CHƯƠNG 1 KHÁI QUÁT CHUNG VỀ ĐƠN VỊ SỰ NGHIỆP CÔNG LẬP VÀ QUY CHẾ CHI TIÊU NỘI BỘ TRONG CÁC ĐƠN VỊ SỰ NGHIỆP GIÁO DỤC CÔNG LẬP 1.1 Khái niệm, đặc điểm và phân loại đơn vị sự nghiệp công lập 1.1 Khái niệm, đặc điểm về đơn vị sự nghiệp công lập SV: Hồ Thị Ngọc Lớp CQ49/01.01 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Luận văn tốt nghiệp 2 Học viện Tài chính Trong diều kiện nước ta đang quá độ nên xã hội chủ nghĩa và phát triển nền kinh tế thị trường có sự điều phối của Nhà nước hiện nay, các đơn vị sự nghiệp công lập đóng một vai trò quan trọng giúp Nhà nước quản lý điều hành phát triển đất nước và điều phối nền kinh tế xã hội. Khái niệm: “Đơn vị sự nghiệp công (SNC) là những đơn vị do Nhà nước thành lập hoạt động công lập thực hiện cung cấp các dịch vụ nhằm duy trì sự hoạt động bình thường của các nghành kinh tế quốc dân. Các đơn vị này hoạt động trong các lĩnh vực: Y tế, giáo dục đào tạo, khoa học công nghệ và môi trường, văn học nghệ thuật, thể dục thể thao, sự nghiệp kinh tế, dịch vụ việc làm. Đặc điểm của đơn vị sự nghiệp công lập: Đơn vị sự nghiệp công lập có 3 đặc điểm chính sau đây: [1, Tr 40-42] - “Đơn vị SNC là một tổ chức hoạt động theo nguyên tắc phục vụ xã hội, không vì mục đích kiếm lời”.
Mục tiêu hoạt động của các đơn vị sự nghiệp là phục vụ xã hội, đơn vị SNC hoạt động nhằm thực hiện vai trò của Nhà nước trong việc phân phối lại thu nhập và thực hiện các chính sách phúc lợi công cộng khi can thiệp vào thị trường. Tuy nhiên để đảm bảo một phần cho kinh phí hoạt động các đơn vị sự nghiệp vẫn có thể thực hiện các khoản thu cho phép. Dù là đơn vị sự nghiệp giáo dục – đào tạo, y tế, thể thao hay các đơn vị sự nghiệp kinh tế thì các khoản phí, lệ phí chỉ là bù đắp một phần chi phí chứ không phải là trao đổi ngang giá và được giới hạn trong một khoảng nhất định. - “Sản phẩm của các đơn vị SNC là sản phẩm mang tính lợi ích chung có tính bền vững và gắn bó hữu cơ với quá trình tạo ra của cải vật chất và giá trị tinh thần”.
SV: Hồ Thị Ngọc Lớp CQ49/01.01 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Luận văn tốt nghiệp 3 Học viện Tài chính Sản phẩm, dịch vụ do các hoạt động sự nghiệp tạo ra thường có tính bền vững lâu dài và thường ở dạng “hàng hóa công cộng”, ví dụ như các giá trị về tri thức, văn hóa, sức khỏe, phát minh, đạo đức… chúng thường có giá trị xã hội cao. Việc sử dụng những “hàng hóa công cộng” do hoạt động sự nghiệp tạo ra làm cho quá trình sản xuất của cải vật chất được thuận lợi và ngày càng đạt hiệu quả cao, tác động tích cực đến qua trình tái sản xuất xã hội. Ngoài việc tạo ra giá trị vật chất, sản phẩm của các đơn vị sự nghiệp công lập còn mang lại giá trị tinh thần rất lớn. - “Hoạt động sự nghiệp trong các đơn vị SNC luôn gắn liền và bị chi phối bởi các chương trình phát triển kinh tế, xã hội của Nhà nước”.
Các đơn vị SNC là do Nhà nước thành lập, được Nhà nước duy trì nhằm thực hiện các nhiệm vụ phát triển kinh tế xã hội của Nhà nước. Để thực hiện các nhiệm vụ của mình, Nhà nước thường tổ chức thực hiện các chương trình mục tiêu, ví dụ như Chương trình xóa mù chữ, Chương trình kế hoạch hóa gia đình… và các đơn sự nghiệp cũng sẽ bị chi phối bởi các chương trình này là điều tất yếu.2 Phân loại các đơn vị sự nghiệp công lập SV: Hồ Thị Ngọc Lớp CQ49/01.01 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Luận văn tốt nghiệp 4 Học viện Tài chính Trong quản lý nhà nước có nhiều tiêu chí phân loại các đơn vị sự nghiệp công lập, nhưng chủ yếu có 2 tiêu chí phân loại chính sau: *Căn cứ vào lĩnh vực hoạt động, các đơn vị sự nghiệp công lập được chia thành: - Đơn vị sự nghiệp hoạt động trong lĩnh vực giáo dục đào tạo. - Đơn vị sự nghiệp hoạt động trong lĩnh vực y tế. - Đơn vị sự nghiệp hoạt động trong lĩnh vực khoa học công nghệ.
- Đơn vị sự nghiệp hoạt động trong lĩnh vực văn hóa nghệ thuật. - Đơn vị sự nghiệp kinh tế. * Căn cứ vào mức tự đảm bảo chi phí hoạt động thường xuyên, đơn vị sự nghiệp được phân loại như sau:[1, Tr46-47] “Cách xác định để phân loại đơn vị SNC Mức tự bảo đảm chi phí Tổng số nguồn thu sự nghiệp hoạt động thường xuyên = ------------------------------------------- ×100% của đơn vị (%) Tổng số chi hoạt động thường xuyên SV: Hồ Thị Ngọc Lớp CQ49/01.01 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Luận văn tốt nghiệp 5 Học viện Tài chính Tổng số thu sự nghiệp và tổng số chi hoạt động thường xuyên đơn vị tính theo dự toán thu, chi của đầu năm thời kỳ ổn định. Phân loại: - Đơn vị sự nghiệp tự bảo đảm chi phí hoạt động, gồm: + Đơn vị sự nghiệp có mức tự bảo đảm chi phí hoạt động thường xuyên xác định theo công thức trên, bằng hoặc lớn hơn 100%.
+ Đơn vị sự nghiệp đã tự bảo đảm chi phí hoạt động từ nguồn thu sự nghiệp, từ nguồn ngân sách nhà nước do cơ quan có thẩm quyền của Nhà nước đặt hàng. - Đơn vị sự nghiệp tự bảo đảm một phần chi phí hoạt động: Là đơn vị sự nghiệp có mức tự bảo đảm chi phí hoạt động thường xuyên xác định theo công thức trên, từ trên 10% đến dưới 100%. - Đơn vị sự nghiệp do ngân sách nhà nước bảo đảm toàn bộ chi phí hoạt động, gồm: + Đơn vị sự nghiệp có mức tự bảo đảm chi phí hoạt động thường xuyên xác định theo công thức trên, từ 10% trở xuống. + Đơn vị sự nghiệp không có nguồn thu”.2 Khái quát về nội dung cơ chế tự chủ, tự chịu trách nhiệm về sử dụng nguồn kinh phí hoạt động của đơn vị sự nghiệp giáo dục công lập 1.1 Nguồn thu của các đơn vị sự nghiệp giáo dục công lập *Kinh phí do ngân sách nhà nước cấp, gồm: - Kinh phí bảo đảm hoạt động thường xuyên thực hiện chức năng, nhiệm vụ được cơ quan quản lý cấp trên trực tiếp giao, trong phạm vi dự toán được cấp có thẩm quyền giao.
- Kinh phí thực hiện các nhiệm vụ khoa học và công nghệ. SV: Hồ Thị Ngọc Lớp CQ49/01.01 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Luận văn tốt nghiệp 6 Học viện Tài chính - Kinh phí thực hiện chương trình đào tạo bồi dưỡng cán bộ, viên chức. - Kinh phí thực hiện các chương trình mục tiêu quốc gia. - Kinh phí thực hiện các nhiệm vụ do cơ quan nhà nước có thẩm quyền đặt hàng.
- Kinh phí thực hiện nhiệm vụ đột xuất được cấp có thẩm quyền giao. - Kinh phí thực hiện chính sách tinh giản biên chế theo chế độ do nhà nước quy định (nếu có). - Vốn đầu tư xây dựng cơ bản, kinh phí mua sắm trang thiết bị, sửa chữa lớn tài sản cố định phục vụ hoạt động sự nghiệp theo dự án được cấp có thẩm quyền phê duyệt trong phạm vi dự toán được giao hàng năm. - Vốn đối ứng thực hiện các dự án có nguồn vốn nước ngoài được cấp có thẩm quyền phê duyệt.
- Kinh phí khác (nếu có). *Nguồn thu từ hoạt động sự nghiệp, gồm: - Phần được để lại từ số thu phí, lệ phí thuộc ngân sách nhà nước theo quy định của pháp luật. - Thu từ hoạt động dịch vụ. - Thu từ hoạt động sự nghiệp khác (nếu có).
- Lãi được chia từ các hoạt động liên doanh, liên kết, lãi tiền gửi ngân hàng. - Nguồn viện trợ, tài trợ, quà biếu, tặng, cho theo quy định của pháp luật. * Nguồn khác, gồm: - Nguồn vốn vay của các tổ chức tín dụng, vốn huy động của cán bộ, viên chức trong đơn vị; - Nguồn vốn liên doanh, liên kết của các tổ chức, cá nhân trong và ngoài nước theo quy định của pháp luật.2 Nội dung chi của các đơn vị sự nghiệp giáo dục công lập SV: Hồ Thị Ngọc Lớp CQ49/01.01 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Luận văn tốt nghiệp 7 Học viện Tài chính Các đơn vị sự nghiệp công lập có rất nhiều khoản chi, tuy nhiên có thể nói chung bao gồm 4 nhóm chi chính sau đây: *Các khoản chi cho con người. Các khoản chi cho con người có thể kể đến như chi tiền lương, tiền công, các khoản phụ cấp lương, các khoản trích nộp theo lương, khen thưởng, phúc lợi… *Các khoản chi nghiệp vụ chuyên môn.
Các khoản chi nghiệp vụ chuyên môn gồm có vật tư văn phòng phẩm, thông tin tuyên truyền liên lạc, công tác phí… *Chi mua sắm sửa chữa. Mua sắm sửa chữa tài sản cố định, các phương tiện hàng hóa phục vụ cho hoạt động của đơn vị, trang thiết bị kỹ thuật chuyên dụng (không phải là tài sản cố định). *Các khoản chi khác. Các khoản chi không thuộc những nhóm đã nêu trên, ví dụ như chi hội nghị khánh tiết, chi tiếp khách, chi các khoản phí và lệ phí của đơn vị dự toán… 1.3 Quy chế chi tiêu nội bộ của đơn vị sự nghiệp giáo dục công lập 1.1 Mục đích xây dựng quy chế chi tiêu nội bộ - Việc xây dựng quy chế chi tiêu nội bộ giúp Thủ trưởng đơn vị chủ động hơn trong việc quản lý và chi tiêu tài chính của đơn vị.
- Quy chế chi tiêu nội bộ cũng tạo quyền chủ động cho cán bộ, viên chức trong đơn vị hoàn thành nhiệm vụ được giao. - Quy chế chi tiêu nội bộ là căn cứ để KBNN, cơ quan quản lý cấp trên, cơ quan tài chính và các cơ quan thanh tra, kiểm toán thực hiện quản lý, thanh toán, kiểm tra các khoản chi tiêu trong đơn vị theo quy định. SV: Hồ Thị Ngọc Lớp CQ49/01.01 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Luận văn tốt nghiệp 8 Học viện Tài chính - Việc xây dựng quy chế chi tiêu nội bộ còn nhằm mục đích giúp đơn vị sử dụng tài sản đúng mục đích và có hiệu quả, thực hành tiết kiệm chống lãng phí. - Ngoài ra quy chế chi tiêu nội bộ khuyến khích công bằng trong đơn vị, tăng thu, tiết kiệm chi, thu hút và giữ được những người có năng lực trong đơn vị.