Luận văn về quản lý tài chính trong nghiên cứu khoa học công nghệ

Luận văn khoa học công nghệ quản lý tài chính nghiên cứu cấp phát tài chính, phân tích phương pháp và giải pháp tối ưu hiệu quả tài chính.

• Tác giả: Kim Thị Diệp Hà
• Người hướng dẫn: TS Đào Thanh Trường
• Trường học: Đại học Quốc gia Hà Nội
• Chuyên ngành: Quản lý khoa học và công nghệ
• Đề tài: Nghiên cứu quản lý tài chính trong khoa học công nghệ
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2014
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• MỤC LỤC
• DANH MỤC VIẾT TẮT
• DANH MỤC BẢNG BIỂU
• Lý do nghiên cứu
• Lịch sử nghiên cứu
• Mục tiêu và nhiệm vụ nghiên cứu
• Mục tiêu nghiên cứu
• Nhiệm vụ nghiên cứu
• Phạm vi nghiên cứu
• Phạm vi nội dung nghiên cứu
• Phạm vi thời gian
• Phạm vi không gian
• Câu hỏi nghiên cứu
• Giả thuyết nghiên cứu
• Phƣơng pháp chứng minh giả thuyết
• Luận cứ lý thuyết
• Luận cứ thực tiễn
• Kết cấu luận văn: gồm 3 phần
• 1. CHƢƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN CỦA MỐI LIÊN HỆ GIỮA CẤP PHÁT TÀI CHÍNH VÀ TIẾN ĐỘ THỰC HIỆN ĐỀ TÀI NGHIÊN CỨU KHOA HỌC
• 1.1. Các khái niệm công cụ
• 1.1.1. Nghiên cứu khoa học
• 1.1.2. NCKH trong lĩnh vực KHXH&NV
• 1.1.3. Phương thức quản lí tài chính đối với hoạt động NCKH
• 1.1.4. Không tương thích
• 1.1.5. Tự chủ về tài chính trong NCKH
• 1.2. Các lý thuyết liên quan vấn đề nghiên cứu
• 1.2.1. Lý thuyết hệ thống
• 1.2.2. Lý thuyết KH&CN đẩy và thị trường kéo
• 2. CHƢƠNG 2: NHẬN DIỆN SỰ KHÔNG TƢƠNG THÍCH GIỮA VIỆC CẤP PHÁT TÀI CHÍNH VỚI YÊU CẦU THỰC HIỆN ĐỀ TÀI THEO ĐÚNG TIẾN ĐỘ
• 2.1. Khái quát về Trƣờng Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn, Đại học Quốc gia Hà Nội
• 2.1.1. Bức tranh tổng thể về trường ĐHKHXH&NV
• 2.1.2. Tình hình NCKH của trường ĐHKHXH&NV
• 2.1.3. Các nguồn kinh phí đầu tư cho NCKH
• 2.2. Thực trạng quản lí tài chính cho các đề tài NCKH tại Trƣờng ĐH KHXH&NV
• 2.2.1. Thực trạng của việc cấp phát kinh phí ngân sách nhà nước cho các đề tài NCKH
• 2.2.2. Tình hình thực hiện dự toán chi đề tài, dự án NCKH
• 2.2.3. Thống kê các đề tài hoàn thành đúng hạn, chưa đúng hạn, quá hạn, không hoàn thành
• 2.3. Đánh giá thực trạng việc cấp phát kinh phí và quá trình thực hiện các đề tài NCKH tại Trƣờng ĐH KHXH&NV
• 2.3.1. Bất cập trong việc cấp phát và quyết toán kinh phí theo dự toán chi ngân sách năm và yêu cầu thực hiện đề tài khoa học theo đúng tiến độ
• 2.3.2. Không đáp ứng được các đặc điểm của NCKH
• 2.3.3. Khó đánh giá được chất lượng các công trình NCKH và không khuyến khích được các nhà khoa học tham gia NCKH
• 2.3.4. Đánh giá chung
• 3. CHƢƠNG 3: GIẢI PHÁP KHẮC PHỤC SỰ KHÔNG TƢƠNG THÍCH GIỮA VIỆC CẤP PHÁT KINH PHÍ VÀ TIẾN ĐỘ THỰC HIỆN ĐỀ TÀI TRONG HỢP ĐỒNG NGHIÊN CỨU KHOA HỌC
• 3.1. Cơ sở đề xuất giải pháp
• 3.1.1. Nghị định 43/2006/NĐ-CP ngày 25 tháng 4 năm 2006
• 3.1.2. Nghị định 115/2005/NĐ-CP ngày 5 tháng 9 năm 2005
• 3.2. Nhóm giải pháp tăng quyền tự chủ cho các tổ chức, chủ trì đề tài
• 3.2.1. Tự chủ khoa học
• 3.2.2. Tự chủ về tài chính
• 3.3. Nhóm giải pháp tăng cƣờng quyền tự chủ cho cá nhân thực hiện đề tài NCKH
• 3.3.1. Thực hiện cấp kinh phí NCKH theo tiến độ thực hiện đề tài và sản phẩm đầu ra của NCKH
• 3.3.2. Giảm thiểu các thủ tục hành chính trong quyết toán kinh phí NCKH
• KẾT LUẬN
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng quan về nghiên cứu quản lý tài chính trong khoa học công nghệ

Nghiên cứu quản lý tài chính trong khoa học công nghệ là một lĩnh vực quan trọng, ảnh hưởng đến sự phát triển bền vững của các tổ chức nghiên cứu. Việc quản lý tài chính hiệu quả không chỉ giúp tối ưu hóa nguồn lực mà còn đảm bảo tiến độ thực hiện các đề tài nghiên cứu. Theo Kim Thị Diệp Hà (2014), sự không tương thích giữa cấp phát tài chính và tiến độ thực hiện đề tài nghiên cứu khoa học là một vấn đề cần được giải quyết.

1.1. Khái niệm và vai trò của quản lý tài chính trong nghiên cứu

Quản lý tài chính trong nghiên cứu khoa học bao gồm việc lập kế hoạch, phân bổ và kiểm soát ngân sách cho các đề tài nghiên cứu. Điều này giúp đảm bảo rằng các nguồn lực tài chính được sử dụng một cách hiệu quả và hợp lý.

1.2. Tình hình hiện tại của quản lý tài chính trong khoa học công nghệ

Hiện nay, nhiều trường đại học và tổ chức nghiên cứu gặp khó khăn trong việc cấp phát và quản lý tài chính. Các quy định hành chính phức tạp và thủ tục thanh quyết toán nặng nề đã gây cản trở cho tiến độ thực hiện các đề tài nghiên cứu.

II. Vấn đề và thách thức trong quản lý tài chính nghiên cứu khoa học

Một trong những thách thức lớn nhất trong quản lý tài chính nghiên cứu khoa học là sự không tương thích giữa cấp phát tài chính và tiến độ thực hiện đề tài. Điều này dẫn đến việc nhiều đề tài không thể hoàn thành đúng hạn, ảnh hưởng đến chất lượng nghiên cứu. Theo nghiên cứu của Đặng Thị Hiền, việc thiết lập quỹ nghiên cứu có thể là một giải pháp khả thi.

2.1. Những bất cập trong quy trình cấp phát tài chính

Quy trình cấp phát tài chính hiện tại thường kéo dài và phức tạp, dẫn đến việc các nhà nghiên cứu không thể nhận được kinh phí kịp thời. Điều này ảnh hưởng trực tiếp đến tiến độ và chất lượng của các đề tài nghiên cứu.

2.2. Khó khăn trong việc quyết toán kinh phí nghiên cứu

Nhiều nhà nghiên cứu gặp khó khăn trong việc quyết toán kinh phí do các quy định hành chính không rõ ràng. Điều này không chỉ làm tăng áp lực cho các nhà nghiên cứu mà còn làm giảm động lực tham gia nghiên cứu.

III. Phương pháp cải thiện quản lý tài chính trong nghiên cứu khoa học

Để khắc phục sự không tương thích giữa cấp phát tài chính và tiến độ thực hiện đề tài, cần có những phương pháp cải thiện quản lý tài chính. Việc áp dụng các công nghệ thông tin trong quản lý tài chính có thể giúp tối ưu hóa quy trình và giảm thiểu thủ tục hành chính.

3.1. Ứng dụng công nghệ thông tin trong quản lý tài chính

Công nghệ thông tin có thể giúp tự động hóa quy trình cấp phát và quyết toán kinh phí, từ đó giảm thiểu thời gian và chi phí cho các thủ tục hành chính.

3.2. Tăng cường quyền tự chủ cho các nhà nghiên cứu

Trao quyền tự chủ cho các nhà nghiên cứu trong việc quản lý tài chính sẽ giúp họ linh hoạt hơn trong việc sử dụng nguồn lực và đảm bảo tiến độ thực hiện các đề tài.

IV. Ứng dụng thực tiễn và kết quả nghiên cứu trong quản lý tài chính

Nghiên cứu về quản lý tài chính trong khoa học công nghệ đã chỉ ra rằng việc cải thiện quy trình cấp phát và quyết toán kinh phí có thể nâng cao hiệu quả nghiên cứu. Các trường đại học đã áp dụng nhiều giải pháp khác nhau để khắc phục những bất cập trong quản lý tài chính.

4.1. Các mô hình quản lý tài chính hiệu quả

Một số trường đại học đã áp dụng mô hình quản lý tài chính linh hoạt, cho phép các nhà nghiên cứu tự quyết định về việc sử dụng kinh phí, từ đó nâng cao hiệu quả nghiên cứu.

4.2. Kết quả đạt được từ việc cải cách quản lý tài chính

Việc cải cách quản lý tài chính đã giúp nhiều đề tài nghiên cứu hoàn thành đúng hạn và đạt chất lượng cao hơn. Điều này không chỉ nâng cao uy tín của các tổ chức nghiên cứu mà còn góp phần vào sự phát triển của khoa học công nghệ.

V. Kết luận và triển vọng tương lai của quản lý tài chính trong nghiên cứu khoa học

Quản lý tài chính trong nghiên cứu khoa học cần được cải thiện để đáp ứng yêu cầu ngày càng cao của xã hội. Việc áp dụng các giải pháp đổi mới sẽ giúp nâng cao hiệu quả nghiên cứu và phát triển bền vững trong lĩnh vực khoa học công nghệ.

5.1. Tương lai của quản lý tài chính trong nghiên cứu

Trong tương lai, việc áp dụng công nghệ thông tin và tăng cường quyền tự chủ cho các nhà nghiên cứu sẽ là xu hướng tất yếu trong quản lý tài chính nghiên cứu khoa học.

5.2. Đề xuất chính sách cho quản lý tài chính hiệu quả

Cần có các chính sách hỗ trợ và khuyến khích các tổ chức nghiên cứu trong việc cải cách quản lý tài chính, từ đó nâng cao chất lượng và hiệu quả của các đề tài nghiên cứu.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Hoạt động nghiên cứu khoa học (NCKH) là một trong những chức năng cốt lõi của các trường đại học, bên cạnh đào tạo và cung cấp dịch vụ. Tại Việt Nam, đặc biệt trong lĩnh vực khoa học xã hội và nhân văn (KHXH&NV), NCKH đã có những bước tiến đáng kể trong giai đoạn 2009-2014 với hàng trăm đề tài, dự án được triển khai. Tuy nhiên, một vấn đề nổi bật là sự không tương thích giữa việc cấp phát tài chính và tiến độ thực hiện đề tài NCKH, gây ảnh hưởng đến hiệu quả và chất lượng nghiên cứu. Cụ thể, theo báo cáo của Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn (ĐHKHXH&NV), Đại học Quốc gia Hà Nội, chỉ khoảng 30% số đề tài được phê duyệt kinh phí thực sự được cấp phát đầy đủ, trong khi tiến độ thực hiện đề tài lại không đồng bộ với kế hoạch cấp phát tài chính theo năm ngân sách.

Mục tiêu nghiên cứu của luận văn là tìm ra giải pháp đổi mới phương thức quản lý tài chính theo hướng tự chủ nhằm khắc phục sự không tương thích này, tập trung vào các đề tài NCKH thuộc lĩnh vực KHXH&NV tại Trường ĐHKHXH&NV trong giai đoạn 2009-2014. Nghiên cứu có ý nghĩa quan trọng trong việc nâng cao hiệu quả sử dụng nguồn kinh phí, thúc đẩy tiến độ và chất lượng nghiên cứu, đồng thời góp phần hoàn thiện chính sách tài chính cho hoạt động NCKH trong các trường đại học Việt Nam.

Phạm vi nghiên cứu giới hạn trong các đề tài NCKH sử dụng ngân sách nhà nước tại Trường ĐHKHXH&NV, với dữ liệu thu thập từ năm 2009 đến 2014. Kết quả nghiên cứu dự kiến sẽ cung cấp các chỉ số đo lường về tỷ lệ đề tài nghiệm thu đúng hạn, mức độ cấp phát kinh phí theo tiến độ, cũng như đánh giá sự hài lòng của các nhà khoa học về cơ chế tài chính hiện hành.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn dựa trên hai lý thuyết chính để phân tích và đề xuất giải pháp:

1. Lý thuyết hệ thống: Xem quản lý tài chính NCKH như một hệ thống gồm các phần tử liên kết chặt chẽ từ khâu lập kế hoạch, phê duyệt, cấp phát kinh phí, kiểm tra tiến độ, nghiệm thu đến quyết toán. Mỗi phần tử ảnh hưởng lẫn nhau và sự thay đổi ở một phần tử có thể tác động đến toàn bộ hệ thống. Phương pháp hộp đen được áp dụng để tập trung kiểm soát đầu vào (nguồn lực tài chính) và đầu ra (sản phẩm NCKH) mà không cần phân tích chi tiết từng khâu.

2. Lý thuyết khoa học và công nghệ đẩy – thị trường kéo: Phân tích chính sách tài chính trong NCKH dựa trên hai mô hình. Mô hình "đẩy" tập trung vào việc nhà nước chủ động cấp phát kinh phí theo kế hoạch, không dựa trên nhu cầu thị trường, dẫn đến nhiều kết quả nghiên cứu không được ứng dụng thực tế. Mô hình "kéo" nhấn mạnh nhu cầu thị trường và sản phẩm đầu ra, thúc đẩy nghiên cứu theo đơn đặt hàng, tăng hiệu quả sử dụng kinh phí và khả năng ứng dụng kết quả.

Các khái niệm chính được sử dụng bao gồm: NCKH, đề tài NCKH, hợp đồng NCKH, ngân sách nhà nước, tự chủ tài chính, tiến độ thực hiện đề tài, không tương thích trong cấp phát tài chính, và đặc thù NCKH trong lĩnh vực KHXH&NV.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng phương pháp hỗn hợp kết hợp phân tích tài liệu, khảo sát và phỏng vấn sâu:

• Nguồn dữ liệu: Bao gồm các văn bản pháp luật (Nghị định 43/2006/NĐ-CP, Nghị định 115/2005/NĐ-CP, Thông tư 93/2006/TTLB/BTC-BKHCN), báo cáo quản lý NCKH của Trường ĐHKHXH&NV, số liệu thống kê đề tài, kinh phí cấp phát và tiến độ thực hiện từ năm 2009 đến 2014.

• Phương pháp phân tích: Phân tích định lượng số liệu về tỷ lệ đề tài nghiệm thu đúng hạn, tỷ lệ cấp phát kinh phí so với dự toán, so sánh tiến độ thực hiện đề tài với kế hoạch cấp phát tài chính. Phân tích định tính qua phỏng vấn sâu 10 chuyên gia quản lý tài chính và NCKH, cùng các chủ nhiệm đề tài để thu thập ý kiến về khó khăn, bất cập và đề xuất giải pháp.

• Cỡ mẫu và chọn mẫu: Khảo sát các chủ nhiệm đề tài và bộ phận quản lý liên quan tại Trường ĐHKHXH&NV, lựa chọn mẫu theo phương pháp chọn mẫu thuận tiện và có chủ đích nhằm đảm bảo tính đại diện cho các nhóm đối tượng nghiên cứu.

• Timeline nghiên cứu: Thu thập và phân tích dữ liệu trong khoảng thời gian từ 2009 đến 2014, khảo sát và phỏng vấn thực hiện trong năm 2014.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Tỷ lệ đề tài nghiệm thu đúng hạn thấp: Theo thống kê, chỉ khoảng 30% đề tài NCKH tại Trường ĐHKHXH&NV được nghiệm thu đúng hạn trong giai đoạn 2009-2014. Năm 2010, tỷ lệ này còn thấp hơn, chỉ đạt gần 14% so với dự toán đăng ký.

2. Sự không tương thích giữa cấp phát kinh phí và tiến độ thực hiện đề tài: Kinh phí NCKH được cấp theo năm ngân sách và phải quyết toán trong niên độ đó, trong khi tiến độ nghiên cứu thường kéo dài và không đồng bộ với kế hoạch cấp phát. Ví dụ, năm 2013, tổng kinh phí NSNN cấp cho trường là 80 tỷ đồng, nhưng chỉ 6,5 tỷ đồng (8%) dành cho NCKH, thấp hơn nhiều so với nhu cầu thực tế.

3. Thủ tục hành chính phức tạp, gây cản trở tiến độ: Các thủ tục thanh quyết toán kinh phí theo Thông tư 93/2006/TTLB/BTC-BKHCN và các quy định liên quan được đánh giá là nặng nề, làm chậm trễ việc giải ngân và ảnh hưởng đến tiến độ thực hiện đề tài.

4. Nguồn kinh phí đa dạng nhưng chưa đồng bộ: Ngoài ngân sách nhà nước, trường còn nhận kinh phí từ các quỹ NCKH, tài trợ trong và ngoài nước, hợp tác quốc tế. Tuy nhiên, mỗi nguồn có quy định quản lý tài chính riêng, gây khó khăn trong việc tổng hợp và sử dụng hiệu quả.

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân chính của sự không tương thích là do cơ chế cấp phát kinh phí theo năm ngân sách, không linh hoạt theo tiến độ thực tế của đề tài NCKH, vốn mang tính chất sáng tạo, rủi ro và không thể dự đoán chính xác thời gian hoàn thành. So với các nghiên cứu trước đây, kết quả này phù hợp với nhận định về hạn chế của chính sách tài chính trong NCKH tại Việt Nam, đặc biệt trong lĩnh vực KHXH&NV.

Việc áp dụng lý thuyết hệ thống cho thấy mỗi khâu trong quản lý tài chính NCKH có mối liên hệ chặt chẽ, do đó thay đổi phương thức cấp phát tài chính sẽ tác động tích cực đến toàn bộ hệ thống. Đồng thời, chuyển từ mô hình "đẩy" sang "kéo" sẽ giúp tăng tính chủ động, linh hoạt và hiệu quả trong sử dụng kinh phí, phù hợp với đặc điểm của NCKH.

Dữ liệu có thể được trình bày qua biểu đồ thể hiện tỷ lệ đề tài nghiệm thu đúng hạn theo năm, bảng so sánh tỷ lệ cấp phát kinh phí so với dự toán, và sơ đồ hệ thống quản lý tài chính NCKH để minh họa mối quan hệ giữa các khâu.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Thực hiện cấp phát kinh phí theo tiến độ thực hiện đề tài và sản phẩm đầu ra: Cơ chế cấp phát nên linh hoạt, dựa trên kết quả từng giai đoạn hoặc sản phẩm cụ thể như báo cáo, bài báo khoa học, giáo trình. Mục tiêu tăng tỷ lệ cấp phát đúng tiến độ lên ít nhất 80% trong vòng 2 năm tới. Chủ thể thực hiện: Ban quản lý NCKH trường và ĐHQGHN.

2. Tăng quyền tự chủ tài chính cho các tổ chức và cá nhân chủ trì đề tài: Giảm thiểu thủ tục hành chính, trao quyền quyết định sử dụng kinh phí trong phạm vi dự toán được phê duyệt. Mục tiêu nâng cao sự hài lòng của nhà khoa học lên trên 85% trong 1 năm. Chủ thể thực hiện: Ban giám hiệu trường, phòng Kế hoạch tài chính.

3. Xây dựng quỹ hỗ trợ tài chính linh hoạt cho NCKH: Thiết lập quỹ dự phòng để hỗ trợ các đề tài gặp khó khăn về tài chính do chậm trễ cấp phát ngân sách nhà nước. Mục tiêu vận hành quỹ trong vòng 1 năm, đảm bảo hỗ trợ ít nhất 20% đề tài có nhu cầu. Chủ thể thực hiện: Hội đồng khoa học trường, phòng Tài chính.

4. Đào tạo và nâng cao năng lực quản lý tài chính cho cán bộ quản lý và nhà khoa học: Tổ chức các khóa tập huấn về quản lý tài chính, thủ tục thanh quyết toán, kỹ năng lập kế hoạch tài chính. Mục tiêu 100% cán bộ quản lý và chủ nhiệm đề tài được đào tạo trong 1 năm. Chủ thể thực hiện: Phòng Quản lý NCKH, phòng Tổ chức hành chính.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Ban lãnh đạo các trường đại học và viện nghiên cứu: Giúp hiểu rõ các bất cập trong quản lý tài chính NCKH và áp dụng giải pháp tự chủ tài chính để nâng cao hiệu quả nghiên cứu.

2. Các nhà quản lý tài chính và phòng quản lý NCKH: Cung cấp cơ sở lý luận và thực tiễn để cải tiến quy trình cấp phát, quyết toán kinh phí, giảm thiểu thủ tục hành chính.

3. Các nhà khoa học, chủ nhiệm đề tài NCKH: Hiểu rõ quyền lợi và trách nhiệm trong quản lý tài chính đề tài, từ đó chủ động hơn trong việc lập kế hoạch và thực hiện nghiên cứu.

4. Các cơ quan quản lý nhà nước về khoa học và công nghệ: Tham khảo để hoàn thiện chính sách tài chính, tạo điều kiện thuận lợi cho hoạt động NCKH trong các trường đại học và tổ chức nghiên cứu.

Câu hỏi thường gặp

1. Tại sao lại có sự không tương thích giữa cấp phát tài chính và tiến độ thực hiện đề tài NCKH?
   Do cơ chế cấp phát kinh phí theo năm ngân sách và yêu cầu quyết toán trong niên độ đó, trong khi tiến độ nghiên cứu thường kéo dài và không thể dự đoán chính xác, dẫn đến việc kinh phí không được cấp kịp thời hoặc không đồng bộ với tiến độ thực hiện.

2. Tự chủ tài chính trong NCKH có ý nghĩa gì?
   Tự chủ tài chính cho phép các tổ chức và cá nhân chủ trì đề tài được quyền quyết định cách thức sử dụng kinh phí trong phạm vi dự toán, giảm thiểu thủ tục hành chính, tăng tính linh hoạt và hiệu quả trong quản lý tài chính.

3. Giải pháp nào giúp khắc phục sự không tương thích này?
   Cấp phát kinh phí theo tiến độ thực hiện đề tài và sản phẩm đầu ra, tăng quyền tự chủ tài chính cho chủ nhiệm đề tài, xây dựng quỹ hỗ trợ tài chính linh hoạt và nâng cao năng lực quản lý tài chính là những giải pháp thiết thực.

4. Nguồn kinh phí nào được sử dụng cho NCKH tại Trường ĐHKHXH&NV?
   Chủ yếu là ngân sách nhà nước, các quỹ NCKH, tài trợ trong và ngoài nước, và hợp tác quốc tế. Mỗi nguồn có quy định quản lý riêng, đòi hỏi sự phối hợp chặt chẽ để sử dụng hiệu quả.

5. Làm thế nào để đánh giá hiệu quả của chính sách tài chính trong NCKH?
   Có thể đánh giá qua các chỉ số như tỷ lệ đề tài nghiệm thu đúng hạn, tỷ lệ cấp phát kinh phí theo kế hoạch, mức độ hài lòng của nhà khoa học, và khả năng ứng dụng kết quả nghiên cứu vào thực tiễn.

Kết luận

• Luận văn đã làm rõ đặc điểm và các bất cập trong quản lý tài chính NCKH tại Trường ĐHKHXH&NV, đặc biệt sự không tương thích giữa cấp phát kinh phí và tiến độ thực hiện đề tài.
• Áp dụng lý thuyết hệ thống và mô hình khoa học công nghệ đẩy – thị trường kéo giúp phân tích sâu sắc nguyên nhân và đề xuất giải pháp đổi mới quản lý tài chính theo hướng tự chủ.
• Kết quả nghiên cứu chỉ ra tỷ lệ đề tài nghiệm thu đúng hạn thấp, thủ tục hành chính phức tạp và nguồn kinh phí chưa được sử dụng hiệu quả.
• Đề xuất các giải pháp cấp thiết như cấp phát kinh phí theo tiến độ, tăng quyền tự chủ tài chính, xây dựng quỹ hỗ trợ và nâng cao năng lực quản lý tài chính.
• Các bước tiếp theo là triển khai thí điểm các giải pháp, đánh giá hiệu quả và mở rộng áp dụng trong các trường đại học khác nhằm nâng cao hiệu quả hoạt động NCKH tại Việt Nam.

Hành động ngay hôm nay để cải thiện quản lý tài chính NCKH và thúc đẩy sự phát triển bền vững của khoa học xã hội và nhân văn tại Việt Nam!

Trích đoạn nội dung tài liệu

Header Page 1 of 107. ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI TRƢỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN ----------------------------------------------------- KIM THỊ DIỆP HÀ KHOA KHOA HỌC QUẢN LÝ ĐỔI MỚI PHƯƠNG THỨC QUẢN LÍ TÀI CHÍNH THEO HƯỚNG TỰ CHỦ NHẰM KHẮC PHỤC SỰ KHÔNG TƯƠNG THÍCH GIỮA CẤP PHÁT TÀI CHÍNH VÀ TIẾN ĐỘ THỰC HIỆN ĐỀ TÀI NGHIÊN CỨU KHOA HỌC (NGHIÊN CỨU TRƯỜNG HỢP TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN, ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI) LUẬN VĂN THẠC SĨ CHUYÊN NGÀNH: QUẢN LÍ KHOA HỌC VÀ CÔNG NGHỆ Hà Nội, 2014 Footer Page 1 of 107. Header Page 2 of 107. ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI TRƢỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN ----------------------------------------------------- KIM THỊ DIỆP HÀ KHOA KHOA HỌC QUẢN LÝ MỚI PHƯƠNG THỨC QUẢN LÍ TÀI CHÍNH THEO HƯỚNG TỰ CHỦ NHẰM KHẮC PHỤC SỰ KHÔNG TƯƠNG THÍCH GIỮA CẤP PHÁT TÀI CHÍNH VÀ TIẾN ĐỘ THỰC HIỆN ĐỀ TÀI NGHIÊN CỨU KHOA HỌC (NGHIÊN CỨU TRƯỜNG HỢP TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN, ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI) LUẬN VĂN THẠC SĨ CHUYÊN NGÀNH: QUẢN LÍ KHOA HỌC VÀ CÔNG NGHỆ MÃ SỐ: 60.12 Ngƣời hƣớng dẫn khoa học: TS Đào Thanh Trƣờng Hà Nội, 2014 Footer Page 2 of 107.

Header Page 3 of 107. MỤC LỤC MỤC LỤC. 1 DANH MỤC VIẾT TẮT. 4 DANH MỤC BẢNG BIỂU.

Lý do nghiên cứu. Lịch sử nghiên cứu. Mục tiêu và nhiệm vụ nghiên cứu. Mục tiêu nghiên cứu.

Nhiệm vụ nghiên cứu. Phạm vi nghiên cứu. Phạm vi nội dung nghiên cứu. Phạm vi thời gian.

Phạm vi không gian. Câu hỏi nghiên cứu. Giả thuyết nghiên cứu. Phƣơng pháp chứng minh giả thuyết .1 Luận cứ lý thuyết.2 Luận cứ thực tiễn.

Kết cấu luận văn: gồm 3 phần. 11 CHƢƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN CỦA MỐI LIÊN HỆ GIỮA CẤP PHÁT TÀI CHÍNH VÀ TIẾN ĐỘ THỰC HIỆN ĐỀ TÀI NGHIÊN CỨU KHOA HỌC .1 Các khái niệm công cụ. Nghiên cứu khoa học. NCKH trong lĩnh vực KHXH&NV.

19 1 Footer Page 3 of 107. Header Page 4 of 107. Phương thức quản lí tài chính đối với hoạt động NCKH. Không tương thích.

Tự chủ về tài chính trong NCKH. Các lý thuyết liên quan vấn đề nghiên cứu. Lý thuyết hệ thống. Lý thuyết KH&CN đẩy và thị trường kéo.

30 CHƢƠNG 2: NHẬN DIỆN SỰ KHÔNG TƢƠNG THÍCH GIỮA VIỆC CẤP PHÁT TÀI CHÍNH VỚI YÊU CẦU THỰC HIỆN ĐỀ TÀI THEO ĐÚNG TIẾN ĐỘ. Khái quát về Trƣờng Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn, Đại học Quốc gia Hà Nội. Bức tranh tổng thể về trường ĐHKHXH&NV. Tình hình NCKH của trường ĐHKHXH&NV .3 Các nguồn kinh phí đầu tư cho NCKH.

Thực trạng quản lí tài chính cho các đề tài NCKH tại Trƣờng ĐH KHXH&NV. Thực trạng của việc cấp phát kinh phí ngân sách nhà nước cho các đề tài NCKH.2 Tình hình thực hiện dự toán chi đề tài, dự án NCKH. Thống kê các đề tài hoàn thành đúng hạn, chưa đúng hạn, quá hạn, không hoàn thành. Đánh giá thực trạng việc cấp phát kinh phí và quá trình thực hiện các đề tài NCKH tại Trƣờng ĐH KHXH&NV.

Bất cập trong việc cấp phát và quyết toán kinh phí theo dự toán chi ngân sách năm và yêu cầu thực hiện đề tài khoa học theo đúng tiến độ. Không đáp ứng được các đặc điểm của NCKH. Khó đánh giá được chất lượng các công trình NCKH và không khuyến khích được các nhà khoa học tham gia NCKH. Đánh giá chung.

59 2 Footer Page 4 of 107. Header Page 5 of 107. CHƢƠNG 3: GIẢI PHÁP KHẮC PHỤC SỰ KHÔNG TƢƠNG THÍCH GIỮA VIỆC CẤP PHÁT KINH PHÍ VÀ TIẾN ĐỘ THỰC HIỆN ĐỀ TÀI TRONG HỢP ĐỒNG NGHIÊN CỨU KHOA HỌC. Cơ sở đề xuất giải pháp.

Nghị định 43/2006/NĐ-CP ngày 25 tháng 4 năm 2006. Nghị định 115/2005/NĐ-CP ngày 5 tháng 9 năm 2005. Nhóm giải pháp tăng quyền tự chủ cho các tổ chức, chủ trì đề tài. Tự chủ khoa học.

Tự chủ về tài chính. Nhóm giải pháp tăng cƣờng quyền tự chủ cho cá nhân thực hiện đề tài NCKH .Thực hiện cấp kinh phí NCKH theo tiến độ thực hiện đề tài và sản phẩm đầu ra của NCKH. Giảm thiểu các thủ tục hành chính trong quyết toán kinh phí NCKH75 KẾT LUẬN. 78 DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO.

82 3 Footer Page 5 of 107. Header Page 6 of 107. DANH MỤC VIẾT TẮT 1. ĐHQGHN: Đại học Quốc gia Hà nội 2.

ĐHKHXH&NV: Đại học Khoa học Xã hội và Nhân Văn 3. KHXH&NV: Khoa học xã hội và nhân văn 4. KH&CN: Khoa học và công nghệ 5. NSNN: Ngân sách nhà nước 6.

NCKH: Nghiên cứu khoa học 4 Footer Page 6 of 107. Header Page 7 of 107. DANH MỤC BẢNG BIỂU Bảng 2.1: Số lượng đề tài khoa học các cấp từ 2009-2014.2: Số hội thảo/tọa đàm khoa học từ 2009-2014 .3: Giải thưởng khoa học cán bộ từ 2009-2013.4: Các giải thưởng cấp Bộ /ĐHQG về NCKH sinh viên từ 2009-2014 .5: Công bố khoa học từ 2009-2014 .6: Dự toán và giao dự toán kinh phí NCKH từ 2009- 2014……………………….7: Thực hiện dự toán kinh phí NCKH từ 2009-2014 Trang 50 Bảng 2.8: Tỷ lệ đề tài nghiệm thu đúng hạn.9: Thống kê nhiệm vụ NCKH đăng kí và thực tế được phê duyệt năm 2010 đến 2014. trang 56 5 Footer Page 7 of 107.

Header Page 8 of 107. Lý do nghiên cứu Nghiên cứu khoa học là một trong những chức năng cơ bản của các trường đại học bên cạnh chức năng đào tạo nguồn nhân lực và cung cấp các dịch vụ khác. Trong những năm đổi mới, cùng với những thành tựu trong đào tạo, hoạt động NCKH của các trường đại học Việt Nam đã dần được quan tâm và có những tiến bộ nhất định trên các lĩnh vực NCKH cơ bản, nghiên cứu triển khai, và nghiên cứu ứng dụng. Xuất phát từ đặc điểm của hoạt động NCKH là tính mới: tri thức mới, giải pháp mới, v.

Do vươn tới cái mới nên tất yếu hoạt động NCKH luôn mang tính rủi ro. Vì vậy, NCKH là một hoạt động đặc biệt cần phải có chính sách đặc thù. Chính sách tài chính (đầu tư, thanh quyết toán và thậm chí quản lý rủi ro) là một trong những chính sách quan trọng trong hệ thống chính sách phát triển NCKH. Tài chính là nguồn lực quan trọng triển khai thành công và ứng dụng kết quả NCKH vào thực tiễn.

Thực tế, chính sách tài chính trong hoạt động NCKH ở Việt Nam hiện nay còn nhiều bất cập, mang nặng tính hành chính, hình thức, thủ tục thanh quyết toán nặng nề. Trong đó, việc cấp phát kinh phí và tiến độ thực hiện đề tài hiện nay là không phù tương , không tạo điều kiện, không phát huy được vai trò và kỳ vọng của các nhà khoa học. Thông tư 93/2006/TTLB/BTC- BKHCN có qui định: "Kinh phí của đề tài, dự án được phân bổ và giao thực hiện của năm nào phải được quyết toán theo niên độ ngân sách năm đó theo đúng quy định hiện hành". Điều này đi ngược lại với đặc điểm sẵn có của hoạt động NCKH.

Do đó, hoạt động NCKH nói chung và trong các trường đại học ở Việt Nam vẫn đang còn nhiều nhiều hạn chế, chưa phát huy hết tiềm lực nghiên cứu của đội ngũ cán bộ NCKH. Vì vậy, tôi chọn đề tài “Đổi mới phương thức quản lí tài chính theo hướng tự chủ nhằm khắc phục sự không tương thích giữa cấp phát tài chính 6 Footer Page 8 of 107. Header Page 9 of 107. và tiến độ thực hiện đề tài NCKH.

(Nghiên cứu trường hợp Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn, Đại học Quốc gia Hà Nội)” cho luận văn thạc sĩ với hi vọng góp một giải pháp nhỏ nâng cao vai trò và hiệu quả của chính sách tài chính trong phát triển NCKH ở Việt Nam hiện nay. Lịch sử nghiên cứu Ở Việt Nam, những năm gần đây cũng đã có một số công trình nghiên cứu về vấn đề hoạt động NCKH trong các trường đại học như: Có thể nêu lên một số công trình mà ở khía cạnh này hoặc khía cạnh khác đã đề cập đến chính sách đối với các đề tài NCKH. Giải quyết sự không tương thích giữa cấp phát tài chính với tiến độ nghiên cứu bằng giải pháp là thiết lập các quĩ NCKH có luận văn của thạc sĩ Đặng Thị Hiền với mã số: 60.72 " Thiết lập quỹ nghiên cứu để khắc phục sự không tương thích giữa cấp phát tài chính với tiến độ nghiên cứu". Tuy nhiên việc giải quyết vấn đề là lấy nguồn vốn từ đâu để thành lập quĩ thì tác giả vẫn còn đang luẩn quẩn với nhiều giả thuyết: vốn ngân sách nhà nước cấp, cho vay không có lãi, nguồn tài trợ không hoàn lại.

Luận án tiến sĩ của Hồ Thị Hải Yến mã số: 62.01:" Hoàn thiện cơ chế tài chính đối với hoạt động khoa học và công nghệ trong các trường đại học ở Việt Nam" cũng đề cập đến vấn đề đầu tư và sử dụng kinh phí trong NCKH trong các trường đại học. Giải pháp cho vấn đề đầu tư tác giả đề nghị tăng tỉ lệ chi ngân sách cho NCKH, giải pháp cho việc sử dụng kinh phí NCKH tác giả cho ràng cần phải có cơ chế tự chủ tuyệt đối cho các chủ trì đề tài và đưa ra ý tưởng thành lập các quĩ đầu tư cho NCKH. Luận văn thạc sỹ của Phạm Thị Lan Anh mã số 60.72 với đề tài: “Khắc phục những vướng mắc trong chế độ tài chính với NCKH trong các trường đại học ở Việt Nam (Nghiên cứu trường hợp Học Viện Tài Chính)”. Tác giả chỉ ra rằng để hoàn thiện ơ chế tài chính trong NCKH cần tăng cường đầu tư tài chính cho NCKH trong đó có nhắc đến việc sử dụng vốn tự có của đơn vị, cải thiện chính sách tài chính một cách chung chung.

Luận văn chưa 7 Footer Page 9 of 107. Header Page 10 of 107. chỉ ra được vấn đề nguyên nhân sâu xa của cơ chế cấp phát và quyết toán ảnh hưởng đến chất lượng NCKH hiện nay. Đổi mới chính sách tài chính đối với KH&CN của Nguyễn Thị Anh Thu, (Tạp chí Hoạt động khoa học, số tháng 3/2006), Chi cho KH&CN: Hiệu quả khó "đong đếm" của Nguyễn Minh Hòa (Tạp chí Hoạt động khoa học, số tháng 9/2006), Đề tài cấp Bộ Hoàn thiện cơ chế, chính sách tài chính đối với hoạt động khoa học và công nghệ trong các trường đại học Việt Nam (Mã số: B2003.76TĐ) của Mai Ngọc Cường.