Chương 1 NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN CƠ BẢN VỀ PHÁT TRIỂN DỊCH VỤ NGÂN HÀNG ĐIỆN TỬ 1.1 Lý thuyết cơ bản về dịch vụ Ngân hàng điện tử 1.1 Khái niệm về dịch vụ Ngân hàng điện tử Để có khái niệm về dịch vụ Ngân hàng điện tử, trước hết ta tìm hiểu khái niệm về thương mại điện tử • Khái niệm về thương mại điện tử Thương mại điện tử là một lĩnh vực tuy không còn là mới mẻ tại Việt Nam tuy nhiên vẫn chưa được phát triển một cách đúng tầm. Xuất hiện cùng với sự phổ cập mạng Internet và máy tính từ cuối những năm 1990 đầu những năm 2000, thương mại điện tử được biết đến với khá nhiều tên gọi, phổ biến nhất là Thương mại điện tử, bên cạnh đó là các tên gọi như kinh doanh điện tử, thương mại phi giấy tờ, marketing điện tử. Tại Việt Nam, thương mại điện tử thường được hiểu theo cả nghĩa hẹp và nghĩa rộng. Theo nghĩa hẹp, thương mại điện tử là việc mua bán hàng hóa và dịch vụ thông qua các phương tiện điện tử và mạng viễn thông.
Theo nghĩa rộng, thương mại điện tử là việc ứng dụng các thành tựu của công nghệ thông tin và truyền thông vào các hoạt động quản lý và kinh doanh. Có thể đưa ra định nghĩa về Thương mại điện tử như sau: Thương mại điện tử (còn gọi là E Commerce hay E-Business) là quy trình mua bán hàng hóa và dịch vụ thông qua các phương tiện điện tử và mạng viễn thông, đặc biệt là qua máy tính và mạng Internet. Thương mại điện tử (Electronic Commerce), một yếu tố hợp thành của nền kinh tế số hóa, là hình thái hoạt động thương mại bằng các phương pháp điện tử, là việc trao đổi thông tin thương mại thông qua các phương tiện công nghệ điện tử mà nói chung là không cần phải in ra giấy trong bất cứ công đoạn nào của quá trình giao dịch 4 (nên còn gọi là Thương mại không có giấy tờ). Thương mại điện tử (TMĐT) được hiểu là việc thực hiện hoạt động kinh doanh qua các phương tiện điện tử, nó dựa trên việc xử lý và truyền dữ liệu điện tử dưới dạng text, âm thanh và hình ảnh.
Như vậy, TMĐT là kinh doanh trên môi trường điện tử nhằm kết nối người bán và người mua. Nó tích hợp dữ liệu, liên lạc điện tử và dịch vụ bảo mật để tạo thuận lợi cho công việc kinh doanh. TMĐT là một tập hợp công nghệ, ứng dụng và quy trình kinh doanh nhằm liên kết tổ chức, khách hàng và cộng đồng thông qua những giao dịch điện tử và sự trao đổi hàng hóa, dịch vụ, thông tin. • Khái niệm về dịch vụ ngân hàng điện tử Thương mại điện tử phát triển một cách nhanh chóng kéo theo sự phát triển của một loạt các dịch vụ kinh doanh khác dựa trên cơ sở của thương mại điện tử.
Một trong số các dịch vụ kinh doanh khá phổ biến hiện nay là dịch vụ ngân hàng điện tử. Sự bùng nổ của cách mạng công nghệ thông tin truyền thông khiến cho hàng loạt các ngân hàng tiến hành hiện đại hóa công nghệ và kéo theo đó là phát triển các dịch vụ ngân hàng hiện đại gắn với rất nhiều tiện ích. Các dịch vụ ngân hàng được cung cấp cho khách hàng thông qua các kênh phân phối hiện đại như Internet, điện thoại. những dịch vụ này có thể gọi bằng một cái tên là dịch vụ ngân hàng điện tử.
Có rất nhiều khái niệm về dịch vụ ngân hàng điện tử, ta có thể đưa ra khái quát một số khái niệm như sau: Dịch vụ ngân hàng điện tử được hiểu như là việc phân phối tự động những sản phẩm và dịch vụ Ngân hàng mới và truyền thống trực tiếp tới khách hàng thông qua các kênh tương tác điện tử. Dịch vụ ngân hàng điện tử là việc ứng dụng các phần mềm máy tính vào hoạt động ngân hàng nhằm cung cấp các tiện ích cho khách hàng. Với việc sử dụng dịch vụ ngân hàng điện tử khách hàng có thể không cần đến 5 quầy giao dịch mà truy cập từ xa có thể thu thập thông tin và thực hiện các giao dịch thanh toán, tài chính trên tài khoản của mình tại ngân hàng. Như vậy thông qua các dịch vụ cung cấp cho khách hàng có thể khái quát thế nào là dịch vụ ngân hàng điện tử.
Dịch vụ ngân hàng điện tử là việc ngân hàng cung cấp các sản phẩm dịch vụ cho khách hàng thông qua các phần mềm. Có một khái niệm tổng quát nhất để nói về dịch vụ ngân hàng điện tử: Dịch vụ ngân hàng điện tử là những dịch vụ ngân hàng mà tất cả các giao dịch giữa ngân hàng và khách hàng dựa trên quá trình xử lý và chuyển giao dữ liệu số hóa nhằm cung cấp các sản phẩm, dịch vụ cho khách hàng.2 Vai trò của dịch vụ ngân hàng điện tử a. Đối với Ngân hàng Dịch vụ ngân hàng điện tử đem lại nhiều lợi nhuận gia tăng cho ngân hàng. Ngân hàng thương mại là doanh nghiệp kinh doanh vì mục tiêu lợi nhuận.
Nếu như trước đây các Ngân hàng chủ yếu thu lợi nhuận từ hoạt động truyền thống là phần chênh lệch giữa lãi suất cho vay và lãi suất huy động thì ngày nay phần chênh lệch này ngày càng giảm xuống và tỷ trọng các khoản thu từ phí ngày càng tăng lên. Dịch vụ ngân hàng điện tử mở rộng với các dịch vụ ngày càng tăng tính tiện ích cho khách hàng do vậy đây là loại hình làm gia tăng lợi nhuận cho các ngân hàng. Ngoài ra nó còn làm tăng tính chuyên nghiệp của ngân hàng. Dịch vụ ngân hàng điện tử giúp các Ngân hàng thiết lập tốt hơn các mối quan hệ với khách hàng.
Mở rộng các dịch vụ cung cấp tạo điều kiện giúp cho các ngân hàng bán chéo sản phẩm (cross sell), từ đó củng cố được mối quan hệ với khách hàng. Khách hàng càng sử dụng nhiều dịch vụ ngân hàng thì chi phí tính trên một dịch vụ sẽ giảm đi và khách hàng đó sẽ càng gắn bó với ngân hàng hơn. Dịch vụ ngân hàng điện tử góp phần đáng kể vào sự lớn mạnh của ngân hàng trong việc giao dịch với khách hàng. Khách hàng có thể thực hiện các 6 giao dịch, các dịch vụ ngân hàng 24/7 ở bất cứ nơi nào có các phương tiện công nghệ thông tin chỉ với vài thao tác đơn giản và với mức phí cạnh tranh.
Việc áp dụng các thành tựu của khoa học công nghệ đã bổ khuyết các hạn chế của từng loại hình đơn lẻ trong hệ thống dịch vụ của ngân hàng, cung cấp ngày càng nhiều tiện ích cho khách hàng cũng như tăng cường khả năng phục vụ khách hàng trong khi giảm được khối lượng công việc cho đội ngũ nhân viên với mức phí giao dịch thấp. Phát triển dịch vụ ngân hàng điện tử giúp các ngân hàng nâng cao năng lực cạnh tranh của mình. Việc thay đổi cơ cấu tổ chức và hệ thống quản trị cũng như việc ứng dụng có hiệu quả các thành tựu của khoa học công nghệ và thiết lập các mối quan hệ với khách hàng tạo điều kiện giúp các ngân hàng nâng cao năng lực cạnh tranh. Bên cạnh đó chất lượng các dịch vụ càng cao bao nhiêu thì danh tiếng và uy tín của ngân hàng cũng được nâng cao bấy nhiêu.
Trong môi trường cạnh tranh khốc liệt như ngày nay thì năng lực tài chính, uy tín và thị phần chính là những yếu tố giúp các ngân hàng phát triển một cách bền vững. Dịch vụ ngân hàng điện tử phát triển sẽ tạo tiền đề thuận lợi cho các ngân hàng trong hội nhập kinh tế quốc tế. Trong xu thế hội nhập, các ngân hàng thương mại đang có xu hướng phát triển thành các ngân hàng đa năng với mạng lưới chi nhánh rộng khắp trên toàn cầu, đa dạng các hình thức dịch vụ và cung cấp các sản phẩm dịch vụ xuyên biên giới. Mô hình các ngân hàng hiện đại đã mang lại cho hệ thống ngân hàng trên thế giới một lượng khách hàng khổng lồ và nguồn lợi đáng kể.
Điều này chứng tỏ trong quá trình hội nhập, việc phát triển ngân hàng điện tử là cần thiết và phù hợp với xu thế hiện tại. Đối với khách hàng Dịch vụ ngân hàng điện tử giúp khách hàng tiết kiệm chi phí so với các giao dịch truyền thống và mang lại lợi ích to lớn cho người sử dụng. Dịch vụ ngân hàng điện tử giúp người dùng có thể tiết kiệm thời gian giao dịch. Khách 7 hàng không cần phải đến ngân hàng chờ đợi với những thủ tục phức tạp, việc sử dụng dịch vụ ngân hàng điện tử giúp khách hàng chỉ cần ngồi một chỗ vẫn có thể thực hiện được các giao dịch với ngân hàng.
Dịch vụ ngân hàng điện tử giúp khách hàng tiếp cận với ngân hàng nhanh chóng và hiệu quả hơn. Khách hàng có thể tiếp cận với các dịch vụ ngân hàng hiện đại, truy cập các thông tin về các loại hình sản phẩm dịch vụ của ngân hàng mọi nơi, mọi lúc mà không không phụ thuộc vào giờ giấc hành chính của ngân hàng. Khách hàng có thể tìm hiểu cặn kẽ mọi thông tin về ngân hàng và các sản phẩm dịch vụ ngân hàng đang thực hiện. Ngoài ra việc ứng dụng công nghệ thông tin hiện đại khiến các giao dịch của khách hàng diễn ra nhanh chóng, an toàn và ít rủi ro hơn.
Đối với nền kinh tế Việc phát triển các dịch vụ thanh toán điện tử tiên tiến giúp chu chuyển vốn tăng nhanh và đáp ứng tốt hơn các nhu cầu thanh toán của nền kinh tế đất nước đang thay đổi nhanh chóng. Chính điều đó sẽ làm cho luồng tiền từ mọi phía chảy vào Ngân hàng sẽ rất lớn và được điều hòa với hệ số hữu ích cao, làm thay đổi cơ cấu tiền lưu thông, chuyển từ nền kinh tế tiền mặt qua nền kinh tế chuyển khoản. Với các nguồn dữ liệu được truy cập kịp thời, chính xác qua hệ thống mạng thông tin, Ngân hàng Trung Ương có thể phân tích, lựa chọn các giải pháp, sử dụng các công cụ điều tiết, kiểm soát cung ứng tiền tệ tối ưu nhằm điều hòa, ổn định tiền tệ đối nội và đối ngoại chủ động, có đủ điều kiện để đánh giá tình hình cán cân thương mại, cán cân thanh toán, và diễn biến tốc độ phát triển kinh tế. Ngân hàng Trung Ương sẽ nâng cao hơn vai trò của mình, phát huy hết chức năng của mình nếu như việc ứng dụng Ngân hàng điện tử ngày càng được đẩy mạnh trong hệ thống Ngân hàng.
Mạng thông tin giúp cho hoạt động thanh tra, giám sát Ngân hàng chặt chẽ, kịp thời chấn chỉnh những vi phạm, giữ vững an toàn hệ thống.