Luận văn thạc sĩ các tội phạm trong lĩnh vực lao động theo luật hình sự việt nam

Phân tích các tội phạm trong lĩnh vực lao động theo luật hình sự Việt Nam, đánh giá thực trạng và đề xuất giải pháp hoàn thiện pháp luật.

• Tác giả: Nguyễn Thành Nam
• Người hướng dẫn: PGS.TS Trịnh Quốc Toản
• Trường học: Đại học Quốc gia Hà Nội
• Chuyên ngành: Luật hình sự và tố tụng hình sự
• Đề tài: Các tội phạm trong lĩnh vực lao động theo luật hình sự Việt Nam
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2017
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• 1. CHƯƠNG 1: MỘT SỐ VẤN ĐỀ CHUNG VỀ CÁC TỘI PHẠM TRONG LĨNH VỰC LAO ĐỘNG THEO LUẬT HÌNH SỰ VIỆT NAM
• 1.1. Khái niệm, đặc điểm và sự cần thiết quy định các tội phạm trong lĩnh vực lao động theo luật hình sự Việt Nam
• 1.2. Khái niệm các tội phạm trong lĩnh vực lao động
• 1.3. Đặc điểm của các tội phạm trong lĩnh lao động
• 1.4. Sự cần thiết quy định các tội phạm trong lĩnh vực lao động trong luật hình sự Việt Nam
• 1.5. Khái quát lịch sử pháp luật hình sự Việt Nam quy định về các tội phạm trong lĩnh vực lao động
• 1.5.1. Giai đoạn từ năm 1945 đến trước khi ban hành Bộ luật hình sự 1985
• 1.5.2. Giai đoạn từ sau khi ban hành Bộ luật hình sự năm 1985 đến trước khi ban hành Bộ luật hình sự năm 1999
• 1.5.3. Từ giai đoạn sau khi ban hành Bộ luật hình sự năm 1999 đến trước khi ban hành Bộ luật hình sự năm 2015
• 1.6. Quy định về các tội phạm trong lĩnh vực lao động trong luật hình sự của Nga và Trung Quốc
• 1.6.1. Luật hình sự Liên bang Nga
• 1.6.2. Luật hình sự Trung Quốc
• 2. CHƯƠNG 2: NHỮNG QUY ĐỊNH CỦA BỘ LUẬT HÌNH SỰ NĂM 1999 VỀ CÁC TỘI PHẠM TRONG LĨNH VỰC LAO ĐỘNG VÀ THỰC TIỄN ÁP DỤNG
• 2.1. Những dấu hiệu pháp lý và hình phạt của các tội phạm trong lĩnh vực lao động theo Bộ luật hình sự năm 1999
• 2.2. Những dấu hiệu pháp lý và hình phạt của tội vi phạm quy định về an toàn lao động, vệ sinh lao động, về an toàn ở những nơi đông người
• 2.3. Những dấu hiệu pháp lý và hình phạt của tội vi phạm quy định về sử dụng lao động trẻ em
• 2.4. Thực tiễn xét xử các tội phạm trong lĩnh vực lao động ở Việt Nam hiện nay
• 2.4.1. Những kết quả đạt được
• 2.4.2. Những tồn tại, hạn chế và thiếu sót
• 3. CHƯƠNG 3: YÊU CẦU VÀ GIẢI PHÁP TIẾP TỤC HOÀN THIỆN QUY ĐỊNH CỦA BỘ LUẬT HÌNH SỰ VỀ CÁC TỘI PHẠM TRONG LĨNH VỰC LAO ĐỘNG VÀ NÂNG CAO HIỆU QUẢ ÁP DỤNG
• 3.1. Yêu cầu tiếp tục hoàn thiện quy định về các tội phạm trong lĩnh vực lao động theo Bộ luật hình sự hiện hành và nâng cao hiệu quả áp dụng
• 3.2. Những quy định mới về các tội phạm trong lĩnh vực lao động theo Bộ luật hình sự năm 2015, sửa đổi bổ sung năm 2017 và giải pháp tiếp tục hoàn thiện
• 3.3. Những quy định mới của Bộ Luật hình sự 2015, sửa đổi bổ sung năm 2017 về các tội phạm trong lĩnh vực lao động
• 3.4. Một số giải pháp tiếp tục hoàn thiện Bộ luật hình sự năm 2015 (sửa đổi năm 2017) về các tội phạm trong lĩnh vực lao động
• 3.5. Giải pháp hoàn thiện các văn bản pháp luật khác và tăng cường hướng dẫn áp dụng pháp luật
• 3.6. Một số giải pháp khác nâng cao hiệu quả áp dụng quy định của Bộ luật hình sự về các tội phạm trong lĩnh vực lao động
• 3.7. Nâng cao hiệu quả công tác phát hiện, xử lý tội phạm về lao động
• 3.8. Nâng cao hiệu quả công tác tuyên truyền, phổ biến pháp luật
• 3.9. Các biện pháp về quan hệ phối hợp giữa các cơ quan tư pháp
• 3.10. Biện pháp về tăng cường hợp tác quốc tế
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO
• DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT
• DANH MỤC BẢNG

Tóm tắt

I. Tổng quan về các tội phạm lao động theo luật hình sự Việt Nam

Luật hình sự Việt Nam quy định rõ ràng về các tội phạm trong lĩnh vực lao động, nhằm bảo vệ quyền lợi của người lao động và đảm bảo an toàn lao động. Các tội phạm này không chỉ ảnh hưởng đến cá nhân mà còn tác động đến toàn xã hội. Việc nghiên cứu các tội phạm này là cần thiết để nâng cao hiệu quả thực thi pháp luật và bảo vệ quyền lợi hợp pháp của người lao động.

1.1. Khái niệm và đặc điểm của tội phạm lao động

Tội phạm lao động được hiểu là những hành vi vi phạm pháp luật trong lĩnh vực lao động, gây thiệt hại cho người lao động và xã hội. Đặc điểm của các tội phạm này bao gồm tính chất nghiêm trọng và ảnh hưởng lâu dài đến quyền lợi của người lao động.

1.2. Sự cần thiết quy định các tội phạm lao động

Việc quy định các tội phạm lao động trong luật hình sự là cần thiết để bảo vệ quyền lợi của người lao động, đảm bảo an toàn lao động và duy trì trật tự xã hội. Điều này cũng giúp nâng cao ý thức chấp hành pháp luật trong cộng đồng.

II. Vấn đề và thách thức trong việc áp dụng luật hình sự về tội phạm lao động

Mặc dù luật hình sự đã quy định rõ ràng về các tội phạm lao động, nhưng việc áp dụng vẫn gặp nhiều thách thức. Các vấn đề như thiếu hụt thông tin, sự phối hợp giữa các cơ quan chức năng và ý thức chấp hành pháp luật của người lao động là những yếu tố cần được giải quyết.

2.1. Những khó khăn trong việc điều tra và xử lý tội phạm lao động

Việc điều tra và xử lý các tội phạm lao động thường gặp khó khăn do thiếu chứng cứ, sự không hợp tác từ các bên liên quan và sự phức tạp trong quy trình pháp lý. Điều này dẫn đến việc nhiều vụ việc không được xử lý kịp thời.

2.2. Ý thức chấp hành pháp luật của người lao động

Nhiều người lao động chưa nhận thức đầy đủ về quyền lợi và nghĩa vụ của mình trong quan hệ lao động. Điều này dẫn đến việc họ không dám lên tiếng khi quyền lợi của mình bị xâm phạm, tạo điều kiện cho các hành vi vi phạm pháp luật diễn ra.

III. Phương pháp và giải pháp nâng cao hiệu quả áp dụng luật hình sự về tội phạm lao động

Để nâng cao hiệu quả áp dụng luật hình sự về tội phạm lao động, cần có các giải pháp đồng bộ từ việc cải cách pháp luật đến nâng cao nhận thức của người lao động và người sử dụng lao động.

3.1. Cải cách pháp luật về tội phạm lao động

Cần xem xét, sửa đổi các quy định trong Bộ luật hình sự để phù hợp với thực tiễn và nâng cao tính khả thi trong việc áp dụng. Điều này bao gồm việc bổ sung các tội danh mới và quy định rõ ràng hơn về hình phạt.

3.2. Tăng cường công tác tuyên truyền phổ biến pháp luật

Cần đẩy mạnh công tác tuyên truyền, giáo dục pháp luật cho người lao động và người sử dụng lao động. Việc này giúp nâng cao nhận thức và ý thức chấp hành pháp luật trong cộng đồng.

IV. Ứng dụng thực tiễn và kết quả nghiên cứu về tội phạm lao động

Nghiên cứu thực tiễn về tội phạm lao động cho thấy nhiều vụ việc đã được xử lý, nhưng vẫn còn tồn tại nhiều vấn đề cần giải quyết. Việc tổng kết các kết quả nghiên cứu sẽ giúp đưa ra các giải pháp hiệu quả hơn trong tương lai.

4.1. Kết quả xét xử các vụ án tội phạm lao động

Trong giai đoạn từ 2011 đến 2015, nhiều vụ án liên quan đến tội phạm lao động đã được đưa ra xét xử. Kết quả cho thấy sự nghiêm minh của pháp luật, nhưng cũng chỉ ra những tồn tại trong quá trình thực hiện.

4.2. Những tồn tại và hạn chế trong thực tiễn

Mặc dù đã có nhiều nỗ lực trong việc xử lý tội phạm lao động, nhưng vẫn còn nhiều tồn tại như thiếu hụt thông tin, sự phối hợp giữa các cơ quan chức năng chưa hiệu quả, và ý thức chấp hành pháp luật của người lao động còn thấp.

V. Kết luận và tương lai của nghiên cứu về tội phạm lao động

Nghiên cứu về tội phạm lao động theo luật hình sự Việt Nam là một lĩnh vực quan trọng, cần được tiếp tục khai thác và hoàn thiện. Tương lai của nghiên cứu này sẽ phụ thuộc vào sự cải cách pháp luật và nâng cao nhận thức của cộng đồng.

5.1. Tương lai của pháp luật về tội phạm lao động

Cần có những bước đi cụ thể để hoàn thiện pháp luật về tội phạm lao động, nhằm bảo vệ quyền lợi của người lao động và đảm bảo an toàn lao động trong xã hội.

5.2. Định hướng nghiên cứu trong tương lai

Các nghiên cứu trong tương lai cần tập trung vào việc phân tích sâu hơn về các tội phạm lao động, từ đó đề xuất các giải pháp cụ thể nhằm nâng cao hiệu quả áp dụng pháp luật.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Trong bối cảnh nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa tại Việt Nam, quan hệ lao động ngày càng trở nên phức tạp và đa dạng. Theo ước tính, trong giai đoạn 2011-2015, số vụ án liên quan đến các tội phạm trong lĩnh vực lao động có xu hướng gia tăng, gây ảnh hưởng nghiêm trọng đến quyền lợi người lao động và trật tự xã hội. Luật hình sự Việt Nam đã quy định cụ thể các tội phạm trong lĩnh vực lao động nhằm bảo vệ quyền lợi hợp pháp của người lao động, người sử dụng lao động và Nhà nước. Tuy nhiên, thực tiễn áp dụng pháp luật còn nhiều hạn chế, bất cập, đặc biệt trong việc xử lý các hành vi vi phạm về an toàn lao động, sử dụng lao động trẻ em và cưỡng bức lao động.

Mục tiêu nghiên cứu của luận văn là làm rõ các đặc điểm, dấu hiệu pháp lý của các tội phạm trong lĩnh vực lao động theo Bộ luật Hình sự Việt Nam, đồng thời phân tích thực tiễn xét xử trong giai đoạn 2011-2015 để đề xuất giải pháp hoàn thiện quy định pháp luật và nâng cao hiệu quả áp dụng. Phạm vi nghiên cứu tập trung vào các quy định tại Điều 227 và Điều 228 Bộ luật Hình sự năm 1999, sửa đổi bổ sung năm 2009, trên phạm vi toàn quốc. Nghiên cứu có ý nghĩa quan trọng trong việc xây dựng thể chế pháp lý, góp phần bảo vệ quyền lợi người lao động, đảm bảo trật tự an toàn xã hội và thúc đẩy phát triển kinh tế bền vững.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn dựa trên hai khung lý thuyết chính: lý thuyết về tội phạm trong luật hình sự và lý thuyết về quan hệ lao động trong kinh tế thị trường. Lý thuyết tội phạm hình sự giúp xác định dấu hiệu pháp lý, chủ thể, khách thể và mặt khách quan của các tội phạm trong lĩnh vực lao động. Lý thuyết quan hệ lao động làm rõ bản chất, đặc điểm và vai trò của quan hệ lao động trong xã hội, từ đó xác định phạm vi điều chỉnh của pháp luật hình sự đối với các hành vi vi phạm trong lĩnh vực này.

Các khái niệm chính được sử dụng gồm: tội phạm lao động, an toàn lao động, vệ sinh lao động, sử dụng lao động trẻ em, cưỡng bức lao động, lỗi hình sự (cố ý và vô ý), năng lực trách nhiệm hình sự. Mô hình nghiên cứu tập trung vào mối quan hệ giữa quy định pháp luật, thực tiễn xét xử và hiệu quả áp dụng pháp luật trong lĩnh vực lao động.

Phương pháp nghiên cứu

Luận văn sử dụng phương pháp luận chủ nghĩa Mác-Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh về nhà nước và pháp luật, kết hợp các phương pháp nghiên cứu khoa học luật hình sự như phân tích, tổng hợp, so sánh, đối chiếu và hệ thống hóa. Nguồn dữ liệu chính bao gồm các văn bản pháp luật (Bộ luật Hình sự 1999, Bộ luật Lao động, Luật An toàn vệ sinh lao động), báo cáo xét xử các vụ án từ năm 2011 đến 2015, các công trình nghiên cứu khoa học và tài liệu quốc tế liên quan.

Cỡ mẫu nghiên cứu là toàn bộ các vụ án xét xử liên quan đến tội phạm trong lĩnh vực lao động trên phạm vi toàn quốc trong giai đoạn 2011-2015, được lựa chọn theo phương pháp chọn mẫu toàn bộ nhằm đảm bảo tính đại diện và đầy đủ. Phân tích dữ liệu được thực hiện bằng phương pháp định tính kết hợp định lượng, tập trung vào việc đánh giá các dấu hiệu pháp lý, mức độ thiệt hại và hiệu quả xử lý hình sự.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Đặc điểm pháp lý của tội vi phạm quy định về an toàn lao động, vệ sinh lao động (Điều 227 BLHS 1999):

   • Khách thể của tội phạm là sự an toàn trong lao động, tính mạng, sức khỏe của người lao động và tài sản Nhà nước, tổ chức, cá nhân.
   • Hành vi vi phạm có thể là hành động hoặc không hành động, gây hậu quả nghiêm trọng như tử vong hoặc thương tích từ 31% trở lên, thiệt hại tài sản từ 50 triệu đồng trở lên.
   • Chủ thể là người có năng lực trách nhiệm hình sự, thường là người có trách nhiệm chỉ đạo hoặc trực tiếp tổ chức thực hiện quy định an toàn lao động.
   • Hình phạt từ cải tạo không giam giữ đến 12 năm tù tùy theo mức độ hậu quả.

2. Tội vi phạm quy định về sử dụng lao động trẻ em (Điều 228 BLHS 1999):

   • Xâm phạm sự phát triển bình thường về thể chất, tinh thần của trẻ em dưới 16 tuổi.
   • Hành vi sử dụng trẻ em làm công việc nặng nhọc, nguy hiểm hoặc tiếp xúc với chất độc hại, gây hậu quả nghiêm trọng hoặc tái phạm sau xử phạt hành chính.
   • Hình phạt từ phạt tiền đến 2 năm tù.
   • Quy định pháp luật lao động cho phép sử dụng người từ đủ 15 tuổi trở lên nhưng có giới hạn nghiêm ngặt về công việc và điều kiện lao động.

3. Thực tiễn xét xử giai đoạn 2011-2015:

   • Số vụ án liên quan đến tội phạm lao động tăng khoảng 15% so với giai đoạn trước đó.
   • Tỷ lệ xử lý hình sự các vụ vi phạm an toàn lao động chiếm khoảng 60% trong tổng số vụ vi phạm pháp luật lao động.
   • Các vụ sử dụng lao động trẻ em chiếm khoảng 10% số vụ án, chủ yếu tập trung ở các ngành nghề nặng nhọc, độc hại.
   • Hạn chế trong việc phát hiện, điều tra và xử lý do thiếu đồng bộ trong hệ thống pháp luật và năng lực thực thi.

4. So sánh với pháp luật hình sự của Nga và Trung Quốc:

   • Nga quy định linh hoạt hơn về hình phạt, bao gồm phạt tiền, cải tạo lao động và tù, đồng thời có quy định về tội không thanh toán tiền công lao động chưa được Việt Nam áp dụng hình sự hóa.
   • Trung Quốc quy định cả tổ chức là chủ thể tội phạm, trong khi Việt Nam chỉ quy định cá nhân.
   • Cả hai nước đều có quy định chi tiết về an toàn lao động và sử dụng lao động trẻ em tương tự Việt Nam nhưng có mức xử phạt đa dạng hơn.

Thảo luận kết quả

Kết quả nghiên cứu cho thấy các tội phạm trong lĩnh vực lao động tại Việt Nam được quy định rõ ràng về mặt pháp lý, tập trung bảo vệ quyền lợi người lao động và trật tự an toàn xã hội. Tuy nhiên, thực tiễn áp dụng còn nhiều khó khăn do sự phân tán các văn bản pháp luật, thiếu sự phối hợp giữa các cơ quan chức năng và hạn chế về năng lực điều tra, xét xử. Việc so sánh với pháp luật của Nga và Trung Quốc cho thấy Việt Nam có thể học hỏi kinh nghiệm trong việc mở rộng chủ thể tội phạm, đa dạng hóa hình phạt và tăng cường hình sự hóa một số hành vi vi phạm pháp luật lao động.

Dữ liệu có thể được trình bày qua biểu đồ thể hiện tỷ lệ các loại tội phạm lao động theo từng năm, bảng so sánh mức hình phạt giữa Việt Nam, Nga và Trung Quốc, giúp minh họa rõ nét hơn về xu hướng và hiệu quả xử lý.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Hoàn thiện quy định pháp luật về tội phạm lao động:

   • Mở rộng chủ thể tội phạm bao gồm cả tổ chức sử dụng lao động để tăng tính răn đe.
   • Bổ sung hình sự hóa hành vi không thanh toán tiền công lao động nhằm bảo vệ quyền lợi người lao động.
   • Rà soát, điều chỉnh độ tuổi lao động trẻ em phù hợp với Công ước quốc tế và thực tiễn Việt Nam.

2. Nâng cao hiệu quả công tác phát hiện, điều tra và xử lý:

   • Tăng cường đào tạo, bồi dưỡng chuyên môn cho cán bộ điều tra, kiểm sát và xét xử về tội phạm lao động.
   • Xây dựng cơ chế phối hợp chặt chẽ giữa các cơ quan tư pháp, lao động và bảo hiểm xã hội trong xử lý vi phạm.
   • Áp dụng công nghệ thông tin trong quản lý, giám sát an toàn lao động và phát hiện vi phạm.

3. Tuyên truyền, phổ biến pháp luật:

   • Đẩy mạnh công tác tuyên truyền về quyền và nghĩa vụ của người lao động, người sử dụng lao động.
   • Tổ chức các chương trình đào tạo, tập huấn về an toàn lao động, vệ sinh lao động cho doanh nghiệp và người lao động.
   • Phát triển các kênh thông tin đa dạng, dễ tiếp cận nhằm nâng cao nhận thức pháp luật trong cộng đồng.

4. Tăng cường hợp tác quốc tế:

   • Học hỏi kinh nghiệm từ các nước có hệ thống pháp luật lao động phát triển như Nga, Trung Quốc.
   • Tham gia các chương trình hợp tác, trao đổi chuyên môn về phòng chống tội phạm lao động.
   • Thực hiện các cam kết quốc tế về bảo vệ quyền lao động và chống lao động trẻ em.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Cơ quan lập pháp và xây dựng chính sách:

   • Giúp hoàn thiện hệ thống pháp luật về lao động và hình sự, đảm bảo tính khả thi và phù hợp với thực tiễn.

2. Cơ quan tư pháp (Tòa án, Viện kiểm sát, Công an):

   • Cung cấp cơ sở pháp lý và phân tích thực tiễn để nâng cao hiệu quả điều tra, xét xử các vụ án liên quan đến tội phạm lao động.

3. Người sử dụng lao động và doanh nghiệp:

   • Hiểu rõ các quy định pháp luật, trách nhiệm và nghĩa vụ trong việc bảo đảm an toàn lao động, tránh vi phạm pháp luật hình sự.

4. Người lao động và tổ chức đại diện người lao động:

   • Nắm bắt quyền lợi, nghĩa vụ và các biện pháp bảo vệ quyền lợi hợp pháp trong quan hệ lao động.

Câu hỏi thường gặp

1. Tội phạm trong lĩnh vực lao động gồm những hành vi nào?
   Tội phạm bao gồm vi phạm quy định về an toàn lao động, vệ sinh lao động, sử dụng lao động trẻ em, cưỡng bức lao động và các hành vi gây thiệt hại nghiêm trọng đến tính mạng, sức khỏe người lao động.

2. Ai là chủ thể của các tội phạm lao động?
   Chủ thể là người có năng lực trách nhiệm hình sự, thường là người sử dụng lao động hoặc người có trách nhiệm chỉ đạo, tổ chức thực hiện các quy định về lao động.

3. Pháp luật Việt Nam quy định thế nào về sử dụng lao động trẻ em?
   Người dưới 16 tuổi không được sử dụng vào các công việc nặng nhọc, nguy hiểm hoặc tiếp xúc với chất độc hại. Vi phạm sẽ bị xử lý hình sự theo Điều 228 BLHS.

4. Hình phạt đối với tội vi phạm an toàn lao động là gì?
   Tùy theo mức độ hậu quả, hình phạt có thể từ cải tạo không giam giữ đến 12 năm tù, kèm theo phạt tiền và cấm đảm nhiệm chức vụ.

5. Việt Nam có thể học hỏi gì từ pháp luật hình sự của Nga và Trung Quốc?
   Có thể mở rộng chủ thể tội phạm, đa dạng hóa hình phạt, hình sự hóa thêm các hành vi vi phạm pháp luật lao động và tăng cường xử lý tổ chức vi phạm.

Kết luận

• Các tội phạm trong lĩnh vực lao động được quy định rõ ràng trong Bộ luật Hình sự Việt Nam, tập trung bảo vệ quyền lợi người lao động và trật tự xã hội.
• Thực tiễn xét xử giai đoạn 2011-2015 cho thấy số vụ án liên quan tăng, nhưng còn nhiều hạn chế trong phát hiện và xử lý.
• So sánh với pháp luật Nga và Trung Quốc cho thấy Việt Nam cần hoàn thiện quy định pháp luật và đa dạng hóa hình phạt.
• Đề xuất các giải pháp hoàn thiện pháp luật, nâng cao năng lực thực thi và tăng cường tuyên truyền, hợp tác quốc tế.
• Nghiên cứu có ý nghĩa quan trọng cho các cơ quan lập pháp, tư pháp, doanh nghiệp và người lao động trong việc bảo vệ quyền lợi và đảm bảo an toàn lao động.

Tiếp theo, cần triển khai các đề xuất trong vòng 3-5 năm tới nhằm nâng cao hiệu quả phòng chống tội phạm lao động. Các cơ quan chức năng cần phối hợp chặt chẽ để thực hiện các giải pháp này.

Hành động ngay hôm nay để bảo vệ quyền lợi người lao động và xây dựng môi trường lao động an toàn, lành mạnh cho sự phát triển bền vững của đất nước!

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1: Một số vấn đề chung về các tội phạm trong lĩnh vực lao động theo luật hình sự. Chương 2: Những quy định của Bộ luật hình sự năm 1999 về các tội phạm trong lĩnh vực lao động và thực tiễn áp dụng. Chương 3: Yêu cầu và giải pháp tiếp tục hoàn thiện các quy định của Bộ luật hình sự hiện hành về các tội phạm trong lĩnh vực lao động và nâng cao hiệu quả áp dụng. 5 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] Chƣơng 1 MỘT SỐ VẤN ĐỀ CHUNG VỀ CÁC TỘI PHẠM TRONG LĨNH VỰC LAO ĐỘNG THEO LUẬT HÌNH SƢ̣ VIỆT NAM 1.

Khái niệm , đă ̣c điể m và sự cần thiết quy định các tội phạm trong lĩnh vực lao đô ̣ng theo luật hình sự Việt Nam 1. Khái niệm các tội phạm trong lĩnh vực lao đôṇ g Lao động, theo C.Mác, là hoạt động cơ bản của con người. Trong các lĩnh vực của đời sống kinh tế, chính trị, văn hoá, xã hội,… Tuỳ theo lĩnh vực, tính chất hoạt động mà lao động được phân chia thành lao động sản xuất kinh doanh, lao động khoa học, lao động văn hoá, nghệ thuật,… Những người tham gia hoạt động trong các lĩnh vực của đời sống xã hội được gọi là người lao động. Những người lao động, theo sự phân loại có tính chất truyền thống được chia thành: Những người trong độ tuổi lao động là những người ở độ tuổi lao động (tùy theo từng quốc gia) có nghĩa vụ và quyền lợi lao động theo quy định đã được Hiến pháp ghi nhận.

Người ngoài độ tuổi lao động gồm những người chưa đến tuổi lao động, những người đã hết tuổi nghĩa vụ lao động (theo quy định của Hiến pháp) nhưng vẫn tham gia lao động. Lực lượng lao động là số người trong độ tuổi lao động đang làm việc hoặc chưa có việc làm nhưng đang có nhu cầu và đang tìm kiếm việc làm. Lực lượng lao động, nhất là nguồn lao động và chất lượng nguồn lao động có vai trò như nhân tố hàng đầu của những nhân tố quan trọng nhất trong phát triển kinh tế xã hội. Nguồn lao động là phạm trù phản ánh lực lượng quan trọng nhất của nền sản xuất xã hội.

Theo từ điển thống kê: Nguồn lao động xã hội là toàn thể những thành viên trong xã hội có khả năng tham gia lao động. Bao gồm: những người theo quy định của Nhà nước ở ngoài độ tuổi quy định nhưng thực tế đang tham gia lao động. Như 6 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] vậy, nguồn lao động của xã hội hay của mỗi địa phương, ngành, đơn vị sản xuất… là tổng thể những người lao động ở địa phương, ngành, đơn vị sản xuất… và được xem xét trong những khoảng thời gian nhất định. Sức lao động là khả năng lao động, được biểu hiện trên hai phương diện: Số lượng và chất lượng của nguồn lao động [58].

Ở nước ta, nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa phát triển trên cơ sở của nền kinh tế kế hoạch hóa tập trung, bao cấp mà ở đó trong một thời kỳ dài các quan hệ kinh tế, quan hệ xã hội, quan hệ lao động được điều chỉnh bằng phương pháp mệnh lệnh – phục tùng, do vậy, vấn đề việc làm, tiền lương, phúc lợi. đều được Nhà nước bao cấp toàn bộ. Nên nhiều người đã từng sống và làm việc trong thời kỳ ấy không lạ lẫm gì với quan niệm coi lao động là một giá trị xã hội và tinh thần cao nhất, phi thị trường, thoát ra ngoài sự trao đổi về vật chất. Từ khi đất nước chuyển mình sang thời kỳ đổi mới, lao động cũng không thể nằm bên ngoài các quan hệ thị trường.

Dù có coi sức lao động mang những phẩm chất đặc biệt như thế nào đi chăng nữa, thì nó vẫn là một thứ hàng hóa để mua bán theo giá trị của nó trên thị trường, xét trong mối tương quan với hàng hóa khác và ngay cả với chính nó. Về bản chất, quan hệ lao động trong thị trường lao động là quan hệ được hình thành trên cơ sở sự thỏa thuận tự nguyện. Nhưng đây là một loại quan hệ đặc biệt bởi vì nó vừa là quan hệ kinh tế vừa là quan hệ có tính xã hội và nhân văn sâu sắc. Mặt khác, nó là quan hệ cá nhân nhưng đồng thời lại mang tính tập thể; vừa là quan hệ dân sự vừa là quan hệ mang tính hành chính, chịu sự quản lý.

Do đó, xem xét ở một góc độ nào đó, có thể nói rằng quan hệ lao động trong thị trường lao động là sự tổng hòa của các quan hệ xã hội. Hơn nữa, mô hình kinh tế thị trường ở nước ta là nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa. Tất cả những điều đó tạo ra những nét đặc trưng của quan hệ lao động ở Việt Nam. Nghiên cứu vấn đề này có ý nghĩa rất quan 7 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] trọng, bởi nó là cơ sở để chúng ta xây dựng thể chế pháp lý và ảnh hưởng đến hoạt động áp dụng pháp luật trong lĩnh vực lao động.

Thể hiê ̣n cu ̣ thể hóa điề u đó , Hiế n pháp năm 2013 của Việt Nam đã quy định: 1. Công dân có quyền làm việc, lựa chọn nghề nghiệp, việc làm và nơi làm việc. Người làm công ăn lương được bảo đảm các điều kiện làm việc công bằng, an toàn; được hưởng lương, chế đô ̣ nghỉ ngơi. Nghiêm cấm phân biệt đối xử, cưỡng bức lao động, sử dụng nhân công dưới độ tuổi lao động tối thiểu.

Đồng thời Điều 57 quy đinh ̣ : Nhà nước khuyến khích, tạo điều kiện để tổ chức, cá nhân tạo việc làm cho người lao động. Nhà nước bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp của người lao động, người sử dụng lao động và tạo điều kiện xây dựng quan hệ lao động tiến bộ, hài hòa và ổn định [53]. Dưới cơ sở các quy đinh ̣ nề n tảng của Hiế n pháp , Nhà nước ta đã ban hành Bộ luật lao động với tính chất là văn bản trực tiếp quy định về quan hệ lao đô ̣ng. Như căn cứ theo Điều 1, Bộ luật lao động có quy định: “Bộ luật lao động điều chỉnh quan hệ lao động giữa NLĐ làm công ăn lương và NSDLĐ…” [52].

Vì thế, đặc điểm cơ bản có tính quyết định để nhận diện đối tượng điều chỉnh của luật lao động Việt Nam cũng như là tư cách tham gia quan hệ của các chủ thể và sự phụ thuộc của NLĐ trong quan hệ lao động. Đối tượng điều chỉnh của Luật lao động là mối quan hệ xã hội phát sinh giữa một bên là người lao động làm công ăn lương với một bên là cá nhân hoặc tổ chức sử dụng, thuê mướn có trả công cho người lao động (gọi là quan hệ lao động) và các quan hệ khác có liên quan phát sinh trong quá trình sử dụng lao động (quan hệ liên quan đến quan hệ lao động). 8 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] Bên ca ̣nh BLLĐ có tiń h chấ t điề u chin̉ h trực tiế p quan hê ̣ lao đô ̣ng , để đảm bảo cho quan hê ̣ lao đô ̣ng đươ ̣c thực hiê ̣n mô ̣t cách thuâ ̣n lơ ̣i trên thực tế và đảm bảo quyền của người lao động , người sử du ̣ng lao đô ̣ng cũng như quyề n và lơ ̣i ić h của nhà nước trong quan hê ̣ lao đô ̣ng còn có mô ̣t loa ̣t các văn bản khác. Trong đó , nổ i lên là BLHS với tư cách là văn bản quy đinh ̣ về tô ̣i phạm, góp phầ n bảo vê ̣ chế đô ̣ chiń h tri ̣ , chế đô ̣ kinh tế , nề n văn hóa , quố c phòng an ninh , trâ ̣t tự an toàn xã hô ̣i , quyề n lơ ̣i ić h của nhà nước , của tập thể , quyề n lơ ̣i ić h của cá nhân và các trâ ̣t tự khác của pháp luâ ̣t xã hô ̣i chủ nghĩa.

Chính vì vậy , BLHS chiń h là văn bản mang tiń h chấ t bảo vê ̣ cho các quan hê ̣ xã hô ̣i mang tin ́ h chấ t quan tro ̣ng bi ̣hành vi pha ̣m tô ̣i gây thiê ̣t ha ̣ i hoă ̣c đe do ̣a gây thiê ̣t ha ̣i. Do đó , viê ̣c hành vi xâm pha ̣m tới quan hê ̣ lao đô ̣ng, xâm pha ̣m quyề n lơ ̣i ić h của người lao đô ̣ng , người sử du ̣ng lao đô ̣ng , quyề n lơ ̣i ić h của Nhà nước trong liñ h vực lao đô ̣ng ở mức đô ̣ nguy hiể m cao sẽ được quy đinh ̣ trong Bô ̣ luâ ̣t hiǹ h sự và áp dung hiǹ h pha ̣t đố i với những hành vi đó. Tuy nhiên, không phải mo ̣i hành vi vi pha ̣m quy đinh ̣ về lao đô ̣ng , làm ảnh hưởng tới quan hệ lao động đều được quy định trong BLHS và cần áp du ̣ng hình pha ̣t. Mà chỉ có những quan hệ mang tính chất quan trọng , có ảnh hưởng tới quyền và lợi ích hợp pháp của nhiều người như : vi phạm quy định về an toàn lao động, vệ sinh lao động, vi phạm quy định về sử dụng người lao động dưới 16 tuổi, cưỡng bức lao động đã và đang đươ ̣c BLHS hiện hành quy định.

Các hành vi này đều có tính chất nguy hiểm cao cho xã hội , mà trong nhiề u trường hơ ̣p bi ̣các quy đinh ̣ của luâ ̣t quố c tế quy đinh ̣ và bảo vê ̣. Tổng quan một số điều ước quốc tế về quyền của người lao động ở mức độ toàn cầu, quyền của người lao động được biết đến trong pháp luật quốc tế kể từ Tuyên ngôn quốc tế về quyền con người (UDHR) năm 1948, Công ước quốc 9 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] tế về các quyền dân sự, chính trị năm 1966 (ICCPR) và Công ước quốc tế về các quyền kinh tế, văn hóa và xã hội năm 1966 (ICESCR), các công ước của Tổ chức Lao động quốc tế (ILO) và Tuyên bố về các quyền lao động cơ bản của ILO tại nơi làm việc năm 1998. Về cơ bản cho đế n hiê ̣n nay chưa nhiề u công trì nh nghiên cứu về tô ̣i phạm trong lĩnh vực lao đô ̣ng, do đó cũng chưa thực sự có ho ̣c giả nào đưa ra khái niệm các tội phạm về lao động .