Triển vọng TP.HCM trở thành Trung tâm Tài chính Quốc tế: Phân tích cơ hội, thách thức và giải pháp

Luận văn kinh tế phân tích tiềm năng và đề xuất chiến lược để TP. Hồ Chí Minh trở thành trung tâm tài chính quốc tế. Khám phá các yếu tố thúc đẩy và cơ hội

• Tác giả: Thái Ngọc Châu
• Người hướng dẫn: TS. Trần Kim Cương
• Trường học: Đại học Kinh tế TP. Hồ Chí Minh
• Chuyên ngành: Tài chính – Ngân hàng (hướng ứng dụng)
• Đề tài: Triển vọng để Thành phố Hồ Chí Minh trở thành trung tâm tài chính quốc tế
• Loại tài liệu: Luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2019
• Địa điểm: Thành phố Hồ Chí Minh

Tóm tắt

I. Tổng quan về triển vọng TP

Thành phố Hồ Chí Minh là trung tâm kinh tế lớn nhất Việt Nam. Đô thị này đóng góp khoảng 23% GDP cả nước. Thành phố sở hữu vị trí chiến lược tại Đông Nam Á. Nơi đây tập trung nhiều tổ chức tài chính, ngân hàng lớn. Thị trường chứng khoán TP.HCM là sàn giao dịch chính của Việt Nam. Quy mô dân số hơn 10 triệu người tạo nguồn lực dồi dào. Thành phố thu hút mạnh mẽ vốn đầu tư nước ngoài. Nhiều tập đoàn đa quốc gia đặt trụ sở tại đây. Cơ sở hạ tầng đang được đầu tư nâng cấp liên tục. Hệ thống giao thông kết nối khu vực ngày càng hoàn thiện. Chính quyền thành phố đã đề xuất xây dựng trung tâm tài chính từ năm 2017. Đề án này nhận được sự ủng hộ từ Chính phủ. TP.HCM đặt mục tiêu trở thành trung tâm tài chính khu vực vào năm 2030. Đây là bước đệm quan trọng để tiến tới vị thế quốc tế. Nghiên cứu của Đại học Kinh tế TP.HCM năm 2019 đã phân tích sâu về triển vọng này.

1.1. Định nghĩa và phân loại Trung tâm Tài chính Quốc tế

Trung tâm Tài chính Quốc tế là đô thị tập trung các hoạt động tài chính xuyên quốc gia. Nơi đây diễn ra giao dịch ngoại hối, chứng khoán, bảo hiểm quy mô lớn. Theo phân loại quốc tế, có ba nhóm trung tâm chính. Nhóm đầu là trung tâm toàn cầu như New York, London. Nhóm hai là trung tâm khu vực như Singapore, Hong Kong. Nhóm ba là trung tâm chuyên biệt phục vụ thị trường ngách. Mỗi loại có vai trò và yêu cầu khác nhau. Trung tâm khu vực phù hợp với định hướng của TP.HCM hiện nay.

1.2. Vai trò của Trung tâm Tài chính trong phát triển kinh tế

Trung tâm tài chính đóng vai trò cầu nối giữa nguồn cung và cầu vốn. Nơi đây thu hút đầu tư quốc tế vào nền kinh tế trong nước. Các trung tâm tài chính tạo ra hàng triệu việc làm chất lượng cao. Họ thúc đẩy đổi mới sáng tạo trong ngành dịch vụ tài chính. Doanh thu từ phí dịch vụ tài chính rất lớn. Singapore thu về hàng tỷ đô-la mỗi năm từ ngành này. Trung tâm tài chính còn nâng tầm vị thế quốc gia trên trường quốc tế. TP.HCM có thể hưởng lợi tương tự nếu đạt được mục tiêu này.

II. Phân tích thách thức và vấn đề cốt lõi để TP

Nhiều thách thức lớn đang cản trở TP.HCM trên hành trình trở thành trung tâm tài chính quốc tế. Khung pháp lý còn thiếu minh bạch. Hệ thống kế toán kiểm toán chưa đạt chuẩn quốc tế. Năm 2018 có tới 397 trường hợp vi phạm công bố thông tin trên thị trường chứng khoán. Điều này ảnh hưởng nghiêm trọng đến niềm tin nhà đầu tư. Nguồn nhân lực tài chính chất lượng cao còn thiếu hụt. Cơ sở hạ tầng giao thông thường xuyên quá tải. Tình trạng ngập nước ảnh hưởng đến hoạt động kinh doanh. Chi phí giao dịch tài chính tại Việt Nam vẫn cao hơn các nước trong khu vực. Môi trường cạnh tranh chưa thực sự bình đẳng giữa doanh nghiệp nhà nước và tư nhân. Quyền hạn của chính quyền thành phố còn nhiều giới hạn. Nhiều chính sách tài chính phải chờ quyết định từ Trung ương. Đây là rào cản thể chế cần được tháo gỡ sớm.

2.1. Thực trạng năng lực cạnh tranh tài chính của TP.HCM

Theo đánh giá năng lực cạnh tranh cấp tỉnh PCI, TP.HCM xếp hạng khá cao. Tuy nhiên chỉ số này vẫn thấp hơn nhiều thành phố trong khu vực. Chất lượng thể chế kinh doanh còn nhiều bất cập. Thời gian xử lý thủ tục hành chính vẫn kéo dài. Doanh nghiệp phải đối mặt với nhiều khoản chi phí không chính thức. Thị trường tài chính Việt Nam chưa hội nhập sâu với quốc tế. Tỷ lệ nội địa hóa trong ngành tài chính còn thấp. Các sản phẩm tài chính phái sinh chưa phát triển mạnh.

2.2. Thách thức về hạ tầng và nguồn nhân lực

Hạ tầng giao thông TP.HCM đang chịu áp lực lớn từ tốc độ đô thị hóa. Hệ thống metro chưa hoàn thiện gây khó khăn cho kết nối. Tình trạng ngập nước ảnh hưởng đến các khu vực trung tâm tài chính. Nguồn nhân lực tài chính quốc tế còn khan hiếm. Chương trình đào tạo chưa đáp ứng nhu cầu thực tế thị trường. Tiếng Anh chuyên ngành tài chính chưa được giảng dạy rộng rãi. Lương bổng chưa đủ hấp dẫn để thu hút chuyên gia nước ngoài. Chất lượng cuộc sống cần cải thiện thêm để giữ chân nhân tài.

III. Giải pháp phát triển TP

Nhiều giải pháp đã được đề xuất để hiện thực hóa mục tiêu này. Thứ nhất, cần cải cách thể chế và khung pháp lý. Áp dụng chuẩn mực kế toán quốc tế IFRS là ưu tiên hàng đầu. Tăng cường minh bạch thông tin trên thị trường chứng khoán. Thứ hai, phát triển mạnh mẽ công nghệ tài chính Fintech. TP.HCM có tiềm năng trở thành trung tâm Fintech hàng đầu khu vực. Kết hợp doanh nghiệp tài chính với start-up công nghệ tạo lợi thế cạnh tranh. Thứ ba, quy hoạch khu trung tâm tài chính tập trung. Khu đô thị mới Thủ Thiêm là vị trí lý tưởng. Thứ tư, đào tạo nguồn nhân lực chất lượng cao. Xây dựng chương trình đào tạo 100% bằng tiếng Anh. Thứ năm, cải thiện hạ tầng giao thông và chống ngập. Cung cấp ưu đãi về nhà ở, y tế cho chuyên gia tài chính. Sự phối hợp giữa chính quyền thành phố và Trung ương là yếu tố quyết định.

3.1. Kiến nghị về thể chế và phát triển thị trường tài chính

Cần xây dựng khung pháp lý riêng cho trung tâm tài chính quốc tế. Ban hành cơ chế ưu đãi thuế đặc biệt cho tổ chức tài chính nước ngoài. Nâng cấp sàn giao dịch chứng khoán theo chuẩn quốc tế. Phát triển đa dạng sản phẩm tài chính phái sinh. Tăng cường giám sát thị trường để bảo vệ nhà đầu tư. Hoàn thiện hệ thống thanh toán bù trừ liên thông với ASEAN. Mở cửa thị trường bảo hiểm và ngân hàng theo cam kết WTO. Tạo hành lang pháp lý cho hoạt động Fintech và blockchain.

3.2. Ứng dụng công nghệ Fintech và chuyển đổi số

Công nghệ đã cách mạng hóa ngành tài chính toàn cầu. TP.HCM nên định hướng phát triển trung tâm tài chính công nghệ. Kết hợp doanh nghiệp tài chính truyền thống với start-up Fintech tiềm năng. Ứng dụng trí tuệ nhân tạo trong phân tích rủi ro và giao dịch. Phát triển thanh toán di động và ví điện tử quốc tế. Xây dựng sandbox pháp lý cho thử nghiệm sản phẩm Fintech mới. Thu hút đầu tư vào hạ tầng công nghệ tài chính. Đào tạo nhân lực chuyên sâu về blockchain, AI và dữ liệu lớn.

IV. Kết luận và triển vọng TP

TP.HCM sở hữu nhiều lợi thế để trở thành trung tâm tài chính quốc tế. Vị trí địa lý chiến lược là điểm mạnh lớn nhất. Quy mô kinh tế và dân số tạo nền tảng vững chắc. Thị trường chứng khoán đã có bước phát triển ấn tượng. Tuy nhiên, khoảng cách với Singapore hay Hong Kong vẫn còn xa. Thời gian dự kiến đạt mục tiêu khu vực là năm 2030. Mục tiêu quốc tế cần thêm thời gian dài hơn. Lộ trình thực hiện cần chia thành nhiều giai đoạn nhỏ. Giai đoạn đầu tập trung cải cách thể chế và hạ tầng. Giai đoạn hai phát triển nguồn nhân lực và công nghệ. Giai đoạn ba hội nhập sâu với thị trường tài chính khu vực. Thành công phụ thuộc vào quyết tâm chính trị và sự phối hợp hiệu quả. TP.HCM có thể học hỏi kinh nghiệm từ Thượng Hải và Singapore. Triển vọng khả quan nếu các giải pháp được triển khai đồng bộ và quyết liệt.

4.1. Lộ trình phát triển và bài học từ các trung tâm quốc tế

Thượng Hải mất gần 30 năm để trở thành trung tâm tài chính toàn cầu. Singapore cần 40 năm từ ngày độc lập để đạt vị thế hiện tại. TP.HCM nên học hỏi mô hình phát triển của hai thành phố này. Bài học quan trọng nhất là sự nhất quán trong chính sách phát triển. Cần có cơ quan chuyên trách điều phối hoạt động trung tâm tài chính. Xây dựng thương hiệu quốc gia cho trung tâm tài chính là cần thiết. Hợp tác quốc tế và thu hút đầu tư chiến lược đóng vai trò then chốt. Lộ trình nên kéo dài 15-20 năm với các mốc đánh giá rõ ràng.

4.2. Tác động kinh tế xã hội khi thành công xây dựng TTCQT

Thành công xây dựng trung tâm tài chính mang lại lợi ích kinh tế to lớn. Thu hút vốn đầu tư nước ngoài tăng gấp nhiều lần. Tạo ra hàng trăm nghìn việc làm chất lượng cao. Thu ngân sách từ phí dịch vụ tài chính tăng đáng kể. Vị thế quốc tế của Việt Nam được nâng cao rõ rệt. Doanh nghiệp trong nước tiếp cận nguồn vốn rẻ hơn. Ngành du lịch và bất động sản được hưởng lợi gián tiếp. Tuy nhiên cần kiểm soát rủi ro bong bóng tài chính và bất bình đẳng xã hội.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG 1 KHUNG PHÂN TÍCH VỀ TRUNG TÂM TÀI CHÍNH QUỐC TẾ 1. Khung lý thuyết về Trung tâm Tài chính Quốc tế 1. Lý thuyết về Trung tâm Tài chính Quốc tế Khái niệm về một Trung tâm Tài chính Quốc tế (International Financial Center) thường được giải thích theo nhiều cách khác nhau. Ở đây, tác giả xin trình bày một vài khái niệm về Trung tâm Tài chính Quốc tế được sử dụng trong các luận văn nghiên cứu trước đây.

Kindleberger (1974) cho rằng “ Một IFC là rất cần thiết không chỉ giúp cân bằng thông qua thời gian tiết kiệm và đầu tư của các tổ chức, cá nhân và giúp chuyển vốn từ những người tiết kiệm tới những người đầu tư, mà còn giúp thực hiện thanh toán và chuyển tiền giữa các nơi. Các ngân hàng và các Trung tâm Tài chính thực hiện thực hiện chức năng thanh toán và các chức năng khác như cho vay… Những chức năng chuyên biệt của thanh toán quốc tế, cho vay hoặc vay nước ngoài thì được thực hiện hiệu quả nhất tại một nơi Trung tâm, mà Trung tâm này là nơi chuyên về thanh toán giữa các vùng trong nước.” Ông ấy không đề cập đến ảnh hưởng của vị trí địa lý, mà cho rằng, “ Một IFC cung cấp chức năng với chuyên môn cao về cho vay ở nước ngoài, phục vụ như cơ quan thanh toán giữa các quốc gia. Các định chế như ngân hàng, nhà môi giới, đại lý, những những tổ chức tài chính thành lập chi nhánh ở các trung tâm như vậy.” Ông ấy cũng không đề cập đến khả năng của mạng lưới máy tính và đó được xem như là định nghĩa của ông về một IFC. Dựa trên nghiên cứu của Kindleberger (1974), đã có nhiều nghiên cứu thực nghiệm về Trung tâm Tài chính Quốc tế.

Thuật ngữ Trung tâm Tài chính Quốc tế (International Financial Center), viết tắt là IFC đã được một số nhà nghiên cứu sử dụng trước đây, như Johnson (1976), Heenan (1977), Reed (1981), Gorostiaga (1984), Jones (1992) và Cassis (2016) cho rằng Trung tâm Tài chính Quốc tế (IFC) là một trung tâm mà tại đó diễn ra một lượng giao dịch tài chính với khối lượng và sự đa dạng đáng kể. 7 Johnson (1976), cho rằng “Có sự phân biệt giữa các Trung tâm Tài chính Quốc tế như London, NewYork với các Trung tâm Tài chính Khu vực như Hồng Kong, Singapore, Panama. Các Trung tâm Tài chính Khu vực có được vai trò từ sự kết hợp gần gũi về địa lý với các quốc gia mà khách hàng hoạt động và sự an toàn và dễ dàng hoạt động của các công ty con, chi nhánh và đại lý của các ngân hàng nước ngoài có trụ sở chính nằm trong IFC chứ không phải tạo ra khách hàng ở các khu vực khác thông qua quy mô quốc gia và sức mạnh quốc tế của chính họ và năng lực của các ngân hàng quốc gia của chính họ trong kinh doanh tài chính quốc tế. Họ chủ yếu là nơi đặt trụ sở cho các tổ chức tài chính nước ngoài thấy thuận tiện khi đặt văn phòng ở đó, thu hút các doanh nghiệp tài chính nước ngoài thành lập các công ty con để có thể hoạt động hiệu quả.” Trong đó, (Reed, 1981) cho rằng: “Các Trung tâm Tài chính Quốc tế có sự tập trung hóa: Những đô thị và thành phố có các tổ chức tài chính, dịch vụ tập trung có khả năng làm giảm lượng giao dịch và vốn qua các dịch vụ tài chính và vốn giữa nền kinh tế trong quốc gia của họ và các quốc gia khác.

Một IFC sẽ được coi là có các sàn giao dịch chứng khoán lớn, thị trường vốn, tổ chức tài chính và là nơi đặt trụ sở chính của các ngân hàng trung ương, các cơ quan quản lý.” (Cassis & Bussiere, 2005) định nghĩa rằng: “ Một Trung tâm Tài chính Quốc tế là một nhóm các nhà cung cấp dịch vụ tài chính phục vụ các yêu cầu của một khu vực, một lục địa, hoặc, hơn hết, trên toàn thế giới, hoặc là một địa điểm trung tâm nơi các giao dịch tài chính của một khu vực được điều phối và rõ ràng. Phân loại các Trung tâm Tài chính Quốc tế Có nhiều cách tiếp cận về việc phân loại các IFC trên thế giới đã được sử dụng trong các nghiên cứu trước đây, cụ thể là: Johnson (1976) đã phân biệt sự khác biệt giữa “Trung tâm Tài chính Khu vực (Regional Financial Center) RFC là Trung tâm có vai trò quan trọng bởi vị trí địa lý của họ gần so với các khách hàng của Trung tâm Tài chính và sự thuận lợi và hoạt động dễ dàng của các chi nhánh Ngân hàng nước ngoài tại Trung tâm Tài chính này” so với “Trung tâm Tài chính Toàn cầu (Global Financial Center) mà có vai trò như là nơi thu hút các tổ chức tài chính, các ngân hàng, công ty bảo hiểm cho một bộ phận khách hàng đáng kể trên thế giới.” 8 Gorostiaga (1984) đã cố gắng phân loại IFC bằng cách sử dụng các mô hình thuộc địa của quốc gia. “Một mặt, các IFC truyền thống như London, New York, Frankfurt, Zurich, v.là những IFC đã phát triển trên cơ sở vốn trong nước từ các khoản tiết kiệm địa phương và tiền phát sinh từ thương mại quốc tế. Các IFC này đóng vai trò là ngân hàng cho các nước thuộc địa của họ và là nơi ký gửi của các khoản cần gửi của các quốc gia phụ thuộc tại các thành phố lớn này.

Mặt khác, các IFC sau này như Hồng Kông, Bahamas, Bahrain, Panama và Singapore có nguồn gốc gần hơn và thường được đặt tại các quốc gia mới nổi. Họ thiếu tự chủ tài chính, và thường là phần mở rộng của các trung tâm truyền thống, nhưng hoạt động ở các múi giờ khác nhau.” Theo Reed (1981), “Các Trung tâm Tài chính Quốc gia là những trung tâm tăng cường đáng kể cơ sở hạ tầng tài chính và khả năng của họ bằng cách thu hút các tổ chức tài chính, nhưng thường không phải là trụ sở của các ngân hàng hoạt động quốc tế lớn. So với các Trung tâm Tài chính Quốc gia, các Trung tâm Tài chính Quốc tế có số lượng ngân hàng nước ngoài tương đối lớn hơn và nhiều nơi là trụ sở của các ngân hàng lớn hoạt động quốc tế. Các trung tâm vượt khỏi tầm cỡ quốc gia là ưu việt hơn trong tài chính, truyền thông và quản lý.

Đó là những nơi quản lý số lượng lớn tài sản và nợ phải trả, hợp tác chặt chẽ với số lượng lớn các tập đoàn công nghiệp lớn, và thu hút và tạo ra thông tin và ý tưởng, cuối cùng thiết lập các quy tắc hoạt động và tổ chức chi phối các hoạt động quốc tế.” Một cách tiếp cận khác để phân loại là tập trung vào các chức năng do IFC cung cấp. Park (1989) đã phân loại các IFC tùy theo việc họ hành động chủ yếu như một nguồn chính hoặc là điểm đặt của các loại quỹ, ông phân biệt như sau: Các Trung tâm Tài chính Quốc tế chính (primary centers) (ví dụ: Luân Đôn, New York và Tokyo) có liên quan đến việc thu thập và phân phối tiền trên toàn thế giới. Các Trung tâm Tài trợ (funding centers) (ví dụ: Bangkok, Brussels, Seoul và Singapore) cung cấp dịch vụ trung gian tài chính hướng nội hơn. Các Trung tâm Thu thập (collection centers) (ví dụ: Amsterdam, Jakarta và Kuala Lumpur) cung cấp dịch vụ trung gian tài chính bên ngoài.

9 Các Trung tâm đặt vị trí (booking centers) (ví dụ, Quần đảo Bahamas và Cayman) tạo điều kiện thuận lợi cho việc thu thập và phân phối tiền của người không cư trú. Nghiên cứu của (Tansu Yıldırım và Andrew Mullineux, 2015) đối với thành phố Istanbul, Thổ Nhĩ Kỳ sử dụng phân loại các IFC như sau: Trung tâm Tài chính toàn cầu (Global International Financial Center): London và NewYork được coi là những GIFC duy nhất, với truyền thống lâu đời, lãnh đạo và vô cùng quan trọng trong các hoạt động cho vay ngân hàng xuyên quốc gia, giao dịch chứng khoán quốc tế, phát hành trái phiếu quốc tế, giao dịch ngoại hối, giao dịch phái sinh hàng đầu toàn cầu. Đây là các Trung tâm có vai trò kết nối các tổ chức tài chính với các khách hàng trên toàn cầu, với sự tập trung vốn và tài chính khổng lồ, sự hiệu quả và an toàn ở mức cao nhất. Trung tâm Tài chính khu vực (Regional International Financial Center): Theo (Johnson, 1976) thì RIFC phân biệt với GIFC bởi Trung tâm Tài Chính Khu vực xuất phát từ vai trò của nó có vị trí địa lý gần với các khách hàng ở các Quốc gia khác mà hợp tác với nó.

Số lượng và tổ chức tin tưởng đầu tư vào các Trung tâm này có xu hướng ngày càng tăng ở mức độ khu vực và Quốc tế. Nhóm thứ ba không phải là Trung tâm Tài chính toàn cầu cũng như khu vực, nhóm này chỉ bao gồm các khu vực kinh tế đô thị ở các quốc gia. Vai trò của Trung tâm Tài chính Quốc tế Bằng việc tiếp cận nguồn thông tin từ Ngân hàng Nhà nước, tác giả xin đúc kết vai trò của Trung tâm Tài chính Quốc tế là vô cùng quan trọng không chỉ đối với ngành tài chính mà còn đối với nền kinh tế quốc gia, cụ thể là: Đối với ngành tài chính: Việc tập trung các định chế tài chính tại một chỗ sẽ giúp cho việc tiếp cận thông tin được dễ dàng và các tổ chức có thể có được thông tin đa dạng, chất lượng, mà các thông tin được xem là vô cùng quan trọng nhất trong tài chính, do đó sẽ tăng thêm năng lực cạnh tranh đối với các tổ chức có thể khai thác các thông tin ấy. Các Trung tâm Tài chính Quốc tế thường sẽ là nơi thu hút được nguồn nhân lực chất lượng cao đến làm việc.

Chính điều này sẽ làm giảm bớt chi phí đào tạo 10 chất lượng cao, chi phí tuyển dụng, làm tăng năng lực cạnh tranh và hiệu quả hoạt động của các công ty trong khu vực Trung tâm Tài chính. Tuy việc phát triển công nghệ thông tin đến thời điểm hiện tại đã phát triển rất cao, nhưng việc gặp gỡ và làm việc với nhau trực tiếp vẫn giữ một vị trí rất quan trọng vì khi gặp gỡ và tiếp xúc thì mối quan hệ giữa các tổ chức, các cá nhân trong lĩnh vực tài chính sẽ trở nên sâu sắc hơn. Các tổ chức trong lĩnh vực tài chính rất đa dạng như Ngân hàng, công ty bảo hiểm, quỹ đầu tư, công ty chứng khoán,. cùng với đó là vô vàn dịch vụ như thanh toán, cho vay, tư vấn thuế, tư vấn luật, chứng khoán, kế toán, kiểm toán, ngoại hối,… Những dịch vụ này đòi hỏi rất nhiều thời gian làm việc trực tiếp giữa khách hàng và các tổ chức.