Cơ Chế Tự Chủ Tài Chính Tại Phòng Thí Nghiệm Trọng Điểm Quốc Gia Về Động Lực Học Sông Biển

Luận văn thạc sĩ kinh tế phân tích cơ chế tự chủ tài chính tại phòng thí nghiệm trọng điểm quốc gia về động lực học sông biển, đánh giá thực trạng, chỉ ra hạn chế, đề xuất giải

• Tác giả: Nguyễn Thị Hồng Hạnh
• Người hướng dẫn: PGS. Bùi Quang Tuấn
• Trường học: Học viện Khoa học Xã hội
• Chuyên ngành: Quản lý kinh tế
• Đề tài: Cơ Chế Tự Chủ Tài Chính Tại Phòng Thí Nghiệm Trọng Điểm Quốc Gia Về Động Lực Học Sông Biển
• Loại tài liệu: Luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2018
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: MỘT SỐ VẤN ĐỀ CHUNG VỀ CƠ CHẾ TỰ CHỦ TÀI CHÍNH CỦA CÁC ĐƠN VỊ SỰ NGHIỆP CÔNG LẬP
• 1.1. Một số khái niệm
• 1.2. Cơ chế quản lý và cơ chế tự chủ của đơn vị sự nghiệp công lập trong lĩnh vực khoa học công nghệ
• 1.3. Các yếu tố ảnh hưởng đến cơ chế tự chủ tài chính của đơn vị sự nghiệp công lập thuộc lĩnh vực khoa học công nghệ
• 1.4. Tiêu chí đánh giá cơ chế tự chủ tài chính của đơn vị sự nghiệp công lập trong lĩnh vực khoa học công nghệ
• 1.5. Bài học rút ra về kinh nghiệm đổi mới cơ chế tự chủ của tổ chức khoa học công nghệ ở trong và ngoài nước
• 2. CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG VỀ THỰC HIỆN CƠ CHẾ TỰ CHỦ TÀI CHÍNH TẠI PHÒNG THÍ NGHIỆM TRỌNG ĐIỂM QUỐC GIA VỀ ĐỘNG LỰC HỌC SÔNG BIỂN
• 2.1. Khái quát về Phòng Thí nghiệm trọng điểm Quốc gia về động lực học sông biển
• 2.2. Thực trạng thực hiện cơ chế tự chủ tài chính tại Phòng Thí nghiệm trọng điểm Quốc gia về động lực học sông biển
• 2.3. Đánh giá chung
• 3. CHƯƠNG 3: HOÀN THIỆN CƠ CHẾ TỰ CHỦ TÀI CHÍNH TẠI PHÒNG THÍ NGHIỆM TRỌNG ĐIỂM QUỐC GIA VỀ ĐỘNG LỰC HỌC SÔNG BIỂN
• 3.1. Bối cảnh chung
• 3.2. Quan điểm và định hướng
• 3.3. Các giải pháp hoàn thiện cơ chế tự chủ tài chính tại Phòng Thí nghiệm trọng điểm Quốc gia về động lực học sông biển
• 3.4. Điều kiện thực hiện
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Cơ Chế Tự Chủ Tài Chính Tại Phòng Thí Nghiệm

Cơ chế tự chủ tài chính tại Phòng Thí nghiệm trọng điểm Quốc gia về động lực học sông biển là một chủ đề quan trọng trong bối cảnh phát triển khoa học công nghệ tại Việt Nam. Cơ chế này không chỉ giúp nâng cao hiệu quả hoạt động của phòng thí nghiệm mà còn tạo điều kiện cho việc nghiên cứu và phát triển bền vững. Việc tự chủ tài chính cho phép phòng thí nghiệm chủ động trong việc quản lý nguồn lực, từ đó tối ưu hóa các hoạt động nghiên cứu và ứng dụng khoa học.

1.1. Khái Niệm Cơ Chế Tự Chủ Tài Chính

Cơ chế tự chủ tài chính được hiểu là khả năng của các đơn vị sự nghiệp công lập trong việc tự quản lý và sử dụng nguồn tài chính của mình. Điều này bao gồm việc tự quyết định về chi tiêu, đầu tư và phát triển các hoạt động nghiên cứu.

1.2. Vai Trò Của Cơ Chế Tự Chủ Tài Chính

Cơ chế tự chủ tài chính đóng vai trò quan trọng trong việc nâng cao tính tự chủ và trách nhiệm của các đơn vị nghiên cứu. Nó giúp các phòng thí nghiệm có thể linh hoạt hơn trong việc sử dụng nguồn lực và đáp ứng nhanh chóng các yêu cầu nghiên cứu.

II. Thách Thức Trong Việc Thực Hiện Cơ Chế Tự Chủ Tài Chính

Mặc dù cơ chế tự chủ tài chính mang lại nhiều lợi ích, nhưng việc thực hiện nó tại Phòng Thí nghiệm trọng điểm Quốc gia về động lực học sông biển cũng gặp phải nhiều thách thức. Những khó khăn này có thể ảnh hưởng đến hiệu quả hoạt động và khả năng phát triển của phòng thí nghiệm.

2.1. Khó Khăn Về Nguồn Tài Chính

Một trong những thách thức lớn nhất là việc đảm bảo nguồn tài chính ổn định. Nguồn ngân sách nhà nước có thể không đủ để đáp ứng nhu cầu nghiên cứu, dẫn đến việc phòng thí nghiệm phải tìm kiếm nguồn thu khác.

2.2. Vấn Đề Quản Lý Tài Chính

Quản lý tài chính hiệu quả là một thách thức lớn. Việc thiếu kinh nghiệm và kiến thức trong quản lý tài chính có thể dẫn đến lãng phí và không hiệu quả trong sử dụng nguồn lực.

III. Phương Pháp Hoàn Thiện Cơ Chế Tự Chủ Tài Chính

Để nâng cao hiệu quả của cơ chế tự chủ tài chính, cần có những phương pháp và giải pháp cụ thể. Những giải pháp này không chỉ giúp cải thiện tình hình tài chính mà còn tạo điều kiện thuận lợi cho hoạt động nghiên cứu.

3.1. Tăng Cường Đào Tạo Nhân Lực

Đào tạo nhân lực về quản lý tài chính là cần thiết. Việc nâng cao năng lực cho cán bộ sẽ giúp họ có khả năng quản lý và sử dụng nguồn tài chính hiệu quả hơn.

3.2. Xây Dựng Chính Sách Tài Chính Rõ Ràng

Cần xây dựng các chính sách tài chính rõ ràng và minh bạch để đảm bảo việc sử dụng nguồn lực được thực hiện một cách hiệu quả và hợp lý.

IV. Ứng Dụng Thực Tiễn Của Cơ Chế Tự Chủ Tài Chính

Cơ chế tự chủ tài chính đã được áp dụng tại nhiều phòng thí nghiệm và tổ chức nghiên cứu khác nhau. Những ứng dụng này đã cho thấy những kết quả tích cực trong việc nâng cao hiệu quả nghiên cứu và phát triển.

4.1. Kết Quả Nghiên Cứu Đạt Được

Việc áp dụng cơ chế tự chủ tài chính đã giúp phòng thí nghiệm đạt được nhiều kết quả nghiên cứu quan trọng, góp phần vào sự phát triển của lĩnh vực động lực học sông biển.

4.2. Tăng Cường Hợp Tác Quốc Tế

Cơ chế tự chủ tài chính cũng tạo điều kiện cho phòng thí nghiệm mở rộng hợp tác quốc tế, từ đó nâng cao vị thế và khả năng cạnh tranh trong khu vực.

V. Kết Luận Về Cơ Chế Tự Chủ Tài Chính

Cơ chế tự chủ tài chính tại Phòng Thí nghiệm trọng điểm Quốc gia về động lực học sông biển là một yếu tố quan trọng trong việc nâng cao hiệu quả hoạt động nghiên cứu. Việc hoàn thiện cơ chế này sẽ giúp phòng thí nghiệm phát triển bền vững và đáp ứng tốt hơn các yêu cầu của xã hội.

5.1. Tương Lai Của Cơ Chế Tự Chủ Tài Chính

Trong tương lai, cơ chế tự chủ tài chính cần được tiếp tục hoàn thiện để đáp ứng tốt hơn các yêu cầu nghiên cứu và phát triển trong bối cảnh hội nhập quốc tế.

5.2. Đề Xuất Chính Sách Hỗ Trợ

Cần có các chính sách hỗ trợ từ nhà nước để đảm bảo rằng các phòng thí nghiệm có đủ nguồn lực và điều kiện để thực hiện cơ chế tự chủ tài chính một cách hiệu quả.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Trong bối cảnh Việt Nam đẩy mạnh chuyển đổi mô hình tăng trưởng kinh tế theo chiều sâu, việc đổi mới cơ chế quản trị tài chính tại các đơn vị sự nghiệp công lập trở thành nhiệm vụ mang tính đột phá. Lĩnh vực khoa học và công nghệ giữ vai trò nòng cốt đối với năng lực cạnh tranh quốc gia, song phương thức vận hành tài chính tại nhiều tổ chức nghiên cứu công lập vẫn mang nặng tính bao cấp. Thực tế cho thấy nguồn ngân sách nhà nước cấp chi thường xuyên chỉ đáp ứng khoảng 16% đến 17% tổng nhu cầu hoạt động của các tổ chức sự nghiệp khoa học, đặt ra áp lực cấp bách phải mở rộng quyền tự chủ tài chính.

Nghiên cứu tập trung giải quyết vấn đề rào cản thể chế và nâng cao năng lực tự cân đối thu chi tại Phòng Thí nghiệm trọng điểm Quốc gia về động lực học sông biển trực thuộc Viện Khoa học Thủy lợi Việt Nam. Mục tiêu cụ thể của luận văn là hệ thống hóa khung lý luận về tự chủ tài chính, phân tích thực trạng giai đoạn 2014-2016, từ đó hoạch định hệ thống giải pháp nâng cao quyền tự chủ tài chính đến năm 2025.

Địa bàn nghiên cứu là Phòng Thí nghiệm trọng điểm Quốc gia về động lực học sông biển tại Hà Nội và Hòa Lạc, nơi đang vận hành khối tài sản cố định trị giá 79 tỷ đồng cùng đội ngũ 106 cán bộ viên chức. Ý nghĩa thực tiễn của công trình thể hiện qua việc lượng hóa mức độ tự bảo đảm kinh phí chi thường xuyên của đơn vị đạt từ 70% đến 90,6%, đồng thời xây dựng mô hình tự chủ tài chính phù hợp với nhóm tự đảm bảo một phần chi thường xuyên theo Nghị định 115/2005/NĐ-CP và Nghị định 54/2016/NĐ-CP.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu được xây dựng dựa trên nền tảng lý thuyết Quản lý công mới kết hợp với lý thuyết Kinh tế học thể chế hiện đại và mô hình Thương mại hóa sản phẩm khoa học công nghệ. Quản lý công mới nhấn mạnh việc phân cấp quản lý, trao quyền tự chủ gắn liền với trách nhiệm giải trình và ứng dụng các công cụ quản trị doanh nghiệp vào khu vực dịch vụ công.

Khung phân tích tập trung vào năm khái niệm cốt lõi:

• Thứ nhất, cơ chế tự chủ tài chính là quyền tự quyết trong huy động, phân bổ nguồn lực và phân phối chênh lệch thu chi gắn với trách nhiệm pháp lý.
• Thứ hai, tổ chức khoa học công nghệ công lập là đơn vị cung ứng dịch vụ nghiên cứu và chuyển giao tri thức không vì mục tiêu tối đa hóa lợi nhuận đơn thuần.
• Thứ ba, nguồn thu sự nghiệp bao gồm kinh phí giao khoán nhiệm vụ khoa học, nguồn thu dịch vụ tư vấn và hợp đồng kinh tế ngoài ngân sách.
• Thứ tư, Quỹ phát triển hoạt động sự nghiệp là công cụ tích lũy vốn tái đầu tư cơ sở vật chất từ nguồn thặng dư thu chi.
• Thứ năm, Quy chế chi tiêu nội bộ đóng vai trò là hành lang pháp lý tối cao trong việc điều tiết định mức chi tiêu, chi trả thu nhập tăng thêm theo hiệu quả công việc.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu áp dụng phương pháp luận duy vật lịch sử kết hợp tiếp cận hệ thống và phân tích kinh tế vi mô. Về cỡ mẫu và phương pháp chọn mẫu, đề tài thực hiện phương pháp chọn mẫu toàn bộ khảo sát trên 106 cán bộ nhân viên toàn đơn vị, rà soát 100% gồm 7 đơn vị phòng ban trực thuộc và phân tích toàn bộ 50 hợp đồng dịch vụ khoa học công nghệ phát sinh hàng năm. Toàn bộ hồ sơ báo cáo tài chính, quyết toán ngân sách giai đoạn 2014-2016 được thu thập đầy đủ làm dữ liệu thứ cấp.

Lý do lựa chọn phương pháp chọn mẫu toàn bộ và phân tích dữ liệu thứ cấp kết hợp thống kê mô tả là vì quy mô tổ chức có tính đặc thù cao, dữ liệu tài chính kế toán cần độ chính xác tuyệt đối để tính toán chỉ số tự bảo đảm chi thường xuyên. Timeline nghiên cứu được triển khai tổng hợp số liệu 3 năm từ 2014 đến 2016, phân tích đối sánh chính sách từ Nghị định 115/2005/NĐ-CP sang Nghị định 54/2016/NĐ-CP và Thông tư 90/2017/TT-BTC nhằm xây dựng lộ trình tự chủ đến năm 2025.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Thứ nhất, mức độ tự bảo đảm kinh phí chi thường xuyên của đơn vị duy trì ở mức cao, đạt 90,6% vào năm 2016 và nằm trong biên độ 70% đến 90% giai đoạn 2014-2016. Căn cứ theo Thông tư 90/2017/TT-BTC, tổ chức thuộc diện tự bảo đảm một phần chi thường xuyên.

Thứ hai, cơ cấu nguồn thu có sự dịch chuyển tích cực sang thị trường dịch vụ khoa học công nghệ. Trong năm 2016, nguồn thu từ ngân sách nhà nước cấp chiếm 56,65% đạt 15,7 tỷ đồng, trong khi nguồn thu từ hợp đồng dịch vụ chuyển giao khoa học công nghệ đạt 42,81% tương đương hơn 11,8 tỷ đồng. Giá trị hợp đồng dịch vụ năm 2016 tăng gấp 3 lần so với năm 2014, bình quân mỗi năm thực hiện 50 hợp đồng với tổng kinh phí tạo lập khoảng 30 tỷ đồng.

Thứ ba, cơ cấu nhân lực có trình độ cao với 50 người có trình độ trên đại học chiếm 47,16%, trong đó có 10 Phó Giáo sư, Tiến sĩ chiếm 9,43% và 40 Thạc sĩ chiếm 37,73%. Khối lao động hợp đồng chiếm 44,34% với 47 người, tạo nguồn nhân lực linh hoạt cho các dự án thương mại.

Thứ tư, nguồn chi ngân sách nhà nước cho con người giảm dần tỷ trọng từ 21,27% năm 2014 xuống 7,84% năm 2016, trong khi chi quản lý hành chính được kiểm soát chặt chẽ ở mức 0,5% đến 0,6%, phản ánh hiệu quả từ Quy chế chi tiêu nội bộ.

Thảo luận kết quả

Thực tế dữ liệu khi được mô hình hóa qua bảng tổng hợp nguồn thu chi và biểu đồ cơ cấu ngân sách cho thấy nguồn vốn từ hợp đồng dịch vụ đã bù đắp hiệu quả phần thiếu hụt của ngân sách cấp thường xuyên. Nguyên nhân chủ yếu giúp doanh thu hợp đồng tăng trưởng gấp 3 lần là nhờ quyền chủ động liên kết, khai thác cơ sở vật chất gồm 3 khu thí nghiệm trong nhà rộng 9.000 m2 và 1,8 ha mặt bằng thử nghiệm tại Hòa Lạc.

So sánh với các mô hình thành công như Trung tâm Kỹ thuật Tiêu chuẩn Đo lường Chất lượng 3 đạt tốc độ tăng trưởng bình quân 14%/năm và nộp ngân sách 13,5 tỷ đồng, đơn vị nghiên cứu có tiềm năng thương mại hóa tri thức rất lớn. Tuy nhiên, so với các tổ chức quốc tế như Viện Thủy lợi Thủy điện Trung Quốc quy mô 1.400 chuyên gia hay Tập đoàn 3M đầu tư 590 triệu USD mỗi năm cho nghiên cứu, đơn vị vẫn còn rào cản trong tiếp cận vốn tín dụng ngân hàng và cơ chế trích khấu hao tài sản công. Việc phụ thuộc vào tiến độ giải ngân ngân sách nhà nước vẫn là điểm nghẽn kìm hãm sự bứt phá.

Đề xuất và khuyến nghị

Thứ nhất, hoàn thiện Quy chế chi tiêu nội bộ và tái cấu trúc định mức phân phối thu nhập. Ban Giám đốc đơn vị cần ban hành quy chế chi trả thu nhập tăng thêm gắn chặt với năng suất lao động và giá trị hợp đồng dịch vụ khoa học công nghệ mang về. Mục tiêu nâng tỷ lệ trích lập Quỹ phát triển hoạt động sự nghiệp lên trên 25% đến 30% thặng dư thu chi trong giai đoạn 2018-2020.

Thứ hai, mở rộng thị trường dịch vụ tư vấn và thương mại hóa kết quả nghiên cứu động lực học sông biển. Các trung tâm chuyên môn cần chủ động tham gia đấu thầu các dự án chỉnh trị sông, cảng biển và phòng chống thiên tai cấp quốc gia. Mục tiêu nâng tổng doanh thu hợp đồng kinh tế đạt trên 45 tỷ đồng/năm vào giai đoạn 2021-2025, tương ứng mức tăng trưởng 15%/năm.

Thứ ba, hiện đại hóa và khai thác thương mại khối tài sản cố định trị giá 79 tỷ đồng. Đơn vị cần thực hiện định giá tài sản theo cơ chế giao vốn doanh nghiệp, áp dụng tiêu chuẩn quản lý chất lượng ISO/IEC 17025 tại 3 khu thí nghiệm nhằm cung cấp dịch vụ thử nghiệm mô hình vật lý đạt chuẩn quốc tế cho các dự án thủy điện, thủy lợi lớn.

Thứ tư, kiến nghị Bộ Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn cùng Bộ Tài chính hoàn thiện cơ chế đặt hàng dịch vụ công. Nhà nước cần chuyển đổi phương thức cấp phát ngân sách thường xuyên sang cơ chế giao nhiệm vụ nghiên cứu trọn gói gắn với sản phẩm đầu ra cuối cùng, cho phép tổ chức khoa học công nghệ công lập tự chủ 100% kinh phí chi thường xuyên trước năm 2025.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Thứ nhất, Ban Giám đốc và cán bộ quản trị tài chính tại các viện nghiên cứu, phòng thí nghiệm trọng điểm quốc gia. Luận văn cung cấp case study thực tế cùng hệ thống biểu mẫu, quy trình xây dựng Quy chế chi tiêu nội bộ và phương pháp quản trị dòng tiền từ dịch vụ khoa học công nghệ.

Thứ hai, chuyên viên phân tích chính sách và nhà hoạch định tại Bộ Khoa học và Công nghệ, Bộ Tài chính, Bộ Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn. Tài liệu là căn cứ thực tiễn giá trị để đánh giá tác động sau 10 năm thực hiện Nghị định 115/2005/NĐ-CP và hướng dẫn triển khai Nghị định 54/2016/NĐ-CP.

Thứ ba, học viên cao học, nghiên cứu sinh chuyên ngành Quản lý kinh tế và Tài chính công. Công trình cung cấp khung phương pháp luận định lượng chuẩn xác để tính toán chỉ số tự chủ và cơ cấu ngân sách sự nghiệp khoa học.

Thứ tư, các doanh nghiệp khoa học công nghệ và đối tác liên kết thương mại. Tài liệu giúp các doanh nghiệp thấu hiểu khung pháp lý và phương thức hợp tác công tư, liên doanh nghiên cứu mô hình vật lý sông biển hiệu quả.

Câu hỏi thường gặp

Mức độ tự bảo đảm kinh phí chi thường xuyên của Phòng Thí nghiệm trọng điểm giai đoạn 2014-2016 đạt bao nhiêu phần trăm? Mức tự bảo đảm kinh phí chi thường xuyên của đơn vị dao động trong khoảng từ 70% đến 90,6%, trong đó năm 2016 đạt đỉnh 90,6%. Theo quy định pháp luật hiện hành, đơn vị thuộc nhóm tổ chức khoa học công nghệ tự bảo đảm một phần chi thường xuyên.

Cơ cấu nguồn nhân lực chất lượng cao của đơn vị được phân bổ như thế nào? Tổng nhân lực của đơn vị tính đến cuối năm 2016 là 106 người, trong đó trình độ trên đại học chiếm 47,16% với 10 Phó Giáo sư, Tiến sĩ và 40 Thạc sĩ. Lực lượng cử nhân đại học gồm 42 người chiếm 39,62%, cùng 14 nhân sự trình độ cao đẳng và kỹ thuật viên.

Giá trị tài sản cố định và hạ tầng thí nghiệm của đơn vị có quy mô ra sao? Tổng giá trị tài sản cố định của đơn vị đạt 79 tỷ đồng, trong đó nhà làm việc chiếm 32 tỷ đồng và máy móc thiết bị chuyên dụng chiếm 47 tỷ đồng. Hạ tầng gồm 3 khu nhà thí nghiệm 9.000 m2 và 1,8 ha bãi thử nghiệm ngoài trời tại Hòa Lạc.

Tỷ trọng nguồn thu từ hợp đồng dịch vụ khoa học công nghệ đóng vai trò thế nào trong tổng nguồn tài chính? Nguồn thu từ hợp đồng dịch vụ và chuyển giao công nghệ chiếm từ 42,81% đến gần 80% tổng kinh phí hoạt động thực tế. Hàng năm đơn vị ký kết khoảng 50 hợp đồng kinh tế với tổng giá trị xấp xỉ 30 tỷ đồng, tăng gấp 3 lần sau 3 năm.

Luận văn đã rút ra bài học kinh nghiệm quốc tế nào cho lộ trình tự chủ tài chính? Nghiên cứu chỉ ra bài học từ mô hình Viện Thủy điện Thủy lợi Trung Quốc về đầu tư tập trung cho 120 thiết bị chuyên dụng hiện đại và bài học từ Tập đoàn 3M về chính sách đãi ngộ trọng dụng nhân tài nhằm thúc đẩy đổi mới sáng tạo gắn với cơ chế thị trường.

Kết luận

• Luận văn hệ thống hóa toàn diện cơ sở lý luận và thực tiễn về cơ chế tự chủ tài chính tại các đơn vị sự nghiệp khoa học công lập ở Việt Nam.
• Kết quả nghiên cứu phản ánh chính xác thực trạng của đơn vị với mức tự chủ chi thường xuyên đạt 90,6% và doanh thu dịch vụ tăng trưởng gấp 3 lần giai đoạn 2014-2016.
• Đóng góp khoa học cốt lõi của đề tài là xây dựng hệ giải pháp đồng bộ kết hợp đổi mới Quy chế chi tiêu nội bộ với khai thác 79 tỷ đồng tài sản công nghệ cao.
• Đề xuất lộ trình chuyển đổi mô hình tự chủ tài chính toàn diện và tự bảo đảm 100% chi thường xuyên theo mục tiêu chiến lược giai đoạn 2021-2025.
• Nghiên cứu là tài liệu tham khảo thiết thực cho các nhà quản lý trong việc hoàn thiện thể chế tự chủ, thúc đẩy thương mại hóa kết quả nghiên cứu khoa học công nghệ trên phạm vi toàn quốc.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 MỘT SỐ VẤN ĐỀ CHUNG VỀ CƠ CHẾ TỰ CHỦ TÀI CHÍNH CỦA CÁC ĐƠN VỊ SỰ NGHIỆP CÔNG LẬP 1. Một số khái niệm 1. Đơn vị sự n hi p c n ập 1. Khái niệm đơn vị sự nghiệp c ng lập Đơn vị sự nghiệp công lập là những đơn vị sự nghiệp được cơ quan Nhà nước có thẩm quyền thành lập hoặc cho phép thành lập, có tư cách pháp nhân, có con dấu và có tài khoản riêng để thực hiện nhiệm vụ hoạt động sự nghiệp, nhằm cung cấp các dịch vụ trong lĩnh vực giáo dục đào tạo, y tế, văn hóa, thể dục thể thao, sự nghiệp kinh tế, nông nghiệp, lâm nghiệp, ngư nghiệp, thủy lợi, nghiên cứu khoa học, chuyển giao công nghệ,.

Đặc điểm c a đơn vị sự nghiệp c ng lập - Đơn vị sự nghiệp công lập là tổ chức hoạt động không vì mục tiêu lợi nhuận. Đơn vị sự nghiệp công lập có nhiệm vụ cung cấp các dịch vụ xã hội công cộng và những dịch vụ xã hội công cộng và những dịch vụ nhằm duy trì sự hoạt động bình thường của các ngành trong xã hội. Với chức năng và nhiệm vụ như vậy, nên những hoạt động của đơn vị sự nghiệp hoàn toàn mang tính chất phục vụ nhằm thực hiện các chức năng của Nhà nước và hoạt động của đơn vị sự nghiệp đặc biệt là hoạt động tài chính không nhằm mục tiệu lợi nhuận. - Đơn vị sự nghiệp công lập được thành lập và hoạt động trên cơ sở của pháp luật, là đơn vị thực hiện các công việc trên cơ sở chấp hành các nhiệm vụ của pháp luật, chỉ đạo thực hiện các chỉ tiêu kế hoạch của Nhà nước.

Các đơn vị sự nghiệp công lập trực tiếp hoặc gián tiếp trực thuộc cơ quan quyền lực của Nhà nước, chịu sự lãnh đạo, giám sát, kiểm tra của các cơ quan quyền lực Nhà nước, chịu trách nhiệm và báo cáo công tác trước cơ quan quyền lực đó. Cơ chế tự chủ tài chính củ ơn vị sự n hi p c n ập 5 Tự chủ tài chính của đơn vị sự nghiệp công lập được phân loại 4 mức độ: (i) Tự chủ tài chính đối với đơn vị tự bảo đảm chi thường xuyên và chi đầu tư; (ii) Tự chủ tài chính đối với đơn vị tự bảo đảm chi thường xuyên; (iii) Tự chủ tài chính đối với đơn vị tự bảo đảm một phần chi thường xuyên (do giá, phí dịch vụ sự nghiệp công chưa kết cấu đủ chi phí, được Nhà nước đặt hàng, giao nhiệm vụ cung cấp dịch vụ sự nghiệp công theo giá, phí chưa tính đủ chi phí); (iv) Tự chủ tài chính đối với đơn vị được Nhà nước bảo đảm chi thường xuyên (theo chức năng, nhiệm vụ được cấp có thẩm quyền giao, không có nguồn thu hoặc nguồn thu thấp). Đối với đơn vị tự chủ bảo đảm chi thường xuyên và chi đầu tư được vận dụng cơ chế tài chính như DN (công ty TNHH một thành viên do Nhà nước nắm giữ 100% vốn điều lệ), khi đáp ứng đủ các điều kiện sau: Hoạt động dịch vụ sự nghiệp công có điều kiện xã hội hóa cao, Nhà nước không cần bao cấp; giá dịch vụ sự nghiệp công tính đủ chi phí (bao gồm cả trích khấu hao tài sản cố định); được Nhà nước xác định giá trị tài sản và giao vốn cho đơn vị quản lý theo quy định của pháp luật về quản lý, sử dụng tài sản nhà nước; hạch toán kế toán để phản ánh các hoạt động theo quy định của các chuẩn mực kế toán có liên quan áp dụng cho DN. Khi được phép vận dụng cơ chế tài chính như DN, các đơn vị sự nghiệp được xác định vốn điều lệ và bảo toàn vốn; được huy động vốn, đầu tư vốn ra ngoài đơn vị; quản lý, sử dụng và trích khấu hao tài sản cố định theo DN; quản lý doanh thu, chi phí và phân phối lợi nhuận; thực hiện chế độ kế toán, thống kê như DN.

Cơ chế quản lý và cơ chế tự chủ tài chính của đơn vị sự nghiệp công lập trong lĩnh vực khoa học công nghệ 1. ổ chức kho h c c n n h Theo quy định, các loại hình tổ chức sau đây được gọi là tổ chức KHCN công lập: - Tổ chức nghiên cứu khoa học, - Tổ chức nghiên cứu khoa học và phát triển công nghệ, - Tổ chức dịch vụ khoa học công nghệ. 6 Về hình thức thì tổ chức KH&CN hoàn toàn giống các doanh nghiệp Nhà nước trước kia. Tuy nhiên, các tổ chức KH&CN được ưu đãi hơn về thuế và tham gia thực hiện các nhiệm vụ đặc thù khác do Nhà nước quản lý.

Cơ chế quản ý tron ĩnh vực kho h c c n n h Cơ chế quản lý nói chung rất quan trọng, quyết định sự tồn tại và phát triển của bất cứ tổ chức nào. Mặc dù vậy, khái niệm về cơ chế quản lý cũng được hiểu rất khác nhau ở từng tổ chức, từng bối cảnh cụ thể. Vậy, cơ chế quản lý là gì? Về mặt pháp lý và chính thống thì đến nay khái niệm này vẫn chưa được diễn giải rõ ràng. Theo Từ điển Tiếng Việt của Viện Ngôn ngữ học, “cơ chế là hình thức mà theo đó là một quá trình được thực hiện”.

Tuy vậy, theo cách nhìn của các nhà quản lý thì khái niệm này được diễn giải cụ thể hơn. Theo đó, cơ chế quản lý là sự tương tác giữa các nguyên tắc, phương pháp quản lý khi chúng đồng thời tác động lên một đối tượng quản lý. Như vậy, cơ chế quản lý chỉ sự diễn biến nội tại của một hệ thống, sự tương tác giữa các yếu tố cấu thành hệ thống trong quá trình vận động của mỗi yếu tố, nhờ đó hệ thống có thể vận hành, phát triển theo những mục đích đã định. Đối với lĩnh vực KHCN ở Việt Nam, để đáp ứng được yêu cầu phát triển kinh tế, xã hội trong các giai đoạn khác nhau, cơ chế quản lý đã sớm được hình thành và từng bước hoàn thiện.

Mặc dù đã có những tiến bộ nhất định, cơ chế quản lý KHCN còn chưa được đổi mới cơ bản nhằm phù hợp với cơ chế thị trường, yêu cầu của hoạt động KHCN trong xu thế toàn cầu hóa và hội nhập kinh tế quốc tế. Cơ chế tự chủ tài chính củ ơn vị sự n hi p c n ập tron ĩnh vực kho h c c n n h 1. ơ chế quản lý tài chính c a đơn vị sự nghiệp c ng lập trong lĩnh vực khoa học c ng nghệ Để hiểu rõ được nội dung cơ chế tự chủ tài chính của đơn vị công lập thuộc lĩnh vực khoa học công nghệ, tác giả đã nghiên cứu khái niệm cơ chế quản lý tài chính. Cơ chế quản lý tài chính là tổng thể các phương pháp, công cụ và hình thức tác động lên một hệ thống để liên kết phối hợp hành động giữa các bộ phận thành viên 7 trong một hệ thống nhằm đạt được mục tiêu cuối cùng của quản lý.

Quyết định sự thành công hay thất bại trong quản lý nói chung và quản lý thu chi tại đơn vị nói riêng, đó chính là phương pháp và công cụ của nhà quản lý. Cơ chế quản lý tài chính có vị trí rất quan trọng đối với đơn vị sự nghiệp công lập thể hiện ở những nội dung cơ bản sau đây: Một là: Cơ chế quản lý tài chính ở đơn vị sự nghiệp công lập có vai trò cân đối giữa việc hình thành, tạo lập và sử dụng các nguồn lực tài chính (các nguồn thu) nhằm đáp ứng các yêu cầu hoạt động (các khoản chi) của đơn vị sự nghiệp công lập. Do đó, cơ chế phải được xây dựng phù hợp với loại hình hoạt động của đơn vị nhằm tăng cường và tập trung nguồn lực tài chính, bảo đảm sự linh hoạt, năng động và phong phú đa dạng về hình thức, giúp cho các đơn vị hoàn thành tốt nhiệm vụ được Nhà nước giao cho. Hai là: Cơ chế quản lý tài chính đơn vị sự nghiệp công lập tác động đến quá trình chi tiêu ngân quỹ quốc gia, ảnh hưởng lớn đến việc thực hiện và hoàn thành nhiệm vụ của các đơn vị.

Vì vậy cơ chế đó phải khắc phục được tình trạng lãng phí các nguồn tài chính. Đồng thời khuyến khích sử dụng tiết kiệm trong chi tiêu và tôn trọng nhiệm vụ và hoạt động nghiệp vụ chuyên môn của đơn vị sự nghiệp công lập. Ba là: Cơ chế quản lý tài chính đơn vị sự nghiệp công lập đóng vai trò như một cán cân công lý, đảm bảo tính công bằng hợp lý trong việc phân phối, sử dụng các nguồn lực tài chính giữa các loại hình đơn vị sự nghiệp công lập, nhằm tạo ra môi trường bình đẳng, cũng như sự phát triển hài hoà giữa các ngành, các lĩnh vực khác nhau trong khu vực sự nghiệp công lập. Bốn là: Cơ chế quản lý tài chính đơn vị sự nghiệp công lập góp phần tạo hành lang pháp lý cho quá trình tạo lập và sử dụng nguồn tài chính trong các đơn vị sự nghiệp công lập.

Nó được xây dựng trên quan điểm thống nhất và hợp lý từ việc xây dựng các định mức, tiêu chuẩn chi tiêu đến quy định về cấp phát kiểm tra, kiểm soát quá trình chi tiêu nhằm phát huy vai trò của cơ chế tự chủ tài chính, đạt được mục tiêu của của kinh tế vĩ mô. 8 Mặt khác, cơ chế quản lý tài chính đơn vị sự nghiệp công lập quy định khung pháp lý về mô hình tổ chức hoạt động của đơn vị sự nghiệp công lập. Chính vì vậy, việc xây dựng cơ chế quản lý tài chính phải quan tâm đến tổ chức bộ máy, đào tạo bồi dưỡng nghiệp vụ, nâng cao trình độ cán bộ, kết hợp với tăng cường chế độ thống nhất chỉ huy, trách nhiệm thủ trưởng đơn vị dự toán và các cấp, các ngành trong quản lý. Nguồn thu, chi tài chính c a đơn vị sự nghiệp c ng lập trong lĩnh vực khoa học c ng nghệ * Nguồn thu tài chính c a tổ chức KH&CN công lập - Nguồn NSNN cấp cho hoạt động thường xuyên và không thường xuyên, bao gồm: + Nguồn thu phí được để lại theo quy định của Luật phí và lệ phí.

+ Nguồn thu từ NSNN nếu được cơ quan có thẩm quyền tuyển chọn hoặc giao trực tiếp để thực hiện các nhiệm vụ khoa học và công nghệ. + Nguồn thu từ hoạt động cung cấp dịch vụ sự nghiệp công sử dụng ngân sách nhà nước trong lĩnh vực khoa học và công nghệ theo giá quy định của cấp có thẩm quyền. + Nguồn NSNN hỗ trợ kinh phí để thực hiện nhiệm vụ thường xuyên theo chức năng (nếu có).