CHƯƠNG I: LÝ LUẬN CHUNG VỀ KẾ TOÁN THANH TOÁN VỚI NGƯỜI LAO ĐỘNG TRONG CÁC DOANH NGHIỆP 1.1 Một số lý luận cơ bản về các khoản thanh toán với người lao động 1.1 Một số khái niệm cơ bản 1.1 Khái niệm về tiền lương Tiền lương ( tiền công ) chính là số tiền thù lao mà người sử dụng lao động phải trả cho người lao động theo số lượng và chất lượng lao động mà họ đóng góp để tái sản xuất sức lao động, bù đắp hao phí lao động của họ trong quá trình sản xuất kinh doanh. (Giáo trình Kế toán Tài chính- Học viện Tài Chính - Chủ biên : GS.TS Ngô Thế Chi; TS Trương Thị Thủy, NXB Tài Chính 2008 ) Tiền lương (tiền công) là số tiền mà chủ doanh nghiệp trả cho người lao động căn cứ vào khối lượng, tính chất và chất lượng lao động của từng người sau thời gian làm việc. Tiền lương (tiền công ) là những khoản thu nhập chủ yếu dùng để bù đắp những hao phí về thời gian, về sức lực, về trí tuệ và tích lũy cho người lao động trong quá trình làm việc tại doanh nghiệp ( Giáo trình Kế toán tài chính – Trường Đại học Thương Mại – Tác giả Trần Xuân Nam) Hiện nay có nhiều quan niệm khác nhau về tiền lương, song quan niệm thống nhất đều coi sức lao động là hàng hóa. Mặc dù trước đây không được công nhận chính thức, thị trường sức lao động đã được hình thành từ lâu ở nước ta và hiện nay vẫn đang tồn tại khá phổ biến ở nhiều vùng đất nước.
Sức lao động là một trong các yếu tố cơ bản của quá trình sản xuất nên tiền lương, tiền công là vốn đầu tư ứng trước quan trọng nhất, là giá cả sức lao động. Vì vậy, việc trả công lao động được tính toán một cách chi tiết trong hạch toán kinh doanh của các đơn vị cơ sở thuộc mọi thành phần kinh tế. Để xác định tiền lương hợp lý cần tìm ra cơ sở để đi đúng, tính đủ giá trị của sức lao động. Người lao động sau khi bỏ ra sức lao động, tạo ra sản phẩm thì được một số tiền công nhất định.
Vậy có thể coi sức lao động là một loại hàng hóa, một loại hàng hóa đặc biệt. Tiền lương chính là giá cả hàng hóa đặc biệt – hàng hóa sức lao động. Vì vậy, về bản chất tiền công, tiền lương là giá cả của hàng hóa sức lao động, là động lực quyết định hành vi cung ứng lao động. Tiền lương là một phạm trù của kinh tế hàng hóa và chịu sự chi phối của các quy luật kinh tế khách quan.
SVTH: Hoàng Thị Mỹ Hạnh 6 Lớp: K48D1 Khóa luận tốt nghiệp GVHD: ThS. Nguyễn Hồng Nga 1. Nhóm khái niệm các khoản trích theo lương Ngoài tiền lương thì người lao động còn được hưởng một số trợ cấp, phúc lợi khác như Bảo hiểm xã hội ( BHXH), Bảo hiểm y tế ( BHYT), Bảo hiểm thất nghiệp (BHTN), kinh phí công đoàn (KPCĐ). Bảo hiểm xã hội : BHXH là sự bảo đảm thay thế hoặc bù đắp một phần thu nhập của người lao động khi họ bị giảm hoặc mất thu nhập do ốm đau, thai sản, tai nạn lao động, bệnh nghề nghiệp, thất nghiệp, hết tuổi lao động hoặc chết, trên cơ sở đóng vào quỹ BHXH" (Điều 3 luật BHXH 2014 ).
Quỹ bảo hiểm xã hội để dành chi trả việc quản lý và các chế độ trợ cấp được hình thành từ đóng góp của người lao động, chủ sử dụng lao động cộng với nguồn hỗ trợ của Nhà nước. Quỹ BHXH được nhà nước bảo hộ để tồn tại và phát triển. Mục đích chính của các chế độ BHXH là trợ cấp vật chất cho người bảo hiểm khi gặp rủi ro đã được quy định trong luật. Bảo hiểm y tế: BHYT là hình thức bảo hiểm được áp dụng trong lĩnh vực chăm sóc sức khỏe, không vì mục đích lợi nhuận, do Nhà nước tổ chức thực hiện và các đối tuowngjh có trách nhiệm tham gia theo quy định của pháp luật ( Điều 2 luật BHYT 2014) Quỹ bảo hiểm y tế là quỹ tài chính được hình thành từ nguồn đóng bảo hiểm y tế và các nguồn thu hợp pháp khác, được sử dụng để chi trả chi phí khám bệnh, chữa bệnh cho người tham gia bảo hiểm y tế, chi phí quản lý bộ máy của tổ chức bảo hiểm y tế và những khoản chi phí hợp pháp khác liên quan đến bảo hiểm y tế.
Bảo hiểm thất nghiệp : BHTN được hiểu là biện pháp để giải quyết tình trạng thất nghiệp, nhằm trợ giúp kịp thời cho những người thất nghiệp trong thời gian chưa tìm được việc làm và tạo cơ hội cho họ học nghề, tìm kiếm công việc mới. Kinh phí công đoàn: KPCĐ là khoản tiền để duy trì để hoạt động các tổ chức công đoàn đơn vị và công đoàn cấp trên. Các tổ chức này hoạt động nhằm bảo vệ quyền lợi và nâng cao đời sống của người lao động. SVTH: Hoàng Thị Mỹ Hạnh 7 Lớp: K48D1 Khóa luận tốt nghiệp GVHD: ThS.
Nguyễn Hồng Nga Bảng 1.1 Tỷ lệ trích nộp các khoản trích nộp theo lương 2016 Loại Bảo hiểm tham gia Doanh nghiệp (%) Người lao động (%) Cộng Bảo hiểm xã hội 18 8 26 Bảo hiểm y tế 3 1.5 Bảo hiểm thất nghiệp 1 1 2 Kinh phí công đoàn 2 2 Cộng 24 10.3 Các khái niệm có liên quan Phụ cấp lương : Phụ cấp lương là khoản tiền bù đắp các yếu tố về điều kiện lao động, tính chất phức tạp công việc, điều kiện sinh hoạt, mức độ thu hút lao động chưa được tính đến hoặc tính chưa đầy đủ trong mức lương theo công việc hoặc chức danh của thang lương, bảng lương, cụ thể: - Bù đắp yếu tố điều kiện lao động, bao gồm công việc có yếu tố nặng nhọc, độc hại, nguy hiểm hoặc đặc biệt nặng nhọc, độc hại, nguy hiểm. - Bù đắp yếu tố tính chất phức tạp công việc, như công việc đòi hỏi thời gian đào tạo, trình độ chuyên môn, nghiệp vụ, trách nhiệm cao, có ảnh hưởng đến các công việc khác, yêu cầu về thâm niên và kinh nghiệm, kỹ năng làm việc, giao tiếp, sự phối hợp trong quá trình làm việc của người lao động. - Bù đắp các yếu tố điều kiện sinh hoạt, như công việc thực hiện ở vùng xa xôi, hẻo lánh, có nhiều khó khăn và khí hậu khắc nghiệt, vùng có giá cả sinh hoạt đắt đỏ, khó khăn về nhà ở, công việc người lao động phải thường xuyên thay đổi địa điểm làm việc, nơi ở và các yếu tố khác làm cho điều kiện sinh hoạt của người lao động không thuận lợi khi thực hiện công việc. - Bù đắp các yếu tố để thu hút lao động, như khuyến khích người lao động đến làm việc ở vùng kinh tế mới, thị trường mới mở; nghề, công việc kém hấp dẫn, cung ứng của thị trường lao động còn hạn chế; khuyến khích người lao động làm việc có năng suất lao động, chất lượng công việc cao hơn hoặc đáp ứng tiến độ công việc được giao.
(Thông tư 23/2015/TT-BLĐTBXH) SVTH: Hoàng Thị Mỹ Hạnh 8 Lớp: K48D1 Khóa luận tốt nghiệp GVHD: ThS. Nguyễn Hồng Nga Tiền thưởng : Tiền thưởng là những khoản thu nhập ngoài lương mà doanh nghiệp trả cho người lao động do hoàn thành tốt hoặc có những thành tích xuất sắc trong khi thực hiện các nhiệm vụ được giao, mang lại hiệu quả thực tế cho doanh nghiệp. ( Giáo trình Kế toán tài chính- Trường Đại học Thương Mại – Tác giả Trần Văn Nam) Có các loại tiền thuởng: - Tiền thưởng mang tính chất lương: là các khoản tiền thưởng gắn với số lượng, chất lượng của người lao động như thưởng tiết kiệm chi phí, thưởng nâng cao năng suất lao động, thưởng cải tiến sáng tạo, kỹ thuật… Các khoản tiền này thường được tính vào chi phí sản xuất kinh doanh. - Tiền thưởng không mang tính chất tiền lương: các khoản tiền này không mang tính chất thường xuyên như thưởng hoàn thành kế hoạch năm, các khoản tiền này thường lấy từ quỹ khen thưởng của doanh nghiệp.
Ngoài các chế độ và hình thức thưởng như trên, các doanh nghiệp còn có thể thực hiện các hình thức khác, tuỳ theo các điều kiện và yêu cầu thực tế của hoạt động sản xuất kinh doanh. Trên cơ sở tiêu chuẩn kỹ thuật mà người lao động có thể được bố trí làm việc theo đúng yêu cầu công việc phù hợp với khả năng lao động. Qua đó người lao động được trả lương theo đúng chất lượng công việc. Ba yếu tố : Thang lương mức lương, tiêu chuẩn cấp bậc kỹ thuật có mối quan hệ chặt chẽ với nhau.
Mỗi yếu tố có tác dụng riêng đối với công việc xác định chất lượng lao động của công nhân. Nó là những yếu tố quan trọng để vận dụng trả lương cho các loại lao động. Thuế thu nhập cá nhân: Thuế thu nhập cá nhân là một loại thuế đánh trực tiếp vào tổng thu nhập của cá nhân theo tỷ lệ nhất định, tùy theo mức tổng thu nhập của cá nhân. Ở nước ta hiện nay, thu nhập của các tầng lớp nhân dân có sự chênh lệch nhau, số đông dân cư có thu nhập còn thấp, nhưng cũng có một số cá nhân có thu nhập khá cao, nhất là những cá nhân làm việc trong các doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài, trong khu chế xuất hoặc có một số cá nhân người nước ngoài làm việc tại Việt Nam.
Vì thông thường, thuế thu nhập cá nhân chỉ đánh vào thu nhập cao hơn mức khởi điểm thu nhập chịu thuế, không đánh thuế vào những cá nhân có thu nhập vừa đủ nuôi sống SVTH: Hoàng Thị Mỹ Hạnh 9 Lớp: K48D1 Khóa luận tốt nghiệp GVHD: ThS. Nguyễn Hồng Nga bản thân và gia đình ở mức cần thiết. Thêm vào đó khi thu nhập cá nhân tăng lên thì tỷ lệ thu thuế cũng tăng thêm nên thuế TNCN góp phần làm tăng công bằng xã hội, những người có thu nhập cao hơn sẽ đóng góp một phần thu nhập của mình cho NSNN góp phần tăng nguồn thu cho ngân sách Nhà nước. Theo quy định tại Điều 3 Luật Thuế thu nhập cá nhân và Điều 3 Nghị định số 65/2013/NĐ-CP, các khoản thu nhập chịu thuế thu nhập cá nhân bao gồm: 1.
Thu nhập từ kinh doanh 2. Thu nhập từ tiền lương, tiền công 3. Thu nhập từ đầu tư vốn 4. Thu nhập từ chuyển nhượng vốn.
Thu nhập từ chuyển nhượng bất động sản 6. Thu nhập từ trúng thưởng 7. Thu nhập từ bản quyền 8. Thu nhập từ nhượng quyền thương mại.
Thu nhập từ nhận thừa kế 10. Thu nhập từ nhận quà tặng.2 Quỹ tiền lương và các hình thức trả lương 1.