Luận văn học viện tài chính tác động của đầu tư trực tiếp nước ngoài đến chuyển dịch cơ cấu kinh tế ở việt nam

Luận văn phân tích tác động của đầu tư trực tiếp nước ngoài đến chuyển dịch cơ cấu kinh tế Việt Nam, cung cấp cái nhìn sâu sắc và thực tiễn.

• Tác giả: Trần Thị Mai
• Trường học: Học viện Tài chính
• Đề tài: Tác động của Đầu Tư Trực Tiếp Nước Ngoài đến Chuyển Dịch Cơ Cấu Kinh Tế Việt Nam
• Loại tài liệu: luận văn tốt nghiệp
• Năm xuất bản: 2014

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: NHỮNG VẤN ĐỀ CƠ BẢN CỦA ĐẦU TƯ TRỰC TIẾP NƯỚC NGOÀI ĐỐI VỚI CHUYỂN DỊCH CƠ CẤU KINH TẾ
• 1.1. NHỮNG VẤN ĐỀ CƠ BẢN VỀ VỐN ĐẦU TƯ TRỰC TIẾP NƯỚC NGOÀI
• 1.1.1. Khái niệm và các đặc trưng của đầu tư trực tiếp nước ngoài
• 1.1.2. Những tác dụng của đầu tư trực tiếp nước ngoài
• 1.2. CƠ CẤU KINH TẾ, PHÂN LOẠI CƠ CẤU KINH TẾ & CHUYỂN DỊCH CƠ CẤU KINH TẾ
• 1.2.1. Khái niệm cơ cấu kinh tế
• 1.2.2. Phân loại cơ cấu kinh tế
• 1.2.3. Chuyển dịch cơ cấu kinh tế
• 1.3. TÁC ĐỘNG CỦA FDI ĐẾN CHUYỂN DỊCH CƠ CẤU KINH TẾ
• 1.3.1. Tác động đến cơ cấu ngành, khu vực thông qua cơ cấu đầu tư
• 1.3.2. Tác động đến cơ cấu công nghệ thông qua chuyển giao công nghệ
• 1.3.3. Tác động đến cơ cấu lao động
• 1.3.4. Tác động đến cơ cấu xuất khẩu
• 1.3.5. Tác động đến cơ sở hạ tầng
• 1.3.6. Tác động đến cơ cấu thành phần kinh tế
• 1.4. TÓM TẮT CHƯƠNG 1
• 2. CHƯƠNG 2: PHÂN TÍCH ẢNH HƯỞNG CỦA ĐẦU TƯ TRỰC TIẾP NƯỚC NGOÀI ĐẾN CHUYỂN DỊCH CƠ CẤU KINH TẾ CỦA VIỆT NAM TRONG THỜI GIAN QUA
• 2.1. THỰC TRẠNG VỀ ĐẦU TƯ VÀ THU HÚT ĐẦU TƯ NƯỚC NGOÀI TẠI VIỆT NAM
• 2.1.1. Tổng quan về dòng vốn FDI tại Việt Nam
• 2.1.2. Các đặc điểm chủ yếu của FDI hiện nay tại Việt Nam
• 2.1.3. Đóng góp của FDI
• 2.2. PHÂN TÍCH TÁC ĐỘNG CỦA VỐN ĐẦU TƯ TRỰC TIẾP NƯỚC NGOÀI ĐẾN CHUYỂN DỊCH CƠ CẤU KINH TẾ
• 2.2.1. Phân tích tổng quát
• 2.2.2. Đánh giá mức độ tác động của FDI
• 2.3. KẾT LUẬN RÚT RA TỪ THỰC TRẠNG FDI
• 2.3.1. Tác động của FDI đến phát triển kinh tế ở Việt Nam
• 2.3.2. Một số nguyên nhân
• 2.4. TÓM TẮT CHƯƠNG 2
• 3. CHƯƠNG 3: MỘT SỐ GIẢI PHÁP NHẰM TĂNG CƯỜNG TÁC ĐỘNG TÍCH CỰC CỦA ĐẦU TƯ TRỰC TIẾP NƯỚC NGOÀI ĐẾN CHUYỂN DỊCH CƠ CẤU KINH TẾ TRONG GIAI ĐOẠN TỚI
• 3.1. NHỮNG PHƯƠNG HƯỚNG VÀ MỤC TIÊU CỦA VIỆT NAM TRONG CHUYỂN DỊCH CƠ CẤU KINH TẾ
• 3.1.1. Căn cứ xác định phương hướng, giải pháp
• 3.1.2. Phương hướng, mục tiêu chuyển dịch cơ cấu kinh tế
• 3.2. NHỮNG VẤN ĐỀ TIẾP TỤC CẦN HOÀN THIỆN TRONG GIAI ĐOẠN MỚI
• 3.2.1. Giải pháp tăng cường huy động FDI
• 3.2.2. Điều chỉnh cơ cấu FDI trong thu hút FDI
• 3.2.3. Nâng cao hiệu quả sử dụng FDI
• 3.2.4. Tiếp thu và sử dụng Công nghệ mới
• 3.2.5. Nâng cao tỷ lệ dự án thực hiện
• 3.2.6. Tăng cường quản lý các dự án FDI
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng quan về Tác động của Đầu Tư Trực Tiếp Nước Ngoài đến Kinh Tế Việt Nam

Đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI) đã trở thành một yếu tố quan trọng trong sự phát triển kinh tế của Việt Nam. Từ khi mở cửa nền kinh tế, FDI đã đóng góp đáng kể vào việc chuyển dịch cơ cấu kinh tế, tạo ra việc làm và nâng cao năng lực cạnh tranh. Sự gia tăng dòng vốn FDI không chỉ giúp cải thiện hạ tầng mà còn thúc đẩy công nghiệp hóa và hiện đại hóa nền kinh tế.

1.1. Khái niệm và Đặc trưng của Đầu Tư Trực Tiếp Nước Ngoài

Đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI) là hình thức đầu tư mà nhà đầu tư nước ngoài đưa vốn vào nước tiếp nhận để thực hiện hoạt động sản xuất kinh doanh. FDI có những đặc trưng riêng biệt như quyền sở hữu, quản lý và trách nhiệm về lợi nhuận, giúp tăng cường khả năng cạnh tranh cho nền kinh tế.

1.2. Vai trò của FDI trong Chuyển Dịch Cơ Cấu Kinh Tế

FDI đóng vai trò quan trọng trong việc chuyển dịch cơ cấu kinh tế Việt Nam. Nó không chỉ cung cấp nguồn vốn mà còn chuyển giao công nghệ, kỹ thuật và quản lý, từ đó nâng cao năng suất lao động và cải thiện chất lượng sản phẩm.

II. Những Thách Thức trong Việc Thu Hút Đầu Tư Trực Tiếp Nước Ngoài

Mặc dù FDI mang lại nhiều lợi ích, nhưng Việt Nam cũng đối mặt với nhiều thách thức trong việc thu hút và sử dụng hiệu quả nguồn vốn này. Các vấn đề như chính sách đầu tư chưa đồng bộ, cơ sở hạ tầng yếu kém và cạnh tranh quốc tế ngày càng gia tăng là những yếu tố cần được giải quyết.

2.1. Chính Sách Đầu Tư Chưa Đồng Bộ

Chính sách đầu tư hiện tại còn thiếu sự đồng bộ và nhất quán, dẫn đến khó khăn trong việc thu hút FDI. Cần có những cải cách mạnh mẽ để tạo ra môi trường đầu tư thuận lợi hơn cho các nhà đầu tư nước ngoài.

2.2. Cạnh Tranh Quốc Tế và Thị Trường Lao Động

Cạnh tranh từ các quốc gia khác trong khu vực đang gia tăng, đòi hỏi Việt Nam phải cải thiện chất lượng nguồn nhân lực và nâng cao năng lực cạnh tranh để thu hút FDI hiệu quả hơn.

III. Phương Pháp Tăng Cường Tác Động Tích Cực của FDI đến Kinh Tế

Để tối ưu hóa tác động của FDI, Việt Nam cần áp dụng các phương pháp hiệu quả nhằm thu hút và sử dụng nguồn vốn này một cách bền vững. Các giải pháp như cải cách chính sách đầu tư, nâng cao chất lượng nguồn nhân lực và cải thiện cơ sở hạ tầng là rất cần thiết.

3.1. Cải Cách Chính Sách Đầu Tư

Cải cách chính sách đầu tư nhằm tạo ra môi trường đầu tư minh bạch và hấp dẫn hơn cho các nhà đầu tư nước ngoài. Điều này bao gồm việc đơn giản hóa thủ tục hành chính và giảm thiểu rào cản đầu tư.

3.2. Nâng Cao Chất Lượng Nguồn Nhân Lực

Đầu tư vào giáo dục và đào tạo nguồn nhân lực là yếu tố quan trọng để nâng cao năng lực cạnh tranh. Cần có các chương trình đào tạo phù hợp với nhu cầu của thị trường lao động và yêu cầu của các nhà đầu tư nước ngoài.

IV. Ứng Dụng Thực Tiễn và Kết Quả Nghiên Cứu về FDI tại Việt Nam

Nghiên cứu về tác động của FDI đến chuyển dịch cơ cấu kinh tế Việt Nam đã chỉ ra rằng FDI không chỉ tạo ra việc làm mà còn thúc đẩy sự phát triển của các ngành công nghiệp chủ lực. Các kết quả nghiên cứu cho thấy FDI đã góp phần quan trọng vào tăng trưởng kinh tế và cải thiện chất lượng cuộc sống.

4.1. Tác Động của FDI đến Ngành Công Nghiệp

FDI đã thúc đẩy sự phát triển của ngành công nghiệp tại Việt Nam, đặc biệt là trong lĩnh vực sản xuất và chế biến. Sự gia tăng đầu tư từ nước ngoài đã giúp nâng cao năng lực sản xuất và cải thiện chất lượng sản phẩm.

4.2. Kết Quả Nghiên Cứu về Tác Động Kinh Tế

Các nghiên cứu cho thấy rằng FDI đã đóng góp đáng kể vào GDP của Việt Nam, tạo ra hàng triệu việc làm và nâng cao thu nhập cho người lao động. Điều này chứng tỏ vai trò quan trọng của FDI trong phát triển kinh tế bền vững.

V. Kết Luận và Tương Lai của Đầu Tư Trực Tiếp Nước Ngoài tại Việt Nam

Tương lai của FDI tại Việt Nam phụ thuộc vào khả năng cải cách chính sách và nâng cao chất lượng nguồn nhân lực. Để duy trì và phát triển dòng vốn FDI, cần có những chiến lược dài hạn và bền vững nhằm tối ưu hóa lợi ích từ đầu tư nước ngoài.

5.1. Chiến Lược Duy Trì Dòng Vốn FDI

Việt Nam cần xây dựng các chiến lược dài hạn để duy trì dòng vốn FDI, bao gồm việc cải thiện môi trường đầu tư và nâng cao chất lượng dịch vụ hỗ trợ cho các nhà đầu tư.

5.2. Tương Lai của FDI trong Bối Cảnh Hội Nhập

Trong bối cảnh hội nhập kinh tế quốc tế, FDI sẽ tiếp tục đóng vai trò quan trọng trong phát triển kinh tế Việt Nam. Cần có các chính sách phù hợp để tận dụng tối đa lợi ích từ FDI.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Dòng vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI) đóng vai trò là đòn bẩy chiến lược thúc đẩy sự tăng trưởng và hiện đại hóa nền kinh tế Việt Nam trong tiến trình đổi mới. Tính lũy kế từ năm 1988 đến ngày 31/12/2014, Việt Nam đã thu hút 230 tỷ USD vốn FDI đăng ký với 17.768 dự án còn hiệu lực, trong đó vốn thực hiện đạt 130 tỷ USD, chiếm tỷ lệ 56,5%. Nguồn lực quốc tế này đã trực tiếp bù đắp khoảng trống thiếu hụt vốn nội tích lũy, góp phần cung ứng từ 14,9% đến 30,9% tổng vốn đầu tư toàn xã hội trong giai đoạn 2005 - 2013.

Vấn đề nghiên cứu trọng tâm của luận văn tập trung làm rõ cơ chế tác động của FDI đến quá trình chuyển dịch cơ cấu kinh tế của Việt Nam trên các bình diện: cơ cấu ngành, cơ cấu thành phần kinh tế, cơ cấu vùng lãnh thổ, cơ cấu lao động, công nghệ và xuất khẩu. Mục tiêu cụ thể là phân tích thực trạng dòng vốn FDI giai đoạn 2001 - 2014, đánh giá những thành tựu đạt được cùng các điểm nghẽn tồn tại, từ đó xác lập hệ thống giải pháp nâng cao hiệu quả hấp thụ FDI phục vụ công cuộc công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước.

Phạm vi không gian nghiên cứu bao quát toàn bộ nền kinh tế Việt Nam với dữ liệu thực nghiệm xuyên suốt giai đoạn 2001 - 2014. Ý nghĩa thực tiễn của công trình thể hiện qua việc lượng hóa tác động lan tỏa của khu vực có vốn đầu tư nước ngoài: đóng góp 19,55% vào GDP năm 2013, chiếm tới 68% tổng kim ngạch xuất khẩu toàn quốc năm 2014 và giải quyết việc làm cho hơn 3,2 triệu lao động trực tiếp. Nghiên cứu cung cấp luận cứ khoa học vững chắc giúp các nhà hoạch định chính sách điều chỉnh định hướng thu hút FDI thế hệ mới.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn xây dựng nền tảng dựa trên mô hình tăng trưởng Harrod - Domar, xác định mối quan hệ biện chứng giữa tỷ lệ đầu tư và tăng trưởng kinh tế qua công thức $g = s/k$. Đối với các quốc gia đang phát triển có tỷ lệ tích lũy nội bộ thấp, nguồn vốn FDI là giải pháp tối ưu để phá vỡ vòng luẩn quẩn của sự nghèo đói theo lý thuyết của Paul Nordhaus và Paul Samuelson: thu nhập thấp dẫn đến tiết kiệm thấp, đầu tư thấp và năng suất lao động trì trệ.

Bên cạnh đó, nghiên cứu vận dụng lý thuyết phân công lao động quốc tế và quy luật chuyển dịch cơ cấu kinh tế của Colin Clark và Simon Kuznets. Các mô hình chiến lược công nghiệp hóa thay thế nhập khẩu (hướng nội), công nghiệp hóa hướng về xuất khẩu (hướng ngoại) và mô hình hỗn hợp được phân tích để làm rõ tiến trình mở cửa. Ba khái niệm then chốt được chuẩn hóa bao gồm:

• Vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI): Hình thức di chuyển vốn quốc tế trong đó nhà đầu tư nước ngoài sở hữu tối thiểu từ 10% vốn điều lệ trở lên theo quy chuẩn của Quỹ Tiền tệ Quốc tế (IMF), trực tiếp tham gia quản lý và điều hành dự án.
• Cơ cấu kinh tế: Tổng thể các mối quan hệ tỷ lệ và tương tác hữu cơ giữa các ngành, thành phần sở hữu và vùng lãnh thổ trong hệ thống kinh tế quốc dân.
• Chuyển dịch cơ cấu kinh tế: Quá trình thay đổi tỷ trọng và mối liên kết nội tại giữa các bộ phận cấu thành nhằm hướng tới trạng thái phân bổ nguồn lực tối ưu hơn.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng nguồn dữ liệu thứ cấp toàn diện từ Tổng cục Thống kê, Cục Đầu tư nước ngoài thuộc Bộ Kế hoạch và Đầu tư, cùng báo cáo thường niên của Ngân hàng Nhà nước trong khoảng thời gian từ năm 2001 đến năm 2014. Cỡ mẫu nghiên cứu bao gồm toàn bộ 17.768 dự án FDI còn hiệu lực với tổng quy mô vốn đăng ký trên 252 tỷ USD trải rộng trên 63 tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương.

Phương pháp chọn mẫu được áp dụng là phương pháp điều tra toàn bộ dựa trên hệ thống cơ sở dữ liệu thống kê quốc gia, đảm bảo tính đại diện tuyệt đối và bao quát toàn diện các khu vực kinh tế. Luận văn kết hợp phương pháp thống kê mô tả, phân tích so sánh tỷ trọng liên năm, phân tích định tính chuyên sâu và phương pháp đồ thị hóa dữ liệu. Việc lựa chọn tổ hợp phương pháp này xuất phát từ yêu cầu lượng hóa chính xác sự biến động cơ cấu vĩ mô, đồng thời giải thích bản chất logic của các mối liên kết kinh tế mà không làm méo mó bức tranh toàn cảnh.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Thứ nhất, dòng vốn FDI thúc đẩy mạnh mẽ chuyển dịch cơ cấu ngành theo hướng công nghiệp hóa. Tính đến cuối năm 2014, lĩnh vực Công nghiệp và Xây dựng thu hút 10.957 dự án, chiếm 61,6% tổng số dự án và 65,7% tổng vốn đăng ký; khu vực Dịch vụ chiếm 35,4% số dự án và 32,8% số vốn. Ngược lại, lĩnh vực Nông, Lâm, Ngư nghiệp chỉ thu hút 528 dự án với 3.721,75 triệu USD, chiếm chưa đầy 1,5% tổng vốn. Cơ cấu kinh tế chuyển biến rõ nét: tỷ trọng Nông, Lâm nghiệp và Thủy sản giảm từ 19,30% năm 2005 xuống 18,38% năm 2013, trong khi khu vực Dịch vụ mở rộng từ 42,57% lên 43,31%.

Thứ hai, FDI tạo bước đột phá trong chuyển dịch cơ cấu lao động xã hội. Số lượng lao động làm việc trực tiếp trong các doanh nghiệp FDI đạt trên 3,2 triệu người vào ngày 31/12/2013, tăng gấp gần 8 lần so với năm 2000 (khoảng 400 nghìn người). Thu nhập ổn định và kỷ luật lao động công nghiệp đã thúc đẩy lực lượng lao động di chuyển từ khu vực nông thôn, nông nghiệp sang sản xuất công nghiệp và dịch vụ kỹ thuật cao.

Thứ ba, khu vực FDI giữ vị thế áp đảo trong cơ cấu xuất khẩu và gia tăng đóng góp ngân sách. Năm 2014, kim ngạch xuất khẩu của khu vực FDI (kể cả dầu thô) đạt 101,59 tỷ USD, tăng 15,2% so với năm 2013 và chiếm 68% tổng kim ngạch xuất khẩu cả nước. Về thu ngân sách nhà nước, tỷ trọng đóng góp từ doanh nghiệp FDI tăng đều đặn từ 8,36% năm 2005 lên 11,16% năm 2012, trở thành nguồn thu ngoại tệ và ngân sách trụ cột.

Thứ tư, sự phân bổ FDI theo vùng lãnh thổ và thành phần kinh tế có sự tập trung cao. Lũy kế đến năm 2014, 13 địa phương trọng điểm chiếm tới 192.768,54 triệu USD, tương đương 76,9% tổng vốn FDI cả nước. Thành phố Hồ Chí Minh dẫn đầu với 37,98 tỷ USD, tiếp theo là Bà Rịa - Vũng Tàu với 26,72 tỷ USD và Hải Phòng với 10,96 tỷ USD. Tỷ trọng khu vực FDI trong GDP tăng từ 15,16% năm 2005 lên 19,55% năm 2013, đóng góp 1,32 điểm phần trăm vào tốc độ tăng trưởng chung.

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân cốt lõi khiến dòng vốn FDI phân bổ lệch vào ngành công nghiệp chế biến, chế tạo và vùng Đông Nam Bộ bắt nguồn từ tỷ suất sinh lời vượt trội, lợi thế cảng biển và hạ tầng kỹ thuật sẵn có. Tuy nhiên, tình trạng mất cân đối nghiêm trọng khi nông nghiệp chỉ nhận 1,5% tổng vốn FDI đang cản trở tiến trình hiện đại hóa nông thôn.

So sánh với bài học quốc tế, Thái Lan từng thu hút thành công 90% FDI vào sản xuất công nghiệp để nhanh chóng bứt phá, nhưng Việt Nam lại đối mặt với rủi ro chuyển giao công nghệ lạc hậu thế hệ trung gian và hiện tượng định giá cao nguyên liệu đầu vào nhằm chuyển giá trốn thuế. Nếu loại trừ dầu thô và linh kiện điện tử gia công, giá trị gia tăng nội địa thực tế còn khiêm tốn.

Về mặt trực quan hóa, chuỗi số liệu được mô phỏng sinh động qua bảng ma trận cơ cấu ba khu vực kinh tế (2005 - 2013) và biểu đồ cột so sánh đóng góp ngân sách. Đồ thị cơ cấu xuất khẩu 10 nhóm hàng chủ lực năm 2014 chỉ ra sự phụ thuộc lớn vào điện thoại, dệt may và da giày từ khối FDI, đặt ra yêu cầu cấp thiết về việc nâng cao hàm lượng công nghệ nội sinh.

Đề xuất và khuyến nghị

Thứ nhất, tái cơ cấu chính sách thu hút FDI theo ngành mục tiêu. Bộ Kế hoạch và Đầu tư cần chủ trì xây dựng danh mục dự án ưu đãi đặc thù, phấn đấu nâng tỷ trọng vốn FDI vào lĩnh vực nông nghiệp công nghệ cao và công nghiệp chế biến sâu lên mức 8-10% trong giai đoạn 2016 - 2020, thay vì mức 1,5% như trước đây.

Thứ hai, thiết lập hàng rào kỹ thuật và tiêu chuẩn thẩm định chuyển giao công nghệ. Bộ Khoa học và Công nghệ phối hợp với Bộ Tài nguyên và Môi trường ban hành quy chuẩn kiểm định máy móc, thiết bị nhập khẩu trước năm 2017, kiên quyết từ chối các dây chuyền lạc hậu quá 5-10 năm nhằm loại trừ nguy cơ biến Việt Nam thành bãi rác công nghệ của thế giới.

Thứ ba, phát triển mạng lưới công nghiệp hỗ trợ và gia tăng chuỗi giá trị nội địa. Bộ Công Thương cần triển khai chương trình liên kết giữa doanh nghiệp FDI và doanh nghiệp vừa và nhỏ trong nước giai đoạn 2016 - 2025, đặt mục tiêu nâng tỷ lệ nội địa hóa các ngành điện tử, ôtô, xe máy từ mức 15-20% lên trên 35-40% vào năm 2020.

Thứ tư, điều chỉnh chính sách ưu đãi địa bàn nhằm cân bằng cơ cấu kinh tế vùng. Chính phủ cùng Ủy ban nhân dân các tỉnh, thành phố cần tái cơ cấu cơ chế ưu đãi thuế và tiền thuê đất từ năm 2016, tập trung nguồn lực xây dựng hạ tầng giao thông kết nối liên vùng nhằm thu hút tối thiểu 20% dòng vốn FDI mới về các địa bàn khó khăn thuộc khu vực Tây Bắc, Tây Nguyên và Tây Nam Bộ.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Nhóm 1 - Các nhà hoạch định chính sách kinh tế vĩ mô: Cung cấp hệ thống bằng chứng thực nghiệm và cơ sở lý luận vững chắc để hoàn thiện Luật Đầu tư, chiến lược thu hút FDI thế hệ mới và định hướng cơ cấu lại nền kinh tế quốc gia.

Nhóm 2 - Cơ quan quản lý địa phương và ban quản lý khu công nghiệp: Cung cấp khung đánh giá tác động FDI theo không gian lãnh thổ, giúp xây dựng tiêu chí sàng lọc dự án đầu tư chất lượng cao, thân thiện môi trường tại từng tỉnh, thành phố.

Nhóm 3 - Doanh nghiệp trong nước và các hiệp hội ngành nghề: Hỗ trợ nhận diện các cơ hội hợp tác cung ứng linh kiện phụ trợ, tiếp nhận chuyển giao kỹ thuật quản trị và nâng cao năng lực cạnh tranh trong chuỗi cung ứng toàn cầu.

Nhóm 4 - Giảng viên, nghiên cứu sinh và học viên cao học: Đóng vai trò là tài liệu tham khảo học thuật chuyên sâu về kinh tế phát triển, tài chính quốc tế và phương pháp lượng hóa sự chuyển dịch cơ cấu kinh tế qua chuỗi dữ liệu 14 năm.

Câu hỏi thường gặp

FDI đã làm thay đổi cơ cấu ngành kinh tế Việt Nam như thế nào? Dòng vốn FDI tập trung hơn 65,7% vào công nghiệp và xây dựng, giúp tỷ trọng công nghiệp và dịch vụ trong GDP duy trì ở mức trên 81%, đồng thời kéo giảm tỷ trọng nông nghiệp từ 19,30% năm 2005 xuống 18,38% năm 2013 theo đúng định hướng công nghiệp hóa.

Tại sao vốn FDI lại tập trung phần lớn ở khu vực Đông Nam Bộ và các vùng kinh tế trọng điểm? 13 tỉnh, thành phố trọng điểm chiếm 76,9% tổng vốn FDI nhờ lợi thế vượt trội về hệ thống cảng biển, mạng lưới giao thông liên hoàn, nguồn nhân lực dồi dào và môi trường kinh doanh thông thoáng, điển hình như Thành phố Hồ Chí Minh đạt 37,98 tỷ USD vốn đăng ký.

Khu vực FDI đóng góp bao nhiêu phần trăm vào kim ngạch xuất khẩu của Việt Nam? Năm 2014, khu vực FDI đạt kim ngạch xuất khẩu 101,59 tỷ USD, chiếm tỷ trọng chi phối 68% tổng xuất khẩu cả nước, tạo động lực chính thúc đẩy thặng dư thương mại thông qua các mặt hàng chủ lực như điện thoại, điện tử và dệt may.

Thách thức lớn nhất trong việc tiếp nhận chuyển giao công nghệ từ các dự án FDI là gì? Thách thức lớn nhất là nguy cơ tiếp nhận thiết bị trung gian thế hệ cũ tiêu tốn năng lượng do thiếu cơ chế thẩm định chặt chẽ, cùng với việc một số doanh nghiệp khai khống giá trị tài sản đầu vào để chuyển giá và trốn nghĩa vụ thuế.

Làm thế nào để tăng cường sự liên kết giữa doanh nghiệp FDI và doanh nghiệp bản địa? Nhà nước cần có chính sách khuyến khích chuyển giao công nghệ hàng dọc, hỗ trợ vốn và kỹ thuật cho doanh nghiệp phụ trợ nội địa, đặt mục tiêu nâng tỷ lệ nội địa hóa lên mức 35-40% để doanh nghiệp trong nước tham gia sâu vào chuỗi giá trị.

Kết luận

• Dòng vốn FDI đăng ký đạt 230 tỷ USD và vốn thực hiện 130 tỷ USD giai đoạn 1988 - 2014 đã khẳng định vai trò trụ cột trong việc thúc đẩy tăng trưởng kinh tế Việt Nam.
• Quá trình chuyển dịch cơ cấu ngành diễn ra tích cực với sự bứt phá của lĩnh vực công nghiệp - xây dựng (65,7% vốn FDI) và dịch vụ, giải quyết việc làm cho hơn 3,2 triệu lao động.
• Khu vực FDI vươn lên chiếm lĩnh 68% tổng kim ngạch xuất khẩu và đóng góp 11,16% ngân sách nhà nước, trở thành động lực mở cửa hội nhập quốc tế.
• Hạn chế tồn đọng về phân bổ vùng lệch (76,9% tập trung tại 13 địa phương) và rủi ro công nghệ lạc hậu đòi hỏi phải thay đổi tư duy thu hút đầu tư từ số lượng sang chất lượng.
• Các giải pháp trọng tâm cần được triển khai quyết liệt trong giai đoạn 2016 - 2020, tập trung vào nâng cao tỷ lệ nội địa hóa, thiết lập quy chuẩn công nghệ và ưu đãi chọn lọc ngành nghề chế biến sâu.

Công trình nghiên cứu đã đóng góp một hệ thống dữ liệu thực nghiệm toàn diện và luận cứ khoa học sắc bén về mối tương quan giữa FDI và chuyển dịch cơ cấu kinh tế. Quý độc giả, nhà nghiên cứu và cơ quan quản lý hãy áp dụng ngay những phát hiện và khung khuyến nghị chính sách từ luận văn để tối ưu hóa chiến lược thu hút FDI bền vững trong kỷ nguyên mới.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG 1 NHỮNG VẤN ĐỀ CƠ BẢN CỦA ĐẦU TƯ TRỰC TIẾP NƯỚC NGOÀI ĐỐI VỚI CHUYỂN DỊCH CƠ CẤU KINH TẾ 1. NHỮNG VẤN ĐỀ CƠ BẢN VỀ VỐN ĐẦU TƯ TRỰC TIẾP NƯỚC NGOÀI 1. Khái niệm và các đặc trưng của đầu tư trực tiếp nước ngoài 1. Khái niệm Đầu tư là những phương thức tiến hành đầu tư vốn , tài sản ở nước ngoài để tiến hành hoạt động sản xuất kinh doanh nhằm thu lợi nhuận và những mục tiêu kinh tế xã hội nhất định.

Căn cứ vào quan hệ quản lý, người ta phân hoạt động đầu tư thành hai loại: Đầu tư trực tiếp và đầu tư gián tiếp. Căn cứ vào nguồn gốc đầu tư người ta phân thành 2 loại: vốn đầu tư trong nước và vốn đầu tư nước ngoài. Trong vốn đầu tư nước ngoài được phân thành 2 loại: - Đầu tư gián tiếp: là việc nhà đầu tư mua cổ phần của các công ty tại nước tiếp nhận đầu tư, song không tham gia vào việc điều hành quản lý công ty. - Đầu tư trực tiếp nước ngoài: là sự đầu tư của các tổ chức (phần lớn là các công ty đa quốc gia) hoặc cá nhân nước ngoài (nhà đầu tư nước ngoài) đưa vốn bằng tiền hoặc bất kỳ tài sản nào vào nước tiếp nhận để thực hiện hoạn động sản xuất kinh doanh nhằm thu lời.

Đây là loại hình di chuyển vốn quốc tế trong đó nhà đầu tư nước ngoài trực tiếp sở hữu, điều hành việc sử dụng vốn. Nhà đầu tư nước ngoài phải đóng góp lượng vốn tối thiểu tuỳ theo quy định của mỗi nước. Theo định nghĩa của Quỹ tiền tệ (IMF), nhà đầu tư nước ngoài đóng góp từ 10% vốn đầu tư trở lên được coi là FDI. Sự ra đời của đầu tư trực tiếp nước ngoài là hệ quả tất yếu của quá trình phân công lao động quốc tế.

Luồng vốn sẽ di chuyển từ nơi có lợi nhuận thấp sang nơi có lợi nhuận cao hơn. Nhìn chung đầu tư trực tiếp nước ngoài được SV: Trần Thị Mai Lớp: CQ49/18.02 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] Luận văn tốt nghiệp 6 Học viện Tài chính xem xét như một hoạt động kinh doanh ở đó có yếu tố di chuyển vốn quốc tế và kèm theo sự di chuyển vốn là sự di chuyển công nghệ, phương pháp quản lý và các yếu tố khác. Các hình thức chủ yếu của đầu tư nước ngoài được thể hiện qua sơ đồ Vốn đầu tư quốc tế Đầu tư của tư nhân Hỗ trợ phát triển chính thức (ODA) của Chính phủ nước ngoài và các tổ chức Đầu Đầu Tín Hỗ Hỗ Tín tư tư dụng trợ trợ dụng trực gián thương dự án phi thương tiếp tiếp mại dự án mại Hình 1. Cơ cấu vốn đầu tư quốc tế Theo Luật đầu tư nước ngoài Việt Nam, đầu tư trực tiếp nước ngoài có thể được hiểu như là việc các tổ chức, các cá nhân nước ngoài trực tiếp đưa vào Việt Nam vốn bằng tiền hoặc bất cứ tài sản nào được Chính phủ Việt Nam chấp nhận để hợp tác hoặc tự mình tổ chức các hoạt động sản xuất kinh doanh trên lãnh thổ Việt Nam.

Các đặc trưng của đầu tư trực tiếp nước ngoài - Chủ đầu tư tự quyết định toàn bộ về hoạt động đầu tư, hoạt động sản xuất kinh doanh và tự chịu trách nhiệm về lỗ lãi trong hoạt động kinh doanh. Các doanh nghiệp FDI tiến hành hoạt động sản xuất kinh doanh không có ràng buộc về chính trị, không để lại gánh nặng nợ nần cho nền kinh tế. SV: Trần Thị Mai Lớp: CQ49/18.02 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] Luận văn tốt nghiệp 7 Học viện Tài chính - Chủ đầu tư nước ngoài tiến hành toàn bộ hoạt động đầu tư nếu là doanh nghiệp 100% vốn nước ngoài hoặc tham gia điều hành doanh nghiệp liên doanh tuỳ theo tỷ lệ vốn góp của mình. - Thông qua hình thức này , nước chủ nhà có thể tiếp nhận được công nghệ, kỹ thuật tiên tiến, học hỏi kinh nghiệm quản lý…là những mục tiêu mà các hình thức đầu khác không thể đáp ứng được.

- Nguồn vốn không chỉ bao gồm vốn đầu tư pháp định ban đầu mà còn bao gồm cả vốn vay trong quá trình tiến hành hoạt động sản xuất kinh doanh cũng như vốn đầu tư từ nguồn lợi nhuận thu được. Vì vậy, ta có thể nói rằng FDI là một hình thức mang tính khả thi và hiệu quả kinh tế cao, không có ràng buộc về chính trị, không để lại gánh nặng nợ nần. Theo Luật đầu tư nước ngoài của Việt Nam, Đầu tư trực tiếp nước ngoài có 4 hình thức sau: + Hợp đồng hợp tác kinh doanh: là văn bản ký kết giữa hai hoặc nhiều bên để tiến hành một hoặc nhiều hoạt động kinh doanh tại Việt Nam trên cơ sở quy định trách nhiệm và phân chia kết quả kinh doanh cho các bên mà không thành lập một pháp nhân mới. Hợp đồng hợp tác kinh doanh phải được đại diện có thẩm quền của các bên ký kết.

+ Doanh nghiệp liên doanh: là doanh nghiệp được thành lập tại Việt Nam trên cơ sở hợp đồng liên doanh được ký kết giữa các bên (Bên nước ngoài và bên Việt Nam). Doanh nghiệp liên doanh có tư cách pháp nhân, các bên liên doanh được phân chia lợi nhuận, rủi ro theo tỷ lệ vốn góp của mỗi bên vào phần vốn pháp định của liên doanh. + Doanh nghiệp 100% vốn nước ngoài: là doanh nghiệp hoàn toàn sở hữu của các cá nhân, tổ chức nước ngoài do họ thành lập và quản lý. Nó là một pháp nhân của Việt Nam dưới hình thức công ty trách nhiệm hữu hạn.

SV: Trần Thị Mai Lớp: CQ49/18.02 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] Luận văn tốt nghiệp 8 Học viện Tài chính + Đầu tư theo các hình thức BOT, BT, BTO: Đây là các hình thức đầu tư đặc biệt thường áp dụng cho các công trình xây dựng cơ sở hạ tầng. Sự ra đời của các phương thức này nhằm tạo thêm nguồn vốn, xúc tiến nhanh việc phát triển cơ sở hạ tầng, đồng thời san sẻ gánh nặng đầu tư cơ sở hạ tầng từ ngân sách Nhà nước. Những tác dụng của đầu tư trực tiếp nước ngoài : - Bổ sung nguồn vốn cho phát triển: Ở một nước nền kinh tế phát triển chậm, tiết kiệm không đủ để đáp ứng đầu tư. Nếu hạn chế mức đầu tư ở mức tiết kiệm cho phép thì nền kinh tế sẽ phát triển chậm.

Vì vậy, để có thể cất cánh nhanh cần phải đảm bảo một tỷ lệ đầu tư cao. Khoảng chênh lệch giữa tiết kiệm và đầu tư được bù đắp bằng vnguồn vốn nước ngoài. Vốn đầu tư là cơ sở tạo ra công ăn việc làm trong nước, đổi mới công nghệ kỹ thuật, tăng năng suất lao động… từ đó tạo tiền đề để tăng thu nhập, tăng tích luỹ cho sự phát triển của xã hội. Việc thu hút vốn FDI có thể giải quyết được khó khăn về khả năng tích luỹ vốn thấp và bù đắp các khoản thiếu hụt ngoại tệ trong cán cân thanh toán, góp phần làm tăng khả năng cạnh tranh và mở rộng khả năng xuất khẩu của nước nhận đầu tư, thu một phần lợi nhuận từ các công ty nước ngoài, thu ngoại tệ từ các hoạt động ngoại tệ phục vụ cho FDI.

- Chuyển giao công nghệ và nguồn lực kinh doanh : Vai trò của FDI mang lại cho các nước đang phát triển là chuyển giao công nghệ và nguồn lực kinh doanh. Công nghệ và nguồn lực kinh doanh thông qua ĐTNN đựoc chuyển giao không giới hạn. Sự chuyển giao có 3 loại: - Chuyển giao trong nội bộ doanh nghiệp: là hình thái chuyển giao đa quốc gia với công ty con tại nước ngoài tức doanh nghiệp FDI. Để hoạt động có hiệu quả tại nước ngoài, các công ty đa quốc gia tích cực chuyển giao công SV: Trần Thị Mai Lớp: CQ49/18.02 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] Luận văn tốt nghiệp 9 Học viện Tài chính nghệ và năng lực kinh doanh cho xí nghiệo con (chuyển giao máy móc, quy trình quản lý, đào tạo nhân công tại địa phương).

Đối với nước tiếp nhận FDI, để tăng hiệu quả tiếp nhận tốt nhất là không ngừng cải thiện, tăng cường cung cấp ra thị trường các nguồn lực cần thiết. - Chuyển giao công nghệ giữa doanh nghiệp FDI và doanh nghiệp bản xứ hoạt động cùng ngành: Người quản lý bản xứ làm việc trong doanh nghiệp FDI sau khi học hỏi được nhiều kinh nghiệm có thể mở doanh nghiệp riêng cạnh tranh lại với công ty FDI. Đối với doanh nghiệp FDI thì đây là một sự tổn thất nhưng đối với nước nhận FDI thì đây là một hiện tượng tốt vì công nghệ được lan truyền sang toàn bộ xã hội góp phần tăng cường nội lực. - Chuyển giao hàng dọc giữa các doanh nghiệp trong đó doanh nghiệp FDI chuyển giao công nghệ và năng lực sản xuất kinh doanh sang các doanh nghiệp bản xứ sản xuất sản phẩm trung gian (sản xuất phụ tùng linh kiện) cung cấp cho doanh nghiệp FDI.

Hoặc trong trường hợp các doanh nghiệp bản xứ dùng sản phẩm của các doanh nghiệp FDI để sản xuất ra thành phẩm cuối cùng nhằm cung cấp ra thị trường. Trong cả hai trường hợp trên, công nghệ được chuyển giao từ doanh nghiệp FDI sang doanh nghiệp sang doanh nghiệp bản xứ và đây là hiệu quả lan toả lớn nhất, quan trọng nhất nên các nước phát triển đặc biệt quan tâm và đưa ra các chính sách làm tăng hiệu quả này. - Tăng trưởng kinh tế và chuyển dịch cơ cấu kinh tế : Theo mô hình Harrod- Domar: g= s/k. g: tỷ lệ tăng trưởng GDP, s : tỷ lệ tiết kiệm trong GDP, k: hệ số ICOR.

Hệ số này cho biết vốn được tạo ra bằng đầu tư là yếu tố cơ bản của sự tăng trưởng. Mô hình cho thấy để có tăng trưởng kinh tế cao, thì hoặc là phải tăng tỷ lệ tích luỹ hoặc là phải duy trì ICOR thấp, hoặc kết hợp cả hai. Với các nước đang phát triển thì tỷ lệ tích luỹ từ bên trong rất hạn chế, trong lúc SV: Trần Thị Mai Lớp: CQ49/18.02 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] Luận văn tốt nghiệp 10 Học viện Tài chính nhu cầu về vốn để phát triển cao bên cạnh đó là hiệu quả đầu tư thấp, cho nên bắt buộc phải dựa vào từ tích luỹ từ bên ngoài. Ở các nước nghèo (đang phát triển), tính trạng thiếu vốn đầu tư là tình trạng diễn ra phổ biến.

Đây là nguyên nhân chính, làm cho các nước nghèo không thoát khỏi cái vòng luẩn quẩn của sự nghèo đói. Tiết kiệm thấp Tốc độ tích lũy vốn thấp Đầu tư thấp Thu nhập thấp Năng suất lao động thấp Nguồn: P.Nordhaus: Kinh tế học- NXB CTQG 1997(tập 2 trang 655) Hình 1.