Luận văn thạc sĩ đánh giá chứng cứ trong luật tố tụng hình sự việt nam

Luận văn thạc sĩ phân tích đánh giá chứng cứ trong luật tố tụng hình sự Việt Nam, góp phần nâng cao hiệu quả xét xử và bảo vệ công lý.

• Tác giả: Nguyễn Thị Thu Phương
• Người hướng dẫn: PGS. Trần Văn Luyện
• Trường học: Đại học Quốc gia Hà Nội
• Chuyên ngành: Luật Hình sự và Tố tụng Hình sự
• Đề tài: Đánh Giá Chứng Cứ Trong Luật Tố Tụng Hình Sự Việt Nam
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2015
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• 1. CHƯƠNG 1: MỘT SỐ VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ ĐÁNH GIÁ CHỨNG CỨ TRONG LUẬT TỐ TỤNG HÌNH SỰ
• 1.1. Lý luận về chứng cứ
• 1.2. Khái niệm chứng cứ
• 1.3. Thuộc tính của chứng cứ
• 1.4. Quá trình chứng minh vụ án hình sự
• 1.5. Chứng cứ và những vấn đề cần chứng minh trong vụ án hình sự
• 1.6. Lý luận về đánh giá chứng cứ
• 1.7. Khái niệm đánh giá chứng cứ
• 1.8. Các nguyên tắc trong hoạt động đánh giá chứng cứ
• 1.9. Phương pháp đánh giá chứng cứ
• 1.10. Nội dung đánh giá chứng cứ
• 1.11. Mối quan hệ giữa đánh giá chứng cứ với thu thập, kiểm tra, sử dụng chứng cứ và vai trò của đánh giá chứng cứ
• 1.12. Chủ thể đánh giá chứng cứ
• 1.13. Kết luận chương 1
• 2. CHƯƠNG 2: CHẾ ĐỊNH ĐÁNH GIÁ CHỨNG CỨ TRONG LUẬT TỐ TỤNG HÌNH SỰ VIỆT NAM VÀ THỰC TIỄN HOẠT ĐỘNG ĐÁNH GIÁ CHỨNG CỨ TRONG QUÁ TRÌNH GIẢI QUYẾT VỤ ÁN HÌNH SỰ
• 2.1. Chế định đánh giá chứng cứ trước khi ban hành Bộ luật tố tụng hình sự 2003
• 2.2. Chế định đánh giá chứng cứ trước khi ban hành Bộ luật tố tụng hình sự 1988
• 2.3. Chế định đánh giá chứng cứ trong Bộ luật tố tụng hình sự 1988
• 2.4. Chế định đánh giá chứng cứ trong Bộ luật tố tụng hình sự 2003
• 2.5. Thực tiễn hoạt động đánh giá chứng cứ trong quá trình giải quyết vụ án hình sự
• 2.5.1. Thực tiễn đánh giá chứng cứ trong giai đoạn điều tra
• 2.5.2. Thực tiễn đánh giá chứng cứ trong giai đoạn truy tố
• 2.5.3. Thực tiễn đánh giá chứng cứ trong giai đoạn xét xử
• 2.6. Nhận xét, đánh giá
• 2.7. Những thành tích đạt được
• 2.8. Những hạn chế, thiếu sót
• 2.9. Nguyên nhân của những hạn chế, thiếu sót
• 2.10. Kết luận chương 2
• 3. CHƯƠNG 3: HOÀN THIỆN PHÁP LUẬT VÀ CÁC GIẢI PHÁP NÂNG CAO CHẤT LƯỢNG HOẠT ĐỘNG ĐÁNH GIÁ CHỨNG CỨ TRONG QUÁ TRÌNH GIẢI QUYẾT VỤ ÁN HÌNH SỰ
• 3.1. Hoàn thiện các quy định của pháp luật tố tụng hình sự về đánh giá chứng cứ
• 3.2. Những yêu cầu về cải cách tư pháp, hoàn thiện pháp luật tố tụng hình sự
• 3.3. Kiến nghị sửa đổi, bổ sung quy định về đánh giá chứng cứ trong pháp luật tố tụng hình sự
• 3.4. Giải pháp nâng cao chất lượng hoạt động đánh giá chứng cứ trong quá trình giải quyết các vụ án hình sự
• 3.4.1. Giáo dục cho cán bộ tiến hành tố tụng hình sự nhận thức đúng vai trò to lớn của đánh giá chứng cứ và nắm vững nội dung, phương pháp nghiên cứu, đánh giá chứng cứ
• 3.4.2. Đào tạo, tập huấn nâng cao kiến thức, kỹ năng trong phát hiện, thu thập, đánh giá, sử dụng chứng cứ trong vụ án hình sự
• 3.4.3. Tăng cường công tác thanh tra nghiệp vụ, kiểm tra liên ngành trong hoạt động điều tra, truy tố, xét xử vụ án hình sự
• 3.4.4. Tăng cường phối hợp giữa CQĐT, VKS, Tòa án trong đánh giá chứng cứ nói riêng và trong giải quyết vụ án hình sự nói chung
• 3.4.5. Đầu tư cơ sở vật chất, trang bị phương tiện kỹ thuật phục vụ công tác thu thập, kiểm tra, đánh giá, sử dụng chứng cứ có hiệu quả
• 3.4.6. Thực hiện nguyên tắc tranh tụng, đổi mới hoạt động xét xử vụ án
• 3.4.7. Phát huy vai trò của các phương tiện thông tin đại chúng và sự giám sát của quần chúng nhân dân đối với hoạt động đánh giá chứng cứ trong vụ án hình sự
• 3.4.8. Củng cố, tăng cường đội ngũ luật sư, người bào chữa tham gia quá trình tố tụng hình sự
• DANH MỤC CÁC TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng quan về đánh giá chứng cứ trong luật tố tụng hình sự Việt Nam

Đánh giá chứng cứ là một trong những bước quan trọng trong quá trình giải quyết vụ án hình sự. Chứng cứ không chỉ là thông tin mà còn là cơ sở để các cơ quan tiến hành tố tụng đưa ra quyết định. Việc đánh giá chứng cứ giúp xác định tính khách quan, tính liên quan và giá trị chứng minh của chứng cứ. Điều này có ý nghĩa quyết định trong việc bảo vệ quyền lợi hợp pháp của công dân và đảm bảo công lý.

1.1. Khái niệm và vai trò của chứng cứ trong tố tụng hình sự

Chứng cứ được định nghĩa là những thông tin có thật, được thu thập theo quy định của pháp luật. Vai trò của chứng cứ trong tố tụng hình sự là rất quan trọng, vì nó là cơ sở để xác định sự thật khách quan của vụ án. Chứng cứ giúp các cơ quan tố tụng đưa ra quyết định chính xác và công bằng.

1.2. Các loại chứng cứ trong luật tố tụng hình sự

Trong luật tố tụng hình sự, chứng cứ được phân thành nhiều loại như chứng cứ vật chất, chứng cứ lời khai, chứng cứ tài liệu. Mỗi loại chứng cứ có những đặc điểm riêng và vai trò khác nhau trong việc chứng minh tội phạm và người phạm tội.

II. Những thách thức trong việc đánh giá chứng cứ tại Việt Nam

Việc đánh giá chứng cứ trong luật tố tụng hình sự Việt Nam gặp nhiều thách thức. Các cơ quan tiến hành tố tụng thường phải đối mặt với áp lực từ dư luận và các yếu tố chủ quan trong quá trình đánh giá. Điều này có thể dẫn đến những sai lầm trong việc xác định sự thật khách quan của vụ án.

2.1. Những sai sót phổ biến trong đánh giá chứng cứ

Sai sót trong đánh giá chứng cứ có thể đến từ việc thu thập chứng cứ không đầy đủ, không chính xác hoặc không tuân thủ quy trình pháp luật. Những sai sót này có thể dẫn đến việc kết luận sai lầm về tội phạm và người phạm tội.

2.2. Ảnh hưởng của yếu tố chủ quan đến đánh giá chứng cứ

Yếu tố chủ quan như áp lực từ dư luận, sự thiên lệch trong nhận thức của người tiến hành tố tụng có thể ảnh hưởng đến quá trình đánh giá chứng cứ. Điều này có thể dẫn đến việc không công bằng trong xét xử và bảo vệ quyền lợi của công dân.

III. Phương pháp đánh giá chứng cứ hiệu quả trong tố tụng hình sự

Để nâng cao chất lượng đánh giá chứng cứ, cần áp dụng các phương pháp khoa học và quy trình chặt chẽ. Việc đào tạo cán bộ và nâng cao nhận thức về vai trò của chứng cứ là rất cần thiết.

3.1. Quy trình đánh giá chứng cứ trong tố tụng hình sự

Quy trình đánh giá chứng cứ bao gồm các bước như thu thập, kiểm tra, phân tích và tổng hợp chứng cứ. Mỗi bước cần được thực hiện một cách cẩn thận và chính xác để đảm bảo tính khách quan và công bằng.

3.2. Đào tạo và nâng cao nhận thức cho cán bộ tố tụng

Đào tạo cán bộ về các phương pháp đánh giá chứng cứ và nâng cao nhận thức về vai trò của chứng cứ trong tố tụng hình sự là rất quan trọng. Điều này giúp cải thiện chất lượng công tác đánh giá chứng cứ và đảm bảo công lý.

IV. Ứng dụng thực tiễn của đánh giá chứng cứ trong giải quyết vụ án hình sự

Việc đánh giá chứng cứ không chỉ là lý thuyết mà còn có ứng dụng thực tiễn trong quá trình giải quyết vụ án hình sự. Các cơ quan tố tụng cần áp dụng các phương pháp đánh giá chứng cứ một cách hiệu quả để đảm bảo tính chính xác và công bằng.

4.1. Kinh nghiệm từ các vụ án thực tế

Nhiều vụ án hình sự đã cho thấy tầm quan trọng của việc đánh giá chứng cứ đúng cách. Các cơ quan tố tụng cần rút ra bài học từ những vụ án này để cải thiện quy trình đánh giá chứng cứ trong tương lai.

4.2. Vai trò của công chúng trong việc giám sát đánh giá chứng cứ

Công chúng có vai trò quan trọng trong việc giám sát hoạt động của các cơ quan tố tụng. Sự tham gia của công chúng có thể giúp nâng cao tính minh bạch và công bằng trong quá trình đánh giá chứng cứ.

V. Kết luận và hướng phát triển trong đánh giá chứng cứ

Đánh giá chứng cứ là một phần không thể thiếu trong quá trình giải quyết vụ án hình sự. Cần có những cải cách và hoàn thiện pháp luật để nâng cao chất lượng đánh giá chứng cứ, từ đó bảo vệ quyền lợi hợp pháp của công dân và đảm bảo công lý.

5.1. Đề xuất cải cách pháp luật về đánh giá chứng cứ

Cần có những quy định pháp luật rõ ràng và chặt chẽ hơn về đánh giá chứng cứ để đảm bảo tính khách quan và công bằng trong quá trình tố tụng hình sự.

5.2. Tương lai của đánh giá chứng cứ trong luật tố tụng hình sự

Tương lai của đánh giá chứng cứ trong luật tố tụng hình sự cần được định hình bởi sự phát triển của khoa học và công nghệ, cũng như sự thay đổi trong nhận thức của xã hội về vai trò của chứng cứ trong việc bảo vệ công lý.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Trong giai đoạn từ năm 2009 đến 2014, trên địa bàn thành phố Hà Nội, hoạt động đánh giá chứng cứ trong Luật tố tụng hình sự Việt Nam đã trở thành một vấn đề cấp thiết và có ý nghĩa quan trọng trong việc giải quyết các vụ án hình sự. Theo số liệu thống kê từ các cơ quan tiến hành tố tụng, tỷ lệ án hủy và án trả điều tra bổ sung trong giai đoạn này vẫn còn ở mức đáng chú ý, phản ánh những hạn chế trong công tác đánh giá chứng cứ. Đánh giá chứng cứ là bước then chốt nhằm xác định tính khách quan, tính liên quan và tính hợp pháp của chứng cứ, từ đó làm rõ sự thật khách quan của vụ án, tránh oan sai và bỏ lọt tội phạm.

Mục tiêu nghiên cứu của luận văn là phân tích khoa học các vấn đề lý luận và thực tiễn về đánh giá chứng cứ trong Luật tố tụng hình sự Việt Nam, chỉ ra những hạn chế, thiếu sót và nguyên nhân, đồng thời đề xuất các giải pháp nâng cao hiệu quả hoạt động này. Phạm vi nghiên cứu tập trung vào hoạt động đánh giá chứng cứ của các cơ quan tiến hành tố tụng trên địa bàn Hà Nội trong khoảng thời gian 5 năm, nhằm cung cấp cơ sở dữ liệu thực tiễn và đề xuất hoàn thiện pháp luật.

Việc nghiên cứu này có ý nghĩa thiết thực trong việc nâng cao chất lượng giải quyết vụ án hình sự, góp phần bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của Nhà nước, tổ chức và công dân, đồng thời củng cố niềm tin của xã hội vào hệ thống tư pháp hình sự.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn dựa trên nền tảng phương pháp luận của chủ nghĩa Mác-Lênin về chủ nghĩa duy vật biện chứng và duy vật lịch sử, kết hợp với tư tưởng Hồ Chí Minh và quan điểm của Đảng, Nhà nước về đấu tranh phòng, chống tội phạm. Hai lý thuyết trọng tâm được áp dụng là:

• Lý thuyết về chứng cứ trong tố tụng hình sự: Khái niệm chứng cứ được hiểu là những thông tin có thật, được thu thập theo trình tự, thủ tục do pháp luật quy định, nhằm xác định sự thật khách quan của vụ án. Ba thuộc tính cơ bản của chứng cứ gồm tính khách quan, tính liên quan và tính hợp pháp.

• Lý thuyết về đánh giá chứng cứ: Đánh giá chứng cứ là hoạt động tư duy logic của chủ thể tiến hành tố tụng nhằm xác định giá trị chứng minh của từng chứng cứ và tổng thể hệ thống chứng cứ, dựa trên các nguyên tắc khách quan, toàn diện, đầy đủ, và tuân thủ pháp luật.

Các khái niệm chính bao gồm: chứng cứ, đánh giá chứng cứ, các nguyên tắc đánh giá chứng cứ (khách quan, toàn diện, nguyên tắc giải thích nghi ngờ có lợi cho bị can, bị cáo), phương pháp đánh giá chứng cứ (đánh giá riêng lẻ và đánh giá tổng hợp), và chủ thể đánh giá chứng cứ (điều tra viên, kiểm sát viên, thẩm phán, hội thẩm).

Phương pháp nghiên cứu

Luận văn sử dụng các phương pháp nghiên cứu khoa học chuyên ngành luật tố tụng hình sự, bao gồm:

• Phương pháp lịch sử: Nghiên cứu sự phát triển của chế định đánh giá chứng cứ qua các thời kỳ pháp luật Việt Nam.

• Phân tích, tổng hợp, so sánh: So sánh các quy định pháp luật, thực tiễn áp dụng và các quan điểm học thuật để làm rõ các vấn đề lý luận và thực tiễn.

• Phương pháp diễn giải, suy diễn logic: Áp dụng trong việc đánh giá các chứng cứ và rút ra kết luận về giá trị chứng minh.

• Phương pháp xã hội học: Thu thập số liệu thực tiễn từ các cơ quan tiến hành tố tụng trên địa bàn Hà Nội trong giai đoạn 2009-2014, với cỡ mẫu bao gồm hồ sơ vụ án và báo cáo giải quyết án.

• Phương pháp khoa học luật tố tụng hình sự và điều tra hình sự: Nghiên cứu các quy định pháp luật và thực tiễn áp dụng trong hoạt động đánh giá chứng cứ.

Timeline nghiên cứu kéo dài trong khoảng 5 năm (2009-2014), tập trung phân tích dữ liệu thực tiễn từ các cơ quan điều tra, viện kiểm sát và tòa án hai cấp tại Hà Nội.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Tính khách quan và tính hợp pháp của chứng cứ chưa được đảm bảo đầy đủ: Theo số liệu tổng hợp, khoảng 15-20% các vụ án tại Hà Nội trong giai đoạn nghiên cứu có dấu hiệu vi phạm quy trình thu thập chứng cứ, dẫn đến việc chứng cứ không hợp pháp hoặc thiếu tính khách quan, ảnh hưởng đến kết quả giải quyết vụ án.

2. Hoạt động đánh giá chứng cứ còn nhiều hạn chế, thiếu sót: Qua phân tích hồ sơ và báo cáo, có khoảng 10-12% vụ án bị trả điều tra bổ sung hoặc hủy án do sai sót trong đánh giá chứng cứ, như đánh giá không toàn diện, bỏ sót chứng cứ gỡ tội hoặc không phát hiện chứng cứ ngoại phạm.

3. Chưa có sự phối hợp chặt chẽ giữa các cơ quan tiến hành tố tụng trong đánh giá chứng cứ: Việc phối hợp giữa cơ quan điều tra, viện kiểm sát và tòa án còn hạn chế, dẫn đến sự không thống nhất trong đánh giá chứng cứ, gây khó khăn trong việc xác định sự thật khách quan.

4. Chủ thể đánh giá chứng cứ chưa được đào tạo bài bản và nhận thức đầy đủ về vai trò của đánh giá chứng cứ: Nhiều cán bộ tiến hành tố tụng chưa nắm vững các nguyên tắc và phương pháp đánh giá chứng cứ, ảnh hưởng đến chất lượng công tác giải quyết vụ án.

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân của những hạn chế trên xuất phát từ việc quy định pháp luật về đánh giá chứng cứ còn chưa đầy đủ, chưa cụ thể hóa các nguyên tắc và phương pháp đánh giá chứng cứ trong từng giai đoạn tố tụng. So với các nghiên cứu trước đây, luận văn đã làm rõ hơn vai trò trung tâm của đánh giá chứng cứ trong việc đảm bảo công bằng và chính xác trong tố tụng hình sự.

Việc thiếu sự phối hợp hiệu quả giữa các cơ quan tố tụng làm giảm tính liên tục và toàn diện trong đánh giá chứng cứ, dẫn đến việc bỏ sót hoặc đánh giá sai lệch các chứng cứ quan trọng. Ngoài ra, hạn chế về đào tạo và nhận thức của cán bộ tố tụng cũng là nguyên nhân chủ quan làm giảm hiệu quả công tác này.

Dữ liệu có thể được trình bày qua các biểu đồ thể hiện tỷ lệ án hủy, án trả điều tra bổ sung theo từng năm, cũng như bảng so sánh các sai sót phổ biến trong đánh giá chứng cứ giữa các cơ quan tiến hành tố tụng.

Kết quả nghiên cứu nhấn mạnh rằng việc nâng cao chất lượng đánh giá chứng cứ không chỉ là trách nhiệm của từng cá nhân mà còn đòi hỏi sự hoàn thiện hệ thống pháp luật và cơ chế phối hợp liên ngành.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Hoàn thiện quy định pháp luật về đánh giá chứng cứ: Cần sửa đổi, bổ sung Bộ luật tố tụng hình sự để quy định rõ ràng hơn về nguyên tắc, phương pháp và trách nhiệm đánh giá chứng cứ trong từng giai đoạn tố tụng, đảm bảo tính khách quan, toàn diện và pháp lý. Thời gian thực hiện: 1-2 năm; Chủ thể: Quốc hội, Bộ Tư pháp.

2. Tăng cường đào tạo, tập huấn chuyên sâu cho cán bộ tiến hành tố tụng: Tổ chức các khóa đào tạo định kỳ về kỹ năng đánh giá chứng cứ, nhận thức pháp luật và phương pháp luận cho điều tra viên, kiểm sát viên, thẩm phán. Thời gian: hàng năm; Chủ thể: Học viện Tư pháp, các cơ quan tố tụng.

3. Xây dựng cơ chế phối hợp liên ngành chặt chẽ trong đánh giá chứng cứ: Thiết lập quy trình phối hợp giữa cơ quan điều tra, viện kiểm sát và tòa án nhằm trao đổi thông tin, đánh giá chứng cứ một cách thống nhất và hiệu quả. Thời gian: 6-12 tháng; Chủ thể: Bộ Công an, Viện Kiểm sát nhân dân tối cao, Tòa án nhân dân tối cao.

4. Đầu tư cơ sở vật chất, trang thiết bị kỹ thuật hỗ trợ công tác thu thập và đánh giá chứng cứ: Trang bị công nghệ hiện đại phục vụ giám định, lưu trữ và phân tích chứng cứ nhằm nâng cao độ chính xác và tin cậy. Thời gian: 2-3 năm; Chủ thể: Bộ Công an, Bộ Tư pháp.

5. Tăng cường giám sát, thanh tra nghiệp vụ trong hoạt động đánh giá chứng cứ: Thiết lập các đoàn kiểm tra liên ngành để phát hiện và xử lý kịp thời các sai phạm trong công tác đánh giá chứng cứ. Thời gian: liên tục; Chủ thể: Thanh tra Bộ Tư pháp, Viện Kiểm sát nhân dân tối cao.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Cán bộ điều tra, kiểm sát viên và thẩm phán: Luận văn cung cấp kiến thức chuyên sâu về đánh giá chứng cứ, giúp nâng cao kỹ năng và nhận thức trong quá trình giải quyết vụ án hình sự.

2. Nhà lập pháp và các cơ quan xây dựng chính sách pháp luật: Tài liệu tham khảo quan trọng để hoàn thiện các quy định pháp luật tố tụng hình sự, đặc biệt về đánh giá chứng cứ.

3. Giảng viên và sinh viên ngành Luật: Luận văn là nguồn tài liệu học thuật bổ ích, hỗ trợ giảng dạy và nghiên cứu chuyên sâu về tố tụng hình sự và chứng cứ.

4. Luật sư và người bào chữa: Hiểu rõ hơn về quy trình và nguyên tắc đánh giá chứng cứ giúp bảo vệ quyền lợi khách hàng một cách hiệu quả trong tố tụng hình sự.

Câu hỏi thường gặp

1. Đánh giá chứng cứ là gì và tại sao nó quan trọng trong tố tụng hình sự?
   Đánh giá chứng cứ là quá trình xác định tính hợp pháp, tính xác thực và tính liên quan của chứng cứ nhằm làm rõ sự thật khách quan của vụ án. Nó quan trọng vì giúp tránh oan sai, bỏ lọt tội phạm và đảm bảo công bằng trong xét xử.

2. Ai là chủ thể có trách nhiệm đánh giá chứng cứ trong quá trình tố tụng?
   Chủ thể chính gồm điều tra viên, kiểm sát viên, thẩm phán và hội thẩm nhân dân. Ngoài ra, thủ trưởng các cơ quan tố tụng và những người có thẩm quyền khác cũng có trách nhiệm trong việc đánh giá chứng cứ khi ra quyết định tố tụng.

3. Nguyên tắc nào cần tuân thủ khi đánh giá chứng cứ?
   Các nguyên tắc gồm tính khách quan, toàn diện, đầy đủ; đánh giá chứng cứ trong mối quan hệ tổng thể của vụ án; nguyên tắc xét xử độc lập và chỉ tuân theo pháp luật; nguyên tắc giải thích nghi ngờ theo hướng có lợi cho bị can, bị cáo.

4. Phương pháp đánh giá chứng cứ gồm những gì?
   Có hai phương pháp chính: đánh giá từng chứng cứ riêng lẻ dựa trên các thuộc tính của nó và đánh giá tổng hợp chứng cứ trong mối quan hệ với các chứng cứ khác để rút ra kết luận toàn diện về vụ án.

5. Làm thế nào để nâng cao hiệu quả hoạt động đánh giá chứng cứ?
   Cần hoàn thiện pháp luật, tăng cường đào tạo cán bộ, xây dựng cơ chế phối hợp liên ngành, đầu tư trang thiết bị kỹ thuật và tăng cường giám sát, thanh tra nghiệp vụ trong công tác đánh giá chứng cứ.

Kết luận

• Đánh giá chứng cứ là hoạt động trung tâm, quyết định sự thành công trong việc giải quyết vụ án hình sự một cách chính xác và công minh.
• Ba thuộc tính cơ bản của chứng cứ gồm tính khách quan, tính liên quan và tính hợp pháp phải được đảm bảo trong quá trình đánh giá.
• Thực tiễn tại Hà Nội giai đoạn 2009-2014 cho thấy còn tồn tại nhiều hạn chế trong công tác đánh giá chứng cứ, ảnh hưởng đến chất lượng giải quyết vụ án.
• Luận văn đề xuất các giải pháp hoàn thiện pháp luật, nâng cao năng lực cán bộ và tăng cường phối hợp liên ngành nhằm nâng cao hiệu quả đánh giá chứng cứ.
• Các bước tiếp theo bao gồm triển khai đào tạo, hoàn thiện quy định pháp luật và xây dựng cơ chế phối hợp để đảm bảo công tác đánh giá chứng cứ ngày càng chuyên nghiệp và hiệu quả hơn.

Hành động ngay hôm nay: Các cơ quan tiến hành tố tụng và nhà lập pháp cần phối hợp triển khai các kiến nghị để nâng cao chất lượng công tác đánh giá chứng cứ, góp phần bảo vệ công lý và quyền con người trong tố tụng hình sự.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 MỘT SỐ VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ ĐÁNH GIÁ CHỨNG CỨ TRONG LUẬT TỐ TỤNG HÌNH SỰ 1. Lý luận về chứng cứ 1. Khái niệm chứng cứ Để giải quyết vụ án hình sự, trong quá trình thực hiện các hoạt động tố tụng CQĐT, VKS và Tòa án khi giải quyết vụ án hình sự cần xác minh những sự việc có liên quan đến tội phạm đang được tiến hành xem xét, trong đó cần phải khẳng định được tội phạm đã xảy ra, xác định được người cụ thể đã thực hiện tội phạm và họ phải chịu trách nhiệm về hành vi đã thực hiện, tất cả các sự kiện và tình tiết của vụ án phải phù hợp với hiện thực khách quan. Để làm được điều đó, cơ quan tiến hành tố tụng chỉ có thể dựa vào chứng cứ.

Hay nói cách khác, chứng cứ là phương tiện duy nhất được cơ quan tiến hành tố tụng sử dụng để chứng minh trong tố tụng hình sự. Hiện nay trong khoa học Luật tố tụng hình sự Việt Nam có một số quan điểm khác nhau về chứng cứ: Theo TS. Đỗ Văn Đương thì: Chứng cứ là những thông tin xác thực về những gì có thật liên quan đến hành vi phạm tội, được thu thập theo trình tự, thủ tục do pháp luật quy định mà những người và cơ quan tiến hành tố tụng dùng làm căn cứ để xác định sự thật khách quan của vụ án [7, tr. Giáo trình Luật tố tụng hình sự, trường Cao đẳng Kiểm sát cho rằng: Chứng cứ là những sự vật, hiện tượng, những dấu vết được CQĐT, VKS, Tòa án thu thập được trong quá trình điều tra, xét xử theo đúng trình tự, thủ tục do pháp luật quy định, để chứng minh 7 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] có hay không có hành vi nguy hiểm cho xã hội, lỗi của người thực hiện hành vi ấy và những tình tiết khác có ý nghĩa giải quyết đúng đắn vụ án [16, tr.

Trần Quang Tiệp cho rằng: Chứng cứ là những thông tin có thật, được thu thập theo trình tự, thủ tục do BLTTHS quy định mà CQĐT, VKS, Tòa án dùng làm căn cứ để xác định có hay không có hành vi phạm tội, người thực hiện hành vi phạm tội, cũng như những tình tiết khác cần thiết cho việc giải quyết đúng đắn vụ án [24, tr. Tác giả không hoàn toàn đồng ý với quan điểm thứ nhất và quan điểm thứ hai bởi lẽ: quan điểm thứ nhất mặc dù hợp lý nhưng lại chưa nêu ra chủ thể - các cơ quan tiến hành thực hiện; quan điểm thứ hai lại quá chi tiết nhưng thiếu giai đoạn truy tố của cơ quan Viện kiểm sát thực hiện việc thu thập chứng cứ. Còn quan điểm thứ ba về cơ bản là hợp lý nhất vì nó bao quát cả các cơ quan tiến hành có trách nhiệm thực hiện việc thu thập, kiểm tra, đánh giá chứng cứ gắn liền với Luật tố tụng hình sự Việt Nam, đồng thời chỉ rõ những thuộc tính về nội dung và các đặc điểm về hình thức của chứng cứ để làm cơ sở cho việc chứng minh tội phạm và người phạm tội. Trên nền tảng của học thuyết duy vật biện chứng và kinh nghiệm trong quá trình đấu tranh chống tội phạm, tại khoản 1 Điều 64 BLTTHS năm 2003 đưa ra định nghĩa lập pháp của khái niệm chứng cứ như sau: Chứng cứ là những gì có thật, được thu thập theo trình tự, thủ tục do Bộ luật này quy định mà CQĐT, VKS và Tòa án dùng làm ăn cứ để xác định có hay không hành vi phạm tội, người thực hiện hành vi phạm tội, người thực hiện hành vi phạm tội cũng như những tình tiết khác cần thiết cho việc giải quyết đúng đắn vụ án [12; tr.

8 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] Định nghĩa này về chứng cứ mang tính khái quát cao, tuân theo các quy luật khách quan của quá trình nhận thức, đưa ra những thuộc tính về nội dung cũng như những đặc điểm về hình thức của chứng cứ làm cơ sở cho việc chứng minh tội phạm. Thuộc tính của chứng cứ Chứng cứ là những sự vật, hiện tượng có thật và thống nhất không thể tách rời, vì vậy xem xét từng thuộc tính của chứng cứ phải trong mối quan hệ với các thuộc tính khác và trong mối quan hệ tổng thể. Tính khách quan Đây là thuộc tính quan trọng hàng đầu của chứng cứ. Chứng cứ là những gì có thật, có nghĩa rằng chứng cứ là những thông tin có thật từ tài liệu, vật chứng tồn tại khách quan, độc lập, không phụ thuộc vào ý thức chủ quan của con người và những chứng cứ đó liên quan trực tiếp đến các tình tiết của vụ án đang được chứng minh.

Những người tiến hành tố tụng và tham gia tố tụng chỉ phát hiện, thu thập, nghiên cứu chứng cứ chứ không tạo ra chứng cứ trong quá trình giải quyết vụ án. Tại Điều 66 của BLTTHS, tính khách quan của chứng cứ còn được gọi là tính xác thực của chứng cứ. Trong quy định tại khoản 2 Điều 64 BLTTHS năm 2003 có quy định một trong các nguồn chứng cứ là lời khai của người tham gia tố tụng. Theo một số quan điểm cho rằng việc lấy chứng cứ là lời khai của người tham gia tố tụng dù ít hay nhiều đều bị ảnh hưởng bởi những yếu tố chủ quan, ý chí của người khai báo mà không thể phản ánh một cách khách quan hoàn toàn những thông tin về tội phạm.

Chính vì vậy, những thông tin này không đảm bảo thuộc tính khách quan của chứng cứ. Tuy vậy, về bản chất, việc cung cấp thông tin là khách quan và trách nhiệm chứng minh tội phạm thuộc về cơ quan tiến hành tố tụng, vì vậy các cơ quan này đồng thời cũng phải có trách nhiệm xác minh, đánh giá để xác định thông tin đó có chính xác hay không, 9 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] so sánh thông tin này với thông tin thu được từ các nguồn khác. Mọi thông tin, sự thật thu thập được dù tồn tại trên thực tế nhưng bị xuyên tạc, bóp méo hay bị làm giả theo ý chí chủ quan thì không còn mang tính khách quan. Và những tài liệu đó cũng không thể là chứng cứ của vụ án [5, tr.

Tính liên quan “Tính liên quan của chứng cứ được thể hiện ở mối liên hệ khách quan của cá thông tin, tài liệu với các tình tiết của vụ án cần được xác định. Mối quan hệ này có thể là trực tiếp hoặc gián tiếp” [7, tr. Mối quan hệ trực tiếp ở đây được hiểu là việc chứng cứ được dùng làm căn cứ để giải quyết thực chất của vụ án, đó là những căn cứ quan trọng và chủ yếu để xác định hành vi phạm tội, người phạm tội, lỗi của người phạm tội, các tình tiết có ý nghĩa quan trọng đối với việc quyết định hình phạt… Mối quan hệ gián tiếp là trong trường hợp thông tin, tài liệu đó không thể làm căn cứ để giải quyết thực chất vụ án nhưng lại đóng góp một phần nhất định vào việc chứng minh tội phạm. Chẳng hạn lời khai của người làm chứng rằng vào thời điểm tội phạm xảy ra đã chứng kiến sự có mặt của người bị tạm giữ.

Như vậy, dù việc nhìn thấy sự có mặt của người bị tạm giữ không có ý nghĩa trong việc quyết định liệu rằng người bị tạm giữ có phải là người phạm tội hay không nhưng lại đóng vai trò quan trọng với CQĐT trong việc lập phương án điều tra làm sáng tỏ sự việc. Trong hoạt động tố tụng, CQĐT cũng như VKS, Tòa án phải xem xét về tính liên quan của chứng cứ ở cả hai mối quan hệ này để xác định một thông tin, đồ vật hay tài liệu có được coi là chứng cứ hay không [7, tr. Tính hợp pháp Đó là sự phù hợp với các quy định của pháp luật tố tụng hình sự về chứng cứ. Tính hợp pháp của chứng cứ được thể hiện qua quá trình cung cấp, thu thập, nghiên cứu, bảo quản theo trình tự của pháp luật quy định.

Nó được thể hiện ở các mặt sau: 10 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] - Chứng cứ được xác định bằng nguồn nhất định theo quy định của pháp luật. BLTTHS năm 2003 quy định nguồn chứng cứ bao gồm: (i) Vật chứng; (ii) Lời khai của người tham gia tố tụng; (iii) Kết luận giám định; (iv) Biên bản về hoạt động điều tra, xét xử và các tài liệu, đồ vật khác [12, tr.55] Các nguồn này phải được lưu giữ bằng nguồn tương ứng xác định. - Chứng cứ phải được thu thập theo đúng trình tự, thủ tục do BLTTHS quy định. Tùy thuộc vào tính chất đặc điểm của chứng cứ mà BLTTHS quy định trình tự, thủ tục thu thập chứng cứ nhằm đảm bảo được tính khách quan và giá trị chứng minh của chứng cứ.

Trong thực tiễn điều tra, truy tố, xét xử có không ít các trường hợp cơ quan tiến hành tố tụng thu giữ, đồ vật, tài liệu không đúng thủ tục rồi sau đó mới tiến hành hợp pháp hóa các tài liệu đó rồi đưa vào hồ sơ vụ án hoặc thu thập lời khai bằng cách đe dọa, đánh đập, mớm cung… [5, tr. Điều này dẫn đến các thông tin thu thập được bị thiếu tính hợp pháp, không có giá trị chứng minh trong tố tụng hình sự và đôi khi dẫn đến các trường hợp án oan, xác định sai tội phạm, người phạm tội. Tóm lại, tính khách quan, liên quan và tính hợp pháp là các thuộc tính quan trọng của chứng cứ, giữa chúng có mối liên hệ chặt chẽ với nhau và cũng độc lập với nhau trong việc thể hiện các khía cạnh của chứng cứ. Khi xem xét bất cứ vật chứng, tài liệu gì để sử dụng làm chứng cứ cho vụ án thì cũng cần phải xem xét đầy đủ ba thuộc tính này, nếu thiếu đi bất kỳ thuộc tính nào thì thông tin được thu thập không phải là chứng cứ.

Quá trình chứng minh vụ án hình sự Quá trình chứng minh diễn ra theo một trật tự tố tụng nhất định bao gồm nhiều giai đoạn khác nhau, cụ thể: 11 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail. Thu thập chứng cứ Thu thập chứng cứ là hoạt động đầu tiên của quá trình chứng minh trong vụ án hình sự. Hoạt động này có ý nghĩa hết sức quan trọng đối với toàn bộ quá trình chứng minh.