Đặt vấn đề Đất đai là nguồn tài nguyên sẵn có mà thiên nhiên đã ban tặng cho con ngƣời. Có vai trò quan trọng trong đời sống, mọi hoạt động kinh tế - xã hội của con ngƣời. Đất đai là nguồn tài nguyên hữu hạn, không thể tái tạo đƣợc, có vị trí cố định trong không gian, không thể di chuyển theo ý muốn chủ quan của con ngƣời. Đất đai thuộc sở hữu toàn dân do Nhà nƣớc đại diện chủ sở hữu và thố ng nhấ t quản lí : Nhà nƣớc giao đất , cho thuê đấ t cho các tổ chƣ́c , hô ̣ gia đình và cá nhân sƣ̉ du ̣ng ổ n đinh ̣ lâu dài hoă ̣c có t hời ha ̣n theo quy đinh ̣ của pháp luật.
Vì vậy, viê ̣c sƣ̉ du ̣ng đấ t đai hơ ̣p lý , đa ̣t hiê ̣u quả là nhiê ̣m vu ̣ của toàn xã hội. Nƣớc ta đang trong giai đoa ̣n tâp chung các nguồ n lƣ̣c để phát triể n kinh tế với mu ̣c tiêu : “Đẩ y ma ̣nh tố c đô ̣ tăng trƣởng kinh tế , đẩ y ma ̣nh phát triể n công nghiê ̣p hóa, hiê ̣n đa ̣i hóa và kinh tế tri thƣ́c, tạo nền tảng để nƣớc ta cơ bản trở thành mô ̣t nƣớc công nghiê ̣p theo hƣớng hiê ̣n đa ̣i vào năm 2020” thì việc chuyển đổi mục đích sƣ̉ du ̣ng các loa ̣i đấ t ; tƣ́c là vấ n đề thu hồ i , vấ n đề bồi thƣờng , hỗ trơ ̣ tái đinh ̣ cƣ là mô ̣t tấ t yế u khách quan và diễn ra phổ biế n, hầ u khắ p các điạ phƣơng trên cả nƣớc nhƣ : các khu cụm công nghiệp , khu chế xuấ t, khu công nghê ̣ cao, khu thƣơng ma ̣i-dịch vụ-du lich, ̣ khu đô thi;̣ phát triển hệ thống cơ sở hạ tầng giao thong , thủy lợi, thủy điện,… Các dƣ̣ án này đƣợc thực hiện sẽ làm thay đổi diệm mạo và đem lại hiệu quả kinh tế , xã hô ̣i của đấ t nƣớc. Giải phóng mặt bằng (GPMB) là một việc làm hết sức khó khăn và phức tạp bởi nó có liên quan đến tài sản rất có giá trị đó là đất đai, nó có vai trò quan trọng, quyết định thời gian tiến hành thi công các công trình, ảnh hƣởng đến c 2 hiệu quả sử dụng nguồn vốn của chủ đầu tƣ. Đây là công tác ảnh hƣởng trực tiếp đến lợi ích của Nhà nƣớc, của chủ đầu tƣ cũng nhƣ ảnh hƣởng tới cơ sở, vật chất và tinh thần của ngƣời bị thu hồi đất.
Thực tế qua nhiều dự án đã cho thấy công tác GPMB vẫn còn tồn tại nhiều bất cập và gặp nhiều khó khăn. Cùng với sự phát triển của cả nƣớc về kinh tế - xã hội, tỉnh Thái Nguyên nói chung, thị xã Phổ Yên nói riêng trong thời gian qua đã có nhiều công trình, dự án đƣợc thực hiện nhằm mục đích đẩy mạnh nền kinh tế của toàn tỉnh, toàn Thị xã nâng cao chất lƣợng cuộc sống của ngƣời dân và góp phần nhỏ vào sự nghiệp phát triển của cả nƣớc. Tuy nhiên có những dự án đã hoàn thành, các công trình đã đƣa vào sử dụng, nhƣng vẫn còn rất nhiều đơn thƣ khiếu nại. Công tác GPMB không chỉ là di dời dân ra khỏi khu vực giải toả mà phải có kế hoạch cụ thể trong công tác tái định cƣ và hỗ trợ phát triển kinh tế, ổn định đời sống sau tái định cƣ.
Xuất phát từ những vấn đề trên và nhận thức đƣợc tầm quan trọng của công tác GPMB, đƣợc sự đồng ý của Ban giám hiệu nhà trƣờng, ban Chủ nhiệm khoa Quản lý tài nguyên, Trƣờng Đại học Nông Lâm Thái Nguyên, dƣới sự chỉ đạo và hƣớng dẫn trực tiếp của thầy giáo T.S Lê Văn Thơ em tiến hành nghiên cứu và thực hiện đề tài: “Đánh giá công tác giải phóng mặt bằng dự án khu công nghiệp Yên Bình địa bàn Thị xã Phổ Yên tỉnh Thái Nguyên giai đoạn 2015-2016” 1. Mục tiêu nghiên cứu 1. Mục tiêu tổng quát Đánh giá đƣợc công tác giải phóng mặt bằng dự án khu công nghiệp Yên Bình địa bàn thị xã Phổ Yên tỉnh Thái nguyên. Từ cơ sở đó rút ra những kinh nghiệm trong công tác GPMB, xác định đƣợc những thuận lợi, khó khăn và đề xuất một số giải pháp khắc phục những khó khăn, tồ n ta ̣i đó.
Mục tiêu cụ thể - Đánh giá đƣợc kết quả của công tác giải phóng mặt bằng của dự án. - Đánh giá ảnh hƣởng của công tác giải phóng mặt bằng đến đời sống của ngƣời dân trong khu vực giải phóng mặt bằng. - Tìm hiểu những thuận lợi và khó khăn còn tồn tại trong công tác giải phóng mặt bằng của dự án. - Rút ra những bài học kinh nghiệm trong công tác giải phóng mặt bằng sau này.
Ý nghĩa của đề tài 1. Ý nghĩa trong học tập và nghiên cứu khoa học Đề tài giúp cho ngƣời học tập nghiên cứu củng cố lại những kiến thức đã học, biết cách thực hiện một đề tài khoa học và hoàn thành khóa luận tốt nghiệp. Rèn luyện tính cẩn thận, tỷ mỉ trông nghiên cứu khoa học. Nắm chắc các quyết định về bồi thƣờng và giải phóng mặt bằng bằng việc áp dụng trực tiếp vào thực tế.
Ý nghĩa trong thực tiễn - Đối với thực tiễn, đề tài góp phần đề xuất các giải pháp để thực hiện công tác bồi thƣờng và giải phóng mặt bằng khi Nhà nƣớc thu hồi đất ngày càng có hiệu quả hơn. - Đánh giá đƣợc thực trạng công tác giải phóng mặt bằng, xác định những tồn tại chủ yếu trong công tác thực hiện bồi thƣờng giải phóng mặt bằng, nguyên nhân và giải pháp khắc phục cho thị xã Phổ Yên trong việc thực hiện bồi thƣờng và giải phóng mặt bằng đạt đƣợc hiệu quả cao nhất. - Tích lũy kinh nghiệm cho công việc sau khi ra trƣờng. - Bổ sung tƣ liê ̣u cho ho ̣c tâ .̣p c 4 PHẦN 2 TỔNG QUAN TÀI LIỆU 2.
Một số khái niệm về công tác giải phóng mặt bằng 2. Thu hồi đất, bồi thường và giải phóng mặt bằng - Thu hồi đất là việc Nhà nƣớc quyết định thu lại quyền sử dụng đất của ngƣời đƣợc Nhà nƣớc trao quyền sử dụng đất hoặc thu lại đất của ngƣời sử dụng đất vi phạm pháp luật về đất đai. - Bồi thƣờng về đất là việc Nhà nƣớc trả lại giá trị quyền sử dụng đất đối với diện tích đất thu hồi cho ngƣời sử dụng. Khái niệm bồi thƣờng này chỉ nói đến bồi thƣờng đất,mà chúng ta còn phải đề cập đến bồi thƣờng về tài sản trên đất.
Nhƣ vậy, theo nghĩa rộng thì “Bồi thƣờng khi Nhà nƣớc thu hồi đất là việc Nhà nƣớc trả lại giá trị quyền sử dụng đất và tài sản trên đất đối với diện tích đất bị thu hồi và tài sản có trên diện tích đất đó cho ngƣời bị thu hồi đất”(Nguyễn Khắc Thái Sơn,2015) [10]. - Giải phóng mặt bằng là quá trình Nhà nƣớc thu hồi đất của các đối tƣợng sử dụng đất ( hộ gia đình,cá nhân,tổ chức) chuyển giao cho chủ dự án, tổ chức di dời các đối tƣợng nhƣ nhà ở cấy cối hoa màu công trình xây dựng và một bộ phận dân cƣ trả lại mặt bằng để thi công công trình trên cơ sở bồi thƣờng thiệt hại, ổn định cuộc sống cho các đối tƣợng phải di dời. Tái định cư - Pháp luật đất đai chƣa quy định khái niệm về tái định cƣ khi Nhà nƣớc thu hồi đất.Tuy nhiên, qua những nội dung quy định về tái định cƣ khi Nhà nƣớc thu hồi đất thì chúng ta có thể hiểu: “Tái định cƣ khi Nhà nƣớc thu hồi đất là việc Nhà nƣớc bố trí đất ở mới cho các hộ gia đình,cá nhân bị Nhà nƣớc thu hồi đất đang ở để giao cho ngƣời khác sử dụng” ( Nguyễn Khắc Thái Sơn,2015) [10]. c 5 - Hiện nay ở nƣớc ta khi Nhà nƣớc thu hồi đất mà phải di chuyển chỗ ở thì ngƣời sử dụng đất đƣợc bố trí tái định cƣ bằng một trong các hình thức sau: + Bồi thƣờng bằng nhà ở.
+ Bồi thƣờng bằng giao đất ở mới. + Bồi thƣờng bằng tiền để ngƣời dân tự lo chỗ ở. Cơ sở khoa học của đề tài 2. Cơ sở lý luận Thực chất của việc giải phóng mặt bằng là chuyển nhƣợng quyền sử dụng đất, chuyển mục đích sử dụng đất dƣới sự điều tiết của Nhà nƣớc để phục vụ vào mục đích an ninh quốc phòng lợi ích quốc gia lợi ích công cộng.
Công tác giải phóng mă ̣t bằ ng góp phầ n cải thiê ̣n môi trƣờng đầ u tƣ , khai thác các nguồ n lƣ̣c tƣ̀ đấ t đai cho đầ u tƣ phát triể n , các cơ sở ha ̣ tầ ng kinh tế - xã hội ở nƣớc ta đã đƣợc Đảng và Nhà nƣớc quan tâm đầu từ hầu hết khắ p các vùng, miề n trên cả nƣớc, đă ̣c biê ̣t các thành phố lớn đã đóng góp vào sƣ̣ thành công bƣớc đầ u của công cuô ̣c “ Công nghiê ̣p h óa, hiê ̣n đa ̣i hóa đấ t nƣớc”, thúc đẩy kinh tế phát triển , đáp ƣ́ng nhu cầ u vâ ̣t chấ t tinh thầ n của nhân dân. Đa ̣t đƣơ ̣c kế t quả nêu trên công tác bồ i thƣờng giải phóng mă ̣t bằ ng đóng vai trò không nhỏ để các dƣ̣ án phát huy hiệu quả. Giải phóng mặt bằng đúng tiến độ sẽ tiết kiệm đƣợc thời gian , chi phí và sớm thực hiện dự án và đƣa vào sử dụng mang lại hiệu quả kinh tế xã hội. Ngƣơ ̣c la ̣i, làm chậm tiến độ dự án , lãng phí thời gian, tăng chi phí, giảm hiệu quả dự án.
Thƣ̣c hiê ̣n giải phóng mă ̣t bằ ng tố t sẽ giảm chi phí , có điều kiện tập chung vố n cho mở rô ̣ng đầ u tƣ. Ngƣơ ̣c la ̣i, chi phí bồ i thƣờng lớn , không kip̣ hoàn thành tiến độ dự án dẫn đến quay vòng vố n châ ̣m gây khó khăn cho các nhà đầu tƣ. c 6 Đối với các dự án đầu tƣ sản xuất kinh doanh nếu không kịp đáp ứng đƣơ ̣c tiế n đô ̣ đầ u tƣ thì mấ t cơ hô ̣i kinh doanh, hiê ̣u quả kinh doanh thấ p. Đối với dự án đầu tƣ không kinh doanh , thời gian thi công kéo dài , tiế n đô ̣ thi công bi ̣ngắ t quañ g gây ra lañ g phí và ảnh hƣởng tới chấ t lƣơ ̣ng công.
triǹ h Điều 74 Luật Đất Đai 2013 quy định nguyên tắc bồi thƣờng về đất khi Nhà nƣớc thu hồi đất.