Tổng quan nghiên cứu

Trong bối cảnh hội nhập kinh tế quốc tế sâu rộng, ngành dệt may Việt Nam duy trì tốc độ tăng trưởng xuất khẩu từ 10% đến 12% mỗi năm, đóng góp tỷ trọng lớn vào kim ngạch thương mại cả nước. Trong chuỗi giá trị đó, chất lượng nguồn nhân lực là yếu tố sống còn quyết định năng suất và sức cạnh tranh của từng doanh nghiệp. Đề tài luận văn thạc sĩ chuyên ngành Quản trị kinh doanh với tiêu đề "Nghiên cứu nhằm hoàn thiện công tác đào tạo tại Công ty Cổ phần Xuất nhập khẩu Thương mại Thịnh Phát Ocean" do học viên Trương Thị Huệ thực hiện dưới sự hướng dẫn khoa học của Tiến sĩ Cao Tô Linh tại Viện Kinh tế và Quản lý, Trường Đại học Bách khoa Hà Nội.

Vấn đề nghiên cứu trọng tâm xuất phát từ thực tiễn sản xuất may xuất khẩu, nơi công nghệ may và tiêu chuẩn kỹ thuật liên tục nâng cao nhưng tay nghề công nhân còn nhiều bất cập. Mục tiêu cụ thể của luận văn là hệ thống hóa cơ sở lý luận về đào tạo nhân lực trong doanh nghiệp, phân tích thực trạng công tác đào tạo tại Công ty Cổ phần Xuất nhập khẩu Thương mại Thịnh Phát Ocean giai đoạn 2015 - 2016, từ đó đề xuất hệ thống giải pháp đồng bộ và xây dựng đề án đào tạo chuyên sâu giai đoạn 2017 - 2020, tầm nhìn 2025.

Phạm vi nghiên cứu được thực hiện tại nhà máy của công ty tại tỉnh Bắc Giang với dữ liệu khảo sát thu thập từ năm 2015 đến năm 2017. Về mặt giá trị ứng dụng, công trình cung cấp cơ sở khoa học giúp doanh nghiệp tối ưu hóa chi phí vận hành, hướng tới mục tiêu tăng từ 15% đến 20% năng suất lao động và giảm thiểu tỷ lệ sai hỏng trên từng chuyền may.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn vận dụng nền tảng lý thuyết Vốn con người (Human Capital Theory) của Gary Becker, khẳng định việc nâng cao kỹ năng và tri thức cho người lao động là khoản đầu tư sinh lợi dài hạn cho tổ chức. Đồng thời, tác giả tích hợp mô hình Đánh giá đào tạo 4 cấp độ của Donald Kirkpatrick gồm phản ứng của học viên, mức độ tiếp thu kiến thức, hành vi ứng dụng thực tế và kết quả tác động tới hiệu quả sản xuất kinh doanh.

Quy trình đào tạo được tiếp cận theo tiến trình 5 bước kinh điển của Gary Dessler: xác định nhu cầu đào tạo (TNA), thiết lập mục tiêu, xây dựng chương trình và lựa chọn phương pháp, triển khai giảng dạy, và đánh giá kết quả. Luận văn làm rõ các khái niệm then chốt như: Đào tạo nguồn nhân lực, Đào tạo trong công việc (On-the-job training - OJT) thông qua hình thức kèm cặp tại xưởng, Đào tạo ngoài công việc (Off-the-job training) và Quỹ phát triển nhân lực doanh nghiệp.

Phương pháp nghiên cứu

Tác giả kết hợp chặt chẽ giữa nguồn dữ liệu thứ cấp và dữ liệu sơ cấp. Dữ liệu thứ cấp được tổng hợp từ báo cáo nhân sự, kết quả sản xuất kinh doanh và báo cáo tài chính của công ty trong 2 năm 2015 và 2016. Dữ liệu sơ cấp được thu thập thông qua điều tra bằng bảng hỏi với cỡ mẫu 150 phiếu phát ra, thu về 142 phiếu hợp lệ, đạt tỷ lệ phản hồi 94,67%.

Phương pháp chọn mẫu phân tầng ngẫu nhiên được triển khai theo 3 nhóm đối tượng: cán bộ quản lý (chiếm khoảng 15%), nhân viên kỹ thuật và gián tiếp (chiếm khoảng 20%), công nhân may trực tiếp vận hành máy (chiếm khoảng 65%). Phương pháp phân tích sử dụng thống kê mô tả, phân tích so sánh tỷ lệ phần trăm và phân tích khoảng cách kỹ năng (Skill Gap Analysis). Lý do lựa chọn các phương pháp này là nhằm phản ánh khách quan thực trạng nhận thức của người lao động, đối chiếu giữa yêu cầu vị trí việc làm và năng lực thực tế. Quá trình thu thập và xử lý số liệu được hoàn thành trong khoảng thời gian từ tháng 3 đến tháng 9 năm 2017.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Thứ nhất, phân tích cơ cấu nhân lực cho thấy lao động may trực tiếp chiếm tỷ trọng áp đảo với 72,5% tổng số cán bộ công nhân viên, trong đó lao động nữ chiếm 81,5% và nhóm tuổi dưới 35 chiếm 68,4%. Tuy nhiên, trình độ chuyên môn còn thấp khi tỷ lệ thợ may bậc 1 và bậc 2 chiếm tới 54,2%, tạo ra khoảng trống lớn về tay nghề kỹ thuật cao.

Thứ hai, công tác xác định nhu cầu đào tạo và tỷ lệ đáp ứng còn nhiều khoảng cách. Năm 2015, nhu cầu đào tạo được tổng hợp là 120 người nhưng chỉ có 78 người được tham gia các khóa học, đạt tỷ lệ 65,0%. Đến năm 2016, nhu cầu tăng lên 165 người và số lượt người được đào tạo đạt 118 người, tương đương 71,51%, tức vẫn còn gần 30% nhu cầu học tập chưa được đáp ứng.

Thứ ba, ngân sách đào tạo tăng từ 180 triệu đồng năm 2015 lên 245 triệu đồng năm 2016 với tỷ lệ giải ngân tăng từ 82,0% lên 88,6%. Mặc dù vậy, chi phí bình quân chỉ đạt từ 1,5 triệu đến 2,0 triệu đồng cho mỗi lượt đào tạo, trong đó hơn 85% kinh phí dồn cho các lớp truyền nghề ngắn hạn tại chỗ.

Thứ tư, kết quả khảo sát 142 người lao động chỉ ra rằng 76,8% mong muốn được nâng cao tay nghề may công nghiệp, 63,4% đánh giá chương trình đào tạo hữu ích, nhưng có tới 41,2% phản ánh lịch học trùng với ca sản xuất hoặc tăng ca, gây khó khăn cho việc tiếp thu kiến thức.

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân cốt lõi của những hạn chế trên xuất phát từ việc công ty đặt trọng tâm vào việc hoàn thành các đơn hàng may gia công ngắn hạn, dẫn đến kế hoạch đào tạo còn mang tính chắp vá và bị động. Đội ngũ giảng viên nội bộ chủ yếu là quản đốc và thợ bậc cao, giàu kinh nghiệm thực tế nhưng chưa được bồi dưỡng kỹ năng sư phạm.

So sánh với các nghiên cứu thực nghiệm trong ngành dệt may, kết quả tại Thịnh Phát Ocean tương đồng ở điểm đào tạo kèm cặp tại chỗ chiếm ưu thế vượt trội (trên 80%), nhưng việc thiếu vắng các đề án đào tạo chuyên sâu về tự động hóa và quản trị tinh gọn (Lean) đã cản trở doanh nghiệp bứt phá năng suất.

Dữ liệu khảo sát được mô tả rõ nét qua biểu đồ tròn phản ánh cơ cấu nhân sự theo bậc thợ và giới tính, kết hợp biểu đồ cột biểu diễn biến động giữa nhu cầu và kết quả đào tạo giai đoạn 2015 - 2016. Sự trực quan hóa này giúp lãnh đạo doanh nghiệp nắm bắt chính xác các nút thắt trong công tác phát triển nhân tài.

Đề xuất và khuyến nghị

Thứ nhất, chuẩn hóa quy trình xác định nhu cầu đào tạo (TNA). Phòng Hành chính - Nhân sự chủ trì phối hợp cùng các xưởng sản xuất thực hiện đánh giá khoảng cách kỹ năng vào quý IV hằng năm, hướng tới mục tiêu nâng tỷ lệ đáp ứng nhu cầu đào tạo lên 90% trong năm 2018 và đạt 95% giai đoạn 2019 - 2020.

Thứ hai, đổi mới nội dung và phương pháp giảng dạy. Ban Giám đốc chỉ đạo áp dụng phương pháp kèm cặp 1 kèm 1 kết hợp thực hành trên dây chuyền may mẫu; đẩy mạnh đào tạo tiêu chuẩn Lean nhằm tăng 25% năng suất chuyền may và kiểm soát tỷ lệ phế phẩm dưới 2,5% sau 6 tháng áp dụng.

Thứ ba, xây dựng và thực thi Đề án đào tạo chuyên sâu phát triển chuyên gia may mặc giai đoạn 2017 - 2020, định hướng đến năm 2025. Hội đồng quản trị phê duyệt ngân sách từ 350 triệu đến 500 triệu đồng mỗi năm để đào tạo chuyên sâu cho 25 đến 30 kỹ sư công nghệ may, chuyền trưởng và thợ bậc cao làm nòng cốt kỹ thuật.

Thứ tư, đảm bảo nguồn kinh phí và nâng cao chất lượng giảng viên nội bộ. Phòng Tài chính - Kế toán đảm bảo trích lập tối thiểu 2% tổng quỹ lương hằng năm cho quỹ đào tạo, đồng thời Phòng Nhân sự tổ chức định kỳ 2 khóa đào tạo kỹ năng sư phạm (Train-the-Trainer) mỗi năm cho 100% cán bộ quản lý cấp trung và thợ bậc 5 trở lên.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Thứ nhất, Giám đốc Nhân sự và cán bộ phụ trách đào tạo tại các doanh nghiệp dệt may quy mô từ 300 đến 1.000 lao động. Nhóm chuyên môn này có thể kế thừa trọn vẹn bộ công cụ khảo sát, quy trình phân tích nhu cầu TNA và phương pháp lập kế hoạch đào tạo thực chiến tại phân xưởng may.

Thứ hai, Quản đốc xưởng, Tổ trưởng chuyền may và Kỹ thuật viên ngành may công nghiệp. Luận văn cung cấp phương pháp kèm cặp tại nơi làm việc (OJT) chuẩn mực, tiêu chuẩn phân bậc thợ và các bước hướng dẫn thao tác chuẩn, giúp cải thiện trực tiếp từ 15% đến 20% hiệu suất chuyền may.

Thứ ba, Học viên cao học và sinh viên chuyên ngành Quản trị kinh doanh, Quản trị nhân lực. Đây là tài liệu học thuật giá trị với khung lý thuyết chuẩn hóa, phương pháp xử lý 142 mẫu khảo sát thực chứng và quy cách trình bày luận văn thạc sĩ chuẩn mực của Đại học Bách khoa Hà Nội.

Thứ tư, Các viện nghiên cứu, chuyên gia tư vấn năng suất và cơ quan quản lý lao động. Dữ liệu thực tế giai đoạn 2015 - 2017 tại Bắc Giang cung cấp bức tranh chân thực về thực trạng tay nghề công nhân và chi phí đào tạo trong ngành công nghiệp dệt may xuất khẩu.

Câu hỏi thường gặp

Mục tiêu cốt lõi của đề án đào tạo chuyên sâu giai đoạn 2017 - 2020 tại công ty là gì? Đề án tập trung phát triển đội ngũ nòng cốt gồm 25 đến 30 cán bộ kỹ thuật, chuyền trưởng và thợ bậc cao làm chủ công nghệ may hiện đại. Doanh nghiệp đầu tư kinh phí từ 350 triệu đến 500 triệu đồng mỗi năm nhằm đón đầu các đơn hàng xuất khẩu kỹ thuật cao và chuyển dịch sang phương thức sản xuất tiên tiến.

Phương pháp đào tạo nào mang lại hiệu quả cao nhất cho lực lượng thợ may trực tiếp? Phương pháp kèm cặp trực tiếp tại nơi làm việc do thợ bậc 5 đến bậc 7 hướng dẫn mang lại hiệu quả vượt trội. Trong thực tế tại Thịnh Phát Ocean, phương pháp này giúp rút ngắn 30% thời gian thử việc của công nhân mới và giảm tỷ lệ đường may sai lỗi xuống dưới 3% ngay trong tháng làm việc đầu tiên.

Doanh nghiệp cân đối ngân sách như thế nào để đảm bảo kinh phí cho công tác đào tạo? Doanh nghiệp thực hiện cơ chế trích lập định kỳ tối thiểu 2% tổng quỹ lương hằng năm vào quỹ đào tạo chuyên biệt. Nhờ đó, ngân sách đào tạo đã tăng từ 180 triệu đồng năm 2015 lên 245 triệu đồng năm 2016 và đạt tỷ lệ giải ngân 88,6%, ưu tiên tối đa cho việc thực hành nâng cao tay nghề nội bộ.

Làm thế nào để đo lường chính xác hiệu quả sau khi kết thúc các khóa đào tạo may mặc? Doanh nghiệp áp dụng mô hình 4 cấp độ Kirkpatrick, kết hợp khảo sát phản hồi học viên với kiểm tra định lượng năng suất trên từng chuyền may. Các chỉ số đo lường trọng yếu bao gồm tỷ lệ hoàn thành định mức thời gian, giảm tỷ lệ hàng lỗi xuống dưới 2,5% và tỷ lệ công nhân thi đạt nâng bậc thợ hằng năm.

Các doanh nghiệp may vừa và nhỏ có thể ứng dụng mô hình đào tạo trong luận văn ra sao? Doanh nghiệp có thể áp dụng ngay quy trình đào tạo 5 bước và bảng hỏi khảo sát nhu cầu với chi phí tối ưu. Việc tập trung vào đào tạo nội bộ, tận dụng thợ giỏi kèm cặp thợ phụ và liên kết với các trường nghề sẽ giúp nâng cao 15% đến 25% năng suất mà không tạo áp lực lớn lên chi phí.

Kết luận

Luận văn thạc sĩ của tác giả Trương Thị Huệ đã hoàn thành trọn vẹn các mục tiêu nghiên cứu với 5 đóng góp học thuật và thực tiễn nổi bật:

  • Hệ thống hóa cơ sở lý luận vững chắc về quản trị và đào tạo nguồn nhân lực trong ngành công nghiệp dệt may xuất khẩu.
  • Đánh giá khách quan và sâu sắc thực trạng công tác đào tạo tại Công ty Cổ phần Xuất nhập khẩu Thương mại Thịnh Phát Ocean thông qua 142 phiếu khảo sát thực tế giai đoạn 2015 - 2016.
  • Xác định rõ điểm nghẽn then chốt khi tỷ lệ đáp ứng nhu cầu đào tạo mới đạt 71,51% và lịch học còn xung đột với thời gian tăng ca sản xuất.
  • Xây dựng hệ thống 4 nhóm giải pháp đột phá gắn liền Đề án phát triển chuyên gia may mặc giai đoạn 2017 - 2020, tầm nhìn 2025.
  • Thiết lập lộ trình triển khai cụ thể từ quý IV năm 2017 với ngân sách cam kết từ 350 triệu đến 500 triệu đồng mỗi năm và cơ chế trích lập 2% quỹ lương.

Công trình là cẩm nang hữu ích cho các nhà quản lý doanh nghiệp may mặc trong việc chuẩn hóa công tác đào tạo nhân sự. Hãy tham khảo và vận dụng ngay các giải pháp trong luận văn này để tối ưu hóa năng suất và nâng cao năng lực cạnh tranh cho doanh nghiệp của bạn.