phần mở đầu và kết luận, luận văn gồm 3 chƣơng: Chƣơng 1: Cơ sở lý luận về hiệu quả kinh doanh trong doanh nghiệp Chƣơng 2: Thực trạng hiệu quả kinh doanh tại Công ty Cổ phần Thƣơng mại và Dịch vụ vận tải Cát Phú Chƣơng 3: Một số biện pháp nâng cao hiệu quả kinh doanh tại Công ty Cổ phần Thƣơng mại và Dịch vụ vận tải Cát Phú 3 CHƢƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ HIỆU QUẢ KINH DOANH TRONG DOANH NGHIỆP 1. Khái niệm, bản chất, vai trò của hiệu quả kinh doanh trong doanh nghiệp 1. Khái niệm hiệu quả kinh doanh Hiệu quả là một phạm trù khoa học phản ánh trình độ sử dụng các điều kiện chính trị - xã hội và phát triển của lực lƣợng sản xuất để đạt kết quả cao nhất theo mong muốn với mức chi phí bỏ ra là thấp nhất. [17], [20] Nói đến hiệu quả ngƣời ta thƣờng nghĩ đến hiệu quả kinh tế trƣớc nhất vì đó là khâu trung tâm, có vai trò quyết định đồng thời là tiền đề thực hiện việc nâng cao hiệu quả trên những lĩnh vực khác.
Chính vì vậy mà hiệu quả kinh tế luôn nhận đƣợc sự quan tâm của rất nhiều nhà nghiên cứu thuộc các trƣờng phái khác nhau và từ đó cũng có nhiều quan điểm khác nhau về hiệu quả kinh tế đƣợc đƣa ra. [20] Quan niệm thứ nhất: Theo nhà kinh tế học nguời Anh - Adam Smith: Hiệu quả là kết quả đạt đƣợc trong hoạt động kinh tế, doanh thu tiêu thụ hàng hóa, ở đây hiệu quả đồng nhất với chỉ tiêu phản ánh kết quả kinh doanh vì rằng doanh thu có thể tăng do chi phí, mở rộng sử dụng các nguồn sản xuất nếu có kết quả, có hai mức chi phí khác nhau thì theo quan niệm này cũng có hiệu quả. Quan niệm thứ hai: Hiệu quả kinh doanh là tỉ lệ giữa phần tăng thêm của kết quả và phần tăng thêm của chi phí. Quan niệm thứ ba: Hiệu quả kinh doanh đƣợc đo bằng hiệu số giữa kết quả và chi phí bỏ ra để đạt đuợc kết quả đó.
Quan điểm thứ tƣ: Hiệu quả kinh doanh là chỉ tiêu kinh tế xã hội tổng hợp dùng để lựa chọn các phƣơng án hoặc các quyết định trong thực tiễn của con ngƣời ở mọi lĩnh vực và mọi thời điểm. Bất kì một quyết định nào cũng cần đạt đƣợc phƣơng án tốt nhất trong điều kiện cho phép là giải pháp hiện 4 thực có cân nhắc tính toán chính xác phù hợp với sự tất yếu của các quy luật khách quan trong từng điều kiện cụ thể nhất. Nói tóm lại, hiệu quả kinh doanh là một phạm trù kinh tế phản ánh trình độ sử dụng các nguồn nhân lực, vật lực của doanh nghiệp để đạt đƣợc kết quả cao nhất trong quá trình kinh doanh với tổng chi phí thấp nhất nhằm đạt đƣợc mục tiêu mà doanh nghiệp đã đề ra. Hiệu quả kinh doanh của DN là một vấn đề phức tạp, có quan hệ với tất cả các yếu tố trong quá trình kinh doanh nhƣ lao động, tƣ liệu lao động, đối tƣợng lao động, nên DN chỉ có thể đạt đuợc hiệu quả cao khi việc sử dụng các yếu tố cơ bản của quá trình kinh doanh có hiệu quả.
Bản chất của hiệu quả kinh doanh Khái niệm về hiệu quả kinh doanh đã cho thấy bản chất của hiệu quả kinh doanh là phản ánh mặt chất lƣợng của các hoạt động kinh doanh của DN, phản ánh trình độ lợi dụng các nguồn lực để đạt đƣợc các mục tiêu của DN. Tuy nhiên để hiểu rõ và ứng dụng đƣợc phạm trù hiệu quả kinh doanh vào việc thành lập các chỉ tiêu, các công thức cụ thể nhằm đánh giá tính hiệu quả các hoạt động kinh doanh của DN thì chúng ta cần [7]: Thứ nhất: Phải hiểu rằng phạm trù hiệu quả kinh doanh thực chất là mối quan hệ so sánh giữa kết quả đạt đƣợc và chi phí bỏ ra để sử dụng các yếu tố đầu vào và có tính đến các mục tiêu của DN. Mối quan hệ so sánh ở đây có thể là so sánh tuyệt đối và cũng có thể là so sánh tƣơng đối. Về mặt so sánh tuyệt đối thì hiệu quả kinh doanh là: H=K-C (1.1) Còn về so sánh tƣơng đối thì hiệu quả kinh doanh là: H = K/C (1.2) Trong đó: H : Là hiệu quả kinh doanh K : Là kết quả đạt đƣợc C : Là chi phí bỏ ra để sử dụng các nguồn lực đầu vào 5 Thông qua các chỉ tiêu này thấy đƣợc một đồng vốn bỏ vào kinh doanh tạo ra đƣợc bao nhiêu đồng tổng thu nhập, thu nhập thuần.
Nó cho ta thấy đƣợc hiệu quả kinh tế không chỉ đối với lao động vật hoá mà còn cả lao động sống. Nó còn phản ánh trình độ tổ chức sản xuất và quản lý của ngành cũng nhƣ của các DN. Mục tiêu kinh doanh của ngành cũng nhƣ của DN và toàn xã hội không phải chỉ quan tâm tạo ra nhiều sản phẩm bằng mọi chi phí mà điều quan trọng hơn là sản phẩm đƣợc tạo ra trên mỗi đồng vốn bỏ ra nhiều hay ít. Do đó, để tính đƣợc hiệu quả kinh doanh của DN, ta phải tính kết quả đạt đƣợc và chi phí bỏ ra.
Nhƣ vậy ta có thể thấy đƣợc sự khác biệt giữa kết quả và hiệu quả kinh doanh. Về bản chất, ta hiểu hiệu quả kinh doanh là hiệu quả của lao động xã hội nó phản ánh mặt chất lƣợng của hoạt động kinh doanh, phản ánh trình độ sử dụng các yếu tố đầu vào của quá trình kinh doanh để đạt đƣợc mục tiêu tối đa hóa lợi nhuận. Còn kết quả là những gì DN đạt đƣợc sau quá trình kinh doanh nhất định. Kết quả đạt đƣợc là mục tiêu cần thiết của DN, đƣợc phản ánh bằng chỉ tiêu định lƣợng có khả năng cân, đo, đong, đếm đƣợc nhƣ số sản phẩm tiêu thụ mỗi loại, doanh thu bán hàng, lợi nhuận.
Thứ hai: Phải phân biệt hiệu quả xã hội, hiệu quả kinh tế xã hội với hiệu quả kinh doanh của DN. Hiệu quả xã hội phản ánh trình độ lợi dụng các nguồn lực nhằm đạt đƣợc các mục tiêu về xã hội nhất định. Các mục tiêu xã hội thƣờng là: Giải quyết công ăn việc làm cho ngƣời lao động trong phạm vi toàn xã hội hay phạm vi từng khu vực, nâng cao trình độ văn hoá, nâng cao mức sống, đảm bảo vệ sinh môi trƣờng. Còn hiệu quả kinh tế xã hội phản ánh trình độ lợi dụng các nguồn lực nhằm đạt đƣợc các mục tiêu cả về kinh tế xã hội trên phạm vi toàn bộ nền kinh tế quốc dân cũng nhƣ trên phạm vi từng vùng, từng khu vực của nền kinh tế.
Vai trò của hiệu quả kinh doanh trong doanh nghiệp Theo những nghiên cứu trên thì hiệu quả là một chỉ tiêu tổng hợp từ nhiều yếu tố khác nhau, nó nói lên kết quả của toàn bộ hoạt động kinh doanh của DN. [6], [8] 6 * Đối với doanh nghiệp Trong nền kinh tế thị trƣờng ngày càng hội nhập và mở cửa hiện nay, sự cạnh tranh cũng ngày càng gay gắt thì điều kiện đầu tiên đối với mỗi DN về hoạt động là cần phải quan tâm đến hiểu quả của quá trình kinh doanh, hiệu quả càng cao thì DN càng đứng vững và phát triển. Hiệu quả của quá trình kinh doanh chính là điều kiện quan trọng nhất nhằm nâng cao số lƣợng và chất lƣợng của hàng hoá, giúp cho DN củng cố đƣợc vị trí và cải thiện điều kiện là việc cho ngƣời lao động, xây dựng cơ sở vật chất, mua sắm thiết bị đầu tƣ công nghệ mới góp phần vào lợi ích xã hội. Nếu DN hoạt động không hiệu quả, không bù đắp đƣợc những chi phí bỏ ra thì đƣơng nhiên doanh nghiệp sẽ không phát triển mà còn khó đứng vững và tất yếu sẽ dẫn đến phá sản.
Nhƣ vậy, hiệu quả kinh doanh đối với DN là rất quan trọng, nó quyết định sự sống còn của các DN trong nền kinh tế thị trƣờng, nó giúp cho DN chiếm lĩnh đƣợc thị trƣờng, đạt đƣợc những thành quả to lớn cũng nhƣ phá huỷ những gì mà DN đã xây dựng và vĩnh viễn không còn trong nền kinh tế. * Đối với kinh tế xã hội Một nền kinh tế xã hội phát triển hay không luôn đòi hỏi các thành phần kinh tế đó làm ăn hiệu quả đạt đƣợc những thuận lợi sau: Doanh nghiệp kinh doanh tốt, làm ăn có hiệu quả thì điều đầu tiên DN đó mang lại cho nền kinh tế xã hội là tăng sản phẩm trong xã hội, tạo ra việc làm, nâng cao đời sống dân cƣ, thúc đẩy nền kinh tế phát triển. Doanh nghiệp làm ăn có lãi thì sẽ phải đầu tƣ nhiều hơn vào quá trình tái sản xuất mở rộng để tạo ra nhiều sản phẩm hơn, tạo ra nguồn sản phẩm dồi dào, đáp ứng nhu cầu đầy đủ, từ đó ngƣời dân có quyền lựa chọn sản phẩm phù hợp và tốt nhất, mang lại lợi ích cho mình và cho DN. Hiệu quả SXKD tăng, DN sẽ có điều kiện nâng cao chất lƣợng hàng hoá, hạ giá thành sản phẩm, dẫn đến hạ giá bán, tạo ra mức tiêu thụ mạnh trong 7 ngƣời dân, điều đó không những có lợi cho DN mà còn có lợi cho nên kinh tế quốc dân, góp phần ổn định và tăng trƣởng cho nền kinh tế quốc dân.
Các nguồn thu từ ngân sách Nhà nƣớc chủ yếu từ các DN. Khi đó DN hoạt động hiệu quả sẽ tạo ra nguồn thu thúc đẩy đầu tƣ xã hội. Ví dụ khi DN đóng lƣợng thuế nhiều lên giúp Nhà nƣớc xây dựng thêm cơ sở hạ tầng, đào tạo nhân lực, mở rộng quan hệ quốc tế. Kèm theo điều đó là văn hoá xã hội, trình độ dân trí đƣợc đẩy mạnh, thúc đẩy nền kinh tế phát triển tạo điều kiện nâng cao mức sống cho ngƣời lao động, tạo tâm lý ổn định tin tƣởng vào DN nên càng nâng cao năng suất, chất lƣợng.
Điều này không những tốt đối với DN mà còn tạo lợi ích xã hội, nhờ đó DN giải quyết số lao động thừa của xã hội. Điều đó giúp cho xã hội giải quyết những vấn đề khó khăn trong quá trình phát triển và hội nhập. Việc DN đạt đƣợc hiệu quả kinh doanh có vai trò hết sức quan trọng với chính bản thân DN cũng nhƣ đối với xã hội. Nó tạo ra tiền đề vững chắc cho sự phát triển của DN cũng nhƣ của xã hội; trong đó, mỗi DN chỉ là một cá thể nhƣng nhiều cá thể vững vàng và phát triển cộng lại sẽ tạo ra nền kinh tế phát triển bền vững.
Các chỉ tiêu đánh giá hiệu quả kinh doanh trong doanh nghiệp 1.