CHƯƠNG I: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ KẾ TOÁN KẾT QUẢ KINH DOANH TRONG DOANH NGHIỆP 1. Một số lý thuyết về kế toán kết quả kinh doanh trong doanh nghiệp thương mại 1. Một số khái niệm cơ bản Nhóm khái niệm về kết quả kinh doanh Kết quả kinh doanh là phần chênh lệch giữa doanh thu, thu nhập và chi phí của doanh nghiệp sau một kỳ hoạt động kinh doanh nhất định. Kết quả kinh doanh là lãi nếu doanh thu lớn hơn chi phí và ngược lại kết quả kinh doanh là lỗ nếu doanh thu nhỏ hơn chi phí.
( Giáo trình kế toán tài chính, Đại học Thương Mại, NXB Thống kê, chủ biên: TS.Nguyễn Tuấn Duy và TS. Kết quả kinh doanh là kết quả cuối cùng về các hoạt động của doanh nghiệp trong một thời kỳ kế toán nhất định, là biều hiện bằng tiền phần chênh lệch giữa tổng doanh thu và tổng chi phí của hoạt động kinh tế được thực hiện, mà trong đó các khoản mục chi phí được phân loại theo mối quan hệ với mức độ hoạt động (bao gồm biến phí là những chi phí thay đổi về tổng số, tỷ lệ với sự thay đổi về mực độ hoạt động kinh doanh trong kỳ, và định phí là những khoản phí không thay đổi về tổng số khi mức hoạt động thay đổi trong phạm vị phù hợp). (Giáo trình kế toán quản trị, Đại học Thương Mại, NXB Thống kê, chủ biên: TS. Đặng Thị Hòa, 2006) Kết quả kinh doanh: là số chênh lệch gữa doanh thu thuần về bán hàng và doanh thu tài chính với giá vốn hàng bán, chi phí bán hàng, chi phí quản lý doanh nghiệp và chi phí tài chính.
(Kế toán doanh nghiệp. Học viện Tài Chính, NXB Thống kê, 2004) Kết quả hoạt động khác: Là kết quả từ các nghiệp vụ phát sinh không thường xuyên hoặc doanh nghiệp không dự kiến trước được như: thanh lý, nhượng bán TSCĐ, tài sản tổn thất,… ( Giáo trình kế toán tài chính doanh nghiệp thương mại, Đại học Thương Mại, NXB Thống kê, 2006). Nhóm khái niệm về doanh thu, thu nhập Doanh thu: Là tổng giá trị các lợi ích kinh tế doanh nghiệp thu được trong một kỳ kế toán, phát sinh từ các hoạt động sản xuất, kinh doanh thông thường của doanh nghiệp góp phần làm tăng vốn chủ sở hữu. (Bộ tài chính, Hệ thống chuẩn mực kế toán iệt Nam, NXB Thống kê,2006) SVTH: Phạm Thị Loan 5 Lớp: K17D_SB Khóa luận tốt nghiệp GVHD: TS.
Nguyễn Thị Hồng Lam Doanh thu bán hàng và cung cấp dịch vụ: Là toàn bộ số tiền thu được, hoặc sẽ thu được từ hoạt động, từ các giao dịch và nghiệp vụ phát sinh doanh thu như bán sản phẩm, cung cấp dịch vụ cho khách hàng bao gồm cả các khoản phụ thu và phí thu thêm ngoài giá bán (nếu có) (Kế toán tài chính doanh nghiệp thương mại, Đại học Thương Mại, Nhà xuất bản thổng kê, 2006) Doanh thu thuần về bán hàng và cung cấp dịch vụ: là phần còn lại của doanh nghiệp sau khi đã trừ đi các khoản giảm trừ (chiết khấu thương mại, giảm giá hàng bán, hàng bán bị trả lại, thuế tiêu thụ đặc biệt, thuế xuất khẩu, thuế GTGT của doanh nghiệp theo phương pháp trực tiếp) trong kỳ kế toán, là căn cứ tính kết quả hoạt động kinh doanh của doanh nghiệp ( Bộ tài chính, Chế độ kế toán doanh nghiệp, NXB lao động xã hội, 2007, trang 626). Doanh thu hoạt động tài chính: Phản ánh doanh thu tiền lãi, tiền bản quyền, cổ tức lợi nhuận được chia và doanh thu hoạt động tài chính khác của doanh nghiệp. Thu nhập khác: là những khoản góp phần làm tăng vốn chủ sở hữu từ hoạt động ngoài các hoạt động tạo nên doanh thu. Các khoản giảm trừ doanh thu gồm: - Chiết khấu thương mại: Là khoản doanh nghiệp bán giảm giá niêm yết cho khách hàng mua với khối lượng lớn.
(VAS 14) - Giảm giá hàng bán: Là khoản giảm trừ cho người mua do hàng hóa kém phẩm chất, sai quy cách hoặc lạc hậu thị hiếu. (VAS 14) - Hàng bán bị trả lại: Là khối lượng hàng bán đã xác định là tiêu thụ bị khách hàng trả lại và từ chối thanh toán. (VAS 14) Thu nhập khác: là những khoản góp phần tăng vốn chủ sở hữu từ hoạt động ngoài các hoạt động tạo ra doanh thu. SVTH: Phạm Thị Loan 6 Lớp: K17D_SB Khóa luận tốt nghiệp GVHD: TS.
Nguyễn Thị Hồng Lam Giá vốn hàng bán: Phản ánh trị giá vốn của sản phẩm, hàng hóa, dịch vụ, bất động sản đầu tư, giá thành của các sản phẩm xây lắp bán trong kỳ. Chi phí bán hàng: là chi phí thực tế phát sinh trong quá trình bán sản phẩm, hàng hóa và cung cấp dịch vụ ( Bộ tài chính, Chế độ kế toán doanh nghiệp nhỏ và vừa, NXB Thống kê, 2006, trang 366). Chi phí quản lý doanh nghiệp: là những chi phí hành chính và những chi phía quản lý chung của toàn doanh nghiệp ( Bộ tài chính, Chế độ kế toán doanh nghiệp nhỏ và vừa, NXB Thống kê, 2006, trang 366). Chi phí tài chính: Phản ánh những khoản chi phí hoạt động tài chính bao gồm: các khoản chi phí hoặc các khoản lỗ liên quan đến hoạt động đầu tư tài chính, chi phí cho vay và đi vay vốn, chi phí góp vốn liên doanh liên kết, chi phí giao dịch bán chứng khoán, lỗ tỷ giá hối đoái… (Bộ tài chính, Chế độ kế toán doanh nghiệp nhỏ và vừa, NXB Thống kê, 2006, trang 358).
Chi phí khác: Là các chi phí ngoài các chi phí sản xuất, kinh doanh phát sinh trong quá trình hoạt động kinh doanh thông thường của doanh nghiệp, như: chi phí về thanh lý, nhượng bán TSCĐ, các khoản tiền do khách hàng vi phạm hợp đồng… (VAS 01- Hệ thống chuẩn mực kế toán Việt Nam, Bộ tài chính, NXB Thống kê, 2006, trang 128). Khái niệm về Thuế thu nhập doanh nghiệp Thuế thu nhập doanh nghiệp: Bao gồm toàn bộ số thuế thu nhập tính trên thu nhập chịu thuế thu nhập doanh nghiệp, kể cả các khoản thu nhập nhận được từ hoạt động sản xuất, kinh doanh hàng hóa, dịch vụ tại nước ngoài mà Việt Nam chưa ký Hiệp định về tránh đánh thuế hai lần. Thuế thu nhập doanh nghiệp bao gồm cả các loại thuế liên quan khác được khấu trừ tại nguồn đối với các tổ chức, các nhân nước ngoài hoạt động tại Việt Nam không có cơ sở thường trú tại Việt Nam được thanh toán bởi công ty liên doanh, liên kết hay công ty con tính trên khoản phân phối cổ tức, lợi nhuận (nếu có); hoặc thanh toán dịch vụ cung cấp cho đối tác cung cấp dịch vụ nước ngoài theo quy định của Luật thuế thu nhập doanh nghiệp hiện hành. (VAS17-Hệ thống chuẩn mực kế toán Việt Nam, Bộ Tài Chính, NXB Thống kê, 2006, trang 238) SVTH: Phạm Thị Loan 7 Lớp: K17D_SB Khóa luận tốt nghiệp GVHD: TS.
Nguyễn Thị Hồng Lam Chi phí thuế TNDN: Là số thuế TNDN phải nộp được tính trên thu nhập chịu thuế trong năm và thuế suất thuế TNDN hiện hành … (Bộ tài chính, Chế độ kế toán doanh nghiệp nhỏ và vừa, NXB Thống kê, 2006, trang 382).2 Nội dung và phương pháp xác định kết quả kinh doanh Kết quả kinh doanh trước thuế: Trong doanh nghiệp kết quả kinh doanh gồm kết quả hoạt động kinh doanh và kết quả hoạt động khác. Kết quả hoạt động kinh doanh: Là kết quả từ các hoạt động sản xuất kinh doanh, cung cấp dịch vụ và hoạt động tài chính của doanh nghiệp góp phần làm tăng vốn chủ sở hữu, được xác định theo công thức sau: Chi phí Kết quả hoạt Lợi nhuận gộp về Doanh thu Chi phí quản lý động kinh = bán hàng và cung + hoạt động - tài - kinh doanh cấp dịch vụ tài chính chính doanh Trong đó: Lợi nhuận gộp về bán Doanh thu thuần về bán Giá vốn hàng = - hàng và cung cấp dịch vụ hàng và cung cấp dich vụ bán Tổng Doanh Doanh thu Chiết Giảm Thuế TTĐB, doanh thu thu thuần về bán khấu giá XK, GTGT = bán hàng - - - hàng - hàng & cung thương hàng theo PP trực &cung bán bị cấp DV mại bán tiếp phải nộp cấp DV trả lại Kết quả hoạt động khác được xác định như sau: Kết quả hoạt động = Thu nhập khác - Chi phí khác khác => KQKD trước Kết quả hoạt động Kết quả hoạt = + thuế TNDN kinh doanh động khác SVTH: Phạm Thị Loan 8 Lớp: K17D_SB Khóa luận tốt nghiệp GVHD: TS. Nguyễn Thị Hồng Lam Thuế thu nhập doanh nghiệp: Chi phí thuế TNDN là số thuế phải nộp (hoặc được thu hồi) tính trên thu nhập chịu thuế và thuế suất thuế TNDN của năm hiện hành. Thuế TNDN phải nộp = Thu nhập chịu thuế * Thuế suất thuế TNDN Trong đó: - Thu nhập chịu thuế: Là thu nhập chịu thuế thu nhập doanh nghiệp của một kỳ, được xác định theo quy định của Luật thuế thu nhập doanh nghiệp hiện hành và là cơ sở để tính thuế thu nhập doanh nghiệp phải nộp (hoặc được thu hồi).
- Thuế suất thuế TNDN: Tùy vào loại hình doanh nghiệp và ngành kinh doanh mà Nhà nước có các mức thuế suất khác nhau. Kết quả kinh doanh sau thuế: Kết quả kinh doanh sau thuế là kết quả cuối cùng doanh nghiệp sử dụng để phân phối lợi nhuận được xác định theo công thức sau: KQKD sau KQKD trước = - Chi phí thuế TNDN thuế TNDN thuế TNDN 1.3 Yêu cầu, nhiệm vụ của kế toán Yêu cầu quản lý kết quả kinh doanh: Kết quả kinh doanh là một chỉ tiêu kinh tế vô cùng quan trọng. Đó là chìa khóa để giải quyết mọi vấn đề trong doanh nghiệp. Chính điều đó đòi hỏi mỗi doanh nghiệp phải tổ chức công tác quản lý kết quả kinh doanh sao cho phù hợp và mang lại hiệu quả kinh tế cao nhất.
Muốn công tác quản lý kết quả kinh doanh đạt kết quả cao trước hết ta phải quản lý tốt doanh thu và chi phí. Quản lý có hiệu quả doanh thu bán hàng và các khoản thu nhập khác đòi hỏi kế toán phải thường xuyên theo dõi và phản ánh một cách kịp thời các nghiệp vụ kinh tế phát sinh liên quan đến doanh thu, sử dụng đúng đắn chứng từ, tổ chức theo dõi hạch toán trên sổ sách một cách hợp lý và khoa học từ đó giúp nhà quản lý có thể nắm bắt được bản chất của từng nghiệp vụ kinh tế. Quản lý tốt chi phí kinh doanh phát sinh trong doanh nghiệp cũng là một yêu cầu cần thiết. Kế toán kết quả kinh doanh không chỉ dừng lại ở việc cung cấp thông tin mà còn giúp các nhà quản lý doanh nghiệp trong việc quản lý chi phí đặc biệt là chi phí quản lý doanh nghiệp.