đề tài dựa trên các khái niệm pháp lý cốt lõi được định hình bởi Luật Đất đai năm 2013:
- "Thu hồi đất": Nhà nước quyết định thu lại quyền sử dụng đất của người được trao quyền hoặc thu lại đất của người vi phạm pháp luật đất đai.
- "Bồi thường về đất": Việc Nhà nước trả lại giá trị quyền sử dụng đất đối với diện tích đất thu hồi cho người sử dụng đất theo nguyên tắc bảo đảm dân chủ, khách quan, công bằng, công khai, kịp thời và đúng luật (Điều 74, Điều 75 Luật Đất đai 2013).
- "Hỗ trợ khi Nhà nước thu hồi đất": Hoạt động trợ giúp của Nhà nước cho người có đất thu hồi để ổn định đời sống, sản xuất và phát triển.
- "Tái định cư": Quá trình bồi thường thiệt hại về đất, tài sản, di chuyển đến nơi ở mới và thực hiện các hoạt động hỗ trợ phục hồi sinh kế, việc làm, cơ sở vật chất bằng hoặc tốt hơn nơi ở cũ.
- Nghiên cứu cơ chế tác động của quản lý nhà nước tới tiến độ giải phóng mặt bằng: Hệ thống văn bản quy phạm pháp luật, công tác quy hoạch kế hoạch sử dụng đất, giao đất cho thuê đất, hệ thống hồ sơ địa chính (theo Thông tư số 24/2014/TT-BTNMT), công tác đăng ký cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất, công tác thanh tra và định giá đất.
- Tổng quan so sánh quốc tế: Kinh nghiệm bồi thường của Trung Quốc (đất đai thuộc sở hữu nhà nước, cấm mua bán chuyển nhượng đất, thông báo trước 1 năm, bồi thường bằng tiền hoặc nhà ở theo giá thị trường linh hoạt, chuẩn bị kỹ kế hoạch tái định cư) và Thái Lan (chấp nhận sở hữu tư nhân về đất đai, áp dụng Luật Trưng dụng bất động sản năm 1987, thỏa thuận bồi thường trên hợp đồng dựa trên giá thị trường và giải quyết khiếu nại qua tòa án).
Về cơ sở pháp lý, khóa luận vận dụng hệ thống văn bản từ Trung ương đến địa phương có hiệu lực trong giai đoạn 2013–2015:
- Văn bản Trung ương: Luật Đất đai số 45/2013/QH13; các Nghị định số 43/2014/NĐ-CP (quy định chi tiết một số điều của Luật Đất đai), Nghị định số 44/2014/NĐ-CP (quy định về giá đất), Nghị định số 47/2014/NĐ-CP (quy định về bồi thường, hỗ trợ, tái định cư); các Thông tư số 30/2014/TT-BTNMT (hồ sơ giao đất, cho thuê đất, thu hồi đất), Thông tư số 36/2014/TT-BTNMT (phương pháp định giá đất), Thông tư số 37/2014/TT-BTNMT (quy định chi tiết bồi thường, hỗ trợ, tái định cư) và Thông tư số 24/2014/TT-BTNMT (hồ sơ địa chính).
- Văn bản của UBND tỉnh Thái Nguyên: Quyết định số 31/2014/QĐ-UBND (quy định về bồi thường, hỗ trợ và tái định cư trên địa bàn tỉnh); Quyết định số 2581/2014/QĐ-UBND (phê duyệt danh mục công trình thu hồi đất năm 2014); Quyết định số 55/2014/QĐ-UBND (đơn giá bồi thường nhà cửa, công trình kiến trúc); Quyết định số 56/2014/QĐ-UBND (đơn giá bồi thường cây cối, hoa màu); Quyết định số 57/2014/QĐ-UBND (Bảng giá đất giai đoạn 2015–2019); Quyết định số 3132/2014/QĐ-UBND (kế hoạch sử dụng đất năm 2015 TP Thái Nguyên); Quyết định số 582/2015/QĐ-UBND (kiện toàn Hội đồng bồi thường, hỗ trợ và tái định cư TP Thái Nguyên); Quyết định số 475/2015/QĐ-UBND và Quyết định số 854/2015/QĐ-UBND (phê duyệt giá đất ở giao tái định cư và giá đất bồi thường giải phóng mặt bằng).
- Văn bản trực tiếp phục vụ dự án: Quyết định số 8352/2014/QĐ-UBND ngày 22/07/2014 (phê duyệt nhiệm vụ Quy hoạch chi tiết tỷ lệ 1/500 Khu tái định cư); Quyết định số 0283/QĐ-CMV ngày 12/02/2015 của Tổng công ty Công nghiệp mỏ Việt Bắc (phê duyệt Báo cáo kinh tế kỹ thuật xây dựng công trình giai đoạn I); Thông báo số 164/TB-UBND ngày 30/03/2015 của UBND thành phố Thái Nguyên (thông báo thu hồi đất); Quyết định số 6390/2015/QĐ-UBND ngày 30/06/2015 (phê duyệt phương án dự toán bồi thường, hỗ trợ đợt 1); Công văn số 2176/UBND-TH ngày 13/08/2015 của UBND tỉnh Thái Nguyên.
Phương pháp nghiên cứu thực tế gồm:
- Phương pháp điều tra thu thập số liệu sơ cấp: Phỏng vấn trực tiếp 20 hộ gia đình tại địa bàn nghiên cứu bằng phiếu điều tra theo phương pháp PRA (Đánh giá nhanh nông thôn có sự tham gia của người dân); phỏng vấn chuyên gia, cán bộ quản lý và lãnh đạo chuyên trách; quan sát trực tiếp hiện trạng khu vực dự án.
- Phương pháp thu thập số liệu thứ cấp: Tiếp cận hồ sơ, báo cáo tại Trung tâm Phát triển quỹ đất tỉnh Thái Nguyên, Phòng Tài nguyên và Môi trường TP Thái Nguyên, Ban bồi thường giải phóng mặt bằng, Phòng Thống kê TP Thái Nguyên và UBND phường Tân Long.
- Phương pháp xử lý và phân tích số liệu: Phương pháp thống kê so sánh, phương pháp kế thừa tư liệu quy hoạch địa phương, tổng hợp và xử lý dữ liệu định lượng bằng phần mềm Microsoft Excel.
Nội dung chính theo từng chương
Phần 1: Mở đầu
Phần này trình bày tính cấp thiết của việc thu hồi đất phục vụ mục tiêu công nghiệp hóa, đô thị hóa, đồng thời nhận diện xung đột lợi ích cốt lõi giữa mức giá đền bù của Nhà nước và giá thị trường. Tác giả xác lập hệ thống mục tiêu tổng quát, mục tiêu cụ thể, ý nghĩa khoa học và thực tiễn của đề tài trong việc hoàn thiện công tác quản lý đất đai tại thành phố Thái Nguyên.
Phần 2: Tổng quan tài liệu nghiên cứu
Chương này tổng kết hệ thống lý luận về công tác thu hồi, bồi thường, hỗ trợ, tái định cư và phân tích các yếu tố tác động như hồ sơ địa chính, định giá đất, thị trường bất động sản và chuyển đổi nghề nghiệp. Tác giả phân tích kinh nghiệm thực tiễn từ Trung Quốc và Thái Lan, khái quát bức tranh bồi thường giải phóng mặt bằng tại Việt Nam và tỉnh Thái Nguyên.
Đặc biệt, tác giả hệ thống hóa quy trình bồi thường, giải phóng mặt bằng gồm 8 bước theo quy định của Luật Đất đai 2013 đang áp dụng tại tỉnh Thái Nguyên:
- Bước 1: Công bố quy hoạch;
- Bước 2: Xây dựng và phê duyệt kế hoạch thu hồi đất, điều tra, khảo sát, đo đạc, kiểm đếm (khoản 1 Điều 17 Nghị định 43/2014/NĐ-CP);
- Bước 3: Quyết định thành lập Hội đồng bồi thường và tổ công tác giúp việc;
- Bước 4: Thực hiện kế hoạch thu hồi đất, điều tra, khảo sát, đo đạc, kiểm đếm và xác nhận hồ sơ;
- Bước 5: Lập, lấy ý kiến công khai và thẩm định phương án bồi thường, hỗ trợ, tái định cư;
- Bước 6: Ban hành quyết định thu hồi đất và quyết định phê duyệt phương án bồi thường trong cùng một ngày, sau đó niêm yết công khai;
- Bước 7: Tổ chức chi trả tiền bồi thường, hỗ trợ trong thời hạn 30 ngày kể từ ngày quyết định thu hồi đất có hiệu lực;
- Bước 8: Bàn giao mặt bằng sạch hoặc thực hiện cưỡng chế thu hồi đất theo Điều 71 Luật Đất đai 2013 nếu người có đất không chấp hành.
Tác giả cũng phân tích 7 nhóm yếu tố tác động đến tiến độ giải phóng mặt bằng trên địa bàn gồm: (1) Hiệu lực quản lý đất đai và hồ sơ địa chính; (2) Thủ tục hành chính; (3) Năng lực, thái độ của cán bộ giải quyết chính sách; (4) Khả năng xử lý các vướng mắc phát sinh; (5) Tiến độ hoàn thiện hạ tầng khu tái định cư; (6) Năng lực tài chính và điều hành của chủ đầu tư; (7) Hiệu quả công tác dân vận, tuyên truyền pháp luật đất đai.
Phần 3: Đối tượng, nội dung và phương pháp nghiên cứu
Nội dung chương trình bày chi tiết về đối tượng nghiên cứu (đất đai, tài sản trên đất, chính sách bồi thường dự án nắn suối Tân Long); địa điểm nghiên cứu tại Trung tâm Phát triển quỹ đất tỉnh Thái Nguyên; thời gian thực hiện đề tài từ 26/08/2015 đến 20/11/2015; quy trình lấy mẫu điều tra xã hội học với 20 hộ gia đình bằng công cụ bảng hỏi PRA và các kỹ thuật tổng hợp số liệu trên Excel.
Phần 4: Kết quả nghiên cứu và thảo luận
Chương này phản ánh toàn bộ kết quả phân tích số liệu thực nghiệm tại phường Tân Long và dự án nghiên cứu:
- Điều kiện tự nhiên và kinh tế - xã hội phường Tân Long:
- Vị trí địa lý: Diện tích tự nhiên 226,61 ha; giáp xã Sơn Cẩm (huyện Phú Lương) ở phía Bắc và phía Đông, giáp xã Phúc Hà ở phía Tây, giáp phường Quan Triều ở phía Nam. Phường có Quốc lộ 3 và tuyến đường sắt Hà Nội - Thái Nguyên chạy qua.
- Địa hình, khí hậu, thủy văn: Địa hình đồi núi xen lẫn ruộng thấp trũng, cao độ nền xây dựng từ 26m đến 27m, cao độ tự nhiên thấp nhất từ 20m đến 21m, cao độ cao nhất từ 50m đến 60m. Khí hậu nhiệt đới gió mùa, nhiệt độ trung bình năm 22–23°C (cao tuyệt đối 37°C, thấp tuyệt đối 3°C), lượng mưa trung bình 2.007 mm/năm (85% tập trung vào tháng 6, 7, 8, 9), độ ẩm không khí trung bình 82%. Thủy văn chịu ảnh hưởng của hệ thống sông Cầu và các suối dọc ranh giới hành chính.
- Dân số và lao động năm 2013: Dân số có 6.207 người với 2.017 hộ (576 hộ nông nghiệp, 1.441 hộ phi nông nghiệp); mật độ dân số đạt 2.739 người/km²; tỷ lệ gia tăng dân số tự nhiên 0,8%; thu nhập bình quân đầu người đạt 18 triệu đồng/người/năm. Tỷ lệ hộ nghèo giảm từ 11,3% (174 hộ năm 2006) xuống còn 4,04% (65 hộ vào cuối năm 2009).
- Hiện trạng sử dụng đất đai của phường Tân Long năm 2013:
Tổng diện tích tự nhiên là 226,61 ha, được phân bổ chi tiết theo các bảng thống kê trong văn bản:
Bảng 1: Cơ cấu sử dụng đất phường Tân Long năm 2013
| Loại đất |
Diện tích (ha) |
Cơ cấu so với diện tích tự nhiên (%) |
| I. Đất đang sử dụng |
219,11 |
96,69 |
| 1. Đất nông nghiệp |
116,42 |
51,37 |
| - Đất sản xuất nông nghiệp |
82,79 |
36,53 |
| - Đất lâm nghiệp |
28,56 |
12,60 |
| - Đất nuôi trồng thủy sản |
5,07 |
2,24 |
| - Đất nông nghiệp khác |
0,00 |
0,00 |
| 2. Đất phi nông nghiệp |
102,69 |
45,32 |
| - Đất ở |
35,40 |
15,62 |
| - Đất phát triển hạ tầng |
40,39 |
17,82 |
| II. Đất chưa sử dụng |
7,50 |
3,31 |
| - Đất bằng chưa sử dụng |
0,42 |
0,19 |
| - Đất đồi núi chưa sử dụng |
7,08 |
3,12 |
| Tổng diện tích đất tự nhiên |
226,61 |
100,00 |
Bảng 2: Hiện trạng chi tiết đất nông nghiệp phường Tân Long
| STT |
Chỉ tiêu |
Mã |
Diện tích (ha) |
Cơ cấu (%) |
| 1 |
Đất nông nghiệp |
NNP |
116,42 |
51,37 |
| 1.1 |
Đất sản xuất nông nghiệp |
SXN |
82,79 |
36,53 |
| - |
Đất trồng cây hàng năm |
CHN |
31,13 |
13,74 |
| - |
Đất trồng lúa (chuyên trồng lúa nước) |
LUA (LUC) |
12,59 |
5,56 |
| - |
Đất trồng cây hàng năm khác |
HNK |
17,64 |
7,78 |
| - |
Đất trồng cây lâu năm |
CLN |
51,66 |
22,80 |
| 1.2 |
Đất lâm nghiệp |
NLP |
28,56 |
12,60 |
| 1.3 |
Đất nuôi trồng thủy sản |
NTS |
5,07 |
2,24 |
Bảng 3: Hiện trạng chi tiết đất phi nông nghiệp phường Tân Long
| STT |
Chỉ tiêu |
Mã |
Diện tích (ha) |
Cơ cấu (%) |
| 2 |
Đất phi nông nghiệp |
PNN |
102,69 |
45,32 |
| 2.2 |
Đất chuyên dùng |
CDG |
51,15 |
22,57 |
| - |
Đất trụ sở cơ quan, công trình sự nghiệp |
CTS |
1,54 |
0,68 |
| - |
Đất quốc phòng, an ninh |
CQA |
0,55 |
0,24 |
| - |
Đất sản xuất, kinh doanh phi nông nghiệp |
CSK |
8,63 |
3,81 |
| - |
Đất cơ sở sản xuất, kinh doanh |
SKC |
7,46 |
3,29 |
| - |
Đất sản xuất vật liệu xây dựng, gốm sứ |
SKX |
1,17 |
0,52 |
| 2.4 |
Đất có mục đích công cộng |
CCC |
40,43 |
17,82 |
| - |
Đất giao thông |
DGT |
32,65 |
14,41 |
| - |
Đất thủy lợi |
DTL |
3,01 |
1,33 |
| - |
Đất chuyển dẫn năng lượng, truyền thông |
DNT |
1,84 |
0,81 |
| - |
Đất cơ sở văn hóa |
DVH |
0,33 |
0,15 |
| - |
Đất cơ sở y tế |
DYT |
0,05 |
0,02 |
| - |
Đất cơ sở giáo dục - đào tạo |
DGD |
1,93 |
0,85 |
| - |
Đất cơ sở thể dục - thể thao |
DTT |
0,21 |
0,09 |
| - |
Đất chợ |
DCH |
0,37 |
0,16 |
| - |
Đất có di tích, danh thắng |
LDT |
0,04 |
0,02 |
| 2.3 |
Đất tôn giáo, tín ngưỡng |
TTN |
0,12 |
0,05 |
| 2.4 |
Đất nghĩa trang, nghĩa địa |
NTD |
1,72 |
0,76 |
| 2.5 |
Đất sông suối và mặt nước chuyên dùng |
SMN |
14,22 |
6,28 |
| 2.6 |
Đất phi nông nghiệp khác |
PNK |
0,08 |
0,04 |
Đất đô thị (đất ở) có diện tích 35,40 ha, chiếm 15,62% diện tích tự nhiên, đạt bình quân 49,56 m²/người.
-
Thực trạng quản lý nhà nước về đất đai tại phường:
Địa giới hành chính đã được cắm mốc thực địa và chuyển vẽ lên bản đồ. Công tác đo đạc, lập bản đồ địa chính thực hiện ở các tỷ lệ 1/500 và 1/1.000. Việc giao đất, cho thuê đất cơ bản đúng trình tự, tuy nhiên công tác cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất và lập quy hoạch sử dụng đất còn hạn chế; việc thu hồi đất thực hiện các dự án trọng điểm còn chậm do giá đền bù chưa thống nhất và thời gian giải quyết kéo dài.
-
Quá trình triển khai giải phóng mặt bằng dự án khu tái định cư nắn suối Tân Long:
Dự án được triển khai trên các căn cứ pháp lý: Kế hoạch sử dụng đất năm 2015 thành phố Thái Nguyên (Quyết định số 3132/QĐ-UBND); Công văn số 2176/UBND-TH ngày 13/8/2015 của UBND tỉnh Thái Nguyên về việc triển khai dự án phục vụ nắn suối cho Công ty TNHH MTV Than Khánh Hòa – VVMI; Quyết định số 8352/QĐ-UBND ngày 22/7/2014 phê duyệt quy hoạch chi tiết 1/500; Quyết định số 0283/QĐ-CMV ngày 12/2/2015 của Tổng công ty Công nghiệp mỏ Việt Bắc phê duyệt Báo cáo kinh tế kỹ thuật giai đoạn I; Thông báo thu hồi đất số 164/TB-UBND ngày 30/3/2015 của UBND thành phố Thái Nguyên và Quyết định phê duyệt dự toán bồi thường đợt 1 số 6390/2015/QĐ-UBND ngày 30/06/2015.
Phần 5: Kết luận và đề nghị
Phần kết luận tóm lược các kết quả khảo sát, khẳng định ý nghĩa của dự án đối với việc nắn dòng suối Tân Long phục vụ sản xuất than của Mỏ than Khánh Hòa và ổn định đời sống nhân dân. Phần đề nghị tập trung vào việc hoàn thiện quy trình định giá đất cụ thể sát với thị trường, đẩy mạnh tiến độ cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất, hoàn thiện đồng bộ hạ tầng kỹ thuật trước khi đưa dân vào khu tái định cư và nâng cao năng lực đối thoại của tổ công tác bồi thường.
Kết quả và đóng góp
Về kết quả chính, công trình đã thực hiện việc tổng hợp toàn diện các chỉ số tự nhiên, kinh tế - xã hội và cơ cấu sử dụng đất đai của phường Tân Long năm 2013 với tổng diện tích 226,61 ha (trong đó đất nông nghiệp chiếm 51,37%, đất phi nông nghiệp chiếm 45,32%, đất chưa sử dụng chiếm 3,31%). Nghiên cứu cung cấp số liệu chi tiết về bình quân đất ở đạt 49,56 m²/người, mức thu nhập bình quân 18 triệu đồng/người/năm, và tỷ lệ giảm nghèo từ 11,3% năm 2006 xuống 4,04% vào năm 2009.
Khóa luận làm rõ bức tranh quản lý đất đai và công tác giải phóng mặt bằng trên địa bàn thành phố Thái Nguyên giai đoạn 2008–2010: UBND tỉnh đã ban hành quyết định thu hồi 393,529 ha cho 65 dự án; tổng kinh phí bồi thường được duyệt là 755.149 triệu đồng (đã chi trả 601.711 triệu đồng); quy hoạch 13 khu tái định cư nhằm giải quyết nhu cầu cho gần 1.700 hộ, trong đó đã bố trí giao đất cho trên 600 hộ.
Về mặt giải pháp, tác giả chỉ ra các định hướng then chốt nhằm tháo gỡ vướng mắc:
- Xây dựng cơ chế xác định giá đất cụ thể theo nguyên tắc thị trường nhằm khắc phục khoảng cách giữa bảng giá đất nhà nước và giá chuyển nhượng thực tế;
- Chuẩn hóa hệ thống hồ sơ địa chính, đẩy mạnh tiến độ cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất để làm cơ sở pháp lý minh bạch cho việc kiểm đếm bồi thường;
- Đảm bảo nguyên tắc xây dựng khu tái định cư phải hoàn thiện hạ tầng kỹ thuật và hạ tầng xã hội trước khi tổ chức di dân;
- Tăng cường công tác tuyên truyền, đối thoại trực tiếp để giải quyết dứt điểm các kiến nghị phát sinh từ cơ sở.
Đóng góp của đề tài thể hiện ở việc hệ thống hóa quy trình 8 bước giải phóng mặt bằng và xác lập 7 nhóm yếu tố tác động trực tiếp đến tiến độ bồi thường tại Thái Nguyên ngay trong giai đoạn chuyển tiếp thi hành Luật Đất đai năm 2013 và các nghị định hướng dẫn mới ban hành năm 2014. Đề tài cung cấp nguồn tư liệu thực tế phản ánh quá trình triển khai phương án dự toán đợt 1 của dự án xây dựng khu tái định cư nắn suối Tân Long phục vụ ngành mỏ.
Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp
Khóa luận có những giới hạn nhất định bắt nguồn từ phạm vi và điều kiện nghiên cứu:
- Thời gian nghiên cứu thực tế diễn ra trong khoảng thời gian ngắn (từ 26/08/2015 đến 20/11/2015).
- Dung lượng mẫu khảo sát xã hội học còn khiêm tốn (20 hộ gia đình), mang tính chất thăm dò sơ bộ ý kiến người dân tại địa bàn dự án.
- Tại thời điểm tác giả hoàn thành đề tài (cuối năm 2015), dự án khu tái định cư Tân Long mới thực hiện xong phê duyệt dự toán đợt 1 theo Quyết định số 6390/2015/QĐ-UBND ngày 30/06/2015, do đó chưa có số liệu tổng kết toàn diện về việc bàn giao đất thực tế tại thực địa và việc ổn định đời sống lâu dài của các hộ dân sau tái định cư.
Hướng nghiên cứu tiếp theo cần mở rộng theo dõi tiến độ chi trả bồi thường và xây dựng hạ tầng các giai đoạn tiếp theo của dự án nắn suối Tân Long; tiến hành điều tra hồi cố với cỡ mẫu lớn hơn nhằm đánh giá mức độ phục hồi sinh kế, việc làm và tính thích ứng xã hội của các hộ gia đình sau khi chuyển vào khu tái định cư mới.
Giá trị tham khảo
Bản khóa luận là nguồn tài liệu hữu ích cho:
- Sinh viên, học viên chuyên ngành Quản lý đất đai, Quản lý tài nguyên, Địa chính - Môi trường và Kinh tế tài nguyên trong việc tiếp cận phương pháp xây dựng báo cáo đánh giá bồi thường giải phóng mặt bằng cấp cơ sở.
- Cán bộ làm công tác chuyên môn tại Trung tâm Phát triển quỹ đất, Ban bồi thường giải phóng mặt bằng, Phòng Tài nguyên và Môi trường cấp huyện/thành phố khi cần tư liệu đối chiếu về quy trình 8 bước và các văn bản chỉ đạo của tỉnh Thái Nguyên giai đoạn 2014–2015.
Phần đáng tham khảo nhất của công trình là hệ thống danh mục văn bản quy phạm pháp luật được tổng hợp chi tiết từ Trung ương đến địa phương phục vụ Luật Đất đai 2013, cùng các bảng số liệu kiểm kê hiện trạng sử dụng đất phân chia chi tiết theo mã loại đất của phường Tân Long năm 2013.
Câu hỏi thường gặp
1. Dự án xây dựng khu tái định cư Tân Long được triển khai nhằm mục đích chính là gì và phục vụ cho đơn vị nào?
Dự án được xây dựng nhằm phục vụ công tác di dân giải phóng mặt bằng cho Dự án nắn suối Tân Long của Công ty TNHH MTV Than Khánh Hòa – VVMI (thuộc Tổng công ty Công nghiệp mỏ Việt Bắc), theo Công văn số 2176/UBND-TH ngày 13/8/2015 của UBND tỉnh Thái Nguyên và Quyết định số 0283/QĐ-CMV ngày 12/2/2015 của Tổng công ty.
2. Quy mô diện tích và cơ cấu các nhóm đất chính tại phường Tân Long năm 2013 được ghi nhận như thế nào?
Theo số liệu kiểm kê năm 2013 trong khóa luận, phường Tân Long có tổng diện tích tự nhiên là 226,61 ha. Cơ cấu bao gồm: đất nông nghiệp có 116,42 ha (chiếm 51,37%), đất phi nông nghiệp có 102,69 ha (chiếm 45,32%), và diện tích đất chưa sử dụng là 7,50 ha (chiếm 3,31%).
3. Quy trình giải phóng mặt bằng của tỉnh Thái Nguyên được tác giả hệ thống hóa gồm các bước nào?
Quy trình gồm 8 bước: Bước 1: Công bố quy hoạch; Bước 2: Xây dựng và phê duyệt kế hoạch thu hồi đất, kiểm đếm; Bước 3: Thành lập Hội đồng bồi thường và tổ công tác; Bước 4: Thực hiện kế hoạch thu hồi, khảo sát, đo đạc, kiểm đếm; Bước 5: Lập và thẩm định phương án bồi thường, hỗ trợ, tái định cư; Bước 6: Phê duyệt và công khai phương án; Bước 7: Tổ chức chi trả bồi thường (trong thời hạn 30 ngày); Bước 8: Bàn giao mặt bằng sạch hoặc tiến hành cưỡng chế thu hồi đất.
4. Tác giả thực hiện khảo sát điều tra sơ cấp với dung lượng mẫu là bao nhiêu và vào khoảng thời gian nào?
Tác giả đã phỏng vấn trực tiếp 20 hộ gia đình bằng phiếu điều tra theo phương pháp PRA, thu thập ý kiến chuyên gia và quan sát thực địa trong thời gian từ ngày 26/08/2015 đến ngày 20/11/2015 tại địa bàn phường Tân Long và Trung tâm Phát triển quỹ đất tỉnh Thái Nguyên.
5. Yếu tố nào được văn bản xác định là khó khăn lớn nhất trong công tác giải phóng mặt bằng?
Văn bản nêu rõ khó khăn lớn nhất là việc xác định giá bồi thường đất đai. Giá bồi thường do Nhà nước quy định thường thấp hơn đáng kể so với giá giao dịch thực tế trên thị trường, tác động tiêu cực đến tâm lý của người dân, khiến họ cảm thấy chưa thỏa đáng và không ủng hộ việc di chuyển, bàn giao mặt bằng.
Kết luận
Khóa luận tốt nghiệp của tác giả Đặng Thị Thanh Lan phản ánh bức tranh thực tiễn về công tác bồi thường, hỗ trợ, tái định cư tại phường Tân Long, thành phố Thái Nguyên trong giai đoạn đầu thực thi Luật Đất đai năm 2013. Công trình đã lượng hóa chi tiết hiện trạng tài nguyên đất đai địa phương, hệ thống hóa quy trình 8 bước và chỉ rõ 7 nhân tố ảnh hưởng trực tiếp đến tiến độ giải phóng mặt bằng. Các phân tích và số liệu trong đề tài cung cấp luận cứ thực tiễn có giá trị cho việc hoàn thiện cơ chế quản lý đất đai và triển khai các dự án tái định cư phục vụ phát triển công nghiệp - đô thị trên địa bàn tỉnh Thái Nguyên.
