CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ HIỆU QUẢ HOẠT ĐỘNG KINH DOANH 1.1 Tổng quan về hiệu quả hoạt động kinh doanh Mỗi một doanh nghiệp, đơn vị, tổ chức kinh doanh hoạt động ở từng ngành, từng lĩnh vực cũng đều có mục tiêu sản xuất kinh doanh khác nhau. Hiện nay, các doanh nghiệp đều theo đuổi mục đích riêng của mình nhưng chung lại thì mọi doanh nghiệp trên thị trường đều hướng tới mục tiêu lâu dài, đó là làm cách nào để tối đa hóa lợi nhuận. Và để đạt được mục tiêu đó thì các doanh nghiệp phải thiết lập được một chiến lược kinh doanh đúng đắn, xây dựng các kế hoạch thực hiện để đạt được mục tiêu đề ra. Khi nền kinh tế còn chưa phát triển, hoạt động sản xuất kinh doanh đơn giản là quá trình sản xuất các sản phẩm thiết yếu nhằm phục vụ nhu cầu của con người.
Khi nền kinh tế phát triển, nhu cầu của con người cũng tăng lên đòi hỏi sản xuất kinh doanh cũng phải thay đổi để đáp ứng nhu cầu đó. Theo Các Mác: “Nếu một hình thái khác vận động là do một hình thái vận động khác phát triển lên thì những phản ánh của nó, tức là những ngành khoa học khác nhau cũng phải từ một ngành này phát triển ra thành một ngành khác một cách tất yếu”. Chuyên môn hóa trong sản xuất và sự thay đổi trong phân công lao động xã hội làm nảy sinh ra nền sản xuất hàng hóa và sự trao đổi hàng hóa. Quá trình sản xuất gồm: sản xuất, phân phối, trao đổi và tiêu dùng.
Con người sản xuất ra những sản phẩm khác nhau, nhu cầu của họ khác nhau từ đó dẫn tới sự trao đổi giữa họ để thỏa mãn nhu cầu của mình. Và khi tiền tệ ra đời, quá trình trao đổi sản phẩm mang hình thái mới là lưu thông hàng hóa với hoạt động chỉ yếu là mua và bán ở hầu hết các doanh nghiệp. Trong sản xuất kinh doanh trên thị trường ngày nay, để một doanh nghiệp có thể tồn tại và phát triển đòi hỏi việc kinh doanh của họ phải có lãi. Để đạt được hiệu cao nhất, các doanh nghiệp cần có mục tiêu, định hướng rõ ràng và tận dụng mọi điều kiện, nguồn lực hiện có để thực hiện.
Muốn vậy thì mỗi 6 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com doanh nghiệp cần phải xác định được những yếu tố, tác động, mức độ ảnh hưởng của từng yếu tố đến hoạt động sản xuất kinh doanh của doanh nghiệp mình.1 Khái niệm về hiệu quả hoạt động kinh doanh Hiệu quả hoạt động kinh doanh là một phạm trù kinh tế, nó gắn liền với cơ chế thị trường và có quan hệ với tất cả các yếu tố trong quá trình sản xuất kinh doanh như: vốn, nguyên vật liệu, nhân lực, nhà xưởng, máy móc, thiết bị… Khi mà các doanh nghiệp vận dụng các yếu tố đó vào trong hoạt động sản xuất kinh doanh thì sẽ đạt được hiệu quả cao. Đối với mỗi doanh nghiệp, hiệu quả hoạt động kinh doanh phản ánh trực tiếp sự phát triển, cạnh tranh của doanh nghiệp đó trên thị trường. Để doanh nghiệp tồn tại được thì bắt buộc phải có hiệu quả hoạt động kinh doanh hay việc kinh doanh của doanh nghiệp phải có lãi. Hiệu quả hoạt động kinh doanh càng cao thì doanh nghiệp càng có điều kiện để đầu tư, mua sắm thiết bị, áp dụng những tiến bộ của khoa học- kỹ thuật để đáp ứng nhu cầu, nâng cao đời sống con người cũng như là để phát triển doanh nghiệp ngày càng lớn mạnh, vững chắc trên thị trường.
Khi nói đến hiệu quả kinh doanh, có rất nhiều quan điểm khác nhau dưới từng góc độ: Quan điểm thứ nhất cho rằng: “Hiệu quả hoạt động kinh doanh là chỉ tiêu kinh tế-xã hội tổng hợp để lựa chọn các phương án hoặc các quyết định trong quá trình hoạt động thực tiễn ở mọi lĩnh vực kinh doanh và tại mọi thời điểm. Bất kỳ các quyết định cần đạt được phương án tốt nhất trong điều kiện cho phép, giải pháp thực hiện có tính cân nhắc, tính toán chính xác phù hợp với sự tất yếu của quy luật khách quan trong từng điều kiện cụ thể”, (Đỗ Hoàng Toàn, 1994). Quan điểm thứ hai lại cho rằng: “Hiệu quả hoạt động kinh doanh là một phạm trù kinh tế, phản ánh trình độ sử dụng các nguồn lực sẵn có của doanh nghiệp để đạt kết quả cao nhất trong kinh doanh với chi phí thấp nhất”, (Nguyễn Văn Công, 2013). 7 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Quan điểm thứ ba lại cho rằng: “Hiệu quả hoạt động kinh doanh là phạm trù kinh tế phản ánh trình độ mà doanh nghiệp sử dụng các nguồn lực như vốn, nguồn nhân lực để đạt được mục tiêu kinh doanh đã xác định.
Trình độ sử dụng các nguồn lực được đánh giá trong mối quan hệ với kết quả tạo ra để xem xét với mỗi sự hao phí nguồn lực xác định có thể tạo ra kết quả, hiệu quả ở mức độ nào”, (Nguyễn Thành Độ, Nguyễn Ngọc Huyền, 2012). Như vậy, từ các quan điểm trên có thể rút ra rằng: “Hiệu quả hoạt động kinh doanh là sự so sánh giữa các yếu tố đầu vào để tạo ra lợi nhuận.” Hiệu quả hoạt động kinh doanh là một đại lượng so sánh, so sánh giữa đầu vào với đầu ra hay so sánh chi phí bỏ ra và lãi thu được. Sự so sánh này có thể là sự so sánh tương đối hoặc tuyệt đối và có sự tương quan với nhau.2 Phân biệt giữa kết quả, hiệu quả hoạt động kinh doanh và hiệu suất Từ những quan niệm trên có thể hiểu hiệu quả kinh doanh là phạm trù kinh tế phản ánh trình độ sử dụng các nguồn lực (lao động, máy móc, vốn) nhằm đạt được mục tiêu đề ra của doanh nghiệp. Hiệu quả hoạt động kinh doanh được đo lường bằng tỷ số giữa kết quả đạt được và chi phí bỏ ra để đạt được kết quả đó.
Hiệu quả thường gắn liền với kết quả cuối cùng trong hoạt động kinh doanh của doanh nghiệp, thể hiện mối quan hệ giữa lợi nhuận với các yếu tố đầu vào như vốn, chi phí. Đây là thước đo quan trọng trong nền kinh tế sản xuất hiện đại và là yếu tố cơ bản đánh giá việc thực hiện mục tiêu của mỗi doanh nghiệp đề ra trong từng thời kỳ. Hiệu quả kinh doanh càng cao thì doanh nghiệp càng có nhiều điều kiện để mở rộng, phát triển doanh nghiệp của mình ngày càng tiên tiến. Thực tế, có rất nhiều người dễ nhầm lẫn giữa hiệu quả, hiệu suất và kết quả kinh doanh.
Kết quả sản xuất kinh doanh là số tuyệt đối phản ánh quy mô đầu ra của hoạt động sản xuất kinh doanh. Trong quá trình sản xuất kinh doanh, kết quả là việc thiết yếu để đạt được mục tiêu. Xét về bản chất, hiệu quả và kết quả khác hẳn nhau. Kết quả phản ánh quy mô, hiệu quả phản ánh sự so sánh giữa chi phí và doanh thu.
Kết quả chỉ phản ánh quy mô đạt được của doanh 8 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com nghiệp lớn hay nhỏ nhưng không phản ánh được chất lượng, hiệu quả sản xuất kinh doanh của doanh nghiệp. Tuy kết quả và hiệu quả khác nhau nhưng chúng lại có mối quan hệ mật thiết với nhau. Còn hiệu suất thường gắn liền với các yếu tố đầu vào như chi phí, vốn, thể hiện năng lực cũng như khả năng sử dụng các yếu tố đầu vào của doanh nghiệp. Hiệu suất giúp đo lường các nguồn lực được sử dụng hiệu quả như thế nào để đạt được mục tiêu kinh doanh đề ra.
Hay nói cách khác, hiệu suất chính là sự so sánh giữa kết quả đạt được với chi phí hay vốn bỏ ra trong hoạt động kinh doanh với mục tiêu nhất định của mỗi doanh nghiệp. Trong nền kinh tế hiện nay, kết quả và hiệu quả hoạt động kinh doanh trong doanh nghiệp đồng nhất, gắn kết với nhau. Vì đa số doanh nghiệp sẽ tập trung để hoàn thành mục tiêu, nếu vượt mục tiêu thì được đánh giá là hoạt động có hiệu quả. Tuy nhiên, cách đánh giá như vậy chỉ cho ta thấy được mức độ chênh lệch giữa đầu ra và đầu vào của quá trình sản xuất, chưa phản ánh các yếu tố nguồn lực.
Vì vậy trên thị trường hiện nay, chúng ta không chỉ quan tâm đến kết quả mà còn cần quan tâm đến hiệu quả kinh doanh. Kết quả chưa nói lên được doanh nghiệp làm ăn có hiệu quả, vì đạt được kết quả phải biết bỏ ra bao nhiêu chi phí, hiệu quả sử dụng các nguồn lực ra sao mới đánh giá được doanh nghiệp làm ăn như thế nào, có hiệu quả hay không. Hiệu quả hoạt động kinh doanh là thước đo chất lượng hoạt động kinh doanh, phản ánh trình độ quản lý, là vấn đề sống còn đối với tất cả doanh nghiệp.3 Bản chất hiệu quả kinh doanh Trong nền kinh tế thị trường ngày càng cạnh tranh gay gắt như hiện nay thì mục tiêu chính của mọi doanh nghiệp chính là nâng cao hiệu quả kinh doanh của doanh nghiệp mình. Thực chất, hiểu theo nghĩa rộng thì hiệu quả hoạt động kinh doanh là phạm trù kinh tế phản ánh trình độ quản lý, đảm bảo thực hiện có kết quả và đảm bảo thực hiện theo mục tiêu đề ra với chi phí thấp nhất.
Hay nói cách khác, hiệu quả hoạt động kinh doanh ở hầu hết các doanh nghiệp là phản ánh chất lượng 9 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com của các hoạt động kinh doanh, phản ánh trình độ sử dụng các nguồn lực như lao động, máy móc, vốn để đạt được mục tiêu cuối cùng của doanh nghiệp là tối đa hóa lợi nhuận. Bên cạnh đó, bản chất hiệu quả hoạt động kinh doanh còn được hiểu là nâng cao trình độ lao động xã hội để từ đó nâng cao năng suất lao động và tiết kiệm được lao động, góp phần vào sự phát triển của doanh nghiệp nói riêng và xã hội nói chung. Đây là hai mặt có mối quan hệ mật thiết với nhau, tương ứng với hai quy luật của nền sản xuất xã hội là quy luật tăng năng suất lao động và tiết kiệm thời gian. Việc khan hiếm nguồn lực, thị trường ngày càng cạnh tranh khốc liệt, nhằm thỏa mãn nhu cầu ngày càng tăng của xã hội nên yêu cầu đặt ra ở đây là phải khai thác, tận dụng triệt để và sử dụng tiết kiếm các nguồn lực.
Để đạt được hiệu quả cao trong kinh doanh thì các doanh nghiệp buộc phải chú trọng đến các yếu tố và tiết kiệm được chi phí sản xuất nhất có thể. Tóm lại, bản chất của hiệu quả hoạt động kinh doanh chính là đại lượng so sánh giữa kết quả với chi phí và sử dụng nguồn lực hay ngược lại.