MỞ ĐẦU Với sự phát triển vô cùng mạnh mẽ của Công nghệ thông tin CNTT , nhu cầu phát triển phần mềm ngày càng tăng, đặc biệt là những phần mềm lớn, có phạm vi ứng dụng rộng rãi, xây dựng trong nhiều năm, huy động một đội ngũ đông đảo những chuyên gia phần mềm khác nhau. Rất nhiều bài học thực tế ở Việt Nam và trên thế giới đã cho thấy dự án càng lớn thì khả năng thành công càng ít. Việc quản lý dự CNTT ngày càng chứng tỏ vai trò đặc biệt quan trọng của nó, góp phần đảm bảo thành công cho dự án. Việc tìm hiểu những phƣơng pháp, quy trình và chuẩn quản lý dự án tiên tiến, ph biến cũng nhƣ việc xây dựng và chuẩn hóa các quy trình quản lý dự án sẽ giúp các nhà quản trị dự án và các doanh nghiệp gia công phần mềm tự chuẩn hóa bản thân và tạo ra ƣu thế cạnh tranh không nhỏ trong bối cảnh yêu cầu về kỹ năng quản lý, khả năng cung cấp dịch vụ chất lƣợng cao ngày càng tăng từ phía những nhà yêu cầu dịch vụ.
Qua quá trình tìm hiểu thông tin về các quy trình quản lý dự án đang đƣợc sử dụng tại các doanh nghiệp gia công phần mềm Việt Nam, cũng nhƣ sự trải nghiệm trực tiếp trong vai trò Quản trị dự án tại một số doanh nghiệp, tác giả luận văn nhận thấy vẫn còn nhiều vấn đề tồn tại và nhu cầu cải tiến trong quản lý để nâng cao hiệu quả, khả năng thành công của dự án. Nhiều doanh nghiệp vốn đầu tƣ nƣớc ngoài có quy mô vừa nhỏ tại Việt Nam, đặc biệt là với doanh nghiệp có tu i đời tr , quy trình quản lý dự án chƣa đƣợc định nghĩa và tuân thủ đầy đủ , các dựa án đƣợc quản lý theo kinh nghiệm của từng ngƣời quản trị dự án. Một số những doanh nghiệp lớn có nhiều kinh nghiệm trong lĩnh vực gia công phần mềm và đã đạt những chuẩn nhƣ CMMI 3, CMMI 5 cũng rất quan tâm và dành nhiều nỗ lực trong việc cải tiến các quy trình quản lý dựa án hiện tại để đạt hiệu quả cao hơn. Nhận thức đƣợc vấn đề đó, ngƣời thực hiện đề tài này nhằm nghiên cứu một số phƣơng pháp và chuẩn Quản lý dự án ph biến đã và đang đƣợc ứng dụng rộng rãi trên thế giới, những quy trình đƣợc đúc kết từ những kinh nghiệm thực ti n qua rất nhiều năm làm dự án của các công ty, t chức khác nhau với mong muốn tìm ra cách ứng dụng các quy trình này vào các doanh nghiệp Việt Nam nhất là doanh nghiệp mới với qui mô vừa và nhỏ một cách phù hợp để cải tiến và nâng cao hiệu quả của quản lý dự án và qua đó tạo ra sức mạnh cạnh tranh trong lĩnh vực cung cấp dịch vụ gia công phần mềm.
10 K t ấu u nv n Chƣơng 1 - Các khái niệm cơ bản về Quản lý dự án và gia công phần mềm Chƣơng 2 - Một số phƣơng pháp và chuẩn ph biến trong Quản lý dự án Chƣơng 3 - Thực trạng Quản lý dự án tại một số doanh nghiệp gia công phần mềm tại Việt Nam Chƣơng 4 - Đề xuất quy trình Quản lý dự án cho các doanh nghiệp gia công phần mềm tại Việt Nam 11 1 CHƢƠNG 1. CÁC KHÁI NIỆM CƠ BẢN VỀ QUẢN LÝ DỰ ÁN VÀ GIA CÔNG PHẦN MỀM 1.1 Cá khái niệm ơ bản về dự án và quản ý dự án 1.1 Dự án Theo định nghĩa c điển, một dự án là một tập hợp các hoạt động đƣợc t chức để đạt đƣợc các mục tiêu cụ thể đƣợc xác định trƣớc về thời gian, ngân sách và chất lƣợng. PMI định nghĩa dự án là “một nỗ ự tạm thời để tạo r một sản phẩm, dị h vụ, hoặ k t quả duy nhất” [17,tr 3 ]. Trong đó tạm thời đƣợc hiểu là thực hiện trong khoảng thời gian xác định cụ thể, duy nhất nghĩa là kết quả của dự án không trùng lặp và đƣợc thực hiện chỉ một lần.2 Quản lý dự án Quản lý dự án là “việ áp dụng á ki n thứ , kỹ n ng và ông ụ vào á hoạt động dự án để đạt đƣợ những mụ tiêu dự án” [17, tr 5].
Mục tiêu cơ bản của việc quản lý dự án là đảm bảo công việc phải đƣợc hoàn thành theo yêu cầu và bảo đảm chất lƣợng, trong phạm vi chi phí đƣợc duyệt và đúng thời gian. Quản lý dự án cần đảm bảo cân bằng giữa ba yếu tố chính: thời gian, nguồn lực và kết quả. a yếu tố này đƣợc gọi là tam giác dự án. Hình 1-1: Rằng buộc của 1 dự án 1.3 Quy trình Quy trình là một tập các hoạt động có liên quan, đƣợc thực hiện để tạo ra một sản phẩm hoặc một kết quả đã đƣợc xác định trƣớc.
Mỗi quy trình đƣợc đặc trƣng với các đầu vào, công cụ và kỹ thuật đƣợc sử dụng, và kết quả đầu ra. 12 Thông thƣờng một quy trình bao gồm những yếu tố cơ bản sau: thủ tục, hƣớng dẫn công việc, biểu mẫu, danh sách kiểm định, công cụ hỗ trợ 1.4 Quy trình quản ý dự án Quy trình quản lý dự án là quy trình vận dụng những kiến thức, kỹ năng và kỹ thuật công nghệ vào hoạt động của dự án để đạt đƣợc mục tiêu của dự án đặt ra [17]. Để đảm bảo dự án thành công, ngƣời quản trị dự án và các thành viên dự án phải đảm bảo lựa chọn quy trình phù hợp để đạt đƣợc mục tiêu của dự án. Tùy theo quy mô của từng dự án mà các mỗi giai đoạn lại có thể gồm những quy trình nhỏ hơn.
Hình 1-2: Nhóm quy trình quản lý dự án [17] Các quy trình quản lý dự án có thể đƣợc chia thành 5 nhóm chính: bắt đầu khởi tạo , lập kế hoạch, thực hiện, giám sát và kiểm soát, kết thúc [17].2 Khái niệm gi ông phần mềm Định nghĩa một cách căn bản, gia công outsourcing là việc chuyển một phần các dịch vụ cho bên thứ ba [25]. Gia công về bản chất là một giao dịch, thông qua đó một công ty mua các dịch vụ từ một công ty khác trong khi vẫn giữ quyền sở hữu và chịu trách nhiệm cơ bản đối với các hoạt động đó. Gia công phần mềm software outsourcing , là dịch vụ mà bên nhận gia công sẽ thực hiện một phần hoặc toàn bộ các bƣớc trong quá trình sản xuất ra một sản phẩm phần mềm hoàn chỉnh cho bên đặt gia công. Tùy vào yêu cầu của bên đặt gia công, bên nhận gia công có thể thực hiện đầy đủ các khâu phát triển một phần mềm nhƣ liệt kê bên dƣới hoặc một phần công việc trong đó.
Phân tích yêu cầu Thiết kế các chức năng, 13 Xây dựng và phát triển Kiểm tra chất lƣợng Chuyển giao ảo trì 1.3 Các y u tố ảnh hƣởng tới quản ý dự án phần mềm 1.1 Mụ tiêu và các rằng buộ dự án Mục tiêu của quản lý dự án là thực hiện dự án để tạo ra một sản phẩm đạt chất lƣợng theo đúng yêu cầu, hoàn thành đúng thời hạn và trong mức ngân sách đƣợc phê duyệt Để đạt đƣợc những mục tiêu đó, ngƣời quản lý dự án cần có những phƣơng pháp, công cụ va kỹ thuật phù hợp để t ng hợp và cân bằng rất nhiều rằng buộc có ảnh hƣởng lẫn nhau ự án cần hoàn thành đúng tiến độ Ngƣời quản lý dự án phải có đủ ngƣời và những tài nguyên hỗ trợ để thực hiện công việc ự án phải sử dụng nguồn ngân sách trong hạn mức đƣợc cấp Phạm vi dự án thƣờng có xu hƣớng phát sinh, nhất là đối với dự án phần mềm Rủi ro có thể xảy ra trong mọi giai đoạn thực hiện dự án ù có mọi khó khăn hay thách thức gì xảy ra , khách hàng cũng chỉ quan tâm tới chất lƣợng cuối cùng của sản phẩm Thời gian Rủi ro Chi phí ự án Chất Phạm vi lƣợng Nhân lực Hình 1-3 Các rằng buộc khác nhau của dự án 14 1.2 Vòng đời dự án Mỗi chƣơng trình, dự án, hoặc sản phẩm có giai đoạn phát triển nhất định. Sự hiểu rõ những giai đoạn này cho phép những nhà quản lý và điều hành kiểm soát tốt hơn t ng nguồn lực của công ty để đạt đƣợc mục tiêu của dự án. Vỡi mỗi giai đoạn phát triển trong vòng đời phát triển sản phẩm, đều có những quy trình quản lý dự án tƣơng ứng để đảm bảo những hoạt động thực hiện trong sự kiểm soát và đạt kết quả mong muốn. Vì dụ, các quy trình quản lý đối với phƣơng pháp phát triển phần mềm truyền thống sẽ cần các tài liệu kế hoạch quản lý dự đƣợc thực hiện chi tiết hơn, các thay đ i phải đƣợc phê duyệt một cách chính thức, đƣợc theo dõi và ghi nhận một cách tỉ mĩ rõ ràng.
Trong khi đó, phƣơng pháp phát triển linh hoạt Agile lại cho phép việc quản lý thay đ i thực hiện một cách linh động hơn, yêu cầu ngƣời dùng sẽ đƣợc b sung trong suốt quá trình thực hiện dự án thay vì đƣợc ký phê duyệt ngay từ đầu .3 Nhóm h thể iên qu n đ n dự án Nhu cầu, sự tham gia, mức độ ảnh hƣởng của các bên liên quan khác nhau tới dự án cũng là một yếu tố quan trọng ảnh hƣởng tới thành công của dự án. Các bên liên quan có thể chia thành hai nhóm chủ thể. Nhóm h thể gián ti p Những yếu tố, cá nhân, bộ phận không liên quan trực tiếp tới dự án nhƣng có ảnh hƣởng tới dự án nhƣ, thể chế chính chị, các quy định đặc thù trong ngành phần mềm. Nhóm h thể trự ti p Nhà tài trợ, quản lý dự án, quản lý chức năng, quản lý nghiệp vụ tham gia vào dự án, khách hàng, nhà cung cấp.Tất cả những cá nhân, t chức có ảnh hƣởng trực tiếp tới công việc thực hiện trong dự án Ngƣời quản ý dự án : chịu trách nhiệm chính về kết quả của dự án.
Có vai trò chủ chốt trong việc xác định các mục đích và mục tiêu, xây dựng các kế hoạch dự án, đảm bảo dự án đƣợc thực hiện có hiệu lực và hiệu quả Ngƣời tại trợ dự án: cấp ngân sách cho dự án hoạt động, phê duyệt dự án, quyết định dự án tiếp tục hoạt động hay kết thúc Đội dự án: những ngƣời có kĩ năng và năng lực, hỗ trợ ngƣời quản lý dự án để thực hiện thành công dự án Khách hàng: ngƣời sử dụng sản phẩm hoặc kết quả dịch vụ của dự án.