Luận văn: Hoạt động giám sát của HĐND cấp tỉnh từ thực tiễn tỉnh Đắk Lắk

Chuyên khảo phân tích Luận văn hoạt động giám sát của hội đồng nhân dân cấp tỉnh từ thực tiễn tỉnh đắk lắk, đánh giá các khía cạnh quan trọng, đề xuất hướng nghiên cứu tiếp theo.

• Tác giả: Phạm Thị Phương Hoa
• Người hướng dẫn: Tiến Sĩ Đặng Thị Phượng
• Trường học: Học Viện Khoa Học Xã Hội
• Chuyên ngành: Luật Học
• Đề tài: Hoạt động giám sát của hội đồng nhân dân cấp tỉnh từ thực tiễn tỉnh Đắk Lắk
• Loại tài liệu: Luận Văn Thạc Sĩ
• Năm xuất bản: 2021
• Địa điểm: Đắk Lắk

Tóm tắt

I. Tổng quan vai trò chức năng giám sát của HĐND cấp tỉnh

Hoạt động giám sát là một trong ba chức năng cốt lõi của Hội đồng nhân dân (HĐND), bên cạnh chức năng quyết định và đại diện. Theo quy định tại Luật Hoạt động giám sát của Quốc hội và HĐND năm 2015, giám sát được định nghĩa là “việc chủ thể giám sát theo dõi, xem xét, đánh giá hoạt động của cơ quan, tổ chức, cá nhân chịu sự giám sát trong việc tuân theo Hiến pháp và pháp luật”. Hoạt động giám sát của Hội đồng nhân dân cấp tỉnh không chỉ là quyền lực mà còn là trách nhiệm, nhằm đảm bảo quyền lực nhà nước thực sự thuộc về nhân dân. Đây là công cụ thiết yếu để kiểm soát quyền lực, phòng chống tham nhũng, lãng phí và các biểu hiện tiêu cực khác trong bộ máy nhà nước tại địa phương. Hiến pháp năm 2013 đã khẳng định HĐND là cơ quan quyền lực nhà nước ở địa phương, đại diện cho ý chí, nguyện vọng và quyền làm chủ của nhân dân. Do đó, vai trò của HĐND cấp tỉnh trong giám sát là vô cùng quan trọng. Hoạt động này giúp bảo đảm các nghị quyết do HĐND ban hành được thực thi hiệu quả, các quy định pháp luật được tuân thủ nghiêm minh. Đồng thời, thông qua giám sát, HĐND kịp thời phát hiện những bất cập trong cơ chế, chính sách để kiến nghị sửa đổi, bổ sung, góp phần hoàn thiện hệ thống pháp luật. Chức năng giám sát của cơ quan dân cử còn thể hiện ở việc bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của công dân, lắng nghe và chuyển tải ý kiến, kiến nghị của cử tri đến các cơ quan có thẩm quyền, tạo nên một cơ chế phản hồi hiệu quả giữa chính quyền và người dân.

1.1. Khái niệm và đặc điểm của hoạt động giám sát HĐND

Giám sát của HĐND mang những đặc điểm riêng biệt. Thứ nhất, đây là hoạt động mang tính quyền lực nhà nước, xuất phát từ vị trí pháp lý của HĐND là cơ quan do nhân dân trực tiếp bầu ra. Thứ hai, chủ thể giám sát đa dạng, bao gồm toàn thể HĐND, Thường trực HĐND, các Ban của HĐND, Tổ đại biểu và từng đại biểu HĐND. Thứ ba, đối tượng chịu sự giám sát rất rộng, bao gồm UBND, TAND, VKSND cùng cấp, các cơ quan chuyên môn thuộc UBND và HĐND cấp dưới. Cuối cùng, kết quả giám sát không chỉ dừng lại ở việc phát hiện sai phạm mà còn đưa ra các kiến nghị sau giám sát, yêu cầu khắc phục và có thể dẫn đến các hậu quả pháp lý như lấy phiếu tín nhiệm, bỏ phiếu tín nhiệm đối với các chức danh do HĐND bầu. Mục tiêu cuối cùng là nâng cao hiệu quả giám sát của Hội đồng nhân dân và đảm bảo pháp chế xã hội chủ nghĩa tại địa phương.

1.2. Cơ sở pháp lý theo Luật Tổ chức chính quyền địa phương

Hệ thống pháp luật là nền tảng cho hoạt động giám sát của Hội đồng nhân dân cấp tỉnh. Hiến pháp năm 2013, Luật Tổ chức chính quyền địa phương năm 2015 (sửa đổi, bổ sung năm 2019) và đặc biệt là Luật Hoạt động giám sát của Quốc hội và HĐND năm 2015 đã tạo ra một hành lang pháp lý ngày càng hoàn thiện. Các văn bản này quy định rõ về thẩm quyền, nội dung, hình thức và quy trình giám sát. Cụ thể, luật đã quy định các hình thức giám sát chính như: xem xét báo cáo công tác, chất vấn tại kỳ họp, giám sát chuyên đề, lấy phiếu tín nhiệm. Việc luật hóa chi tiết các hoạt động này đã góp phần khắc phục tính hình thức trong hoạt động giám sát, nâng cao tính thực chất và hiệu lực của các kết luận, kiến nghị sau giám sát.

II. Thực trạng hoạt động giám sát của HĐND tỉnh Đắk Lắk

Nghiên cứu luận văn thạc sĩ luật hiến pháp về thực trạng hoạt động giám sát của HĐND tỉnh Đắk Lắk giai đoạn 2016-2021 cho thấy nhiều kết quả đáng ghi nhận nhưng cũng bộc lộ không ít hạn chế. Trong nhiệm kỳ, HĐND tỉnh đã có nhiều đổi mới về nội dung và phương thức giám sát, tập trung vào các vấn đề dân sinh bức xúc và các lĩnh vực trọng yếu của nền kinh tế - xã hội. Các cuộc giám sát chuyên đề của HĐND đã đi sâu vào các lĩnh vực như quản lý đất đai, bảo vệ môi trường, khai thác khoáng sản và thực hiện chính sách dân tộc. Hoạt động chất vấn tại kỳ họp ngày càng sôi nổi, thẳng thắn, thể hiện trách nhiệm của các đại biểu Hội đồng nhân dân tỉnh Đắk Lắk. Tuy nhiên, hoạt động giám sát của Hội đồng nhân dân cấp tỉnh tại Đắk Lắk vẫn còn một số tồn tại. Việc theo dõi, đôn đốc thực hiện các kiến nghị sau giám sát đôi khi chưa quyết liệt, dẫn đến một số vấn đề chậm được khắc phục. Năng lực của một bộ phận đại biểu kiêm nhiệm còn hạn chế, ảnh hưởng đến chiều sâu của các phân tích, đánh giá. Bên cạnh đó, sự phối hợp giữa Thường trực HĐND tỉnh và các Ban đôi lúc chưa thực sự nhịp nhàng. Báo cáo của các đơn vị chịu giám sát đôi khi còn chung chung, né tránh, gây khó khăn cho quá trình thẩm tra, đánh giá.

2.1. Phân tích các yếu tố ảnh hưởng đến giám sát tại Đắk Lắk

Nhiều yếu tố tác động đến hiệu quả giám sát của Hội đồng nhân dân tại Đắk Lắk. Về mặt tích cực, sự quan tâm chỉ đạo của Tỉnh ủy và hành lang pháp lý ngày càng hoàn thiện là điều kiện thuận lợi. Tuy nhiên, các yếu tố như đặc điểm địa hình rộng, chia cắt, có nhiều vùng sâu vùng xa, và cơ cấu dân cư đa dân tộc cũng đặt ra những thách thức riêng. Năng lực của đội ngũ cán bộ, công chức tham mưu, giúp việc cho HĐND cũng là một yếu tố quan trọng. Bên cạnh đó, ý thức hợp tác của đối tượng chịu giám sát cũng ảnh hưởng trực tiếp đến kết quả. Một số cơ quan vẫn còn tâm lý e ngại, xem giám sát là “bới lông tìm vết”, dẫn đến việc cung cấp thông tin thiếu đầy đủ, khách quan.

2.2. Những hạn chế và tồn tại tính hình thức trong giám sát

Một trong những thách thức lớn nhất là tính hình thức trong hoạt động giám sát. Điều này thể hiện ở việc một số cuộc giám sát còn dàn trải, chưa đi vào trọng tâm. Việc xây dựng chương trình, kế hoạch đôi lúc chưa khoa học. Đặc biệt, việc theo dõi, xử lý các kiến nghị sau giám sát chưa có cơ chế đủ mạnh, thiếu sự “truy vụ việc đến cùng”. Năng lực phát hiện vấn đề của một số đại biểu, đặc biệt là đại biểu kiêm nhiệm, còn hạn chế. Hoạt động chất vấn đôi khi chưa đi thẳng vào trách nhiệm người đứng đầu mà chỉ dừng lại ở việc ghi nhận, hứa hẹn. Đây là những điểm nghẽn cần được tháo gỡ để nâng cao thực chất của hoạt động giám sát.

III. Giải pháp hoàn thiện cơ chế giám sát của HĐND cấp tỉnh

Để nâng cao năng lực giám sát và hiệu quả của hoạt động giám sát của Hội đồng nhân dân cấp tỉnh, việc hoàn thiện cơ chế là yêu cầu cấp thiết. Giải pháp đầu tiên là tiếp tục rà soát, kiến nghị sửa đổi các quy định pháp luật liên quan, đặc biệt là các quy định về chế tài xử lý sau giám sát. Cần có cơ chế ràng buộc trách nhiệm rõ ràng đối với người đứng đầu cơ quan, đơn vị không thực hiện hoặc thực hiện không đầy đủ các kết luận, kiến nghị của HĐND. Bên cạnh đó, cần quy trình hóa hoạt động giám sát một cách khoa học hơn, từ khâu lựa chọn nội dung, xây dựng kế hoạch, tổ chức thực hiện cho đến theo dõi kết quả. Việc ứng dụng công nghệ thông tin vào quản lý, theo dõi các kiến nghị sau giám sát sẽ giúp tăng tính minh bạch và hiệu quả. Một giải pháp hoàn thiện cơ chế giám sát quan trọng khác là tăng cường sự phối hợp giữa các chủ thể giám sát. Thường trực HĐND tỉnh cần đóng vai trò điều hòa, phối hợp nhịp nhàng hoạt động của các Ban, các Tổ đại biểu, tránh chồng chéo, trùng lặp. Đồng thời, cần mở rộng sự tham gia của Mặt trận Tổ quốc, các tổ chức thành viên và nhân dân vào quá trình giám sát, tạo thành một mạng lưới giám sát toàn diện và đa chiều.

3.1. Đổi mới quy trình lựa chọn nội dung và xây dựng kế hoạch

Chất lượng giám sát bắt đầu từ khâu lựa chọn nội dung. Thay vì lựa chọn dàn trải, HĐND cần tập trung vào những vấn đề nóng, được cử tri và dư luận xã hội quan tâm, hoặc các lĩnh vực tiềm ẩn nguy cơ tham nhũng, lãng phí. Việc thu thập thông tin để lựa chọn nội dung cần đa dạng, không chỉ dựa vào báo cáo mà còn từ đơn thư khiếu nại, tố cáo, phản ánh của báo chí và ý kiến cử tri. Kế hoạch giám sát phải chi tiết, xác định rõ mục tiêu, đối tượng, phạm vi, thời gian và đặc biệt là các tiêu chí đánh giá cụ thể. Việc này giúp đoàn giám sát chủ động, không bị phụ thuộc vào báo cáo của đối tượng chịu giám sát.

3.2. Tăng cường cơ chế theo dõi và đôn đốc thực hiện kiến nghị

Hiệu quả thực chất của giám sát nằm ở khâu hậu giám sát. Cần xây dựng một cơ chế theo dõi, đôn đốc việc thực hiện kiến nghị sau giám sát một cách bài bản. Thường trực HĐND cần định kỳ yêu cầu các cơ quan báo cáo tiến độ thực hiện. Kết quả thực hiện kiến nghị phải được công khai tại kỳ họp HĐND và trên các phương tiện thông tin đại chúng để cử tri cùng theo dõi. Cần xem xét việc tái giám sát đối với những vấn đề mà các kiến nghị không được thực hiện nghiêm túc. Đây là biện pháp quan trọng để nâng cao trách nhiệm của các cơ quan chịu sự giám sát và đảm bảo các vấn đề được giải quyết dứt điểm.

IV. Bí quyết nâng cao năng lực giám sát cho đại biểu HĐND

Con người là yếu tố quyết định hiệu quả giám sát của Hội đồng nhân dân. Vì vậy, việc nâng cao năng lực giám sát cho đại biểu là giải pháp then chốt. Trước hết, cần chú trọng ngay từ khâu lựa chọn, giới thiệu người ứng cử đại biểu HĐND, đảm bảo lựa chọn được những người có đủ phẩm chất, trình độ, bản lĩnh và tâm huyết. Tăng cường tỷ lệ đại biểu hoạt động chuyên trách là một hướng đi đúng đắn, vì họ có đủ thời gian và điều kiện để nghiên cứu sâu các vấn đề. Đối với các đại biểu, việc tự học hỏi, nâng cao trình độ là yêu cầu bắt buộc. HĐND cần thường xuyên tổ chức các lớp tập huấn, bồi dưỡng kỹ năng giám sát, kỹ năng phân tích chính sách, kỹ năng chất vấn cho đại biểu. Mời các chuyên gia, nhà khoa học tham gia tư vấn, cung cấp thông tin cho các đoàn giám sát cũng là một cách hiệu quả để nâng cao chất lượng các kết luận. Bên cạnh kiến thức chuyên môn, người đại biểu Hội đồng nhân dân tỉnh Đắk Lắk cần có bản lĩnh chính trị vững vàng, dám nói thẳng, nói thật, không nể nang, né tránh, đặt lợi ích của nhân dân lên trên hết. Tinh thần trách nhiệm và sự dũng cảm của mỗi đại biểu chính là linh hồn của hoạt động giám sát.

4.1. Bồi dưỡng kỹ năng chuyên sâu Chất vấn và phản biện

Kỹ năng hoạt động chất vấn và trả lời chất vấn là thước đo năng lực của đại biểu. Đại biểu cần được bồi dưỡng kỹ năng đặt câu hỏi ngắn gọn, rõ ràng, đi thẳng vào vấn đề và yêu cầu làm rõ trách nhiệm cá nhân. Kỹ năng phản biện, tranh luận để theo đuổi vấn đề đến cùng cũng rất quan trọng. Thay vì chấp nhận những câu trả lời chung chung, đại biểu cần sử dụng các thông tin, dữ liệu thu thập được để phản biện, buộc người bị chất vấn phải đưa ra cam kết và lộ trình giải quyết cụ thể.

4.2. Vai trò của đại biểu chuyên trách và bộ máy tham mưu

Đại biểu chuyên trách là lực lượng nòng cốt trong các hoạt động giám sát chuyên sâu. Cần có cơ chế, chính sách phù hợp để thu hút những người có năng lực làm đại biểu chuyên trách. Song song đó, việc củng cố bộ máy tham mưu, giúp việc (Văn phòng HĐND) là cực kỳ quan trọng. Đội ngũ chuyên viên có trình độ, am hiểu pháp luật và thực tiễn sẽ giúp các đại biểu thu thập, phân tích thông tin, chuẩn bị các báo cáo thẩm tra và dự thảo kết luận giám sát một cách sắc bén, có cơ sở khoa học và pháp lý vững chắc.

V. Bài học kinh nghiệm giám sát của HĐND tỉnh Đắk Lắk

Từ thực tiễn nghiên cứu hoạt động giám sát của Hội đồng nhân dân cấp tỉnh tại Đắk Lắk, có thể rút ra nhiều bài học quý báu. Bài học đầu tiên là “giám sát phải có trọng tâm, trọng điểm”. Thay vì dàn trải, việc lựa chọn đúng và trúng những vấn đề bức xúc sẽ tạo ra hiệu ứng xã hội tích cực và mang lại kết quả thiết thực. Thứ hai, phát huy dân chủ, công khai, minh bạch là chìa khóa thành công. Việc công khai chương trình giám sát, kết luận giám sát và kết quả thực hiện kiến nghị giúp người dân cùng tham gia, tạo áp lực cần thiết lên các cơ quan chịu giám sát. Bài học thứ ba là tầm quan trọng của sự phối hợp. Sự đồng bộ giữa HĐND với Ủy ban Mặt trận Tổ quốc, sự phối hợp nhịp nhàng giữa các cơ quan của HĐND sẽ tạo nên sức mạnh tổng hợp. Cuối cùng, bài học về sự quyết liệt “theo đến cùng” là quan trọng nhất. Một cuộc giám sát chỉ thực sự thành công khi những hạn chế, sai phạm được khắc phục, các kiến nghị được thực thi đầy đủ. Đây là những kinh nghiệm giám sát của HĐND các tỉnh khác cũng có thể tham khảo và áp dụng để nâng cao chất lượng hoạt động của mình.

5.1. Kinh nghiệm trong giám sát việc thi hành pháp luật địa phương

Thực tiễn Đắk Lắk cho thấy, việc giám sát việc thi hành pháp luật tại địa phương cần gắn chặt với đặc thù vùng miền. Đối với một tỉnh đa dân tộc, việc giám sát thực hiện các chính sách dân tộc, chính sách đất đai cho đồng bào thiểu số là cực kỳ quan trọng. Kinh nghiệm là phải thành lập các đoàn giám sát có thành phần am hiểu văn hóa, phong tục địa phương, kết hợp làm việc với chính quyền và lắng nghe trực tiếp ý kiến người dân tại cơ sở. Việc này giúp đánh giá chính xác hơn tác động của chính sách và phát hiện những vướng mắc từ thực tiễn.

5.2. Đánh giá hiệu quả giám sát hoạt động của UBND tỉnh

Việc giám sát hoạt động của UBND tỉnh là nhiệm vụ trung tâm. Kinh nghiệm cho thấy, ngoài việc xem xét báo cáo định kỳ, HĐND cần tăng cường giám sát đột xuất, giám sát theo chuyên đề đối với việc thực hiện các nhiệm vụ kinh tế - xã hội trọng tâm hoặc các dự án đầu tư lớn. Hoạt động chất vấn người đứng đầu UBND và các sở, ngành tại kỳ họp phải được duy trì và nâng cao chất lượng. Kết quả giám sát phải là một trong những tiêu chí quan trọng để HĐND xem xét, đánh giá khi lấy phiếu tín nhiệm, góp phần xây dựng một bộ máy hành chính hiệu lực, hiệu quả, phục vụ nhân dân.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VÀ PHÁP LUẬT VỀ HOẠT ĐỘNG GIÁM SÁT CỦA HỘI ĐỒNG NHÂN DÂN CẤP TỈNH 1. Khái niệm, đặc điểm, vai trò hoạt động giám sát của Hội đồng nhân dân cấp tỉnh 1. Khái niệm hoạt động giám sát của Hội đồng nhân dân cấp tỉnh - Khái niệm hoạt động giám sát Theo Từ điển Tiếng Việt, thì“giám sát là theo dõi, kiểm tra việc thực thi nhiệm vụ”. Trong Từ điển bách khoa Việt Nam thì: “Giám sát là một hình thức hoạt động của cơ quan nhà nước hoặc tổ chức xã hội nhằm bảo đảm pháp chế hoặc sự chấp hành những quy tắc chung nào đó”.

Theo Từ điển Luật học thì: “Giám sát là một hình thức hoạt động quan trọng, đồng thời là quyền của cơ quan nhà nước thể hiện ở việc xem xét đối với hoạt động của các đối tượng chịu sự giám sát trong việc tuân theo Hiến pháp và pháp luật nhằm bảo đảm pháp chế hoặc sự chấp hành những quy tắc chung nào đó”. Trường hợp nghiên cứu từ góc độ thực thi quyền lực nhà nước thì “giám sát” được hiểu là sự theo dõi, kiểm tra đối với việc thực thi quyền lực nhà nước của các cá nhân, tổ chức có thẩm quyền theo quy định của pháp luật. Cụ thể, tại Khoản 1 Điều 2 Luật Hoạt động giám sát của Quốc hội và HĐND, thì khái niệm“giám sát” được hiểu như sau: “Giám sát là việc chủ thể giám sát theo dõi, xem xét, đánh giá hoạt động của cơ quan, tổ chức, cá nhân chịu sự giám sát trong việc tuân theo Hiến pháp và pháp luật về việc thực hiện nhiệm vụ, quyền hạn của mình, xử lý theo thẩm quyền hoặc yêu cầu, kiến nghị cơ quan có thẩm quyền xử lý” [27]. Thực tiễn cho thấy, hoạt động giám sát được áp dụng rất phổ biến, từ việc giám sát trong hoạt động của bộ máy nhà nước; giám sát của nhân dân đối với cán bộ, công chức và bộ máy nhà nước; giám sát xã hội của các tổ chức, cá nhân; giám sát công trình, giám sát chất lượng; giám sát việc thực thi, tuân thủ pháp luật của 7 cơ quan, tổ chức, cá nhân có thẩm quyền trong quá trình thực thi công vụ được giao… Như vậy, mặc dù cách diễn đạt và biểu hiện ý nghĩa của thuật ngữ giám sát có khác nhau, nhưng các quan niệm trên đây đều có điểm chung về nội dung, xác định cụ thể giám sát là việc theo dõi, xem xét và kiểm tra một chủ thể nào đó về một việc làm đã thực hiện đúng hoặc chưa đúng theo quy định, để từ đó có biện pháp điều chỉnh hoặc xử lý đối với việc làm chưa đúng, bảo đảm thực hiện đúng, đầy đủ các quy định.

Với những quan niệm, cách hiểu như trên, có thể nhận thấy giám sátcó một số các đặc trưng cơ bản như sau: Một là, giám sát luôn gắn với một chủ thể có thẩm quyền nhất định, tức là chủ thể có thẩm quyền thực hiện việc theo dõi, xem xét, kiểm tra và đưa ra những đánh giá, nhận định về một việc làm nào đó của một đối tượng cụ thể bị giám sát đã được thực hiện đúng hay sai so với các quy định, quyết định. Hai là, giám sát là hoạt động có tính mục đích, đó là đưa ra được nhận định chính xác của chủ thể có thẩm quyền giám sát đối với những hoạt động của đối tượng chịu sự giám sát; qua đó có những đề xuất, kiến nghị các biện pháp để xử lý những việc làm sai, trái với quy định của pháp luật nhằm bảo đảm quy định của pháp luật được thực hiện nghiêm túc đúng, đầy đủ và có hiệu lực cao. Ba là, giám sát phải được tiến hành trên những căn cứ do pháp luật quy định và đã được xác định từ trước. Bởi vì nếu không có những quy định của pháp luật làm căn cứ thì chủ thể giám sát không có cơ sở để thực hiện quyền giám sát và tiêu chí để đưa ra những nhận định về hoạt động của đối tượng chịu sự giám sát.

Bốn là, giám sát phải thể hiện được quan hệ giữa các chủ thể tham gia vào hoạt động giám sát. Nội dung của quan hệ này biểu hiện ở những quyền và nghĩa vụ của chủ thể giám sát và đối tượng chịu giám sát. Từ những phân tích nêu trên, có thể khái quát, hiểu một cách chung nhất về thuật ngữ này như sau: “Giám sát là hoạt động của cơ quan, tổ chức, cá nhân có thẩm quyền được tiến hành theo một trình tự, thủ tục nhất định để theo dõi, kiểm 8 tra, đánh giá và kiến nghị về hoạt động của cơ quan, tổ chức, cá nhân khác nhằm bảo đảm các đối tượng này thực hiện đúng các nhiệm vụ, quyền hạn đã được quy định”. - Hoạt động giám sát của HĐND Tại bản Hiến pháp đầu tiên – Hiến pháp năm 1946 của nước Việt Nam dân chủ cộng hòa đã giành hẳn 1 chương (Chương V) để đề cập đến HĐND.

Theo bản Hiến pháp này, “ở tỉnh, thành phố, thị xã và xã có HĐND do đầu phiếu phổ thông, trực tiếp bầu ra”, “HĐND quyết nghị về những vấn đề thuộc địa phương mình. Những nghị quyết ấy không được trái với chỉ thị của các cấp trên” [20]. Sau đó, Quốc hội nước Việt Nam dân chủ cộng hòa thông qua Luật Tổ chức chính quyền địa phươngngày 28/4/1958, Luật này đã khẳng định rõ ràng tính quyền lực của HĐND, cụ thể là “HĐND các cấp là cơ quan quyền lực nhà nước ở địa phương, do nhân dân bầu ra” [25]. Từ đó, các bản Hiến pháp và các văn bản Luật sau này như: Luật Tổ chức HĐND và UBND năm 1983, Luật Tổ chức HĐND và UBND năm 1989… đều nhấn mạnh đến vai trò của HĐND các cấpvà những quy định, những vấn đề liên quan đến hoạt động giám sát của HĐND các cấp ngày càng được hoàn thiện, đầy đủ hơn - là một bước tiến rõ rệt, tạo cơ sở pháp lý đầy đủ, cụ thể để HĐND hoạt động có thực quyền đúng như vị trí, quyền hạn của HĐND theo Luật định.

Đến nay, Hiến pháp hiện hành đã khẳng định rõ hơn về vị trí pháp lý của HĐND các cấp nói chung và cấp tỉnh nói riêng. HĐND “là cơ quan quyền lực nhà nước ở địa phương, đại diện cho ý chí, nguyện vọng và quyền làm chủ của nhân dân, do nhân dân địa phương bầu ra, chịu trách nhiệm trước nhân dân địa phương và cơ quan nhà nước cấp trên”[24]. Như vậy, HĐND các cấp là cơ quan quyền lực nhà nước ở địa phương, do Nhân dân địa phương bầu ra, đại diện cho ý chí, nguyện vọng và quyền làm chủ Nhân dân ở địa phương. HĐND có quyền quyết định những vấn đề quan trọng của địa phương theo quy định pháp luật.

Cụ thể, HĐND các cấp có 3 chức năng chính, đó là: quyết định những vấn đề cơ bản, quan trọng của địa phương; giám sát và đại diện cho nhân dân. 9 Đối với hoạt động giám sát, Luật Tổ chức chính quyền địa phương năm 2015, đặc biệt là Luật Hoạt động giám sát của Quốc hội và HĐND được thông qua năm 2015 đã đánh dấu một bước tiến quan trọng trong quá trình hoàn thiện thể chế pháp lý về hoạt động giám sát của HĐND, cũng như đưa hoạt động giám sát của HĐND các cấp đi vào nền nếp, đạt chất lượng và hiệu quả cao hơn. Luật này đã quy định khá cụ thể về chủ thể, thẩm quyền, đối tượng và phương thức giám sát của HĐND các cấp, nhất là đối với cấp tỉnh. Theo quy định của Luật, “Giám sát là việc chủ thể giám sát theo dõi, xem xét, đánh giá hoạt động của cơ quan, tổ chức, cá nhân chịu sự giám sát trong việc tuân theo Hiến pháp và pháp luật về việc thực hiện nhiệm vụ, quyền hạn của mình, xử lý theo thẩm quyền hoặc yêu cầu, kiến nghị cơ quan có thẩm quyền xử lý”[27].

Từ những luận giải trên, căn cứ đối tượng giám sát của HĐND, có thể hiểu khái niệmhoạt động giám sát của HĐND cấp tỉnh là tổng thể các hoạt động của HĐND, Thường trực HĐND, các Ban của HĐND và đại biểu HĐND nhằm xem xét, theo dõi, kiểm tra, đánh giá việc chấp hành Hiến pháp, luật, pháp lệnh, các văn bản của cơ quan nhà nước cấp trên, các Nghị quyết của HĐND trên các lĩnh vực của địa phương đối với các đối tượng chịu sự giám sát của HĐND, từ đó đưa ra các kết luận và phương án xử lý phù hợp để khắc phục những tồn tại, hạn chế, phát huy mọi tiềm năng của địa phương. Đặc điểm hoạt động giám sát của Hội đồng nhân dân cấp tỉnh Từ những phân tích nêu trên, chúng ta nhận thấy hoạt động giám sát của HĐND có các đặc điểm cơ bản như sau: Thứ nhất, ở nước ta, quyền lực Nhà nước thuộc về nhân Nhân dân, do đó hoạt động giám sát của HĐND mang tính quyền lực Nhà nước. “HĐND là cơ quan quyền lực Nhà nước ở địa phương, đại diện cho ý chí, nguyện vọng và quyền làm chủ của Nhân dân, do Nhân dân địa phương bầu ra, chịu trách nhiệm trước Nhân dân địa phương và cơ quan Nhà nước cấp trên” [28]. Thứ hai, hoạt động giám sát của HĐND luôn gắn với một chủ thể nhất định, 10 có nghĩa là phải trả lời câu hỏi ai có quyền thực hiện việc xem xét, đánh giá, theo dõi về một việc đã được thực hiện đúng hoặc sai so với những quy định? giám sát vấn đề gì, và giám sát việc gì.

Thứ ba, hoạt động giám sát của HĐND theo một trình tự, thủ tục nhất định là dân chủ, công khai, minh bạch và có tính chủ động. Trong hoạt động giám sát của HĐND, công khai, minh bạch là việc người dân, các đại biểu HĐND được thông tin kịp thời, đầy đủ, chính xác về các quy định của pháp luật và các thông tin có liên quan đến quá trình thực hiện giám sát của HĐND. Thứ tư, hoạt động giám sát cùng với hoạt động kiểm tra, thanh tra để kiểm soát quyền lực nhà nước ở địa phương Để kiểm soát đối với quyền lực nhà nước, ở nước ta có nhiều hình thức kiểm soát khác nhau, nhưng giám sát, kiểm tra, thanh tra là những hình thức cơ bản, được sử dụng phổ biến và thường xuyên nhất. Tuy là các hình thức dùng để kiểm soát đối với quyền lực nhà nước, nhưng hoạt động giám sát của HĐND khác với hoạt động kiểm tra, hoạt động thanh tra của cơ quan hành chính nhà nước.