Chương 1. Một số v n đề lý luận về kiểm soát chi đầu tư XDCB từ NSNN qua KBNN. Phương pháp nghiên cứu và thực trạng kiểm soát chi đầu tư XDCB từ NSNN qua KBNN Hoàn Kiếm. Hoàn thiện công tác kiểm soát chi đầu tư XDCB từ NSNN tại KBNN Hoàn Kiếm.
5 CHƢƠNG 1 MỘT SỐ VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ KIỂM SOÁT CHI ĐẦU TƢ XDCB TỪ NSNN QUA KBNN 1. Chi đầu tƣ XDCB từ nguồn NSNN 1. Khái niệm chi đầu tư XDCB NSNN Ngân sách Nhà nước là toàn bộ các khoản thu, chi của Nhà nước được dự toán và thực hiện trong một khoảng thời gian nh t định do cơ quan Nhà nước có thẩm quyền quyết định để bảo đảm thực hiện các chức năng, nhiệm vụ của Nhà nước (Luật Ngân sách Nhà nước năm 2015, điều 4, khoản 14, tr 3). Chi đầu tư xây dựng cơ bản là nhiệm vụ chi của ngân sách Nhà nước để thực hiện các chương trình, dự án đầu tư kết c u hạ tầng kinh tế - xã hội và các chương trình, dự án phục vụ phát triển kinh tế - xã hội (Luật Ngân sách Nhà nước năm 2015, điều 4, khoản 5, tr 2).
Chi đầu tư xây dựng cơ bản của NSNN là các khoản chi để đầu tư xây dựng các công trình thuộc kết c u hạ tầng kinh tế - xã hội không có khả năng thu hồi vốn, các công trình của các doanh nghiệp Nhà nước đầu tư theo kế hoạch được duyệt, các dự án quy hoạch vùng và lãnh thổ (Lê Văn Hưng và Lê Hùng Sơn, 2010). Chi đầu tư xây dựng cơ bản có thể được thực hiện theo hình thức đầu tư xây dựng mới hoặc theo hình thức đầu tư xây dựng mở rộng, cải tạo, nâng c p, hiện đại hóa các tài sản cố định và năng lực sản xu t hiện có. Theo cơ c u của vốn đầu tư thì chi đầu tư xây dựng cơ bản bao gồm: chi xây dựng, chi thiết bị và chi khác. Thực chất chi đầu tư xây dựng cơ bản của NSNN là quá trình phân phối và sử dụng một phần vốn từ quỹ NSNN để đầu tư tái sản xuất tài sản cố định nhằm từng bước tăng cường, hoàn thiện và hiện đại hóa cơ sở vật chất kỹ thuật và năng lực sản xuất phục vụ của nền kinh tế quốc dân.
Đặc điểm của chi đầu tư xây dựng cơ bản từ ngân sách Nhà nước Thứ nh t, chi đầu tư XDCB của NSNN là khoản chi lớn nhưng không có tính ổn định. 6 Quy mô và tỷ trọng chi đầu tư XDCB của NSNN trong từng thời kỳ phụ thuộc vào chủ trương, đường lối phát triển kinh tế xã hội của Nhà nước và khả năng nguồn vốn NSNN. Xét về cơ c u chi NSNN theo nội dung kinh tế thì chi đầu tư XDCB của NSNN luôn có quy mô và chiếm tỷ trọng lớn trong tổng chi NSNN. Sản phẩm của đầu tư XDCB là các tài sản cố dịnh, năng lực sản xu t phục vụ phát huy tác dụng trong thời gian dài khi đưa vào sử dụng.
Vì vậy, cơ c u chi đầu tư XDCB của NSNN không có tính ổn định giữa các thời kỳ phát triển kinh tế xã hội. Thứ tự và tỷ trọng ưu tiên chi đầu tư XDCB của NSNN cho từng lĩnh vực kinh tế xã hội có sự thay đổi giữa các thời kỳ. Chẳng hạn, sau một thời kỳ ưu tiên tập trung đầu tư vào việc xây dựng cơ sở hạ tầng giao thông, thì thời kỳ sau sẽ không cần ưu tiên đầu tư nhiều vào lĩnh vực đó nữa, vì hạ tầng giao thông đã tương đối hoàn chỉnh và thay vào đó sẽ ưu tiên tập trung cho các lĩnh vực khác như: giáo dục, y tế,. Thứ hai, xét theo mục đích kinh tế xã hội và thời hạn tác động thì chi đầu tư XDCB của NSNN mang tính ch t chi cho tích lũy.
Chi đầu tư XDCB của NSNN là yêu cầu t t yếu nhằm để tạo ra cơ sở vật ch t kỹ thuật, năng lực sản xu t phục vụ, tăng tích luỹ tài sản của nền kinh tế quốc dân và đó chính là nền tảng vật ch t bảo đảm sự tăng trưởng kinh tế và phát triển xã hội, làm tăng tổng sản phẩm quốc dân của mỗi quốc gia. Đồng thời, chi đầu XDCB của NSNN còn có ý nghĩa là vốn mồi để tạo ra môi trường đầu tư thuận lợi nhằm thu hút các nguồn vốn trong nước và nguồn vốn ngoài nước vào đầu tư phát triển các hoạt động kinh tế xã hội theo định hướng của Nhà nước trong từng thời kỳ. Thứ ba, phạm vi và mức độ chi đầu tư XDCB của NSNN luôn gắn liền với việc thực hiện mục tiêu kế hoạch phát triển kinh tế xã hội của Nhà nước trong từng thời kỳ. Chi đầu tư xây XDCB của NSNN nhằm để thực hiện các mục tiêu phát triển kinh tế xã hội của Nhà nước trong từng thời kỳ.
Kế hoạch phát triển kinh tế xã hội là cơ sở nền tảng việc xây dựng kế hoạch chi đầu tư XDCB từ NSNN. Kế hoạch phát triển kinh tế xã hội của Nhà nước trong từng thời kỳ có ý nghĩa quyết định đến mức độ và thứ tự ưu tiên chi đầu tư XDCB của NSNN. Chi đầu tư XDCB của NSNN gắn với kế hoạch phát triển kinh tế xã hội nhằm bảo đảm phục vụ tốt nh t 7 việc thực hiện kế hoạch phát triển kinh tế xã hội và hiệu quả của chi đầu tư. Nội dung chi đầu tư XDCB từ nguồn NSNN Chi đầu tư xây dựng cơ bản từ nguồn NSNN bao gồm các nội dung chủ yếu sau: - Chi cho các dự án đầu tư kết c u hạ tầng kinh tế - xã hội, quốc phòng, an ninh không có khả năng thu hồi vốn thuộc địa phương quản lý như: các dự án giao thông, thủy lợi, giáo dục và đào tạo, y tế, công trình văn hóa xã hội, thể dục thể thao, phúc lợi công cộng, quản lý nhà nước, khoa học kỹ thuật,… - Chi cho các dự án đầu tư XDCB khác theo quyết định của chính quyền TW, chính quyền địa phương.
Nội dung chi đầu tư XDCB từ NSNN qua KBNN bao gồm: - Chi cho vốn chuẩn bị đầu tư: trong trường hợp này, các khoản chi nhằm các mục đích như: khảo sát địa ch t, lập dự án, lập báo cáo nghiên cứu tiền khả thi. Đây là bước đầu tiên để tiến hành lập, trình dự án với c p có thẩm quyền phê duyệt dự án. - Chi cho vốn thực hiện dự án: khi dự án được khởi công, nhà thầu tiến hành thực hiện các hạng mục trong dự án đầu tư. Giai đoạn này gồm các khoản chi như: xây lắp, tư v n đầu tư xây dựng, tư v n quản lý dự án, chi phí khác.
- Chi cho thanh toán vốn bồi thường, hỗ trợ đền bù GPMB và tái định cư. Nội dung này gồm các khoản chi như: trả tiền bồi thường hỗ trợ tái định cư cho người có tài sản phải GPMB; kinh phí thực hiện tổ chức GPMB như: chi phí cho hội đồng tổ chức bồi thường hỗ trợ tái định cư, văn phòng phẩm, thông tin tuyên truyền, các khoản chi phí khác. - Một số khoản chi khác: chi phí quản lý dự án. Đây là khoản chi từ tài khoản chi phí quản lý dự án của các ban quản lý/chủ đầu tư mở tại Kho bạc Nhà nước.
Nội dung chi gồm: chi lương, phụ c p, dịch vụ công cộng, các khoản đóng góp. Kiểm soát chi đầu tư XDCB từ nguồn NSNN qua KBNN 1. Một số khái niệm liên quan đến kiểm soát chi đầu tư XDCB - Kiểm soát chi đầu tư XDCB tại Kho bạc Nhà nước được coi là khâu cuối cùng trước khi chuyển tiền ra nhằm đảm bảo các khoản chi NSNN đúng mục đích, 8 tiết kiệm và hiệu quả; qua đó góp phần thực hiện tiết kiệm, chống lãng phí nhằm tập trung mọi nguồn lực tài chính để phát triển kinh tế - xã hội, góp phần kiềm chế lạm phát, ổn định tiền tệ và lành mạnh hoá nền tài chính quốc gia. - Kiểm soát chi đầu tư XDCB tại KBNN còn là công cụ của Chính phủ trong việc hạn chế nợ đọng trong thanh toán, đảm bảo minh bạch thông tin và đảm bảo nghĩa vụ cũng như khả năng chi trả, thanh toán của Nhà nước đối với các thành phần kinh tế.
- Kiểm soát chi đầu tư XDCB từ nguồn NSNN tại KBNN gồm kiểm soát thanh toán các khoản chi đầu tư XDCB và kiểm soát cam kết chi đầu tư XDCB. + Kiểm soát thanh toán các khoản chi đầu tư XDCB từ nguồn NSNN trong nước tại KBNN gồm kiểm soát thanh toán tạm ứng và kiểm soát thanh toán khối lượng hoàn thành. Quá trình kiểm soát thanh toán KBNN thực hiện kiểm soát tính đầy đủ, hợp pháp, hợp lệ của hồ sơ dự án và chứng từ thanh toán; Kiểm soát việc ch p hành trình tự đầu tư và các chế độ chính sách do nhà nước quy định; Kiểm soát các điều kiện được hạch toán kế toán; Hạch toán và tổ chức thanh toán, chi trả cho các đối tượng thụ hưởng đảm bảo đúng thời gian quy định. + Kiểm soát cam kết chi đầu tư gồm kiểm soát các nền tảng, cơ sở pháp lý hình thành nên khoản cam kết chi đầu tư; Kiểm soát, đối chiếu đảm bảo khoản đề nghị cam kết chi không được vượt quá kế hoạch vốn năm đã giao cho dự án và giá trị hợp đồng còn được phép cam kết chi; Kiểm soát, đối chiếu đề nghị cam kết chi của chủ đầu tư, đảm bảo đầy đủ các chỉ tiêu thông tin về đơn vị thụ hưởng và được gửi trong thời hạn theo quy định.
Phân loại kiểm soát chi đầu tư XDCB từ nguồn NSNN a. Căn cứ theo nguồn vốn đầu tư: - Kiểm soát chi đầu tư XDCB từ nguồn vốn trong nước: Kiểm soát chi các dự án được đầu tư từ nguồn vốn NSNN trong nước. - Kiểm soát chi đầu tư XBCB từ nguồn vốn ngoài nước: kiểm soát chi các dự án được đầu tư từ nguồn vốn NSNN ngoài nước, chủ yếu là vốn viện trợ phát triển chính thức ODA. Căn cứ theo tính chất đầu tư kết hợp nguồn vốn đầu tư: - Kiểm soát chi đầu tư XDCB từ nguồn vốn ngân sách tập trung: là công tác kiểm soát chi đầu tư các dự án được bố trí trong dự toán chi đầu tư phát triển thuộc NSNN do các cơ quan trung ương và địa phương quản lý.
