Luận văn thạc sĩ bồi thường khi nhà nước thđ nông nghiệp theo pháp luật đất đai ở việt nam từ thực tiễn huyện bắc trà my tỉnh quảng nam

Luận văn thạc sĩ nghiên cứu bồi thường khi nhà nước thđ nông nghiệp theo pháp luật đất đai ở việt nam từ thực tiễn huyện bắc, đánh giá hiện trạng, phân tích vấn đề, đề xuất biện

• Tác giả: Phan Tiến Dũng
• Người hướng dẫn: PGS. Nguyễn Đức Minh
• Trường học: Học Viện Khoa Học Xã Hội
• Chuyên ngành: Luật Kinh Tế
• Đề tài: Bồi Thường Khi Nhà Nước Thu Hồi Đất Nông Nghiệp Theo Pháp Luật Đất Đai Ở Việt Nam Từ Thực Tiễn Huyện Bắc Trà My, Tỉnh Quảng Nam
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2019
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT
• DANH MỤC CÁC BẢNG
• MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ BỒI THƯỜNG KHI NHÀ NƯỚC THU HỒI ĐẤT NÔNG NGHIỆP
• 1.1. Khái niệm về bồi thường khi Nhà nước thu hồi đất nông nghiệp
• 1.2. Pháp luật về bồi thường khi Nhà nước thu hồi đất nông nghiệp
• 1.3. Các yếu tố ảnh hưởng đến pháp luật bồi thường khi Nhà nước thu hồi đất nông nghiệp
• 2. CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG PHÁP LUẬT BỒI THƯỜNG KHI NHÀ NƯỚC THU HỒI ĐẤT NÔNG NGHIỆP QUA THỰC TIỄN THI HÀNH TẠI HUYỆN BẮC TRÀ MY, TỈNH QUẢNG NAM
• 2.1. Thực trạng pháp luật về bồi thường khi Nhà nước thu hồi đất nông nghiệp
• 2.2. Thực tiễn thi hành pháp luật về bồi thường khi Nhà nước thu hồi đất nông nghiệp tại huyện Bắc Trà My, tỉnh Quảng Nam
• 3. CHƯƠNG 3: QUAN ĐIỂM VÀ GIẢI PHÁP HOÀN THIỆN PHÁP LUẬT VÀ NÂNG CAO HIỆU QUẢ THỰC HIỆN PHÁP LUẬT VỀ BỒI THƯỜNG KHI NHÀ NƯỚC THU HỒI ĐẤT NÔNG NGHIỆP TỪ THỰC TIỄN HUYỆN BẮC TRÀ MY, TỈNH QUẢNG NAM
• 3.1. Quan điểm hoàn thiện pháp luật và nâng cao hiệu quả thực hiện pháp luật về bồi thường khi Nhà nước thu hồi đất nông nghiệp
• 3.2. Giải pháp hoàn thiện pháp luật về bồi thường khi Nhà nước thu hồi đất nông nghiệp
• 3.3. Giải pháp nâng cao hiệu quả thực hiện pháp luật về bồi thường khi Nhà nước thu hồi đất nông nghiệp
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Những vấn đề lý luận về bồi thường khi Nhà nước thu hồi đất nông nghiệp

Khái niệm về bồi thường khi Nhà nước thu hồi đất nông nghiệp là một vấn đề quan trọng trong pháp luật đất đai Việt Nam. Đất nông nghiệp, theo quy định của Luật Đất đai, bao gồm các loại đất được sử dụng cho sản xuất nông nghiệp như trồng trọt và chăn nuôi. Việc thu hồi đất nông nghiệp diễn ra khi Nhà nước cần sử dụng đất cho các mục đích công cộng, quốc phòng hoặc phát triển kinh tế. Theo đó, bồi thường là trách nhiệm của Nhà nước nhằm đảm bảo quyền lợi cho người dân bị ảnh hưởng. Điều này không chỉ giúp bảo vệ quyền lợi của người dân mà còn tạo ra sự công bằng trong việc sử dụng tài nguyên đất đai. Việc thực hiện bồi thường cần phải tuân thủ các quy định pháp luật hiện hành, đảm bảo tính minh bạch và công bằng trong quá trình thu hồi đất.

1.1 Khái niệm về bồi thường khi Nhà nước thu hồi đất nông nghiệp

Để hiểu rõ về bồi thường, cần phân tích các khái niệm liên quan như đất nông nghiệp và thu hồi đất. Đất nông nghiệp được xác định là tổng thể các loại đất phục vụ cho sản xuất nông nghiệp. Thu hồi đất là hành động của Nhà nước nhằm lấy lại quyền sử dụng đất từ người dân để phục vụ cho các mục đích công cộng. Theo quy định của Luật Đất đai, Nhà nước có trách nhiệm bồi thường cho người dân khi thực hiện thu hồi đất. Điều này không chỉ đảm bảo quyền lợi cho người dân mà còn góp phần vào sự phát triển bền vững của xã hội.

1.2 Pháp luật về bồi thường khi Nhà nước thu hồi đất nông nghiệp

Pháp luật về bồi thường khi Nhà nước thu hồi đất nông nghiệp được quy định rõ ràng trong Luật Đất đai. Các quy định này nhằm đảm bảo quyền lợi cho người dân và tạo điều kiện thuận lợi cho việc thực hiện các dự án phát triển. Theo đó, Nhà nước phải thực hiện bồi thường theo nguyên tắc công bằng, hợp lý và kịp thời. Việc thực hiện bồi thường cần phải dựa trên giá trị thực tế của đất và tài sản gắn liền với đất. Điều này giúp người dân có thể khôi phục cuộc sống sau khi bị thu hồi đất.

II. Thực trạng pháp luật bồi thường khi Nhà nước thu hồi đất nông nghiệp

Thực trạng pháp luật về bồi thường khi Nhà nước thu hồi đất nông nghiệp tại huyện Bắc Trà My, tỉnh Quảng Nam cho thấy nhiều vấn đề cần được giải quyết. Mặc dù có nhiều quy định pháp luật, nhưng việc thực hiện bồi thường vẫn gặp nhiều khó khăn. Nhiều người dân chưa được bồi thường thỏa đáng, dẫn đến tranh chấp và khiếu nại. Các yếu tố như giá trị đất, thời gian thu hồi đất và quy trình bồi thường chưa được thực hiện một cách đồng bộ và hiệu quả. Điều này ảnh hưởng đến tâm lý của người dân và gây ra sự bất bình trong xã hội. Cần có những giải pháp cụ thể để cải thiện tình hình này, đảm bảo quyền lợi cho người dân và nâng cao hiệu quả thực hiện pháp luật.

2.1 Thực trạng pháp luật về bồi thường khi Nhà nước thu hồi đất nông nghiệp

Thực trạng pháp luật về bồi thường cho thấy nhiều quy định chưa được áp dụng hiệu quả. Nhiều người dân vẫn chưa hiểu rõ quyền lợi của mình trong quá trình thu hồi đất. Việc xác định giá trị đất để bồi thường cũng gặp nhiều khó khăn, dẫn đến sự không hài lòng của người dân. Cần có sự cải cách trong quy trình bồi thường để đảm bảo tính minh bạch và công bằng.

2.2 Thực tiễn thi hành pháp luật về bồi thường khi Nhà nước thu hồi đất nông nghiệp tại huyện Bắc Trà My

Thực tiễn thi hành pháp luật về bồi thường tại huyện Bắc Trà My cho thấy nhiều bất cập. Nhiều trường hợp người dân không nhận được bồi thường kịp thời, dẫn đến khó khăn trong cuộc sống. Các cơ quan chức năng cần có sự phối hợp chặt chẽ hơn trong việc thực hiện bồi thường. Việc nâng cao nhận thức cho người dân về quyền lợi của mình cũng là một yếu tố quan trọng để giảm thiểu tranh chấp.

III. Quan điểm và giải pháp hoàn thiện pháp luật về bồi thường khi Nhà nước thu hồi đất nông nghiệp

Để hoàn thiện pháp luật về bồi thường khi Nhà nước thu hồi đất nông nghiệp, cần có những quan điểm và giải pháp cụ thể. Trước hết, cần nâng cao nhận thức của người dân về quyền lợi của mình trong quá trình thu hồi đất. Thứ hai, cần cải cách quy trình bồi thường để đảm bảo tính minh bạch và công bằng. Cuối cùng, cần có sự phối hợp chặt chẽ giữa các cơ quan chức năng trong việc thực hiện bồi thường. Những giải pháp này không chỉ giúp bảo vệ quyền lợi của người dân mà còn góp phần vào sự phát triển bền vững của xã hội.

3.1 Quan điểm hoàn thiện pháp luật và nâng cao hiệu quả thực hiện pháp luật về bồi thường

Quan điểm hoàn thiện pháp luật về bồi thường cần dựa trên nguyên tắc công bằng và hợp lý. Cần có sự tham gia của người dân trong quá trình xây dựng chính sách bồi thường. Điều này giúp đảm bảo quyền lợi của người dân và tạo ra sự đồng thuận trong xã hội.

3.2 Giải pháp hoàn thiện pháp luật về bồi thường khi Nhà nước thu hồi đất nông nghiệp

Giải pháp hoàn thiện pháp luật về bồi thường cần tập trung vào việc cải cách quy trình bồi thường. Cần có các quy định rõ ràng về giá trị đất và tài sản gắn liền với đất để đảm bảo tính minh bạch. Đồng thời, cần nâng cao năng lực cho các cơ quan chức năng trong việc thực hiện bồi thường.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Việt Nam là một quốc gia nông nghiệp với hơn 70% dân số sinh sống bằng nghề nông và tổng diện tích đất nông nghiệp cả nước đạt gần 26 triệu ha theo thống kê của ngành tài nguyên môi trường. Trong tiến trình công nghiệp hóa, hiện đại hóa và đô thị hóa, nhu cầu chuyển mục đích sử dụng đất nông nghiệp sang đất phi nông nghiệp ngày càng gia tăng, kéo theo khối lượng lớn các quyết định thu hồi đất tại nhiều địa phương. Tuy nhiên, công tác bồi thường khi thu hồi đất nông nghiệp đang bộc lộ nhiều điểm nghẽn, đặc biệt là sự chênh lệch lớn giữa giá bồi thường của Nhà nước và giá trị giao dịch thực tế trên thị trường, dẫn đến tình trạng khiếu kiện kéo dài và chậm tiến độ giải phóng mặt bằng.

Luận văn thạc sĩ luật học chuyên ngành Luật Kinh tế tập trung nghiên cứu toàn diện cơ chế bồi thường khi Nhà nước thu hồi đất nông nghiệp theo quy định của Luật Đất đai năm 2013 và các văn bản hướng dẫn thi hành. Mục tiêu trọng tâm của đề tài là làm sáng tỏ bản chất pháp lý của chế định bồi thường, phân tích thực trạng áp dụng pháp luật tại huyện Bắc Trà My, tỉnh Quảng Nam trong giai đoạn 2014 – 2018. Bắc Trà My là địa bàn đặc thù thuộc nhóm 61 huyện nghèo cả nước theo Quyết định số 30a năm 2008 của Chính phủ, nơi đang triển khai hàng loạt công trình hạ tầng trọng điểm và khu dân cư đô thị.

Nghiên cứu mang ý nghĩa thực tiễn sâu sắc khi cung cấp hệ thống luận cứ khoa học nhằm hoàn thiện chính sách định giá đất, chuẩn hóa định mức bồi thường tài sản cây trồng và đổi mới chính sách hỗ trợ sinh kế cho nông dân mất đất canh tác. Kết quả nghiên cứu góp phần giải quyết hài hòa lợi ích giữa Nhà nước, nhà đầu tư và người sử dụng đất, giảm thiểu trên 80% nguy cơ phát sinh điểm nóng tranh chấp đất đai tại các vùng trung du, miền núi.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu được xây dựng trên nền tảng phương pháp luận của chủ nghĩa duy vật biện chứng và chủ nghĩa duy vật lịch sử, nhìn nhận quan hệ đất đai trong sự vận động kinh tế - xã hội. Đồng thời, tác giả vận dụng lý thuyết quyền tài sản và lý thuyết sở hữu toàn dân về đất đai trong Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa. Khung lý thuyết này khẳng định Nhà nước là đại diện chủ sở hữu tối cao đối với toàn bộ đất đai, trong khi người dân nắm giữ quyền sử dụng đất hợp pháp được pháp luật bảo hộ như một tài sản đặc thù.

Trong hệ thống khái niệm, luận văn làm rõ và phân biệt 4 thuật ngữ cốt lõi:

• Đất nông nghiệp: Tư liệu sản xuất chủ yếu phục vụ trồng trọt, chăn nuôi, lâm nghiệp, nuôi trồng thủy sản và làm muối. Quá trình pháp điển hóa đã chuyển từ 6 loại đất riêng biệt theo Luật Đất đai năm 1993 sang 3 nhóm đất chính yếu theo Luật Đất đai năm 2013.
• Thu hồi đất nông nghiệp: Quyết định hành chính của cơ quan Nhà nước có thẩm quyền nhằm chấm dứt quyền sử dụng đất của chủ thể để phục vụ quốc phòng, an ninh hoặc phát triển kinh tế - xã hội vì lợi ích quốc gia, công cộng.
• Bồi thường khi thu hồi đất: Hành vi bù đắp những tổn hại thực tế về đất và tài sản gắn liền với đất do hành vi thu hồi đất hợp pháp của Nhà nước gây ra, phân biệt rõ với khái niệm đền bù mang tính chất ngang giá tuyệt đối.
• Hỗ trợ chuyển đổi sinh kế: Biện pháp an sinh xã hội nhằm đào tạo nghề, tìm kiếm việc làm và ổn định đời sống lâu dài cho người nông dân mất tư liệu sản xuất chính.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng nguồn dữ liệu thứ cấp toàn diện từ hệ thống văn bản quy phạm pháp luật trung ương (Luật Đất đai năm 2013, Nghị định số 47/2014/NĐ-CP, Nghị định số 44/2014/NĐ-CP, Nghị định số 01/2017/NĐ-CP) và các văn bản điều hành của tỉnh Quảng Nam cùng huyện Bắc Trà My. Cỡ mẫu nghiên cứu bao quát dữ liệu của hơn 10 dự án bồi thường, giải phóng mặt bằng trọng điểm trên địa bàn 13 xã, thị trấn của huyện Bắc Trà My trong giai đoạn 5 năm (2014 – 2018).

Phương pháp chọn mẫu có chủ đích kết hợp thống kê mô tả được áp dụng nhằm lựa chọn các dự án điển hình về xây dựng trung tâm hành chính, chợ trung tâm, hạ tầng giao thông và mở rộng đô thị. Phương pháp phân tích luật học so sánh và tổng hợp quy nạp được lựa chọn vì tính ưu việt trong việc đối chiếu quy định lý thuyết với thực tế áp dụng, giúp nhận diện chính xác các khoảng trống pháp lý và mức độ tương thích giữa bảng giá đất nhà nước với thị trường tự do.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Quá trình khảo sát và phân tích dữ liệu thực tế tại địa phương đã mang lại 4 phát hiện quan trọng:

Thứ nhất, tính khả thi của phương thức bồi thường bằng đất nông nghiệp cùng loại gần như bằng 0. Do quỹ đất công ích tại huyện Bắc Trà My rất hạn hẹp và manh mún, hơn 95% trường hợp thu hồi đất nông nghiệp buộc phải bồi thường bằng tiền mặt.

Thứ hai, khung giá đất bồi thường tồn tại khoảng cách rất lớn so với giá trị thị trường. Theo các báo cáo quản lý đất đai, khung giá đất của Nhà nước chỉ bằng khoảng 20% giá đất thị trường, và bảng giá đất cấp tỉnh cũng chỉ đạt từ 30% đến 60% mức giao dịch thực tế. Sự chênh lệch này khiến người dân sau khi nhận tiền bồi thường không thể tự mua lại diện tích đất canh tác tương đương.

Thứ ba, sự thiếu đồng nhất trong quy định mật độ và đơn giá bồi thường tài sản cây trồng giữa các địa phương lân cận tạo ra sự bất bình đẳng rõ rệt. Cụ thể, tỉnh Quảng Nam quy định mật độ bồi thường cây quế đường kính trên 11 cm là 2.500 cây/ha với đơn giá 481.000 đồng/cây. Trong khi đó, tỉnh Quảng Ngãi áp dụng mật độ 5.000 cây/ha với đơn giá 600.000 đồng/cây. Điều này khiến tổng giá trị bồi thường thực nhận của người trồng quế tại Quảng Ngãi cao gấp hơn 2,4 lần so với người dân Quảng Nam trên cùng một đơn vị diện tích.

Thứ tư, chính sách hỗ trợ ổn định đời sống với định mức 30 kg gạo/nhân khẩu/tháng và hỗ trợ chuyển đổi nghề bằng tiền không quá 05 lần giá đất nông nghiệp theo Nghị định số 01/2017/NĐ-CP chưa giải quyết được bài toán sinh kế. Trên 80% hộ dân nhận tiền một lần đã dùng vào mục đích tiêu dùng trước mắt thay vì tái đầu tư sản xuất, dẫn đến nguy cơ tái nghèo cao.

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân cốt lõi của những bất cập trên bắt nguồn từ cơ chế định giá đất thiếu tính độc lập. Tổ chức tư vấn xác định giá đất chịu sự quản lý hành chính và cấp phép trực tiếp từ Ủy ban nhân dân cấp tỉnh, đồng thời cơ quan hành chính nhà nước lại là khách hàng duy nhất chi trả dịch vụ. Khi trình bày dữ liệu qua bảng so sánh đối chiếu giữa các địa phương hoặc biểu đồ tương quan giá, sự bất cập trong quy trình định lượng càng hiện rõ. Luật Đất đai năm 2013 sử dụng thuật ngữ định tính "phù hợp với giá phổ biến trên thị trường" thay vì đưa ra công thức định lượng chi tiết, dẫn đến việc điều chỉnh giá khi có biến động từ 20% trở lên sau 180 ngày thường bị thực hiện chậm trễ hoặc mang tính chủ quan.

So sánh với các nghiên cứu thực tế tại nhiều dự án quy mô lớn khác như khu đô thị Nam Cường, sân vận động Mỹ Đình hay dự án lọc dầu Dung Quất, việc áp giá bồi thường tài sản cây trồng và hoa màu quá thấp thường kích thích người dân phản ứng tiêu cực bằng cách trồng cây mật độ dày hoặc tạo lập tài sản đón đầu quy hoạch. Điển hình như tại một dự án kinh tế trọng điểm miền Trung, người dân từng tạo lập hơn 3.000 ngôi mộ giả chỉ sau một đêm để yêu cầu bồi thường. Điều này chứng minh rằng sự bất cập trong chính sách bồi thường không chỉ gây thất thoát ngân sách nhà nước mà còn làm xói mòn niềm tin xã hội và gia tăng chi phí cưỡng chế thu hồi đất.

Đề xuất và khuyến nghị

Dựa trên kết quả nghiên cứu lý luận và thực tiễn, luận văn đề xuất 4 nhóm giải pháp đột phá với lộ trình triển khai rõ ràng:

1. Hoàn thiện khung pháp lý về định giá đất độc lập: Chính phủ và Quốc hội cần sửa đổi quy định định giá đất theo hướng tách biệt hoàn toàn cơ quan định giá với cơ quan có thẩm quyền thu hồi đất. Bổ sung cơ chế giám sát xã hội và thành lập hội đồng thẩm định giá độc lập nhằm đảm bảo giá bồi thường đạt tối thiểu 80% mức giá giao dịch thực tế trên thị trường tự do, hoàn thành sửa đổi trong giai đoạn 2021 – 2023.

2. Chuẩn hóa quy chuẩn kỹ thuật quốc gia về mật độ và đơn giá cây trồng: Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn phối hợp với Bộ Tài nguyên và Môi trường ban hành thông tư liên tịch quy định khung mật độ chuẩn và phương pháp xác định giá trị hiện có cho 100% các loại cây công nghiệp, cây lâu năm chủ lực (như quế, cao su, mắc ca, dừa). Quy định này phải được áp dụng thống nhất trên phạm vi toàn quốc từ năm 2022 để loại bỏ tình trạng chênh lệch đơn giá giữa các tỉnh giáp ranh.

3. Chuyển đổi căn bản chính sách hỗ trợ sinh kế từ tiền mặt sang hiện vật và việc làm: Ủy ban nhân dân cấp huyện và Trung tâm Phát triển quỹ đất cần trích tối thiểu 30% tổng kinh phí hỗ trợ bồi thường để thành lập quỹ tạo sinh kế bền vững. Chuyển từ việc phát tiền hỗ trợ tiêu dùng sang tài trợ các khóa đào tạo nghề có địa chỉ, cung cấp cây con giống chất lượng cao, chuyển giao kỹ thuật khuyến nông và cam kết việc làm tại các khu công nghiệp địa phương.

4. Minh bạch hóa quy trình 4 bước bồi thường và ứng dụng công nghệ giám sát: Ủy ban nhân dân cấp xã và tổ chức làm nhiệm vụ bồi thường phải thực hiện nghiêm ngặt quy trình lập phương án, niêm yết công khai, lấy ý kiến nhân dân và hoàn thiện phương án theo Quyết định số 3219 năm 2016 của Ủy ban nhân dân tỉnh Quảng Nam. Áp dụng công nghệ bay chụp ảnh hiện trạng khu đất ngay khi có thông báo chủ trương thu hồi để ngăn chặn triệt để 100% hành vi tạo lập tài sản giả nhằm trục lợi ngân sách.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Công trình nghiên cứu có giá trị ứng dụng cao cho 4 nhóm đối tượng chính:

1. Cơ quan quản lý nhà nước và cán bộ địa chính cấp huyện, xã: Cung cấp khung tham chiếu chuẩn xác để rà soát, lập phương án bồi thường, hỗ trợ tái định cư cho các dự án hạ tầng tại 61 huyện nghèo trên toàn quốc, giúp nâng cao tỷ lệ đồng thuận của người dân ngay từ vòng lấy ý kiến ban đầu.

2. Nhà nghiên cứu, giảng viên và học viên cao học chuyên ngành Luật Kinh tế, Luật Đất đai: Tài liệu tham khảo hệ thống với chuỗi dữ liệu lịch sử từ Luật Đất đai 1993, 2003 đến 2013, làm rõ phương pháp luận phân tích luật thực định và khung lý thuyết tài sản công phục vụ giảng dạy, viết luận án.

3. Luật sư, chuyên gia tư vấn pháp lý và thẩm định viên về giá: Trang bị các căn cứ pháp lý vững chắc tại Điều 74, 75 và Điều 88 Luật Đất đai năm 2013 để bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của cá nhân, hộ gia đình trong các vụ việc khiếu nại, khởi kiện hành chính liên quan đến bồi thường đất nông nghiệp.

4. Chủ đầu tư và các ban quản lý dự án phát triển kinh tế - xã hội: Nắm bắt tâm lý người có đất bị thu hồi và các nguyên nhân gây nghẽn dòng giải phóng mặt bằng, từ đó chủ động phối hợp cùng chính quyền địa phương xây dựng gói an sinh xã hội phù hợp, đẩy nhanh tiến độ bàn giao mặt bằng sạch.

Câu hỏi thường gặp

1. Hộ gia đình bị thu hồi trên 70% diện tích đất nông nghiệp đang sử dụng được hỗ trợ ổn định đời sống như thế nào? Theo Khoản 3 Điều 19 Nghị định số 47/2014/NĐ-CP, hộ dân bị thu hồi trên 70% đất nông nghiệp được hỗ trợ trong 12 tháng nếu không phải di chuyển chỗ ở, 24 tháng nếu phải di chuyển chỗ ở, và tối đa 36 tháng đối với vùng kinh tế khó khăn. Mức hỗ trợ tính bằng tiền tương đương 30 kg gạo/nhân khẩu/tháng theo thời giá địa phương.

2. Mức chênh lệch giữa bảng giá đất bồi thường của Nhà nước và giá thị trường hiện nay là bao nhiêu? Theo công bố của Tổng cục Quản lý đất đai, khung giá đất của Chính phủ hiện chỉ bằng khoảng 20% khung giá thị trường. Tương tự, bảng giá đất của Ủy ban nhân dân cấp tỉnh ban hành định kỳ 5 năm thường chỉ đạt mức 30% đến 60% giá chuyển nhượng thực tế trong điều kiện bình thường.

3. Tài sản và cây trồng tạo lập trên đất sau khi công bố thông báo thu hồi đất có được bồi thường không? Căn cứ Khoản 1 Điều 88 Luật Đất đai năm 2013, chỉ những tài sản hợp pháp tồn tại trước thời điểm thông báo thu hồi đất mới được bồi thường. Toàn bộ cây trồng, vật nuôi hoặc công trình xây dựng phát sinh sau khi có thông báo thu hồi đất công khai đều không được bồi thường và phải tự tháo dỡ.

4. Mức hỗ trợ đào tạo chuyển đổi nghề nghiệp và tìm kiếm việc làm bằng tiền được quy định tối đa là bao nhiêu? Khoản 6 Điều 4 Nghị định số 01/2017/NĐ-CP quy định mức hỗ trợ chuyển đổi nghề nghiệp bằng tiền tối đa không quá 05 lần giá đất nông nghiệp cùng loại trong bảng giá đất của địa phương, áp dụng cho toàn bộ diện tích đất nông nghiệp bị thu hồi nhưng không vượt quá hạn mức giao đất.

5. Tại sao việc bồi thường bằng đất nông nghiệp khác có cùng mục đích sử dụng lại khó thực hiện trong thực tế? Bởi vì đất nông nghiệp đã được giao ổn định lâu dài cho người dân sử dụng. Quỹ đất nông nghiệp công ích 5% tại các địa phương như huyện Bắc Trà My rất hạn chế, manh mún và cằn cỗi, dẫn đến việc cơ quan nhà nước hầu như phải chuyển đổi toàn bộ sang hình thức chi trả bồi thường bằng tiền.

Kết luận

• Luận văn đã hệ thống hóa toàn diện các vấn đề lý luận về chế định bồi thường khi Nhà nước thu hồi đất nông nghiệp trong nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa.
• Đánh giá sâu sắc thực tiễn thi hành Luật Đất đai năm 2013 tại huyện Bắc Trà My giai đoạn 2014 – 2018, chỉ ra các xung đột pháp lý về định giá đất và định mức bồi thường cây trồng.
• Làm rõ nguyên nhân dẫn đến sự bất bình đẳng trong mức chi trả bồi thường giữa các địa phương thông qua dữ liệu so sánh mật độ cây quế và cây dừa tại Quảng Nam và Quảng Ngãi.
• Khẳng định tính cấp thiết của việc chuyển đổi phương thức hỗ trợ sinh kế cho nông dân từ hỗ trợ tài chính trực tiếp sang đào tạo nghề và tạo việc làm dài hạn.
• Đề xuất hệ thống 4 nhóm giải pháp toàn diện cho cơ quan lập pháp và chính quyền địa phương nhằm chuẩn bị cho lộ trình hoàn thiện Luật Đất đai trong giai đoạn 2021 – 2025.

Đóng góp lớn nhất của công trình là cung cấp cơ sở khoa học thực chứng giúp hài hòa lợi ích kinh tế giữa Nhà nước, doanh nghiệp và người nông dân, bảo đảm diện tích gần 26 triệu ha đất nông nghiệp cả nước được sử dụng hiệu quả và bền vững. Các nhà quản lý, nghiên cứu và chuyên gia pháp lý hãy tham khảo ngay luận văn toàn văn để ứng dụng những giải pháp thiết thực này vào công tác quản lý đất đai tại địa phương.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG 1 NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ BỒI THƯỜNG KHI NHÀ NƯỚC THU HỒI ĐẤT NÔNG NGHIỆP 1. Khái niệm về bồi thường khi Nhà nước thu hồi đất nông nghiệp 1. Khái niệm bồi thường khi Nhà nước thu hồi đất nông nghiệp Trước tiên, để hiểu được khái niệm bồi thường khi Nhà nước THĐ nông nghiệp chúng ta cần phải tìm hiểu một số khái niệm liên quan như: đất nông nghiệp, THĐ nông nghiệp. Theo FAO (Tổ chức Nông lương của Liên Hiệp Quốc) thì đất nông nghiệp được hiểu bao gồm các thành phần sau đây: Đất canh tác như đất trồng cây hàng năm, chẳng hạn như ngũ cốc, bông, khoai tây, rau, dưa hấu, loại hình này cũng bao gồm cả đất sử dụng được trong nông nghiệp nhưng tạm thời bỏ hoang (Đất hoang hóa, đất thoái hóa); đất vườn cây ăn trái và những vườn nho hay cánh đồng nho (Thông dụng ở châu Âu); đất trồng cây lâu năm; cánh đồng, thửa ruộng và đồng cỏ tự nhiên cho chăn thả gia súc.

Tùy thuộc vào việc sử dụng hệ thống tưới tiêu nhân tạo, đất nông nghiệp được chia thành đất có tưới tiêu và không tưới tiêu (Thường xuyên). Ở các nước đang khô hạn và bán khô hạn đất nông nghiệp thường được giới hạn trong phạm vi đất tưới tiêu. Đất nông nghiệp cấu thành chỉ là một phần của lãnh thổ của bất kỳ quốc gia, trong đó ngoài cũng bao gồm các khu vực không thích hợp cho nông nghiệp, chẳng hạn như rừng, núi, và các vùng nước nội địa. Đất nông nghiệp bao gồm 38% diện tích đất của thế giới, với diện tích đất trồng đại diện cho ít hơn một phần ba đất nông nghiệp (11% diện tích đất của thế giới) [46].

Quan niệm đất nông nghiệp của Tổ chức nông lương Liên Hợp Quốc được hiểu theo nghĩa hẹp. Theo đó, đất nông nghiệp là những loại đất được sử dụng để chăn nuôi, trồng trọt, sản xuất ra lương thưc, thực phẩm cho con người. Theo định nghĩa của Từ điển luật học của Viện Khoa học Pháp lý (Bộ Tư pháp) thì: “Đất nông nghiệp là tổng thể các loại đất được xác định là TLSX chủ yếu phục vụ cho việc trồng trọt và chăn nuôi, nghiên cứu thí nghiệm về trồng trọt và chăn nuôi, bảo vệ môi trường sinh thái, cung ứng sản phẩm cho các ngành công 5 nghiệp và dịch vụ” [43, tr. Dưới góc độ pháp lý, trải qua các giai đoạn khác nhau đất nông nghiệp được pháp luật quy định khác nhau.

Theo quy định tại Luật Đất đai 1993 thì giai đoạn này chúng ta có sáu loại đất. Đó là đất nông nghiệp, đất lâm nghiệp, đất khu dân cư nông thôn, đất đô thị, đất chuyên dùng, đất chưa sử dụng. Theo quy định tại LĐĐ 1993 thì đất nông nghiệp là đất được xác định chủ yếu để sử dụng vào sản xuất nông nghiệp như trồng trọt, chăn nuôi, nuôi trồng thuỷ sản hoặc nghiên cứu thí nghiệm về nông nghiệp. Như vậy, giai đoạn này đất lâm nghiệp được tách ra khỏi đất nông nghiệp.

Theo quy định tại Điều 13 LĐĐ 2003 thì căn cứ vào mục đích sử dụng đất đai được phân loại thành nhóm đất nông nghiệp và nhóm đất phi nông nghiệp và nhóm đất chưa sử dụng. Theo đó, đất nông nghiệp gồm các loại sau đây: đất trồng cây hàng năm gồm đất trồng lúa, đất đồng cỏ dùng vào chăn nuôi, đất trồng cây hàng năm khác; đất trồng cây lâu năm; đất rừng sản xuất; đất rừng phòng hộ; đất rừng đặc dụng; đất nuôi trồng thuỷ sản; đất làm muối; đất nông nghiệp khác theo quy định của Chính phủ. Như vậy, bằng cách liệt kê các loại đất được sử dụng vào mục đích nông nghiệp thành nhóm đất nông nghiệp, LĐĐ 2003 đã có cái nhìn khái quát hơn về đất nông nghiệp. Kế thừa những quy định của LĐĐ 2003, LĐĐ 2013 cũng căn cứ vào mục đích sử dụng vào mục đích nông nghiệp để liệt kê một số loại đất vào nhóm đất nông nghiệp.

Trên thực tế, người nông dân vừa có thể là người nông dân, vừa là ngư dân, vừa là diêm dân vì họ đồng thời sở hữu các loại đất khác nhau. Việc quy định các loại đất được sử dụng vào mục đích nông nghiệp thành nhóm đất nông nghiệp là hoàn toàn hợp lý. Quy định này phù hợp với nhu cầu sở hữu đất đai của người nông dân, bảo đảm sự quản lý tập trung, thống nhất trong quản lý đất đai của cơ quan Nhà nước, giúp cho các cơ quan quản lý đất đai ở địa phương thuận lợi trong việc theo dõi, kiểm tra, giám sát quá trình khai thác sử dụng đất của người sử dụng đất. Từ những phân tích trên có thể đưa ra khái niệm về đất nông nghiệp như sau: 6 Đất nông nghiệp là tổng thể các loại đất được xác định là TLSX chủ yếu phục vụ cho việc trồng trọt, chăn nuôi, nuôi trồng thủy sản, lâm nghiệp, diêm nghiệp, nghiên cứu thí nghiệm về nông nghiệp, lâm nghiệp, bảo vệ môi trường sinh thái.

Khái niệm thứ hai chúng ta cần tìm hiểu là THĐ nông nghiệp. Nếu như giao đất, cho thuê đất làm phát sinh quan hệ pháp luật đất đai thì THĐ là căn cứ làm chấm dứt quan hệ pháp luật về đất đai. Theo Từ điển giải thích thuật ngữ Luật học, THĐ được hiểu là: Cơ quan Nhà nước có thẩm quyền thu hồi quyền sử dụng đất của người vi phạm quy định của pháp luật về đất để Nhà nước giao cho người khác sử dụng hoặc trả lại cho chủ sử dụng đất hợp pháp bị lấn chiếm, trường hợp thật cần thiết Nhà nước THĐ đang sử dụng của người sử dụng đất để sử dụng vào mục đích quốc phòng, an ninh, lợi ích quốc gia, lợi ích công cộng [36]. Khái niệm này mặc dù đã liệt kê đầy đủ các trường hợp THĐ như THĐ do vi phạm pháp luật đất đai, THĐ sử dụng vào mục đích quốc phòng, an ninh, lợi ích quốc gia, lợi ích công cộng.

Tuy nhiên, khái niệm niệm này vẫn chưa đưa ra một định nghĩa rõ ràng về THĐ. Dưới góc độ pháp lý LĐĐ 1987 và LĐĐ 1993 chỉ liệt kê các trường hợp THĐ chứ không đưa ra khái niệm về THĐ. Theo quy định tại Khoản 5 Điều 4 LĐĐ năm 2003 thì THĐ là việc Nhà nước ra quyết định hành chính để thu lại quyền sử dụng đất hoặc thu lại đất đã giao cho tổ chức, UBND xã, phường, thị trấn quản lý theo quy định của Luật này. Khái niệm này chỉ đề cập đến hai chủ thể đó là tổ chức và UBND xã, phường, thị trấn và đã bỏ qua hai chủ thể phổ biến khi bị THĐ đó là hộ gia đình và cá nhân sử dụng đất.

Dựa trên cơ sở đất đai thuộc sở hữu toàn dân do Nhà nước đại diện chủ sở hữu và thống nhất quản lý. Nhà nước tuy là chủ sở hữu toàn bộ đất đai nhưng không trực tiếp khai thác, sử dụng toàn bộ đất đai mà chuyển giao từng thửa đất cho người sử dụng đất để trực tiếp sử dụng. Việc chuyển giao này được thực hiện thông qua các hình thức phân phối đất đai theo quy định của pháp luật. Mỗi một giai đoạn kinh tế - xã hội nhất định, Nhà nước có thể điều chỉnh về mục đích, về chủ thể sử 7 dụng đất để đảm bảo đất đai được sử dụng có hiệu quả nhất, phục vụ lợi ích chung của toàn xã hội thông qua hoạt động điều phối đất đai.

THĐ là một trong những hoạt động điều phối đất đai của cơ quan Nhà nước. LĐĐ 2013 quy định: Nhà nước THĐ là việc Nhà nước quyết định thu lại quyền sử dụng đất của người được Nhà nước trao quyền sử dụng đất hoặc thu lại đất của người sử dụng đất vi phạm pháp luật về đất đai. Như vậy, bằng quyết định hành chính Nhà nước có thể giao đất, cho thuê đất thì bằng quyết định hành chính Nhà nước cũng có thể THĐ. Với những nghiên cứu trên có thể rút ra khái niệm THĐ như sau: THĐ là việc Nhà nước ra quyết định hành chính để thu lại đất và quyền sử dụng đất đã giao cho chủ thể sử dụng đất theo quy định của pháp luật đất đai.

Như vậy, THĐ nông nghiệp là việc Nhà nước ra quyết định hành chính để thu lại đất nông nghiệp và quyền sử dụng đất nông nghiệp đã giao cho chủ thể sử dụng đất theo quy định của pháp luật đất đai. Nhà nước THĐ để sử dụng vào mục đích quốc phòng, an ninh; lợi ích quốc gia; lợi ích công cộng…Sở dĩ, Nhà nước THĐ nông nghiệp là vì: Thứ nhất, Nghị quyết Đại hội Đảng toàn quốc lần thứ XI đã khẳng định: Phấn đấu đến năm 2020, nước ta cơ bản trở thành nước công nghiệp theo hướng hiện đại [11, tr. Theo đó, để trở thành một nước công nghiệp thì nước ta phải tiến hành công cuộc CNH – HĐH đất nước. Tiến trình này đòi hỏi một diện tích lớn đất để phát triển cơ sở hạ tầng và phục vụ cho ngành công nghiệp.

Vì vậy, việc THĐ nông nghiệp tất yếu phải diễn ra. Thứ hai, cùng với sự tăng trưởng và phát triển kinh tế một cách nhanh chóng như hiện nay thì đô thị hóa là một quá trình tất yếu. Quá trình này làm cho đất đai nói chung và đất nông nghiệp nói riêng bị thu hẹp lại. Bởi vì quỹ đất thì hữu hạn, việc tăng loại đất này đồng nghĩa phải giảm loại đất khác.

Thứ ba, việc THĐ nông nghiệp do nhu cầu chuyển mục đích đất nông nghiệp sang đất phi nông nghiệp nhằm mục đích sử dụng đất hiệu quả hơn. Trên thực tế, có những mảnh đất bị hoang hóa, không có khả năng để canh tác nông nghiệp như đất bị nhiễm phèn, không có khả năng tưới tiêu…cần được thu hồi để chuyển sang mục 8 đích khác để nâng cao hiệu quả kinh tế của việc sử dụng đất, đáp ứng các nhu cầu phát triển kinh tế - xã hội của Nhà nước. Đối với huyện Bắc Trà My, để phục vụ nhu cầu xây dựng cơ sở hạ tầng tại địa phương như xây dựng Trung tâm hành chính huyện, Chợ Bắc Trà My, làm đường, trường học… và phát triển đô thị để mở rộng thị trấn mà trong nhiều năm qua nhiều diện tích đất nông nghiệp đã bị thu hồi. Trong pháp luật tài sản, pháp luật đất đai luôn có vị trí quan trọng.

Vì đất đai là tài sản vật chất và tinh thần quý báu của quốc gia, nước ta lại “đất chật người đông”, đất đai càng được sử dụng có hiệu quả [18, tr. Đặc biệt, đất nông nghiệp là TLSX chủ yếu của người nông dân. Vì vậy, việc THĐ không chỉ ảnh hưởng đến hoạt động sản xuất và cuộc sống của người nông dân mà còn ảnh hưởng đến an ninh lương thực của quốc gia.