Nghiên cứu thực trạng và đề xuất giải pháp phát triển rừng phòng hộ tại TP Đồng Hới

Rừng phòng hộ đóng vai trò quan trọng trong việc bảo vệ môi trường và phát triển bền vững. 94 trang · Không có thông tin.

• Trường học: Không có thông tin
• Chuyên ngành: Lâm học
• Đề tài: Nghiên cứu cơ sở thực tiễn và đề xuất một số giải pháp phát triển rừng phòng hộ tại thành phố Đồng Hới - tỉnh Quảng Bình
• Loại tài liệu: Luận văn tốt nghiệp
• Năm xuất bản: Không có thông tin
• Địa điểm: Đồng Hới

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• MỤC LỤC
• DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT
• DANH MỤC CÁC BẢNG
• DANH MỤC CÁC HÌNH, SƠ ĐỒ
• MỞ ĐẦU
• 0.1. Tính cấp thiết của đề tài
• 0.2. Mục tiêu và Ý nghĩa khoa học, thực tiễn của đề tài
• 0.2.1. Mục tiêu
• 0.2.2. Ý nghĩa khoa học
• 0.2.3. Ý nghĩa thực tiễn
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN TÀI LIỆU
• 1.1. Khái niệm và vai trò của hệ sinh thái rừng phòng hộ
• 1.1.1. Khái niệm
• 1.2. Tài nguyên rừng
• 1.3. Rừng phòng hộ
• 1.3.1. Rừng phòng hộ đầu nguồn
• 1.3.2. Rừng phòng hộ chắn gió, chắn cát bay
• 1.3.3. Rừng phòng hộ bảo vệ môi trường
• 1.4. Phục hồi rừng
• 1.5. Tái sinh rừng
• 1.6. Các kết quả nghiên cứu trên thế giới và Việt Nam
• 1.6.1. Kết quả nghiên cứu trên thế giới
• 1.6.1.1. Các kết quả nghiên cứu về tổ chức quản lý rừng phòng hộ
• 1.6.1.2. Các kết quả nghiên cứu về kỹ thuật kinh doanh rừng phòng hộ
• 2. KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng quan về rừng phòng hộ tại thành phố Đồng Hới Quảng Bình

Rừng phòng hộ đóng vai trò quan trọng trong việc bảo vệ môi trường và phát triển bền vững. Tại thành phố Đồng Hới, tỉnh Quảng Bình, rừng phòng hộ không chỉ giúp điều hòa khí hậu mà còn bảo vệ nguồn nước và chống xói mòn đất. Tuy nhiên, thực trạng rừng phòng hộ tại đây đang gặp nhiều thách thức do đô thị hóa và khai thác không bền vững.

1.1. Khái niệm và vai trò của rừng phòng hộ

Rừng phòng hộ là hệ sinh thái có vai trò bảo vệ môi trường, điều hòa khí hậu và cung cấp dịch vụ sinh thái. Rừng phòng hộ tại Đồng Hới không chỉ bảo vệ nguồn nước mà còn tạo cảnh quan cho du lịch.

1.2. Tình hình rừng phòng hộ tại Đồng Hới

Diện tích rừng phòng hộ tại Đồng Hới hiện nay là 4.069,53 ha, chiếm 31,8% diện tích đất tự nhiên. Tuy nhiên, tình trạng lấn chiếm và chặt phá rừng đang gia tăng, ảnh hưởng đến chất lượng rừng.

II. Vấn đề và thách thức trong phát triển rừng phòng hộ

Mặc dù rừng phòng hộ có vai trò quan trọng, nhưng việc phát triển bền vững rừng phòng hộ tại Đồng Hới đang gặp nhiều khó khăn. Các vấn đề như đô thị hóa, lấn chiếm đất rừng và chính sách quản lý chưa hiệu quả đang gây áp lực lớn lên tài nguyên rừng.

2.1. Tác động của đô thị hóa đến rừng phòng hộ

Sự phát triển đô thị hóa tại Đồng Hới đã dẫn đến việc chuyển đổi diện tích rừng phòng hộ sang đất xây dựng. Điều này không chỉ làm giảm diện tích rừng mà còn ảnh hưởng đến các dịch vụ sinh thái mà rừng cung cấp.

2.2. Chính sách quản lý rừng phòng hộ chưa hiệu quả

Chính sách quản lý và bảo vệ rừng phòng hộ tại Đồng Hới còn nhiều hạn chế. Sự thiếu quan tâm từ các cấp chính quyền và sự tham gia của cộng đồng trong bảo vệ rừng là một trong những nguyên nhân chính dẫn đến tình trạng suy giảm chất lượng rừng.

III. Phương pháp và giải pháp phát triển rừng phòng hộ bền vững

Để phát triển rừng phòng hộ bền vững tại Đồng Hới, cần áp dụng các phương pháp quản lý hiệu quả và các giải pháp cụ thể. Việc nâng cao nhận thức cộng đồng và tăng cường sự tham gia của người dân là rất quan trọng.

3.1. Giải pháp nâng cao nhận thức cộng đồng

Cần tổ chức các chương trình giáo dục và tuyên truyền về tầm quan trọng của rừng phòng hộ. Việc nâng cao ý thức bảo vệ rừng trong cộng đồng sẽ giúp giảm thiểu tình trạng chặt phá và lấn chiếm đất rừng.

3.2. Chính sách hỗ trợ phát triển rừng phòng hộ

Cần xây dựng các chính sách hỗ trợ cho người dân tham gia bảo vệ và phát triển rừng phòng hộ. Các chính sách này có thể bao gồm hỗ trợ tài chính, kỹ thuật và tạo điều kiện cho người dân tham gia vào các hoạt động lâm nghiệp.

IV. Ứng dụng thực tiễn và kết quả nghiên cứu về rừng phòng hộ

Nghiên cứu về rừng phòng hộ tại Đồng Hới đã chỉ ra nhiều kết quả tích cực trong việc bảo vệ và phát triển rừng. Các mô hình quản lý rừng cộng đồng đã cho thấy hiệu quả trong việc bảo vệ tài nguyên rừng.

4.1. Mô hình quản lý rừng cộng đồng

Mô hình quản lý rừng cộng đồng đã được áp dụng tại một số khu vực ở Đồng Hới, giúp người dân tham gia tích cực vào việc bảo vệ và phát triển rừng. Kết quả cho thấy, khi người dân được giao quyền quản lý, rừng được bảo vệ tốt hơn.

4.2. Đánh giá hiệu quả bảo vệ rừng phòng hộ

Các nghiên cứu cho thấy, việc áp dụng các biện pháp bảo vệ rừng phòng hộ đã giúp cải thiện chất lượng rừng và tăng cường khả năng chống chịu với thiên tai. Điều này không chỉ có lợi cho môi trường mà còn cho đời sống của người dân.

V. Kết luận và hướng đi tương lai cho rừng phòng hộ tại Đồng Hới

Việc phát triển rừng phòng hộ tại Đồng Hới là một nhiệm vụ cấp thiết. Cần có sự phối hợp chặt chẽ giữa các cấp chính quyền, cộng đồng và các tổ chức xã hội để bảo vệ và phát triển bền vững tài nguyên rừng.

5.1. Tầm quan trọng của rừng phòng hộ trong phát triển bền vững

Rừng phòng hộ không chỉ có vai trò bảo vệ môi trường mà còn góp phần vào phát triển kinh tế xã hội. Việc bảo vệ rừng phòng hộ sẽ giúp duy trì các dịch vụ sinh thái cần thiết cho cuộc sống con người.

5.2. Định hướng phát triển rừng phòng hộ trong tương lai

Cần xây dựng các chiến lược phát triển rừng phòng hộ bền vững, trong đó chú trọng đến việc nâng cao năng lực quản lý, bảo vệ và phát triển rừng. Sự tham gia của cộng đồng và các tổ chức xã hội là rất quan trọng trong quá trình này.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Tài nguyên rừng giữ vai trò là lá phổi xanh của sinh quyển, chiếm khoảng 31% tổng diện tích đất toàn cầu với quy mô xấp xỉ 4 tỷ ha và lưu trữ hơn 650 tỷ tấn carbon sinh khối. Tại Việt Nam, hệ thống rừng phòng hộ có quy mô hơn 4,13 triệu ha, đóng góp trực tiếp vào mục tiêu duy trì tỷ lệ che phủ rừng toàn quốc ở mức 41,89% và giảm thiểu rủi ro thiên tai. Nằm trong vùng Bắc Trung Bộ chịu nhiều tác động của biến đổi khí hậu, thành phố Đồng Hới thuộc tỉnh Quảng Bình sở hữu diện tích tự nhiên 15.570,56 ha, trong đó đất quy hoạch lâm nghiệp chiếm 5.900,75 ha (tương đương 37,90% tổng diện tích đất tự nhiên toàn đô thị). Đặc biệt, diện tích quy hoạch rừng phòng hộ lên tới 4.069,53 ha, chiếm gần 70% tổng quỹ đất lâm nghiệp của thành phố, giữ chức năng kép: vừa bảo vệ nguồn nước đầu nguồn các hồ đập, vừa chắn sóng, chắn cát bay bảo vệ môi trường dải ven biển Nhật Lệ và Bảo Ninh.

Tuy nhiên, tốc độ đô thị hóa nhanh chóng cùng áp lực phát triển hạ tầng du lịch ven biển đã tạo ra nhiều thách thức lớn cho công tác bảo tồn tài nguyên rừng. Tình trạng chuyển đổi mục đích sử dụng đất, lấn chiếm cục bộ và nguy cơ suy thoái chất lượng rừng tự nhiên thứ sinh nghèo kiệt đang đe dọa trực tiếp đến chức năng phòng hộ. Luận văn thạc sĩ tập trung phân tích thực trạng tài nguyên rừng, đánh giá cơ chế quản lý tại 5 xã, phường trọng điểm (Thuận Đức, Đồng Sơn, Hải Thành, Quang Phú, Bảo Ninh) trong giai đoạn từ năm 2017 đến nay. Mục tiêu nghiên cứu nhằm xác lập hệ thống cơ sở thực tiễn vững chắc, nhận diện các điểm nghẽn thể chế và đề xuất hệ thống giải pháp đồng bộ về kỹ thuật lâm sinh, tổ chức bộ máy và sinh kế cộng đồng, hướng tới mục tiêu gia tăng độ che phủ rừng phòng hộ bền vững từ mức 16,68% tại vùng cát lên trên 59,37% tại các khu vực đầu nguồn xung yếu.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn vận dụng lý thuyết quản lý tài nguyên thiên nhiên dựa vào cộng đồng (Community-Based Forest Management - CBFM) và nguyên lý quản lý rừng bền vững theo tiêu chuẩn quốc tế. Mô hình tiếp cận nhấn mạnh rằng hiệu quả bảo vệ rừng chỉ đạt mức tối ưu khi có sự phân cấp rõ ràng về quyền tài sản và cơ chế chia sẻ lợi ích công bằng giữa nhà nước và người dân bản địa. Về mặt lâm sinh, đề tài kế thừa lý thuyết cấu trúc tầng tán rừng phòng hộ nhiệt đới của các nhà khoa học lâm nghiệp. Các công trình thực nghiệm khẳng định rằng thảm thực vật tự nhiên nhiều tầng với độ tàn che đạt từ 0,7 đến 0,8 có khả năng giảm thiểu xói mòn đất, điều tiết dòng chảy mặt và giữ lại từ 30% đến 35% tổng lượng nước mưa trên tầng tán so với các mô hình rừng trồng đơn loài thuần vị.

Khung phân tích của nghiên cứu gắn liền với ba khái niệm cốt lõi:

• Rừng phòng hộ đầu nguồn (nhằm điều hòa nguồn nước, chống lũ quét và bồi lắng lòng hồ);
• Rừng phòng hộ chắn gió, chắn cát bay ven biển (ngăn chặn hiện tượng cát di động và bảo vệ hạ tầng đô thị);
• Khoanh nuôi phục hồi rừng (quá trình tác động các biện pháp kỹ thuật lâm sinh để thúc đẩy diễn thế sinh thái tự nhiên từ đất trống, cây bụi sang thảm thực vật cây gỗ đa loài).

Các căn cứ pháp lý nền tảng gồm Luật Lâm nghiệp năm 2017, Nghị định số 168/2016/NĐ-CP về giao khoán rừng và Thông tư số 29/2018/TT-BNNPTNT về quy định các biện pháp kỹ thuật lâm sinh.

Phương pháp nghiên cứu

Nguồn dữ liệu của luận văn được tổng hợp từ hai hệ thống thông tin chính: nguồn dữ liệu thứ cấp (báo cáo diễn biến rừng hàng năm của Chi cục Kiểm lâm tỉnh Quảng Bình, số liệu quy hoạch 3 loại rừng theo Quyết định số 4534/QĐ-UBND) và nguồn dữ liệu sơ cấp thu thập trực tiếp tại thực địa.

Cỡ mẫu điều tra xã hội học lâm nghiệp được thiết kế với tổng số 50 phiếu phỏng vấn chuyên sâu, thực hiện tại 5 xã, phường đại diện gồm: Thuận Đức, Đồng Sơn, Hải Thành, Quang Phú và Bảo Ninh. Cấu trúc mẫu khảo sát bao gồm:

• 5 phiếu phỏng vấn lãnh đạo Ủy ban nhân dân phụ trách lâm nghiệp cấp xã;
• 45 phiếu điều tra hộ gia đình (phân bổ đều tại 15 thôn, mỗi thôn chọn ngẫu nhiên 3 hộ đại diện cho các nhóm nhận khoán bảo vệ và sản xuất lâm nghiệp);
• 6 phiếu khảo sát cán bộ quản lý và lực lượng chuyên trách bảo vệ rừng thuộc Ban quản lý Rừng phòng hộ thành phố Đồng Hới.

Phương pháp chọn mẫu điển hình nhiều giai đoạn kết hợp công cụ đánh giá nhanh nông thôn có sự tham gia của người dân (PRA) được sử dụng nhằm đảm bảo tính khách quan và chiều sâu của thông tin. Về xử lý số liệu, tác giả ứng dụng các hàm thống kê chuyên sâu trên phần mềm máy tính để lượng hóa cơ cấu diện tích, trữ lượng gỗ và phân tích định tính thông qua ma trận SWOT (SO, WO, ST, WT). Lý do lựa chọn ma trận SWOT mở rộng là nhằm đối chiếu trực tiếp giữa năng lực thể chế nội tại với các áp lực đô thị hóa ngoại cảnh, tạo cơ sở thực tiễn xác đáng cho việc hoạch định giải pháp lâm sinh giai đoạn 2025–2030.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Kết quả điều tra thực trạng cho thấy tổng diện tích quy hoạch rừng phòng hộ tại thành phố Đồng Hới là 4.069,53 ha. Cơ cấu hiện trạng đất đai bao gồm: diện tích đất có rừng đạt 3.306,54 ha (chiếm 81,25%), trong khi đất chưa có rừng còn lại 762,99 ha (chiếm 18,75%). Trong tổng diện tích đất có rừng, rừng tự nhiên chiếm tỷ trọng chủ đạo với 2.494,80 ha (tương đương 61,30% tổng diện tích quy hoạch phòng hộ), rừng trồng đạt 811,74 ha (chiếm 19,95%). Phần diện tích đất chưa có rừng 762,99 ha gồm 368,64 ha đất đã trồng nhưng chưa thành rừng, 148,25 ha đất trống có cây tái sinh và 227,93 ha đất trống không có cây tái sinh – đây chính là quỹ đất tiềm năng lớn cho công tác khoanh nuôi và trồng mới.

Về trữ lượng, tổng trữ lượng gỗ rừng tự nhiên toàn thành phố ước đạt 272.486 m³, 100% thuộc trạng thái rừng thứ sinh. Cơ cấu trữ lượng phân hóa thành 142.000 m³ rừng trung bình, hơn 34.000 m³ rừng phục hồi và khoảng 348 m³ rừng nghèo kiệt, với độ tàn che phổ biến dao động từ 0,6 đến 0,7. Về mặt phân bổ không gian, xã Thuận Đức dẫn đầu về quy mô với 2.017,19 ha rừng tự nhiên và độ che phủ cao nhất toàn thành phố đạt 59,37%. Ngược lại, xã ven biển Bảo Ninh có độ che phủ thấp nhất với 16,68%, toàn bộ 32,88 ha diện tích có rừng đều là rừng trồng Phi lao chống cát bay.

Về mặt chủ thể quản lý, sự phân chia quyền sử dụng đất rừng bộc lộ sự mất cân đối rõ rệt:

• Ban quản lý Rừng phòng hộ thành phố Đồng Hới quản lý 3.394,89 ha (chiếm 83,42% tổng diện tích);
• Chi nhánh Lâm trường Đồng Hới thuộc Công ty Long Đại quản lý 395,01 ha;
• Lực lượng vũ trang (Trại giam Đồng Sơn) quản lý 430,94 ha;
• Ủy ban nhân dân các xã quản lý 114,61 ha;
• Khu vực hộ gia đình, cá nhân chỉ trực tiếp quản lý 10,63 ha (chiếm chưa đầy 1% tổng quỹ rừng).

Trong giai đoạn 2017–2019, công tác bảo vệ rừng đã đạt được những bước tiến tích cực: tổ chức 10 lớp tập huấn, 25 cuộc tuyên truyền thu hút 35.000 lượt người tham gia, ký kết cam kết bảo vệ rừng định kỳ với 100 hộ dân và 20 thôn mỗi năm. Số vụ vi phạm lâm luật giảm đều từ 9 vụ năm 2017 xuống còn 5 vụ năm 2018 và 6 vụ năm 2019, tổng số tiền xử phạt nộp ngân sách nhà nước đạt hơn 642,3 triệu đồng, thu giữ 8,56 m³ gỗ các loại.

Thảo luận kết quả

Thực trạng phân bổ quỹ rừng phản ánh rõ đặc thù sinh thái cảnh quan của thành phố Đồng Hới, phân hóa thành hai vùng rõ rệt: vùng núi đồi phía Tây tập trung 95% diện tích cho chức năng phòng hộ đầu nguồn và dải cát ven biển phía Đông đảm nhận nhiệm vụ phòng hộ chắn gió cát, bảo vệ môi trường du lịch. Dữ liệu nghiên cứu có thể được trực quan hóa thông qua biểu đồ cột phân tầng thể hiện mức độ che phủ giữa các đơn vị hành chính và ma trận đối sánh trữ lượng gỗ theo loài cây bản địa (như Lim xanh, Táu, Huỷnh, Nhội).

Nguyên nhân chính dẫn đến chất lượng rừng tự nhiên chưa cao bắt nguồn từ lịch sử khai thác trong quá khứ, khiến phần lớn lâm phần hiện nay đang ở giai đoạn phục hồi thứ sinh. Thêm vào đó, việc tỷ lệ diện tích giao khoán cho hộ gia đình chỉ chiếm 10,63 ha bắt nguồn từ rào cản về cơ chế hưởng lợi chưa đủ hấp dẫn, trong khi suất đầu tư ngân sách cho hoạt động bảo vệ rừng trước đây còn thấp (dao động từ 50.000 đồng đến 2,5 triệu đồng/ha). Điều này tương đồng với các nghiên cứu lâm nghiệp quốc tế tại khu vực Nam Á và Đông Nam Á: khi cộng đồng địa phương thiếu quyền tiếp cận lợi ích kinh tế trực tiếp từ rừng, tính tự giác và động lực tham gia bảo vệ rừng dài hạn sẽ bị suy giảm. Áp lực chuyển dịch 76,7 ha đất lâm nghiệp sang mục đích xây dựng công trình công cộng trong giai đoạn 2017–2019 cũng đặt ra yêu cầu cấp bách phải rà soát, cắm mốc ranh giới rừng phòng hộ cố định nhằm ngăn chặn triệt để hiện tượng xâm lấn đô thị.

Đề xuất và khuyến nghị

Nhằm bảo tồn và phát triển bền vững 4.069,53 ha rừng phòng hộ tại thành phố Đồng Hới, luận văn đưa ra 4 nhóm giải pháp trọng tâm:

1. Thực thi đồng bộ các biện pháp kỹ thuật lâm sinh và làm giàu rừng: Tiến hành khoanh nuôi xúc tiến tái sinh tự nhiên kết hợp trồng bổ sung cây bản địa trên 762,99 ha diện tích đất chưa có rừng. Chuyển dịch cơ cấu cây trồng từ các loài cây mọc nhanh, đơn loài (như Keo tai tượng chiếm 60% diện tích rừng trồng hiện nay) sang các loài cây gỗ lớn bản địa đa tầng tán như Lim xanh, Huỷnh, Giổi, Vạng trứng tại vùng đồi núi và nâng cấp các đai rừng Phi lao lâu năm tại vùng cát ven biển. Mục tiêu nâng tỷ lệ che phủ bình quân của thành phố lên trên 45% và độ tàn che rừng tự nhiên đạt 0,75 vào năm 2030 theo quy chuẩn Thông tư 29/2018/TT-BNNPTNT. (Chủ thể: Chi cục Kiểm lâm và Ban quản lý Rừng phòng hộ).

2. Cải cách cơ chế giao khoán và nâng cao sinh kế cộng đồng: Mở rộng hạn mức và diện tích giao khoán bảo vệ rừng cho các hộ gia đình và nhóm hộ tại các xã Thuận Đức, Đồng Sơn, Bảo Ninh từ 10,63 ha hiện nay lên quy mô 300–500 ha giai đoạn 2025–2028 theo Nghị định 168/2016/NĐ-CP. Lồng ghép nguồn thu từ chính sách chi trả dịch vụ môi trường rừng (DVMTR) từ các nhà máy cấp nước và cơ sở kinh doanh du lịch biển để nâng mức trợ cấp nhận khoán lên trên 400.000 đồng/ha/năm, tạo sinh kế ổn định cho hơn 45 hộ dân sống ven rừng. (Chủ thể: UBND thành phố Đồng Hới và Quỹ Bảo vệ & Phát triển rừng).

3. Ứng dụng khoa học công nghệ trong giám sát và phòng cháy chữa cháy rừng (PCCCR): Xây dựng hệ thống cơ sở dữ liệu số GIS tích hợp bản đồ viễn thám để theo dõi tự động biến động 5.900,75 ha đất lâm nghiệp. Lắp đặt 10 điểm camera cảnh báo cháy sớm chuyên dụng tại các sườn đồi xung yếu xã Thuận Đức, kết hợp tu bổ 110 biển cấm lửa và 10 bảng tin tuyên truyền nhằm duy trì chế độ trực 24/24 trong suốt các tháng cao điểm mùa khô hạn. (Chủ thể: Hạt Kiểm lâm thành phố và Ban chỉ huy PCCCR cơ sở).

4. Tăng cường thể chế phối hợp và nghiêm trị vi phạm pháp luật: Kiện toàn Quy chế phối hợp liên ngành số 818/QCPH/KL-CA-QS-BĐBP giữa Kiểm lâm, Công an, Quân sự và Biên phòng trong các đợt tuần tra truy quét lâm tặc. Duy trì 100% tỷ lệ thôn, tổ dân phố ký cam kết bảo vệ rừng tại 20 thôn trọng điểm hàng năm, đảm bảo 100% các vụ vi phạm khai thác, lấn chiếm đất rừng phòng hộ đều bị lập hồ sơ xử lý hành chính kịp thời. (Chủ thể: UBND các xã, phường và Hạt Kiểm lâm).

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Công trình nghiên cứu mang lại giá trị học thuật và thực tiễn phong phú cho 4 nhóm đối tượng chính:

• Cơ quan quản lý nhà nước về nông nghiệp và lâm nghiệp (Sở Nông nghiệp & PTNT, Chi cục Kiểm lâm tỉnh Quảng Bình, UBND thành phố Đồng Hới): Tài liệu cung cấp nguồn số liệu chuẩn xác về hiện trạng 4.069,53 ha rừng phòng hộ và hệ thống bản đồ phân bổ 3 loại rừng, phục vụ trực tiếp cho công tác lập quy hoạch sử dụng đất lâm nghiệp đô thị giai đoạn 2021–2030 tầm nhìn 2050.

• Ban quản lý rừng phòng hộ, Công ty TNHH Lâm công nghiệp Long Đại và các đơn vị vũ trang: Các đơn vị chủ rừng có thể ứng dụng trực tiếp quy trình kỹ thuật chuyển đổi từ rừng trồng keo thuần loài sang mô hình rừng phòng hộ bản địa đa loài (Lim, Huỷnh, Giổi) và áp dụng phương án tuần tra, phòng chống cháy rừng trên quy mô 3.519,11 ha được giao quản lý.

• Giảng viên, nghiên cứu sinh và học viên cao học chuyên ngành Lâm học, Quản lý tài nguyên rừng và Môi trường: Luận văn là tài liệu tham khảo giá trị về phương pháp luận nghiên cứu xã hội học lâm nghiệp (bộ công cụ PRA với cỡ mẫu 50 phiếu phỏng vấn) và ứng dụng phân tích ma trận SWOT mở rộng trong lượng hóa các tác động chính sách lâm nghiệp cấp huyện/thành phố.

• Các tổ chức phi chính phủ (NGOs) và các chương trình dự án phát triển sinh thái bền vững: Nguồn cơ sở dữ liệu thực địa về sinh kế cộng đồng tại 5 xã nghiên cứu giúp các tổ chức thiết kế các dự án tài trợ bảo tồn đa dạng sinh học dải ven biển miền Trung và hỗ trợ phát triển mô hình du lịch sinh thái rừng kết hợp biển.

Câu hỏi thường gặp

Hệ thống rừng phòng hộ thành phố Đồng Hới có quy mô và cơ cấu trạng thái như thế nào? Tổng diện tích rừng phòng hộ của thành phố là 4.069,53 ha, chiếm gần 70% tổng quỹ đất lâm nghiệp toàn đô thị. Cơ cấu bao gồm 2.494,80 ha rừng tự nhiên (chiếm 61,30%), 811,74 ha rừng trồng (chiếm 19,95%) và 762,99 ha đất chưa có rừng (chiếm 18,75%), phần lớn tập trung chức năng phòng hộ đầu nguồn và chống cát bay ven bờ biển.

Vì sao diện tích giao khoán rừng phòng hộ cho hộ gia đình tại Đồng Hới hiện nay còn rất thấp? Hiện tại, hộ gia đình chỉ trực tiếp quản lý 10,63 ha (chiếm chưa đầy 1% tổng diện tích rừng phòng hộ). Nguyên nhân do phần lớn đất rừng đã được bàn giao tập trung cho Ban quản lý chuyên trách (3.394,89 ha), đồng thời các chính sách hưởng lợi kinh tế và mức hỗ trợ nhận khoán trước đây chưa đủ sức khuyến khích người dân gắn bó lâu dài với rừng phòng hộ.

Giải pháp kỹ thuật lâm sinh nào được ưu tiên để nâng cao chất lượng rừng phòng hộ đầu nguồn? Đề tài đề xuất thực hiện khoanh nuôi xúc tiến tái sinh kết hợp trồng bổ sung các loài cây bản địa như Lim xanh, Huỷnh, Táu, Giổi theo Thông tư số 29/2018/TT-BNNPTNT. Giải pháp này giúp chuyển đổi các lâm phần nghèo kiệt thành thảm thực vật đa tầng có độ tàn che đạt từ 0,7 đến 0,8, tối ưu hóa khả năng giữ nước và điều hòa dòng chảy mùa cạn.

Hiệu quả công tác thực thi pháp luật và bảo vệ rừng giai đoạn 2017–2019 diễn biến ra sao? Nhờ sự phối hợp đồng bộ giữa lực lượng Kiểm lâm, Công an và Quân đội, số vụ vi phạm lâm luật giảm dần qua các năm với tổng cộng 20 vụ vi phạm hành chính được xử lý, thu nộp ngân sách 642,3 triệu đồng. Không có điểm nóng hình sự phức tạp xảy ra và 100% trong số 20 thôn trọng điểm đều duy trì ký cam kết bảo vệ rừng hàng năm.

Mức độ che phủ rừng giữa các xã vùng đồi núi và vùng ven biển có sự chênh lệch như thế nào? Tỷ lệ che phủ rừng phân hóa rất sâu sắc: xã Thuận Đức ở vùng đồi núi đầu nguồn đạt tỷ lệ che phủ cao nhất toàn thành phố với 59,37% (sở hữu 2.017,19 ha rừng tự nhiên), trong khi xã ven biển Bảo Ninh chỉ đạt 16,68% độ che phủ do phần lớn diện tích là cồn cát trắng ven biển với 32,88 ha rừng Phi lao.

Kết luận

• Luận văn khẳng định vai trò sống còn của 4.069,53 ha rừng phòng hộ đối với an ninh sinh thái, nguồn nước sinh hoạt và cảnh quan du lịch của đô thị Đồng Hới.
• Thực trạng 2.494,80 ha rừng tự nhiên thứ sinh và tổng trữ lượng 272.486 m³ gỗ đòi hỏi các giải pháp lâm sinh làm giàu rừng bằng cây bản địa nhằm nâng cao độ tàn che lên 0,75.
• Cần tháo gỡ điểm nghẽn về quyền quản lý đất rừng thông qua việc mở rộng diện tích giao khoán cho hộ gia đình vượt mốc 10,63 ha hiện nay, gắn với nguồn thu từ dịch vụ môi trường rừng.
• Ứng dụng công nghệ GIS, viễn thám và mạng lưới camera giám sát nhiệt là điều kiện tiên quyết để quản lý bền vững 5.900,75 ha đất lâm nghiệp và ngăn ngừa nguy cơ cháy rừng mùa khô.
• Lộ trình 2025–2030 cần tập trung phủ xanh toàn bộ 762,99 ha đất chưa có rừng và hoàn thiện thể chế phối hợp liên ngành cấp cơ sở.

Chính quyền thành phố Đồng Hới và các đơn vị chủ rừng cần sớm phê duyệt phương án quản lý rừng bền vững, bố trí nguồn lực ngân sách thỏa đáng để hiện thực hóa các khuyến nghị của luận văn, góp phần xây dựng thành phố Đồng Hới trở thành đô thị du lịch sinh thái xanh, an toàn và phát triển bền vững trước biến đổi khí hậu.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 TỔNG QUAN TÀI LIỆU 1. Khái niệm và vai trò của hệ sinh thái rừng phòng hộ 1. Khái niệm Rừng là một tổng thể cây gỗ, có mối quan hệ lẫn nhau, nó chiếm một phạm vi không gian nhất định ở mặt đất và trong khí quyển. Rừng chiếm phần lớn bề mặt trái đất và là một bộ phận của cảnh quan địa lý.

Rừng là một bộ phận của cảnh quan địa lý, trong đó bao gồm một tổng thể các cây gỗ, cây bụi, cây cỏ, động vật và vi sinh vật. Trong quá trình phát triển của của mình chúng có mối quan hệ sinh học và ảnh hưởng lẫn nhau với hoàn cảnh bên ngoài. Rừng là sự hình thành phức tạp của tự nhiên, là thành phần cơ bản của sinh quyển địa cầu (Dẫn theo Vương Thị Thu Hà, 2017). Rừng là một hệ sinh thái bao gồm các loài thực vật rừng, động vật rừng, nấm, vi sinh vật, đất rừng và các yếu tố môi trường khác, trong đó thành phần chính là một hoặc một số loài cây thân gỗ, tre nứa, cây họ cau có chiều cao được xác định theo hệ thực vật trên núi đất, núi đá, đất ngập nước, đất cát hoặc hệ thực vật đặc trưng khác; diện tích liền vùng từ 0,3 ha trở lên; độ tàn che từ 0,1 trở lên (Luật Lâm nghiệp, 2017).

Tài nguyên rừng Tài nguyên rừng là một phần của tài nguyên thiên nhiên, thuộc loại tài nguyên tái tạo được. Nhưng nếu sử dụng không hợp lý, tài nguyên rừng có thể bị suy thoái không thể tái tạo lại. Tài nguyên rừng có vai trò rất quan trọng đối với khí quyển, đất đai, mùa màng, cung cấp các nguồn gen động thực vật quý hiếm cùng nhiều lợi ích khác. Rừng giúp điều hòa nhiệt độ, nguồn nước và không khí.

Con người có thể sử dụng tài nguyên thiên nhiên này để khai thác, sử dụng hoặc chế biến ra những sản phẩm phục vụ cho nhu cầu đời sống. Ở những vùng khí hậu khác nhau thì tài nguyên rừng cũng khác nhau. Rừng phòng hộ Rừng phòng hộ được sử dụng chủ yếu để bảo vệ nguồn nước, bảo vệ đất, chống xói mòn, sạt lở, lũ quét, lũ ống, chống sa mạc hóa, hạn chế thiên tai, điều hòa khí hậu, góp phần bảo vệ môi trường, quốc phòng, an ninh, kết hợp du lịch sinh thái, nghỉ dưỡng, giải trí; cung ứng dịch vụ môi trường rừng; được phân theo mức độ xung yếu bao gồm: rừng phòng hộ đầu nguồn; rừng bảo vệ nguồn nước của cộng đồng dân cư; rừng phòng hộ biên giới; rừng phòng hộ chắn gió, chắn cát bay; rừng phòng hộ chắn sóng, lấn biển (Luật Lâm nghiệp, 2017) 1. Rừng phòng hộ đầu nguồn Rừng phòng hộ đầu nguồn là rừng được xác lập nhằm tăng cường khả năng điều tiết nguồn nước của các dòng chảy, hồ chứa nước để hạn chế lũ lụt, giảm xói mòn, bảo vệ đất, hạn chế bồi lấp các lòng sông, lòng hồ.

Diện tích rừng phòng hộ đầu nguồn gồm diện tích rừng và đất lâm nghiệp do cơ quan có thẩm quyền quy hoạch để phát triển rừng phòng hộ. Quy mô của rừng phòng hộ đầu nguồn phù hợp với quy mô của lưu vực sông, hồ và việc quản lý rừng phòng hộ đầu nguồn gắn với công tác quản lý tổng hợp lưu vực sông, hồ. Rừng phòng hộ đầu nguồn được phân ra cấp xung yếu và rất xung yếu, xác lập dựa trên các tiêu chí và chỉ số về: lượng mưa, độ dốc, độ cao tương đối, thành phần cơ giới, độ dày tầng đất và quy mô diện tích (Bộ Lâm nghiệp, 1991). Rừng phòng hộ chắn gió, chắn cát bay Rừng phòng hộ chắn gió chắn cát bay là rừng phòng hộ được xác lập nhằm chắn cát bay, giảm cường độ gió, chắn cát di động, bảo vệ sản xuất nông nghiệp, bảo vệ khu dân cư, khu đô thị, vùng sản xuất và các công trình khác.

Diện tích rừng phòng hộ chắn gió, chắn cát bay gồm diện tích rừng và đất lâm nghiệp do cơ quan có thẩm quyền quy hoạch theo quy định của Nhà nước nhằm mục đích chủ yếu bảo vệ và phát triển rừng phòng hộ chắn gió, chắn cát bay (Bộ Lâm nghiệp, 1991). Rừng phòng hộ bảo vệ môi trường Rừng phòng hộ bảo vệ môi trường được xác lập nhằm điều hoà khí hậu, chống ô nhiễm môi trường ở khu dân cư, đô thị và khu công nghiệp, kết hợp phục vụ du lịch, nghỉ ngơi. Rừng phòng hộ bảo vệ môi trường được xác lập dựa trên các tiêu chí và chỉ số về diện tích, các yếu tố môi trường, ô nhiễm, độc hại do hoạt động kinh tế, xã hội trong khu vực tạo nên hoặc yêu cầu về an ninh, quốc phòng. Diện tích rừng phòng hộ bảo vệ môi trường gồm diện tích rừng và đất lâm nghiệp do cơ quan có thẩm quyền quy hoạch để phát triển rừng phòng hộ (Bộ Lâm nghiệp, 1991).

Phục hồi rừng Quá trình hình thành nên rừng thứ sinh (Secondary forest) do diễn thế thứ sinh (Secondary succession) ở những nơi đã bị mất rừng là phục hồi rừng. Theo Trần Đình Lý (1995), phục hồi rừng là một quá trình sinh địa phức tạp gồm nhiều thời gian và kết thúc bằng sự xuất hiện một thảm thực vật cây gỗ (hoặc tre nứa) bắt đầu khép tán. Nói một cách khác, phục hồi rừng là quá trình tái tạo lại một hệ sinh thái, một quần xã sinh vật mà trong đó cây gỗ là yếu tố cấu thành chủ yếu, nó chi phối các quá trình biến đổi tiếp theo. Tái sinh rừng Tái sinh rừng, được hiểu theo nghĩa rộng là sự tái sinh của cả hệ sinh thái rừng.

Tái sinh rừng, hiểu theo nghĩa hẹp là quá trình phục hồi lại thành phần cơ bản của rừng (Phùng Ngọc Lan, 1986). Các kết quả nghiên cứu trên thế giới và Việt Nam 1. Kết quả nghiên cứu trên thế giới 1. Các kết quả nghiên cứu về tổ chức quản lý rừng phòng hộ Các chính sách Tổ chức, quản lý rừng phòng hộ 7 Phương thức Quản lý rừng cộng đồng (hay lâm nghiệp cộng đồng) xuất hiện đầu tiên ở Ấn Độ và dần dần biến thái thành các hình thức quản lý khác nhau như lâm nghiệp trang trại, lâm nghiệp xã hội (Nêpan, Thái Lan, Philippin,.

Nhằm khắc phục tình trạng khai thác rừng quá mức, các nhà khoa học cũng đã nghiên cứu và đề xuất các giải pháp nâng cao hiệu quả Quản lý rừng như: Các nhà lâm học Đức (Heyer, 1883) đã đề xuất nguyên tắc lợi dụng lâu bền đối với rừng thuần loài đồng tuổi (Dẫn theo Phùng Ngọc Lan, 1986). Theo báo cáo của Oli Krishna Prasad (1999), tại Khu bảo tồn Hoàng gia Chitwan ở Nepal, để quản lý rừng bền vững, cộng đồng dân cư vùng đệm được tham gia hợp tác với một số bên liên quan trong việc quản lý tài nguyên vùng đệm phục vụ cho du lịch. Lợi ích của cộng đồng khi tham gia. Quản lý tài nguyên là khoảng 30 - 50% thu được từ du lịch hằng năm sẽ được đầu tư trở lại cho các hoạt động phát triển kinh tế - xã hội của cộng đồng.

Các biện pháp quản lý rừng Ở Nam Phi tại vườn quốc gia Richtersveld việc nghiên cứu tìm ra phương thức hợp tác quản lý với cộng đồng dân cư dựa trên hương ước quản lý bảo vệ rừng, trong đó người dân cam kết bảo vệ đa dạng sinh học trên địa phận của mình còn chính quyền và Ban quản lý hỗ trợ người dân xây dựng cơ sở hạ tầng và cải thiện các điều kiện kinh tế xã hội khác đã đóng góp rất tích cực cho việc thực hiện quản lý rừng tại Vườn quốc (Ngô Đình Quế và cs, 2001). Một số nghiên cứu cho thấy các mối quan hệ truyền thống trong xã hội có vai trò quan trọng trong việc giải quyết những vấn đề về sở hữu, sử dụng tài nguyên. Thông qua các nghiên cứu và thực tiễn sản xuất, chính phủ các nước đã đưa ra các chương trình quan trọng như “Lâm nghiệp cộng đồng”, các chính sách quản lý tài nguyên thiên nhiên và đều chú trọng đến sự tham gia của người dân, sự phân cấp và chuyển giao trách nhiệm quản lý tài nguyên sang các cộng đồng địa phương và các nhóm sử dụng (Dẫn theo Nguyễn Văn Hùng, 2002). Như vậy, có thể thấy rằng người dân đóng một vai trò hết sức quan trọng trong sử dụng đất bền vững và là nhân tố quyết định tới việc quản lý bảo vệ, phục hồi rừng 8 phòng hộ.

Ở Trung Quốc, Chính phủ khuyến khích sự tham gia của người dân thông qua hệ thống hợp đồng quản lý đất (dẫn theo Vũ Long, 2002). Ngoài ra, thông qua các chính sách đất đai cũng đã giải quyết được vấn đề như thúc đẩy kinh tế, bình đẳng và công bằng xã hội, bảo vệ môi trường và sử dụng đất bền vững (dẫn theo Nguyễn Văn Hùng, 2002). Như vậy, sự hỗ trợ của nhà nước và các tổ chức, các chính sách về đất đai, dựa trên những mục tiêu củng cố vai trò của người dân địa phương, trong đó việc xác định rõ quyền sở hữu, sử dụng đất đai được coi như là cơ bản cho việc sử dụng đất hiệu quả, bền vững và bảo vệ tài nguyên. Sự tham gia của HGĐ trong phục hồi RPHĐN Trong những năm 1970 trở lại đây, nhiều nhà khoa học đã đi sâu nghiên cứu về quản lý tài nguyên thiên nhiên dựa vào cộng đồng.

Ở khu vực châu Á - Thái Bình Dương “nền lâm nghiệp cộng đồng” đã trở thành một chương trình quan trọng nhất về Lâm nghiệp được Chính phủ các nước thực hiện với sự hỗ trợ của các tổ chức quốc tế. Phần lớn các chính sách quản lý tài nguyên thiên nhiên đã được ban hành đều chú trọng đến sự tham gia của người dân, trong đó việc phân cấp và chuyển giao trách nhiệm quản lý tài nguyên từ các cơ quan thuộc Chính phủ sang các cộng đồng địa phương, các nhóm sử dụng và HGĐ được xem là một trong những việc làm quan trọng nhất. Việc thực hiện hình thức quản lý lâm nghiệp nhà nước đã không mang lại hiệu quả như mong muốn và hình thức quản lý rừng cộng đồng trở thành một hướng đi mới đầy triển vọng. Thực tế cho thấy, nơi nào mà vai trò làm chủ của người dân đối với rừng được khẳng định, có cơ chế hưởng lợi rõ ràng thì nơi đó rừng được giữ tốt và ngược lại.

Vai trò của HGĐ trong phục hồi rừng được khẳng định rõ ràng khi hầu hết các quốc gia trên thế giới hiện nay đều rất chú trọng tới giao rừng, bao gồm cả RPH cho các HGĐ bảo vệ, khai thác sử dụng và phát triển, có thể kể tới như: - Ở Thụy Điển 50% diện tích rừng và đất rừng được giao cho các HGĐ, cá nhân quản lý, sử dụng.