Luận văn thạc sĩ biến động cơ cấu tuổi dân số và tăng trưởng kinh tế ở việt nam

Phân tích biến động cơ cấu tuổi dân số và ảnh hưởng đến tăng trưởng kinh tế Việt Nam trong luận văn thạc sĩ chuyên sâu và chi tiết.

• Tác giả: Lê Phan Cẩm Hà
• Người hướng dẫn: TS. Trương Đăng Thụy
• Trường học: Trường Đại Học Kinh Tế Thành Phố Hồ Chí Minh
• Chuyên ngành: Kinh Tế Phát Triển
• Đề tài: Biến Động Cơ Cấu Tuổi Dân Số Và Tăng Trưởng Kinh Tế Ở Việt Nam
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2015
• Địa điểm: Thành phố Hồ Chí Minh

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• 1. CHƯƠNG 1: GIỚI THIỆU
• 1.1. MỤC TIÊU NGHIÊN CỨU
• 1.2. ĐỐI TƯỢNG VÀ PHẠM VI NGHIÊN CỨU
• 1.3. PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 1.4. CẤU TRÚC LUẬN VĂN
• 2. CHƯƠNG 2: TỔNG QUAN LÝ THUYẾT VÀ NGHIÊN CỨU CÓ LIÊN QUAN
• 2.1. TỔNG QUAN LÝ THUYẾT
• 2.1.1. Tăng trưởng kinh tế
• 2.1.2. Khái niệm tăng trưởng kinh tế và cách đo lường
• 2.1.3. Các lý thuyết tăng trưởng kinh tế
• 2.2. CÁC NGHIÊN CỨU CÓ LIÊN QUAN
• 3. CHƯƠNG 3: TỔNG QUAN TÌNH HÌNH BIẾN ĐỔI CƠ CẤU TUỔI DÂN SỐ VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 3.1. XÂY DỰNG MÔ HÌNH HỒI QUY
• 3.2. KHUNG PHÂN TÍCH
• 3.3. XÁC ĐỊNH VÀ MÔ TẢ CÁC BIẾN SỐ
• 3.3.1. Biến phụ thuộc
• 3.3.2. Biến độc lập
• 3.3.3. Các biến nhân khẩu học
• 3.3.4. Các biến kiểm soát khác (X)
• 3.4. THỐNG KÊ MÔ TẢ
• 3.5. XỬ LÝ SỐ LIỆU
• 3.5.1. Xử lý các giá trị dị biệt (Outliers)
• 3.5.2. Mô hình hồi quy dữ liệu bảng
• 3.5.3. Ưu điểm của dữ liệu bảng
• 3.5.4. Mô hình các hiệu ứng ngẫu nhiên (REM)
• 3.5.5. Vấn đề nội sinh khi nghiên cứu về dân số và tăng trưởng kinh tế
• 3.5.6. Biến nội sinh và biến công cụ
• 3.5.7. Các mối quan hệ nhân quả ngược
• 3.5.8. Kiểm tra vấn đề nội sinh
• 4. CHƯƠNG 4: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU. BIẾN ĐỘNG CƠ CẤU DÂN SỐ VIỆT NAM
• 4.1. Khái quát tình hình dân số Việt Nam
• 4.2. Biến động cơ cấu tuổi dân số và sự già hóa dân số của Việt Nam
• 4.3. GIẢI THÍCH KẾT QUẢ HỒI QUY
• 4.4. VAI TRÒ CỦA LAO ĐỘNG NỮ TRONG NỀN KINH TẾ
• 4.5. CÁC KÊNH TÁC ĐỘNG CỦA NHÂN KHẨU HỌC
• 5. CHƯƠNG 5: KẾT LUẬN VÀ HÀM Ý CHÍNH SÁCH
• 5.1. HÀM Ý CHÍNH SÁCH
• 5.2. HẠN CHẾ CỦA NGHIÊN CỨU
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC

Tóm tắt

I. Tổng quan về biến động cơ cấu tuổi dân số và tăng trưởng kinh tế

Biến động cơ cấu tuổi dân số là một trong những yếu tố quan trọng ảnh hưởng đến tăng trưởng kinh tế ở Việt Nam. Trong giai đoạn hiện nay, Việt Nam đang trải qua sự chuyển đổi mạnh mẽ về cơ cấu tuổi dân số, từ một quốc gia có tỷ lệ sinh cao sang một quốc gia có tỷ lệ sinh thấp. Điều này không chỉ ảnh hưởng đến quy mô dân số mà còn tác động đến năng suất lao động và các chính sách kinh tế. Nghiên cứu này sẽ phân tích mối quan hệ giữa biến động cơ cấu tuổi dân số và tăng trưởng kinh tế, từ đó đưa ra những khuyến nghị chính sách phù hợp.

1.1. Khái niệm biến động cơ cấu tuổi dân số

Biến động cơ cấu tuổi dân số đề cập đến sự thay đổi trong tỷ lệ các nhóm tuổi khác nhau trong tổng dân số. Sự thay đổi này có thể ảnh hưởng đến lực lượng lao động, tiêu dùng và tiết kiệm, từ đó tác động đến tăng trưởng kinh tế. Theo thống kê, tỷ lệ dân số trong độ tuổi lao động đang gia tăng, trong khi tỷ lệ dân số dưới 15 tuổi giảm, điều này tạo ra cơ hội cho tăng trưởng kinh tế.

1.2. Tăng trưởng kinh tế ở Việt Nam

Tăng trưởng kinh tế được đo lường qua sự gia tăng tổng sản phẩm quốc nội (GDP) và thu nhập bình quân đầu người. Việt Nam đã đạt được những thành tựu đáng kể trong tăng trưởng kinh tế trong những năm qua, nhờ vào sự chuyển đổi cơ cấu tuổi dân số. Tuy nhiên, để duy trì đà tăng trưởng này, cần có các chính sách phù hợp nhằm phát huy lợi thế của dân số trong độ tuổi lao động.

II. Vấn đề và thách thức từ biến động cơ cấu tuổi dân số

Mặc dù có nhiều cơ hội từ biến động cơ cấu tuổi dân số, nhưng cũng tồn tại nhiều thách thức. Sự già hóa dân số và tỷ lệ dân số phụ thuộc cao có thể gây áp lực lên hệ thống an sinh xã hội và dịch vụ y tế. Điều này đòi hỏi chính phủ phải có những chính sách kịp thời để giải quyết các vấn đề này.

2.1. Tác động của già hóa dân số đến kinh tế

Già hóa dân số có thể dẫn đến giảm quy mô lực lượng lao động, ảnh hưởng đến năng suất và thu nhập quốc gia. Theo dự báo, tỷ lệ người cao tuổi sẽ tiếp tục gia tăng, điều này đặt ra thách thức lớn cho nền kinh tế Việt Nam trong việc duy trì tăng trưởng.

2.2. Áp lực lên hệ thống an sinh xã hội

Sự gia tăng tỷ lệ người cao tuổi sẽ tạo ra áp lực lớn lên hệ thống an sinh xã hội, yêu cầu chính phủ phải tăng cường đầu tư vào các dịch vụ chăm sóc sức khỏe và hỗ trợ cho người cao tuổi. Điều này có thể làm giảm nguồn lực cho các lĩnh vực khác, ảnh hưởng đến tăng trưởng kinh tế.

III. Phương pháp nghiên cứu tác động của cơ cấu tuổi dân số

Nghiên cứu này sử dụng phương pháp hồi quy để phân tích mối quan hệ giữa biến động cơ cấu tuổi dân số và tăng trưởng kinh tế. Dữ liệu được thu thập từ Tổng cục Thống kê và các nguồn tài liệu liên quan, nhằm đảm bảo tính chính xác và đáng tin cậy của kết quả nghiên cứu.

3.1. Mô hình hồi quy dữ liệu bảng

Mô hình hồi quy dữ liệu bảng cho phép phân tích mối quan hệ giữa các biến trong thời gian dài, giúp xác định tác động của biến động cơ cấu tuổi dân số đến tăng trưởng kinh tế một cách chính xác hơn. Phương pháp này cũng giúp kiểm soát các yếu tố khác có thể ảnh hưởng đến kết quả.

3.2. Phân tích các biến nhân khẩu học

Các biến nhân khẩu học như tỷ lệ sinh, tỷ lệ tử vong và tỷ lệ người cao tuổi sẽ được phân tích để hiểu rõ hơn về tác động của chúng đến tăng trưởng kinh tế. Việc phân tích này sẽ giúp xác định các yếu tố chính ảnh hưởng đến mối quan hệ giữa cơ cấu tuổi dân số và tăng trưởng.

IV. Kết quả nghiên cứu và ứng dụng thực tiễn

Kết quả nghiên cứu cho thấy rằng biến động cơ cấu tuổi dân số có tác động tích cực đến tăng trưởng kinh tế Việt Nam trong giai đoạn từ 2005 đến 2013. Sự gia tăng tỷ lệ dân số trong độ tuổi lao động đã góp phần thúc đẩy tăng trưởng kinh tế, trong khi tỷ lệ dân số dưới 15 tuổi giảm đã giúp giảm áp lực lên các nguồn lực xã hội.

4.1. Tác động tích cực đến tăng trưởng kinh tế

Nghiên cứu chỉ ra rằng sự gia tăng tỷ lệ dân số trong độ tuổi lao động đã tạo ra một lực lượng lao động dồi dào, góp phần vào sự phát triển kinh tế. Điều này cho thấy rằng việc tận dụng lợi thế dân số vàng là rất quan trọng cho sự phát triển bền vững của Việt Nam.

4.2. Đóng góp của lao động nữ

Lao động nữ đóng vai trò quan trọng trong tăng trưởng kinh tế. Việc gia tăng lực lượng lao động nữ không chỉ giúp tăng cường năng suất mà còn thúc đẩy bình đẳng giới trong thị trường lao động, từ đó tạo ra những giá trị kinh tế lớn hơn cho xã hội.

V. Kết luận và triển vọng tương lai

Kết luận từ nghiên cứu cho thấy rằng biến động cơ cấu tuổi dân số có ảnh hưởng lớn đến tăng trưởng kinh tế Việt Nam. Để tận dụng tối đa lợi thế này, cần có các chính sách phù hợp nhằm phát huy nguồn lực lao động và đảm bảo sự phát triển bền vững trong tương lai.

5.1. Chính sách khuyến khích phát triển nguồn nhân lực

Chính phủ cần triển khai các chính sách nhằm nâng cao chất lượng nguồn nhân lực, đặc biệt là trong lĩnh vực giáo dục và đào tạo nghề. Điều này sẽ giúp tăng cường năng lực lao động và đáp ứng nhu cầu của thị trường.

5.2. Tương lai của dân số Việt Nam

Dân số Việt Nam sẽ tiếp tục biến động trong những năm tới. Việc theo dõi và phân tích các xu hướng dân số sẽ giúp chính phủ có những điều chỉnh kịp thời trong các chính sách phát triển kinh tế, đảm bảo sự phát triển bền vững cho đất nước.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Việt Nam đang trải qua giai đoạn chuyển đổi nhân khẩu học với sự biến động rõ nét trong cơ cấu tuổi dân số, đặc biệt là từ năm 2005 đến 2013. Trong giai đoạn này, tỷ trọng dân số dưới 15 tuổi giảm từ 42,6% năm 1979 xuống còn 24,2% năm 2013, trong khi dân số trong độ tuổi lao động (15-59 tuổi) tăng từ 50,4% lên 65,3%. Đồng thời, dân số cao tuổi cũng gia tăng từ 6,9% lên 10,5%. Những biến động này tạo ra sức ép và cơ hội kinh tế khác nhau, ảnh hưởng trực tiếp đến tăng trưởng kinh tế quốc gia.

Mục tiêu nghiên cứu là phân tích tác động của biến động cơ cấu tuổi dân số đến tăng trưởng kinh tế Việt Nam trong giai đoạn 2005-2013, tập trung vào 63 tỉnh, thành phố. Nghiên cứu sử dụng các số liệu thống kê từ Tổng cục Thống kê, Tổng cục Dân số và Kế hoạch hóa gia đình, cùng các cuộc điều tra dân số và biến động dân số hàng năm.

Ý nghĩa nghiên cứu nằm ở việc cung cấp bằng chứng thực nghiệm về vai trò của cơ cấu tuổi dân số trong tăng trưởng kinh tế, đồng thời đề xuất các chính sách phù hợp nhằm tận dụng “cơ cấu dân số vàng” để thúc đẩy phát triển bền vững. Kết quả nghiên cứu có thể hỗ trợ hoạch định chính sách nhân khẩu học và kinh tế vĩ mô, góp phần nâng cao năng lực cạnh tranh và phát triển kinh tế xã hội của Việt Nam.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu dựa trên các lý thuyết tăng trưởng kinh tế và nhân khẩu học sau:

• Mô hình tăng trưởng kinh tế Solow: Xem xét vai trò của vốn (K), lao động (L) và tiến bộ công nghệ (A) trong tăng trưởng sản lượng, với hàm sản xuất Cobb-Douglas. Mô hình cho phép phân tích tác động của biến động cơ cấu tuổi dân số thông qua thay đổi lực lượng lao động.

• Lý thuyết chuyển đổi nhân khẩu học: Mô tả quá trình giảm tỷ lệ sinh và tử, dẫn đến biến động cơ cấu tuổi dân số, tạo ra “cơ cấu dân số vàng” – giai đoạn dân số trong độ tuổi lao động chiếm tỷ trọng cao, thúc đẩy tăng trưởng kinh tế.

• Lý thuyết về “lợi tức nhân khẩu học” (Bloom và cộng sự): Biến động cơ cấu tuổi dân số tác động đến tăng trưởng kinh tế qua ba kênh chính: nguồn cung lao động, tiết kiệm/tích lũy vốn và vốn con người.

Các khái niệm chính bao gồm: tỷ số phụ thuộc dân số (trẻ và già), cơ cấu dân số vàng, tăng trưởng GDP bình quân đầu người, và vốn con người (được đo bằng số năm đi học bình quân của lực lượng lao động).

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng phương pháp kinh tế lượng với bộ dữ liệu bảng (panel data) của 63 tỉnh, thành phố Việt Nam trong giai đoạn 2005-2013. Cỡ mẫu gồm toàn bộ các tỉnh, đảm bảo tính đại diện và độ tin cậy.

• Nguồn dữ liệu: Tổng cục Thống kê, Tổng cục Dân số và Kế hoạch hóa gia đình, các cuộc điều tra dân số và biến động dân số hàng năm.

• Phương pháp phân tích: Hồi quy hai giai đoạn (2SLS) kết hợp mô hình hiệu ứng ngẫu nhiên (REM) để xử lý vấn đề nội sinh và kiểm soát các biến nhân khẩu học, vốn con người, vốn đầu tư, và các biến kiểm soát khác như chỉ số năng lực cạnh tranh cấp tỉnh (PCI), chi tiêu công, và y tế.

• Timeline nghiên cứu: Thu thập và xử lý số liệu từ năm 2005 đến 2013, phân tích mô hình hồi quy và đánh giá kết quả trong năm 2015.

Phương pháp thống kê mô tả và so sánh đối chứng cũng được sử dụng để làm rõ sự biến động cơ cấu tuổi dân số và tăng trưởng kinh tế qua các năm.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Tác động tích cực của tăng trưởng dân số trong độ tuổi lao động (GWAS) đến tăng trưởng GDP bình quân đầu người: Tăng 1% tốc độ tăng trưởng dân số trong độ tuổi lao động dẫn đến tăng khoảng 1,46% tốc độ tăng trưởng GDP bình quân đầu người, phù hợp với các nghiên cứu quốc tế.

2. Tỷ lệ dân số dưới 15 tuổi giảm có ảnh hưởng tích cực đến tăng trưởng kinh tế: Giảm tỷ lệ phụ thuộc trẻ em làm tăng khả năng tiết kiệm và đầu tư, góp phần thúc đẩy tăng trưởng kinh tế. Tỷ lệ dân số dưới 15 tuổi giảm từ 42,6% năm 1979 xuống 24,2% năm 2013.

3. Gia tăng dân số cao tuổi (trên 60 tuổi) có tác động hạn chế đến tăng trưởng kinh tế: Tỷ lệ dân số cao tuổi tăng từ 6,9% lên 10,5% trong giai đoạn nghiên cứu, tạo áp lực lên hệ thống an sinh xã hội và giảm tích lũy vốn.

4. Vai trò quan trọng của lao động nữ trong tăng trưởng kinh tế: Tăng trưởng lực lượng lao động nữ (GFWAS) có tác động tích cực rõ rệt đến tăng trưởng GDP, nhấn mạnh tầm quan trọng của bình đẳng giới và nâng cao năng lực lao động nữ. Theo thống kê, khoảng cách giới tính trong thị trường lao động gây thiệt hại khoảng 15-27% GDP bình quân đầu người ở một số khu vực.

Thảo luận kết quả

Kết quả nghiên cứu cho thấy biến động cơ cấu tuổi dân số đóng vai trò then chốt trong tăng trưởng kinh tế Việt Nam giai đoạn 2005-2013. Sự gia tăng tỷ trọng dân số trong độ tuổi lao động tạo ra nguồn cung lao động dồi dào, thúc đẩy năng suất và sản lượng. Đồng thời, giảm tỷ lệ dân số phụ thuộc trẻ em làm tăng khả năng tiết kiệm và đầu tư, phù hợp với lý thuyết “lợi tức nhân khẩu học”.

Tuy nhiên, sự gia tăng dân số cao tuổi đặt ra thách thức về chi phí an sinh xã hội và giảm quy mô lực lượng lao động, có thể làm chậm lại tốc độ tăng trưởng nếu không có chính sách thích hợp.

Vai trò của lao động nữ được khẳng định qua tác động tích cực đến tăng trưởng kinh tế, phù hợp với các nghiên cứu quốc tế về thu hẹp khoảng cách giới tính trong thị trường lao động sẽ nâng cao GDP bình quân đầu người.

Dữ liệu có thể được trình bày qua biểu đồ tháp dân số Việt Nam giai đoạn 1989-2013, biểu đồ tương quan giữa tốc độ tăng trưởng GDP và các biến nhân khẩu học, cũng như bảng kết quả hồi quy 2SLS và REM minh họa các hệ số tác động.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Tăng cường chính sách phát triển nguồn nhân lực trong độ tuổi lao động

   • Động từ hành động: Đào tạo, nâng cao kỹ năng
   • Target metric: Tăng năng suất lao động và tỷ lệ tham gia lực lượng lao động
   • Timeline: 5 năm tới
   • Chủ thể thực hiện: Bộ Lao động - Thương binh và Xã hội, các địa phương

2. Khuyến khích bình đẳng giới và tăng cường vai trò lao động nữ

   • Động từ hành động: Xây dựng chính sách hỗ trợ, giảm khoảng cách giới tính
   • Target metric: Tăng tỷ lệ lao động nữ tham gia thị trường lao động ít nhất 10% trong 3 năm
   • Chủ thể thực hiện: Bộ Lao động, các tổ chức xã hội

3. Phát triển hệ thống an sinh xã hội và chăm sóc người cao tuổi

   • Động từ hành động: Mở rộng bảo hiểm xã hội, nâng cao dịch vụ y tế
   • Target metric: Giảm áp lực tài chính từ dân số già, duy trì tỷ lệ tiết kiệm quốc gia ổn định
   • Timeline: 10 năm
   • Chủ thể thực hiện: Bộ Y tế, Bộ Lao động

4. Tăng cường đầu tư vào giáo dục và nâng cao vốn con người

   • Động từ hành động: Đầu tư, cải thiện chất lượng giáo dục
   • Target metric: Tăng số năm đi học bình quân của lực lượng lao động lên 12 năm trong 5 năm
   • Chủ thể thực hiện: Bộ Giáo dục và Đào tạo

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Nhà hoạch định chính sách kinh tế và dân số

   • Lợi ích: Cung cấp cơ sở khoa học để xây dựng chính sách nhân khẩu học và phát triển kinh tế phù hợp.
   • Use case: Thiết kế chương trình phát triển nguồn nhân lực và an sinh xã hội.

2. Các nhà nghiên cứu và học giả kinh tế phát triển

   • Lợi ích: Tham khảo phương pháp nghiên cứu kinh tế lượng và phân tích tác động nhân khẩu học.
   • Use case: So sánh và phát triển các nghiên cứu về mối quan hệ dân số và tăng trưởng kinh tế.

3. Cơ quan quản lý giáo dục và lao động

   • Lợi ích: Hiểu rõ vai trò của vốn con người và lao động nữ trong tăng trưởng kinh tế.
   • Use case: Xây dựng chương trình đào tạo và chính sách hỗ trợ lao động nữ.

4. Các tổ chức quốc tế và nhà tài trợ phát triển

   • Lợi ích: Đánh giá hiệu quả các chương trình hỗ trợ phát triển nhân lực và dân số.
   • Use case: Lập kế hoạch hỗ trợ kỹ thuật và tài chính cho Việt Nam trong lĩnh vực nhân khẩu học và kinh tế.

Câu hỏi thường gặp

1. Biến động cơ cấu tuổi dân số ảnh hưởng thế nào đến tăng trưởng kinh tế?
   Biến động cơ cấu tuổi dân số tác động qua ba kênh chính: nguồn cung lao động, tiết kiệm/tích lũy vốn và vốn con người. Tăng tỷ trọng dân số trong độ tuổi lao động thường thúc đẩy tăng trưởng kinh tế, trong khi tỷ lệ dân số phụ thuộc cao làm giảm khả năng tích lũy và đầu tư.

2. Tại sao lao động nữ lại quan trọng đối với tăng trưởng kinh tế?
   Lao động nữ gia tăng giúp mở rộng lực lượng lao động, nâng cao năng suất và thúc đẩy bình đẳng giới. Nghiên cứu cho thấy thu hẹp khoảng cách giới tính có thể tăng GDP bình quân đầu người từ 5% đến 34% tùy khu vực.

3. Cơ cấu dân số vàng là gì và tại sao nó quan trọng?
   Cơ cấu dân số vàng là giai đoạn dân số trong độ tuổi lao động chiếm tỷ trọng cao, tỷ số phụ thuộc thấp hơn 50%. Đây là cơ hội để tăng trưởng kinh tế nhờ nguồn lao động dồi dào và khả năng tiết kiệm cao.

4. Dân số già hóa có ảnh hưởng như thế nào đến kinh tế?
   Dân số già hóa làm tăng chi phí an sinh xã hội, giảm quy mô lực lượng lao động và khả năng tích lũy vốn, có thể làm chậm tăng trưởng kinh tế nếu không có chính sách thích hợp.

5. Phương pháp nghiên cứu nào được sử dụng để phân tích mối quan hệ này?
   Nghiên cứu sử dụng phương pháp hồi quy hai giai đoạn (2SLS) và mô hình hiệu ứng ngẫu nhiên (REM) trên dữ liệu bảng của 63 tỉnh, thành phố Việt Nam giai đoạn 2005-2013, nhằm xử lý vấn đề nội sinh và kiểm soát các biến nhân khẩu học và kinh tế.

Kết luận

• Biến động cơ cấu tuổi dân số, đặc biệt là tăng trưởng dân số trong độ tuổi lao động, đóng vai trò tích cực và quan trọng trong tăng trưởng kinh tế Việt Nam giai đoạn 2005-2013.
• Giảm tỷ lệ dân số phụ thuộc trẻ em và gia tăng lực lượng lao động nữ góp phần nâng cao năng suất và khả năng tích lũy vốn.
• Dân số già hóa là thách thức cần được quản lý thông qua chính sách an sinh xã hội và chăm sóc sức khỏe phù hợp.
• Vốn con người, đo bằng số năm đi học bình quân, là nhân tố then chốt thúc đẩy tăng trưởng kinh tế bền vững.
• Các bước tiếp theo bao gồm triển khai các chính sách phát triển nguồn nhân lực, bình đẳng giới, và an sinh xã hội nhằm tận dụng tối đa “cơ cấu dân số vàng” cho phát triển kinh tế.

Call-to-action: Các nhà hoạch định chính sách và nhà nghiên cứu cần phối hợp chặt chẽ để xây dựng và thực thi các giải pháp nhân khẩu học và kinh tế nhằm duy trì đà tăng trưởng bền vững của Việt Nam trong tương lai.

Trích đoạn nội dung tài liệu

đặt vấn đề liệu có thể cải thiện được xã hội tương lai nếu quy mô dân số càng ngày càng lớn, ông lập luận, dân số nếu TIEU LUAN MOI download : [e-mail] 14 không được kiểm soát sẽ tăng theo cấp số nhân (2, 4, 8, 16.); còn lương thực thực phẩm, phương tiện sinh hoạt chỉ tăng theo cấp số cộng (1, 2, 3, 4. Trong một thế giới mà các nguồn lực để trồng lương thực là có hạn và khoa học kỹ thuật tiến bộ rất chậm, Malthus luận giải sản lượng lương thực sẽ nhanh chóng bị sức ép của gia tăng dân số làm mất đi tác dụng. Bữa ăn hàng ngày sẽ giảm xuống dưới mức chuẩn. Mức chết cao sẽ cản trở dân số gia tăng.

Mức sống chỉ được cải thiện trong một thời gian ngắn trước khi lại bước vào thời kỳ tăng dân số nhanh hơn. Sự cân bằng giữa dân số và tăng thu nhập là “bộ luật vĩ đại của tự nhiên”. Ủng hộ lập luận của Malthus, năm 1968, Ehrlich cho ra đời cuốn sách The Population Bomb (Quả bom dân số), ông cho rằng Trái đất chỉ có thể “gánh” tốt khoảng 1,5 tỉ người (một số tính toán gần đây cũng cho con số “lý tưởng” này) và cảnh báo nạn đói toàn cầu nếu dân số tiếp tục tăng. Về những đóng góp của Malthus, có thể nói ông là người có công đầu trong việc nêu lên và nghiên cứu vấn đề dân số, đặc biệt là lên tiếng báo động cho nhân loại về nguy cơ của sự tăng nhanh dân số.

Tuy nhiên, một mặt do những hạn chế về lịch sử và mặt khác, học thuyết này dựa trên giả định phát triển dân số là quy luật tự nhiên, vĩnh cửu nên ông đã đưa ra những giải pháp sai lệch để hạn chế nhịp độ tăng dân số. Lý thuyết “Dân số học lạc quan”: biến dộng dân số giúp tăng trưởng kinh tế Quan điểm của nhóm “Các nhà nghiên cứu theo thuyết dân số học lạc quan” cho rằng gia tăng dân số có thể là một quà tặng cho nền kinh tế. Theo Kuznets (1960) và Simon (1981), gia tăng dân số cũng giống như tạo vốn dự trữ con người. Với khả năng lợi dụng được sự sắp đặt của nền kinh tế, những xã hội có quy mô lớn hơn được xác định tốt hơn các cơ hội để phát triển, khai thác và phổ biến các nguồn tri thức không ngừng tăng lên mà họ có được.

TIEU LUAN MOI download : [e-mail] 15 Quy mô dân số gia tăng kéo theo nhu cầu tiêu dùng tăng lên, thị trường mở rộng và do đó thúc đẩy sản xuất phát triển. Sản xuất với quy mô lớn sẽ mang lại hiệu quả kinh tế cao hơn. Mặt khác, dân số đông sẽ làm tăng kiến thức thông qua học hỏi và cạnh tranh, hơn thế nữa, sức ép của nhu cầu sẽ thúc đẩy khoa học công nghệ phát triển. Tiến bộ công nghệ trong lĩnh vực nông nghiệp, công nghiệp tăng nhanh và các nhà dân số học bi quan đã không tính đến điều này.

Họ đã có một cách nhìn nhận rộng hơn và khuyến nghị rất nhiều yếu tố bên ngoài là nguyên nhân dẫn đến gia tăng dân số. Lý thuyết “Dân số học trung tính”: biến dộng dân số không ảnh hưởng đến tăng trưởng kinh tế Nhóm các nhà nghiên cứu khác luận giải, tăng dân số tác động đến tăng trưởng kinh tế qua nhiều kênh khác nhau, bao gồm cả tác động tích cực và tiêu cực đến tăng trưởng kinh tế. Srinivan (1988) cho rằng tăng trưởng kinh tế là sản phẩm của hàng loạt các chính sách và thể chế phù hợp chứ không chỉ đơn thuần là do nhân tố dân số. Kelley (2001) gợi ý những người theo thuyết Dân số học trung tính thực tế đã trở thành trường phái tư tưởng khá nổi bật trong số các nghiên cứu học thuật về tăng trưởng dân số; ông đưa ra ba lĩnh vực nghiên cứu chủ yếu ảnh hưởng đến việc dấy lên thuyết dân số học trung tính trong những năm 1980: - Tài nguyên thiên nhiên: Người ta phát hiện ra cạn kiệt tài nguyên thiên nhiên không phải do chịu tác động mạnh mẽ của gia tăng dân số như các nhà dân số học bi quan vẫn nghĩ.

Công nghệ, sự bảo tồn và phân chia thị trường các nguồn lực có hiệu quả, tất cả những yếu tố này góp phần gìn giữ tài nguyên thiên nhiên và thu nhập bình quân đầu người là yếu tố chủ yếu quyết định cung - cầu những nguồn lực này. - Tiết kiệm/tích lũy: Gia tăng dân số làm giảm tích lũy dẫn đến gây ảnh hưởng đối với tăng trưởng kinh tế chưa được nghiên cứu. TIEU LUAN MOI download : [e-mail] 16 - Đa dạng hóa nguồn lực: Các nhà dân số học bi quan cho rằng gia tăng dân số có thể dẫn đến việc phải dành nguồn lực cho nhiều nhu cầu đầu tư khác nhau, từ tạo dựng vốn sản xuất vật chất đến những lĩnh vực sản xuất kinh tế yếu kém, cũng như các chương trình phúc lợi xã hội và giáo dục. Song kết quả nghiên cứu ở nhiều nước cho thấy thực tế điều này hầu như tác động không đáng kể.

Lý thuyết “Quá độ dân số” Quá độ dân số là sự chuyển dịch có tính chất lịch sử tỷ suất sinh và tỷ suất chết từ mức cao xuống mức thấp trong một dân số. Sự giảm mức độ chết thường đi trước sự giảm mức độ sinh, làm cho dân số tăng trưởng nhanh trong thời kỳ quá độ. Người đầu tiên đưa ra quan điểm này là nhà dân số học người Pháp A. Ladry cùng với việc sử dụng thuật ngữ “Cách mạng dân số” ra đời vào những năm 1909 - 1934.

Tư tưởng này được F. Notestein, nhà dân số học Hoa Kỳ, kế tục và trình bày cụ thể hơn vào năm 1945. Phân tích quá trình biến động dân số, các nhà nhân khẩu học phương Tây đưa ra lý thuyết quá độ dân số. Theo lý thuyết này, thời kỳ trước quá độ được đặc trưng bằng mức sinh cao không có sự kiểm soát và mức chết cao do thiên tai, đói khát, bệnh tật và chiến tranh.

Hình thức này tồn tại trong các xã hội truyền thống có nền kinh tế nông nghiệp là chủ yếu, ở đó khuyến khích mọi người có mức sinh cao và ý tưởng này càng được củng cố bằng những lợi ích kinh tế mà các gia đình đông con đưa lại. Thời kỳ quá độ hay thời kỳ chuyển tiếp xuất hiện khi mức chết giảm, sau đó mức sinh cũng giảm. Sau thời kỳ quá độ, tỷ suất chết và tỷ suất sinh trở lại tương đương nhau, nhưng ở mức thấp. Các giai đoạn của thời kỳ quá độ được chia thành: giai đoạn trước quá độ dân số, giai đoạn quá độ dân số và giai đoạn sau quá độ dân số.

TIEU LUAN MOI download : [e-mail] 17 Giai đoạn 1 - trước quá độ dân số: biểu thị mức chết bắt đầu giảm xuống (nhưng còn chậm), mức sinh vẫn còn cao và có nơi vẫn tiếp tục tăng. Trạng thái cân bằng dân số bị phá vỡ, gia tăng dân số bắt đầu diễn ra với tốc độ cao. Giai đoạn 2 - quá độ dân số: biểu thị mức chết giảm xuống rất nhanh, trong khi mức sinh mới chỉ bắt đầu giảm xuống. Trạng thái cân bằng dân số bị phá vỡ trầm trọng, gia tăng dân số đạt đến đỉnh cao.

CBR: tỷ suất sinh thô, CDR: tỷ suất chết thô Hình 2.1 Quá độ dân số Nguồn: Bloom và Williamson (1998) Giai đoạn 3 - sau quá độ dân số: mức sinh giảm xuống rất nhanh trong khi mức chết chững lại và biến đổi rất ít, khoảng cách giữa sinh và chết thu hẹp, dân số tăng chậm. Thời kỳ sau quá độ được đặc trưng bằng mức chết thấp và ổn định, trong khi mức sinh cũng thấp, tăng trưởng dân số rất chậm, thậm chí có một số nước có tăng trưởng dân số âm. Tăng trưởng dân số bằng không là khi mức sinh bằng với mức chết. Đánh giá về mối quan hệ giữa tiến trình phát triển kinh tế - xã hội với biến động dân số, các nhà nhân khẩu học đã rút ra nhận xét tất cả các dân tộc trong kỷ nguyên hiện đại đã chuyển từ nền kinh tế truyền thống trên cơ sở nông nghiệp sang TIEU LUAN MOI download : [e-mail] 18 nền kinh tế công nghiệp lớn trên cơ sở đô thị hoá, hiện đại hoá thì đều chuyển từ mức sinh và mức chết cao sang mức sinh và mức chết thấp.

Như vậy, quá độ dân số là giai đoạn nhất thiết phải trải qua, mặc dù độ dài ngắn có thể khác nhau. Theo lý thuyết này, việc giảm mức sinh là sản phẩm đi kèm của công nghiệp hoá và hiện đại hoá. Tuy vậy, đối với các nước đang phát triển, dân số tăng rất nhanh, không thể chờ đợi công nghiệp hoá, đô thị hoá mà phải chấp nhận chương trình Kế hoạch hóa gia đình nhằm tác động trực tiếp đến gia tăng dân số. Lý thuyết về mối quan hệ giữa biến động cơ cấu tuổi dân số và tăng trưởng kinh tế Về mặt lý thuyết, hiện nay chưa có học thuyết nào thể hiện nội dung cụ thể và rõ ràng mối quan hệ giữa biến động cơ cấu tuổi dân số và tăng trưởng kinh tế.

Thuyết “Quá độ dân số” được xem là cơ sở đầu tiên của khung lý luận về biến động cơ cấu tuổi dân số và tăng trưởng. Dựa vào sự thay đổi trong mức sinh và mức chết có thể phân tích được sự thay đổi về cơ cấu tuổi dân số trong mỗi giai đoạn. Tuy nhiên các nhà dân số học và kinh tế học giai đoạn này vẫn chưa nhận định đúng tầm quan trọng trong việc xem xét mối quan hệ giữa sự thay đổi mức sinh, mức chết và sự biến đổi cơ cấu tuổi dân số đến tăng trưởng kinh tế. Theo mô hình tăng trưởng kinh tế Tân cổ điển (Solow, 1956), gia tăng dân số kiềm hãm tăng trưởng kinh tế của các quốc gia.

Trong những năm 1990, Barro (1991) đã giới thiệu một tập hợp các biến nhân khẩu học “hội tụ” vào mô hình tăng trưởng kinh tế. Nhìn chung, khả năng sinh sản, tăng trưởng dân số và tỷ lệ tử vong có tác động tiêu cực, trong khi đó quy mô dân số và mật độ dân số lại có tác động tích cực đến tốc độ tăng trưởng sản lượng của quốc gia. Trong những năm cuối thập niên 1990, hầu hết các nghiên cứu đều khẳng định tăng trưởng dân số có tác động trung tính đến tăng trưởng kinh tế. Tuy nhiên, họ nhận ra rằng trên thực tế có sự tương quan giữa nhân khẩu học và tăng trưởng kinh tế nếu xem xét chúng dựa trên những thay đổi về cơ cấu tuổi dân số.

TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.