BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƢỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ TP. HỒ CHÍ MINH -------------------- BÙI THỊ THÙY DUNG TÁC ĐỘNG CỦA ĐỘ MỞ THƢƠNG MẠI, ĐỘ MỞ TÀI CHÍNH VÀ CƠ CHẾ ĐIỀU HÀNH TỶ GIÁ LÊN LẠM PHÁT TẠI CÁC QUỐC GIA CHÂU Á LUẬN VĂN THẠC SĨ KINH TẾ TP. Hồ Chí Minh – Năm 2015 BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƢỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ TP. HỒ CHÍ MINH -------------------- BÙI THỊ THÙY DUNG TÁC ĐỘNG CỦA ĐỘ MỞ THƢƠNG MẠI, ĐỘ MỞ TÀI CHÍNH VÀ CƠ CHẾ ĐIỀU HÀNH TỶ GIÁ LÊN LẠM PHÁT TẠI CÁC QUỐC GIA CHÂU Á CHUYÊN NGÀNH: TÀI CHÍNH – NGÂN HÀNG MÃ SỐ: 60340201 LUẬN VĂN THẠC SĨ KINH TẾ NGƢỜI HƢỚNG DẪN KHOA HỌC: PGS.
TS NGUYỄN THỊ LIÊN HOA TP. Hồ Chí Minh – Năm 2015 LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi, có sự hỗ trợ của giáo viên hướng dẫn là PGS. Nguyễn Thị Liên Hoa. Số liệu trong các bảng biểu và hình vẽ phục vụ cho việc phân tích có nguồn gốc và trích dẫn rõ ràng, được chính tác giả thu thập và xử lý.
Ngoài ra luận văn còn sử dụng một số nhận xét, đánh giá của các tác giả khác và đều có chủ thích nguồn gốc sau mỗi trích dẫn để dễ tra cứu, kiểm chứng. Các nội dung và kết quả nghiên cứu nêu trong luận văn là trung thực và chưa từng được công bố trong bất kỳ công trình nào khác. Nếu phát hiện bất kỳ sự gian lận nào, tôi xin hoàn toàn chịu trách nhiệm trước Hội đồng, cũng như kết quả luận văn của mình. Hồ Chí Minh, ngày tháng năm 2015 Tác giả Bùi Thị Thùy Dung MỤC LỤC TRANG PHỤ BÌA LỜI CAM ĐOAN MỤC LỤC DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT DANH MỤC CÁC BẢNG BIỂU DANH MỤC CÁC HÌNH VẼ TÓM TẮT.
TỔNG QUAN CÁC NGHIÊN CỨU TRƢỚC ĐÂY .1 Các nghiên cứu về mối quan hệ giữa độ mở thƣơng mại, độ mở tài chính và lạm phát.2 Các nghiên cứu về cơ chế điều hành tỷ giá hối đoái và lạm phát .3 Các nghiên cứu về mối quan hệ giữa độ mở thƣơng mại, độ mở tài chính, cơ chế điều hành tỷ giá hối đoái và lạm phát .1 Phƣơng pháp nghiên cứu .2 Xây dựng mô hình .3 Dữ liệu và các thống kê mô tả .1 Phân loại cơ chế điều hành tỷ giá hối đoái .2 Đo lường độ mở tài chính và độ mở thương mại .4 Dự đoán sơ bộ dữ liệu. KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU .1 Kết quả ƣớc lƣợng .2 Kiểm định kết quả hồi quy với các chỉ số đo lƣờng “de facto” các biến Cơ chế điều hành tỷ giá và Độ mở tài khoản vốn .1 Kiểm định kết quả với chỉ số đo lường tính linh hoạt của cơ chế điều hành tỷ giá trên thực tế 51 4.2 Kiểm định kết quả với chỉ số đo lường độ mở tài khoản vốn trên thực tế .3 So sánh kết quả nghiên cứu qua các nhóm nƣớc theo mức thu nhập, độ mở và lạm phát.1 Kết luận của bài nghiên cứu .2 Hạn chế của nghiên cứu và gợi ý cho những nghiên cứu tiếp theo. 63 TÀI LIỆU THAM KHẢO PHỤ LỤC DANH MỤC TỪ VIẾT TẮT Từ viết tắt Từ đầy đủ Ý nghĩa Phương pháp ước lượng hai giai 2SLS Two-stage least squares đoạn tối thiểu AE Advanced Economies Các nền kinh tế phát triển Annual Report on Exchange rate Báo cáo thường niên về Các thỏa AREAER Arrangements and Exchange thuận tỷ giá và các hạn chế giao Restrictions dịch CC Capital Controls Kiểm soát vốn CPI Consumer Price Index Chỉ số giá tiêu dùng Hướng dẫn từ Cục thống kê thương DOTS Direction of Trade Statistics mại EM Emerging Markets Thị trường mới nổi FE Fix Effects Hiệu ứng cố định Generalized Methods of GMM Mô hình GMM Moments High Capital Controls HCC Kiểm soát vốn mức độ cao HI High Inflation Lạm phát cao HTO High Trade Openness Độ mở thương mại lớn IMF International Monetary Fund Qũy tiền tệ quốc tế INF Inflation Lạm phát IT Inflation Targeting Lạm phát mục tiêu LCC Low Capital Controls Kiểm soát vốn mức độ thấp LI Low Inflation Lạm phát thấp LIC Low Income Country Nước thu nhập thấp LTO Low Trade Openness Độ mở thương mại thấp MCC Medium Capital Controls Kiểm soát vốn mức độ trung bình MI Medium Inflation Lạm phát trung bình MTO Medium Trade Openness Độ mở thương mại trung bình Nhóm quốc gia không sử dụng Non-IT Non-Inflation Targeting Lạm phát mục tiêu RE Random Effects Hiệu ứng ngẫu nhiên SEM Simultaneous Equation Model Mô hình ước lượng đồng thời TO Trade Openness Độ mở thương mại WB World Bank Ngân hàng Thế giới WDI World Development Indicators Chỉ số phát triển Thế giới WEO World Economic Outlook Triển vọng Kinh tế Thế giới DANH MỤC CÁC BẢNG BIỂU Bảng Tên bảng Trang Bảng 3.1 Phân loại cơ chế điều hành tỷ giá theo pháp lý “de jure” 31 Bảng 3.2 Thống kê mô tả các biến đưa vào mô hình 34 Bảng 3.3 Tương quan giữa các biến trong mô hình 37 Bảng 4.1 Kết quả hồi quy: [1]-[8] 42 Bảng 4.2 Kết quả hồi quy (tiếp theo): [9]-[16] 46 Bảng 4.3 Danh sách biến sử dụng trong ước lượng Ordered Probit 49 Bảng 4.4 Phân loại các nước theo trình độ phát triển kinh tế 56 Kết quả nghiên cứu giữa các nhóm quốc gia theo trình độ phát Bảng 4.5 57 triển kinh tế Kết quả nghiên cứu giữa các nhóm quốc gia theo độ mở thương Bảng 4.6 58 mại Kết quả nghiên cứu giữa các nhóm quốc gia theo mức độ kiểm Bảng 4.7 59 soát vốn Bảng 4.8 Kết quả nghiên cứu giữa các nhóm quốc gia theo mức lạm phát 60 Kết quả nghiên cứu giữa các nhóm quốc gia theo chính sách Bảng 4.9 60 tiền tệ lạm phát mục tiêu DANH MỤC CÁC HÌNH VẼ Hình Tên hình Trang Phân phối cơ chế điều hành tỷ giá hối đoái tại 21 quốc gia Hình 3.1 35 Châu Á giai đoạn 1999-2013 Lạm phát trung bình theo các nhóm cơ chế điều hành tỷ giá tại Hình 3.2 36 21 quốc gia Châu Á giai đoạn 1999-2013 Mối tương quan giữa lạm phát và độ mở thương mại tại 21 Hình 3.3 38 quốc gia Châu Á giai đoạn 1999-2013 Mối tương quan giữa lạm phát và chỉ số đại diện cho mức độ Hình 3.4 kiểm soát vốn “de jure” tại 21 quốc gia Châu Á giai đoạn 39 1999-2013 Mối tương quan giữa lạm phát và chỉ số đại diện cho độ mở Hình 3.5 39 các dòng vốn tại 21 quốc gia Châu Á giai đoạn 1999-2013 1 TÓM TẮT Một vấn đề quan trọng trong việc hoạch định chính sách tiền tệ là vấn đề “time inconsistency”, có thể hiểu là vấn đề thiếu nhất quan theo thời gian, mà ngân hàng Trung ương các nước đã và đang phải đối diện. Nghiên cứu này kiểm tra tác động của độ mở thương mại, độ mở tài chính và cơ chế điều hành tỷ giá hối đoái lên lạm phát của 21 quốc gia châu Á từ 1999 đến 2013.
Bằng việc sử dụng cả hai phương pháp “de jure” và “de facto”1, bài nghiên cứu nhận thấy việc tự do hóa tài khoản vốn cũng như việc chuyển từ các cơ chế điều hành tỷ giá khác sang cơ chế tỷ giá cố định có tác dụng làm giảm lạm phát tại các quốc gia nghiên cứu, nhất là các quốc gia thuộc nhóm các thị trường mới nổi với mức độ lạm phát trung bình và một cơ chế kiểm soát vốn nghiêm ngặt trong hiện tại. Tuy nhiên, bài nghiên cứu lại không tìm thấy bất cứ bằng chứng nào ủng hộ chính sách mở cửa thương mại, xét trên khía cạnh làm giảm lạm phát. Từ khóa: Chính sách tiền tệ, Cơ chế điều hành tỷ giá hối đoái, Độ mở thương mại, Kiểm soát vốn, Lạm phát. 1 “De facto” là cách diễn đạt có nguồn gốc từ tiếng Latin có nghĩa là “actual” (trên thực tế - nếu được dùng như một tính từ) và có nghĩa “in practice” (trên thực tế - nếu được dùng như một trạng từ).
Trong thuật ngữ liên quan đến chuyên ngành luật, thì cụm từ “de facto” thường dùng với nghĩa trái với từ “de jure” có nghĩa là “thành luật”. Trong bài nghiên cứu này, “de jure” được hiểu là một chính sách mà một quốc gia tuyên bố theo đuổi, có ý nghĩa về mặt pháp lý trong khi “de facto” là những gì thực sự diễn ra ở quốc gia đó. GIỚI THIỆU Câu chuyện lạm phát từ lâu đã trở thành chủ đề được tranh luận và quan tâm hàng đầu trong nền kinh tế toàn thế giới. Nếu như giảm phát, trong những năm gần đây, là mối quan ngại lớn cản trở sự phục hồi và phát triển của các cường quốc kinh tế như Hoa Kỳ hay Nhật Bản thì lạm phát cao thực sự là nỗi lo sợ của những quốc gia thuộc nhóm các thị trường mới nổi và đang phát triển – cũng chính là nhóm chiếm tỷ lệ lớn trong khu vực Châu Á xét về trình độ phát triển kinh tế.
Một cách khách quan, lạm phát vẫn có thể đem đến mặt tích cực, đóng vai trò như một chất xúc tác cho sự tăng trưởng kinh tế nhưng vấn đề là điều này chỉ có thể đạt được khi lạm phát được giữ ở mức độ vừa phải. Trong khi đó, lạm phát cao thực sự là mối nguy hại khôn lường khi nó làm xói mòn giá trị thực tế của đồng tiền, làm suy giảm lòng tin của người dân và các nhà đầu tư trong và ngoài nước vào đồng bản tệ của một quốc gia và từ đó kéo theo hàng loạt các hệ lụy khác. Do đó, trong những năm trở lại đây, chính phủ nhiều quốc gia đã bị đặt trước trình trạng buộc phải từ bỏ mục tiêu tăng trưởng kinh tế để giữ sự ổn định trong giá cả tiêu dùng – đại diện qua chỉ số giá tiêu dùng CPI. Ở Việt Nam, ba năm trở lại đây, không phải tăng trưởng mà chính kiểm soát tốt lạm phát, ổn định kinh tế vĩ mô mới được chọn là mục tiêu hàng đầu của nền kinh tế.
Trong quá trình chèo lái con thuyền mang tên “Kinh Tế”, mỗi chính phủ đều đã đặt ra những mục tiêu vĩ mô của riêng mình và cũng đã thực hiện hàng hoạt các biện pháp khác nhau nhằm đạt được các mục tiêu đó. Tuy nhiên, quá trình thực hiện lại phát sinh một vấn đề mà các nhà kinh tế học thường gọi là “time inconsistency”. Thuật ngữ “time inconsistency”, có thể được hiểu là tính bất nhất về thời gian hay còn gọi là vấn đề thiếu nhất quán theo thời gian, từ lâu đã được công nhận là một vấn đề trung tâm trong nền kinh tế vĩ mô quốc tế (Kydland và Prescott, 1977). Nói chung, “time inconsistency” chỉ trường hợp một cá thể kinh tế phải đối diện với 3 cùng một quyết định tại hai thời điểm khác nhau, mà quyết định tối ưu ở mỗi thời điểm một khác.