CHƯƠNG 1 NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN CHUNG VỀ DỊCH VỤ NGÂN HÀNG BÁN LẺ CỦA NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI 1. Khái quát về Ngân hàng Thương mại. Khái niệm về Ngân hàng Thương mại Theo Luật tín dụng do Quốc hội khoá X thông qua ngày 12/12/1997: “Ngân hàng thương mại là một loại hình tổ chức tín dụng được thực hiện toàn bộ hoạt động ngân hàng và các hoạt động khác có liên quan”. Luật này cũng định nghĩa: Tổ chức tín dụng là loại hình doanh nghiệp được thành lập theo quy định của Luật này và các quy định khác của pháp luật để hoạt động kinh doanh tiền tệ, làm dịch vụ ngân hàng với nội dung nhận tiền gửi và sử dụng tiền gửi để cấp tín dụng, cung ứng các dịch vụ thanh toán.
Luật Ngân hàng Nhà nước định nghĩa: Hoạt động ngân hàng là hoạt động kinh doanh tiền tệ và dịch vụ ngân hàng với nội dung thường xuyên là nhận tiền gửi và sử dụng số tiền này để cấp tín dụng, cung ứng dịch vụ thanh toán. Theo Luật của nước Mỹ, bất kỳ một tổ chức nào cung cấp tài khoản tiền gửi cho phép khách hàng rút tiền theo yêu cầu (như bằng cách viết séc hay bằng việc rút tiền điện tử) và cho vay đối với các tổ chức kinh doanh hay cho vay thương mại được xem là một ngân hàng. Nhà Kinh tế học David Begg định nghĩa “Ngân hàng thương mại là trung gian tài chính, có giấy phép kinh doanh của Chính phủ để cho vay tiền và mở tài khoản tiền gửi, kể cả các khoản tiền gửi mà dựa vào đó có thể phát hành Séc”. Luật Ngân hàng của Pháp, năm 1941 định nghĩa; “Được coi là Ngân hàng là những xí nghiệp hay cơ sở nào hành nghề thường xuyên nhận của công chúng dưới hình thức ký thác hay hình thức khác các số tiền mà họ dùng cho chính họ vào các nghiệp vụ chiết khấu, tín dụng hay dịch vụ tài chính”.
Mặc dù có nhiều cách thể hiện khác nhau, nhưng phân tích, khai thác nội dung của các định nghĩa đó, có thể nhận thấy trong các định nghĩa khác nhau, các NHTM đều có chung một tính chất, đó là việc nhận tiền ký thác - tiền gửi không kỳ hạn và có kỳ hạn, để sử dụng vào các nghiệp vụ cho vay, chiết khấu và các dịch vụ kinh doanh khác của chính Ngân hàng. Như vậy, có thể đưa ra một định nghĩa khái quát về NHTM như sau: NHTM là một doanh nghiệp kinh doanh trong lĩnh vực tiền tệ với các hoạt động chủ yếu là huy động vốn, cho vay, đầu tư và thực hiện các hoạt động dịch vụ khác nhằm một trong các mục tiêu quan trọng là tối đa hóa lợi nhuận. Vai trò cơ bản của NHTM: N Vai trò trung gian tài chính: Chuyển các khoản tiết kiệm, chủ yếu từ hộ gia đình thành các khoản tín dụng cho các tổ chức kinh doanh và các thành phần khác để đầu tư vào nhà cửa, thiết bị và các tài sản khác. N Vai trò thanh toán: Ngân hàng thực hiện vai trò thanh toán cho việc mua hàng hoá và dịch vụ giữa các doanh nghiệp, cá nhân trong nền kinh tế thông qua các công cụ như séc, mạng lưới thanh toán điện tử.
N Vai trò tạo tiền: Trong quá trình thực hiện vai trò trung gian và vai trò thanh toán của mình các ngân hàng đã thực hiện được chức năng tạo tiền cho nền kinh tế, các NHTM đã tạo ra tiền “bút tệ” hay nói cách khác là tiền ghi sổ. Hoạt động trong một hệ thống thống nhất, với một khoản tiền gửi ban đầu, một ngân hàng cho vay và chuyển đến ngân hàng khác lại trở thành tiền gửi của Ngân hàng này. Cứ như thế, hệ thống ngân hàng thương mại đã tạo ra được một khối lượng tiền ghi sổ lớn. Khả năng tạo tiền “bút tệ” của hệ thống ngân hàng thương mại phụ thuộc rất lớn vào tỷ lệ tiền mặt trên tiền gửi thanh toán, tỷ lệ dự trữ bắt buộc của Ngân hàng nhà nước, tỷ lệ dự trữ dư thừa trên tiền gửi thanh toán không vay hết.
N Vai trò người bảo lãnh: Cam kết trả nợ cho khách hàng khi khách hàng mất khả năng thanh toán. N Vai trò đại lý: Thay mặt khách hàng quản lý và bảo vệ tài sản của họ, phát hành hoặc chuộc lại chứng khoán. V Vai trò thực hiện chính sách: Thực hiện các chính sách kinh tế của Chính phủ, góp phần điều tiết sự tăng trưởng kinh tế và theo đuổi các mục tiêu xã hội. Các hoạt động chủ yếu của NHTM Trải qua quá trình dài phát triển, hoạt động của các NHTM ngày càng đa dạng phong phú song các ngân hàng luôn duy trì ba mảng nghiệp vụ truyền thống, đó là: 1.
Hoạt động huy động vốn Đây là hoạt động đầu tiên, quan trọng của một NHTM vì nhờ đó mà ngân hàng tạo ra nguồn vốn cho hoạt động kinh doanh của mình. Với tư cách là trung gian tài chính, NHTM huy động vốn thông qua nhiều nguồn và bằng nhiều biện pháp khác nhau như nhận gửi từ khách hàng như mở tài khoản tiền gửi, thẻ tiết kiệm, kỳ phiếu, chứng chỉ tiền gửi. Ngoài ra, NHTM được phép huy động vốn bằng cách vay vốn của các tổ chức tín dụng khác hoạt động tại Việt Nam và của tổ chức tín dụng nước ngoài; được vay vốn của Ngân hàng Nhà nước hoặc các hình thức huy động vốn khác theo quy định của Ngân hàng Nhà nước. Đứng trên góc độ kinh doanh thì vốn huy động được càng nhiều thì khả năng cho vay càng lớn, tác dụng kích thích kinh tế và kiểm soát bằng đồng tiền càng được phát huy mạnh mẽ.
Ở Việt Nam trong vòng mười lăm năm trở lại đây, huy động vốn qua ngân hàng là một trong những hoạt động cơ bản, quan trọng nhằm đáp ứng nhu cầu vốn cho công cuộc công nghiệp hoá và hiện đại hoá. Đây cũng là một trọng trách của hệ thống NHTM nước ta trong giai đoạn hiện nay. Hoạt động sử dụng vốn Đây là các hoạt động như cho vay, đầu tư, dự trữ chủ yếu là nhằm mục đích sinh lời và đảm bảo khả năng thanh toán cho ngân hàng. Trong các khoản mục biểu thị cho hoạt động sử dụng vốn của ngân hàng thì khoản mục cho vay chiếm tỷ trọng lớn nhất, thường vào khoảng 60% - 80% tổng tài sản.
Cho vay là việc ngân hàng cho người khác sử dụng một lượng tiền tệ trong một thời gian được xác định trước và sẽ được nhận lại kèm theo một mức lợi tức tương ứng với mức độ sinh lãi mong đợi và các rủi ro có thể phát sinh. Nguồn để cho vay là các khoản mà ngân hàng huy động được cùng với số vốn tự có của ngân hàng. Nghiệp vụ cho vay là nghiệp vụ sinh lời chủ yếu của các ngân hàng. Thời gian qua, hoạt động cho vay của các NHTM Việt Nam được mở rộng tới tất cả các thành phần kinh tế, và dưới nhiều hình thức như: cho vay vốn lưu động, cho vay vốn cố định, cho vay đối với sinh viên, cho vay tiêu dùng, cho vay trả góp, tín dụng xoá đói giảm nghèo ở nông thôn.và đã đạt được nhiều kết quả đáng ghi nhận như khuyến khích sản xuất, tăng sản lượng trong nền kinh tế, tạo thêm việc làm.
Hoạt động thanh toán Ngân hàng thực hiện chức năng thanh toán của mình bằng các dịch vụ thông qua việc mở tài khoản cho khách hàng là các cá nhân và các tổ chức. Ngân hàng cung cấp các dịch vụ thanh toán thông qua các hình thức như séc, thẻ, uỷ nhiệm chi, uỷ nhiệm thu, thư tín dụng, nhờ thu, chuyển tiền. Thông qua việc giải quyết các nhu cầu về thanh toán, chi trả mà các ngân hàng thương mại đã góp phần đáng kể trong việc thúc đẩy quá trình lưu thông hàng hoá, đẩy nhanh tốc độ thanh toán, tốc độ luân chuyển vốn, tiết kiệm chi phí lưu thông, do đó góp phần tăng trưởng kinh tế. Nền kinh tế thị trường càng phát triển, hoạt động thanh toán ngày càng hoàn thiện và phát huy hiệu quả thì vai trò của NHTM càng được nâng cao.
Hoạt động thanh toán cũng là tiền đề để hỗ trợ các hoạt động huy động vốn và sử dụng vốn cùng phát triển. Các hoạt động khác Bên cạnh ba mảng nghiệp vụ truyền thống trên, NHTM còn thực hiện nhiều hoạt động khác như quản lý ngân quỹ, bảo lãnh, cho thuê tài chính, kinh doanh ngoại tệ, vàng, chứng khoán, bảo quản vật có giá, cung cấp các dịch vụ uỷ thác và tư vấn, các dịch vụ bảo hiểm, ngân hàng điện tử. Dịch vụ NHBL của các NHTM 1. Khái niệm dịch vụ NHBL Cùng với sự phát triển của nền sản xuất hàng hóa, thuật ngữ “bán buôn và bán lẻ” đã xuất hiện từ lâu.
Hiểu theo cách đơn giản, bán buôn là bán qua trung gian, nhà phân phối để bán với số lượng lớn mà không bán nhỏ lẻ và trực tiếp cho người tiêu dùng. Ngược lại, bán lẻ là bán trực tiếp cho người tiêu dùng với số lượng ít và giá trị không cao. Trong hoạt động ngân hàng, thời gian gần đây người ta thường nhắc đến hai thuật ngữ: Dịch vụ ngân hàng bán buôn và dịch vụ ngân hàng bán lẻ. Vậy, “Dịch vụ Ngân hàng bán lẻ” được hiểu như thế nào? Thuật ngữ “Dịch vụ NHBL” trong tiếng Anh dịch là “Retail banking“.
Mặc dù đây là thuật ngữ khá mới nhưng dịch vụ NHBL không phải là một lĩnh vực hoạt động hoàn toàn mới mẻ đối với các ngân hàng, dù ngân hàng có xác định kế hoạch kinh doanh cho hoạt động này hay không thì dịch vụ NHBL vẫn luôn luôn tồn tại. Hiện nay có rất nhiều cách tiếp cận khác nhau về dịch vụ NHBL: Theo tổ chức thương mại thế giới (WTO): Dịch vụ NHBL là loại hình dịch vụ điển hình của ngân hàng nơi mà khách hàng cá nhân có thể đến giao dịch tại các điểm giao dịch của ngân hàng để thực hiện các dịch vụ như: gửi tiền tiết kiệm, kiểm tra tài khoản, thế chấp vay vốn, dịch vụ thẻ tín dụng, thẻ ghi nợ và một số dịch vụ khác đi kèm. Theo Viện Công nghệ Châu Á (AIT) thì: “ngân hàng bán lẻ là việc cung ứng sản phẩm, dịch vụ ngân hàng tới từng cá nhân riêng lẻ, doanh nghiệp vừa và nhỏ thông qua mạng lưới chi nhánh hoặc là khách hàng có thể tiếp cận trực tiếp với sản phẩm, dịch vụ ngân hàng thông qua phương tiện thông tin, điện tử viễn thông”.