lời mở đầu, kết luận, khóa luận này được chia làm 3 chương: Chƣơng 1: Cơ sở lý luận về ngân hàng thƣơng mại và hiệu quả hoạt động của ngân hàng thƣơng mại, tổng quan về hệ thống ngân hàng thƣơng mại Việt Nam Chƣơng 2: Phân tích các nhân tố trong việc đánh giá hiệu quả hoạt động của ngân hàng thƣơng mại Việt Nam Chƣơng 3: Giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả hoạt động của các ngân hàng thƣơng mại Việt Nam dựa trên các nhân tố ảnh hƣởng Tác giả xin chân thành cảm ơn Thạc sĩ Nguyễn Thu Hằng - Giảng viên trường Đại học Ngoại thương Cơ sở 2 - vì những sự hướng dẫn và giúp đỡ tận tình của Cô trong thời gian từ 12/2012 đến tháng 5/2013 đã tạo điều kiện tốt nhất để tác giả hoàn thành khóa luận này. Do sự hạn chế trong thời gian chuẩn bị và tài liệu tham khảo nên khóa luận không tránh khỏi những thiếu sót. Tác giả mong Thầy/Cô, người đọc góp ý để khóa luận này hoàn chỉnh hơn. Thành phố Hồ Chí Minh, tháng 5 năm 2013 Tác giả Nguyễn Hoàng Nam LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 4 CHƢƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ NGÂN HÀNG THƢƠNG MẠI VÀ HIỆU QUẢ HOẠT ĐỘNG CỦA NGÂN HÀNG THƢƠNG MẠI, TỔNG QUAN VỀ HỆ THỐNG NGÂN HÀNG THƢƠNG MẠI VIỆT NAM 1.
Tổng quan về ngân hàng thƣơng mại 1. Khái niệm về ngân hàng thƣơng mại Lịch sử phát triển của ngân hàng thương mại gắn liền với lịch sử phát triển của nền kinh tế hàng hóa. Sự phát triển của hệ thống ngân hàng thương mại đã có tác động quan trọng đến nền kinh tế hàng hóa, và ngược lại với sự phát triển cao nhất của nền kinh tế hàng hóa là nền kinh tế thị trường thì hệ thống ngân hàng thương mại cũng hoàn thiện hơn và trở thành những định chế tài chính quan trọng nhất. Sau đây là một trong số rất nhiều định nghĩa về ngân hàng thương mại: Theo đạo luật ngân hàng của Pháp (1941): “Ngân hàng thương mại là những xí nghiệp hay cơ sở thường xuyên nhận tiền bạc của công chúng dưới hình thức ký thác, hoặc dưới các hình thức khác và sử dụng số tiền đó cho chính họ trong các nghiệp vụ về chiết khấu, tín dụng và tài chính”.
Theo đạo luật của Mỹ: “Ngân hàng thương mại là công ty kinh doanh tiền tệ, chuyên cung cấp dịch vụ tài chính và hoạt động trong ngành công nghiệp dịch vụ tài chính”. Theo Luật các tổ chức tín dụng do Quốc hội khóa 12 thông qua vào ngày 16 tháng 6 năm 2010: “Ngân hàng thương mại là loại hình ngân hàng được thực hiện tất cả các hoạt động ngân hàng và các hoạt động kinh doanh khác theo quy định của Luật nhằm mục tiêu lợi nhuận”. Các hoạt động kinh doanh ngân hàng được đề cập như là kinh doanh tiền tệ, và các hoạt động khác liên quan như: nhận tiền gửi, cấp tín dụng và cung ứng dịch vụ thanh toán qua tài khoản. Từ những nhận định trên ta có thế định nghĩa về ngân hàng thương mại như sau: Ngân hàng thương mại là một tổ chức trung gian tài chính làm cầu nối giữa khu vực tiết kiệm với khu vực đầu tư của nền kinh tế hay nói cụ thể hơn, ngân hàng thương mại là một tổ chức kinh doanh tiền tệ, nhận tiền gửi từ các chủ thể trong nền kinh tế, sau đó thực hiện các nghiệp vụ cho vay và đầu tư vào các tài sản có khả năng sinh lời khác, đồng thời thực hiện cung cấp đa dạng các danh mục dịch vụ tài chính, tín dụng, thanh toán cho các chủ thể trong nền kinh tế.
LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail. Chức năng của ngân hàng thƣơng mại Ngày nay, trong sự phát triển mạnh mẽ của nền kinh tế thị trường thì ngân hàng thương mại có bốn chức năng cơ bản là: chức năng trung gian tín dụng, chức năng trung gian than toán, chức năng cung ứng các dịch vụ ngân hàng và chức năng tạo tiền. Nhưng trong phạm vị khóa luận này, tác giả chỉ đề cập đến ba chức năng đầu tiên. Chức năng trung gian tín dụng a) Trung gian giữa các khách hàng với nhau Sơ đồ 1.1: Chức năng trung gian tín dụng của ngân hàng thƣơng mại Gửi tiền Cho vay Cá Cá nhân Ngân nhân và hàng và doanh thƣơng doanh nghiệp mại nghiệp Ủy thác đầu tƣ Đầu tƣ (Nguồn: Tổng hợp dựa trên giáo trình Nghiệp vụ Ngân hàng hiện đại của PGS.
Nguyễn Minh Kiều) Trong nền kinh tế, tại một thời điểm bao giờ cũng tồn tại tình trạng: một số lượng vốn tạm thời nhàn rỗi mà chủ thể chưa cần sử dụng, mặt khác lại có một số chủ thể khác tạm thời thiếu vốn cho hoạt động sản xuất kinh doanh, đầu tư hoặc tiêu dùng… Với chức năng trung gian tín dụng, ngân hàng thương mại làm “cầu nối” giữa người thừa vốn và người thiếu vốn. Việc này góp phần tạo nên lợi ích cho các bên tham gia, bao gồm người gửi tiền, ngân hàng, người đi vay và đồng thời thúc đẩy sự phát triển của nền kinh tế. Đối với người gửi tiền, họ được ngân hàng trả một khoản tiền lãi từ khoản vốn tạm thời nhàn rỗi của mình. Hơn nữa, ngân hàng còn giảm thiểu những sai lệch do rủi ro thông tin bất cân xứng, rủi ro đạo đức… Và đảm bảo cho họ sự an toàn về khoản tiền gửi của mình.
Đối với người đi vay, họ sẽ thỏa mãn được nhu cầu vốn để kinh doanh, chi tiêu, thanh toán mà không phải tốn nhiều chi phí về sức lực, thời gian để tìm kiếm nơi cung ứng vốn tiện lợi, chắc chắn và hợp pháp. Đối với ngân hàng thương mại, họ sẽ tìm được lợi nhuận từ chênh lệch giữa lãi suất cho vay và lãi suất tiền gửi hoặc hoa hồng môi giới. Lợi nhuận này chính là cơ sở để tồn tại và phát triển của ngân hàng thương mại. Đối với nền kinh LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 6 tế, chức năng này có vai trò quan trọng trong việc thúc đẩy tăng trưởng kinh tế vì nó đáp ứng nhu cầu vốn để đảm bảo quá trình sản xuất được liên tục và để mở rộng quy mô sản xuất.
Trung gian tín dụng được xem là chức năng quan trọng nhất của ngân hàng thương mại vì nó phản ánh đúng bản chất của ngân hàng thương mại là đi vay để cho vay, nó quyết định sự tồn tại và phát triển của ngân hàng, đồng thời là cơ sở để thực hiện các chức năng khác. b) Trung gian giữa ngân hàng Trung ƣơng và công chúng Ngân hàng Trung ương không có giao dịch trực tiếp với công chúng mà chỉ gián tiếp ảnh hưởng thông qua các ngân hàng thương mại. Ngân hàng Trung ương tác động đến kinh tế thông qua việc điều hành các chính sách tiền tệ bằng cách áp đặt tỷ lệ dự trữ bắt buộc, lãi suất chiết khấu, lãi suất cơ bản, lãi suất tái cấp vốn… lên ngân hàng thương mại. Đồng thời cũng thông qua ngân hàng thương mại để tình hình cung cầu tiền tệ trên thị trường, hoạt động sản xuất kinh doanh, tỷ giá hối đoái,… được phản hồi về Ngân hàng Trung ương.
Chức năng trung gian thanh toán Ngân hàng thương mại vừa đóng vai trò là “thủ quỹ” cho khách hàng vừa thực hiện các yêu cầu thanh toán của khách hàng thông qua tài khoản của họ bằng các phương tiện thanh toán như: séc, ủy nhiệm thu, ủy nhiệm chi, thẻ thanh toán… Sự phát triển của công nghệ thông tin tạo điều kiện cho việc hiện đại hóa các hoạt động của ngân hàng, tạo điều kiện cho ngân hàng thực hiện chức năng này nhanh hơn và tiết kiệm chi phí, góp phần làm cho quá trình trao đổi, mua bán hàng hóa, cung cấp dịch vụ giữa các doanh nghiệp và cá nhân trong nền kinh tế được thuận tiện, nhanh chóng và tiết kiệm chi phí. Chức năng cung ứng các dịch vụ ngân hàng Ngân hàng thương mại với những ưu thế của mình như hệ thống mạng lưới chi nhánh phủ khắp trong và ngoài nước, mối quan hệ với khách hàng, hệ thống kho quỹ,… nên ngày càng đa dạng hóa các dịch vụ khác cho nền kinh tế như: dịch vụ tư vấn đầu tư; đại lí phát hành cổ phiếu, trái phiếu với chi phí thấp và hiệu quả cao; dịch vụ ngân quỹ; dịch vụ kiều hối; dịch vụ bảo quản hiện vật quý, giấy tờ có giá; cho thuê tủ két sắt;… Sự phát triển của cơ sở hạ tầng thông tin và các trang thiết bị hiện đại cũng được ngân hàng khai thác như: Internet Banking, Phone Banking… LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 7 Việc phát triển các dịch vụ ngày càng đa dạng chứng tỏ ngân hàng thương mại ngày nay từng bước đáp ứng nhu cầu ngày càng cao của khách hàng, góp phần hỗ trợ trong việc kinh doanh của ngân hàng. Các hoạt động chủ yếu của ngân hàng thƣơng mại Không giống như mô hình ngân hàng cổ điển, ngân hàng thương mại ngày nay ngoài các hoạt động truyền thống như huy động tiền gửi, sử dụng tiền gửi huy động còn thực hiện các dịch vụ tài chính khác. Dựa trên chức năng của ngân hàng thương mại, chúng ta có thể chia các hoạt động kinh doanh của ngân hàng thương mại như mô hình tóm tắt trong Sơ đồ 1.2: Khái quát các nghiệp vụ của ngân hàng thƣơng mại Các hoạt động của ngân hàng thương mại Hoạt động huy động Hoạt động dịch vụ Hoạt động cấp tín dụng Các hoạt động khác vốn thanh toán và ngân quỹ - Nguồn vốn chủ sở hữu - Cho vay - Dịch vụ thanh toán và - Góp vốn và mua cổ phần - Nguồn vốn huy động - Bảo lãnh ngân quỹ - Tham gia thị trường tiền - Chiết khấu tệ - Cho thuê tài chính - Kinh doanh vàng và - Bao thanh toán ngoại hối - Tài trợ xuất nhập khẩu - Các hoạt động dịch vụ - Cho vay thấu chi khác (Nguồn: Tổng hợp dựa trên giáo trình Nghiệp vụ Ngân hàng hiện đại của PGS.
Nguyễn Minh Kiều) 1. Hoạt động huy động vốn Là hoạt động dùng để hình thành nguồn vốn của ngân hàng thương mại. Vì thế, để đảm bảo nguồn vốn trong hoạt động kinh doanh của mình, các ngân hàng thương mại có thể thực hiện các hoạt động huy động vốn từ: a) Nguồn vốn chủ sở hữu Đây là nguồn vốn hình thành từ lúc mới thành lập và được bổ sung trong suốt quá trình hoạt động. Tùy theo tính chất của mỗi ngân hàng mà nguồn vốn hình thành vốn chủ sở hữu khác nhau: Do ngân sách nhà nước cấp, do các bên liên doanh đóng góp hoặc vốn thuộc sở hữu tư nhân.
Nguồn vốn này thường chiếm tỷ trọng rất LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.