Tác động của đa dạng hóa thu nhập đến mức độ rủi ro tại Vietcombank

Chuyên khảo đa dạng hóa thu nhập & rủi ro tại vietcombank phân tích chuyên sâu các khía cạnh quan trọng trong lĩnh vực tại Việt Nam

• Tác giả: Lê Thị Ninh
• Người hướng dẫn: TS. Nguyễn Thị Thùy Linh
• Trường học: Trường Đại học Kinh tế Thành phố Hồ Chí Minh
• Chuyên ngành: Tài chính – Ngân hàng
• Đề tài: Tác Động Của Đa Dạng Hóa Thu Nhập Đến Mức Độ Rủi Ro Tại Ngân Hàng TMCP Ngoại Thương Việt Nam
• Loại tài liệu: Luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2019
• Địa điểm: TP. Hồ Chí Minh

Tóm tắt

I. Tổng quan chiến lược đa dạng hóa thu nhập của Vietcombank

Trong bối cảnh ngành ngân hàng Việt Nam đối mặt với nhiều thách thức, chiến lược đa dạng hóa thu nhập nổi lên như một xu hướng tất yếu. Luận văn “Tác động của Đa dạng hóa thu nhập đến mức độ rủi ro tại ngân hàng TMCP Ngoại Thương Việt Nam” đã phân tích sâu sắc quá trình này tại một trong những ngân hàng hàng đầu. Theo định hướng của Chính phủ tại Quyết định số 254/QĐ-TTg, các tổ chức tín dụng được khuyến khích giảm sự phụ thuộc vào hoạt động tín dụng truyền thống. Thay vào đó, mục tiêu là tăng cường thu nhập ngoài lãi từ các hoạt động dịch vụ ngân hàng. Vietcombank, với vị thế tiên phong, đã tích cực triển khai chiến lược này. Giai đoạn 2007-2017 chứng kiến những thay đổi rõ rệt trong cơ cấu thu nhập Vietcombank. Ngân hàng không chỉ tập trung vào cho vay mà còn đẩy mạnh các mảng kinh doanh ngoại hối, dịch vụ thẻ, ngân hàng điện tử, và quản lý quỹ. Mục tiêu của chiến lược này rất rõ ràng: tạo ra nguồn thu nhập bền vững hơn, giảm thiểu tác động tiêu cực từ biến động lãi suất và rủi ro tín dụng. Việc đa dạng hóa được kỳ vọng sẽ giúp ngân hàng ổn định lợi nhuận trước thuế VCB và nâng cao hiệu quả kinh doanh Vietcombank trong dài hạn. Tuy nhiên, quá trình chuyển đổi này không đơn giản. Nó đòi hỏi sự đầu tư lớn vào công nghệ, phát triển nguồn nhân lực và quan trọng nhất là một mô hình quản lý rủi ro Basel hiệu quả để kiểm soát các rủi ro mới phát sinh.

1.1. Tầm quan trọng của thu nhập ngoài lãi trong ngành ngân hàng

Thu nhập ngoài lãi (Non-Interest Income) đóng vai trò then chốt trong chiến lược kinh doanh của ngân hàng thương mại hiện đại. Nguồn thu này đến từ các hoạt động như phí dịch vụ thanh toán, phí thẻ, kinh doanh ngoại hối, bảo hiểm (bancassurance), và tư vấn tài chính. Không giống như thu nhập từ lãi suất vốn chịu ảnh hưởng lớn bởi chu kỳ kinh tế và chính sách tiền tệ, thu nhập ngoài lãi có xu hướng ổn định hơn. Điều này giúp ngân hàng giảm bớt sự biến động trong doanh thu và lợi nhuận. Theo luận văn, việc tăng tỷ trọng thu nhập ngoài lãi giúp các ngân hàng giảm thiểu rủi ro tập trung vào hoạt động tín dụng. Đồng thời, nó còn tạo ra cơ hội bán chéo sản phẩm, tăng cường sự gắn kết của khách hàng và xây dựng một hệ sinh thái dịch vụ tài chính toàn diện. Tại Vietcombank, mục tiêu này được thể hiện rõ qua việc liên tục ra mắt sản phẩm mới và nâng cao chất lượng dịch vụ.

1.2. Xu hướng chuyển dịch cơ cấu thu nhập Vietcombank 2007 2017

Giai đoạn 2007-2017 là một thập kỷ đầy biến động nhưng cũng đánh dấu sự chuyển mình mạnh mẽ trong cơ cấu thu nhập Vietcombank. Dữ liệu từ luận văn cho thấy một bức tranh rõ nét. Năm 2007, tỷ trọng thu nhập ngoài lãi chiếm 35% tổng thu nhập, một con số ấn tượng. Tuy nhiên, tỷ lệ này có sự biến động, trung bình đạt khoảng 27% trong cả giai đoạn. Mặc dù thu nhập từ lãi vẫn là nguồn thu chính, nhưng thu nhập ngoài lãi đã tăng trưởng đáng kể về giá trị tuyệt đối. Cụ thể, thu nhập thuần từ dịch vụ, thu từ hoạt động kinh doanh ngoại hối, và các hoạt động đầu tư đều ghi nhận mức tăng trưởng ổn định. Sự chuyển dịch này phản ánh nỗ lực của Vietcombank trong việc giảm phụ thuộc vào tín dụng và đa dạng hóa danh mục kinh doanh theo các chuẩn mực quốc tế, từng bước cải thiện hiệu quả kinh doanh Vietcombank.

II. Phân tích các rủi ro tiềm ẩn khi đa dạng hóa thu nhập VCB

Chiến lược đa dạng hóa thu nhập mang lại nhiều lợi ích nhưng cũng đi kèm với không ít rủi ro. Luận văn chỉ ra rằng, việc mở rộng sang các lĩnh vực phi truyền thống có thể làm gia tăng rủi ro hoạt động và rủi ro thị trường, nếu công tác quản trị rủi ro ngân hàng không theo kịp. Tại Vietcombank, quá trình này đã bộc lộ một số thách thức. Khi quy mô khách hàng và số lượng giao dịch dịch vụ tăng vọt, áp lực lên hệ thống công nghệ và chất lượng nhân sự cũng tăng theo. Các sự cố như mất tiền trong tài khoản qua Internet Banking vào năm 2016 là minh chứng rõ ràng cho rủi ro công nghệ. Bên cạnh đó, chất lượng dịch vụ chưa đồng đều cũng là một rủi ro tiềm ẩn, có thể ảnh hưởng đến uy tín thương hiệu. Luận văn nhấn mạnh, trong khi đa dạng hóa có thể giúp giảm rủi ro tín dụng và rủi ro lãi suất, nó lại đặt ra yêu cầu cao hơn về việc quản lý rủi ro pháp lý, rủi ro vận hành và rủi ro danh tiếng. Việc đầu tư vào các lĩnh vực không phải cốt lõi như chứng khoán hay bất động sản cũng tiềm ẩn rủi ro thua lỗ do thiếu kinh nghiệm chuyên sâu. Do đó, một chiến lược kinh doanh của ngân hàng thương mại thành công phải cân bằng được giữa mục tiêu tăng trưởng thu nhập và khả năng kiểm soát rủi ro hiệu quả.

2.1. Nhận diện rủi ro tín dụng và rủi ro thị trường nổi bật

Mặc dù đa dạng hóa nhằm giảm phụ thuộc vào tín dụng, rủi ro tín dụng vẫn là một trong những mối lo ngại lớn nhất. Việc mở rộng danh mục cho vay sang các phân khúc mới hoặc giảm tiêu chuẩn tín dụng để cạnh tranh có thể làm tăng tỷ lệ nợ xấu. Bên cạnh đó, rủi ro thị trường cũng gia tăng khi ngân hàng tham gia sâu hơn vào các hoạt động đầu tư chứng khoán và kinh doanh ngoại hối. Biến động tỷ giá và giá chứng khoán có thể tác động trực tiếp và nhanh chóng đến lợi nhuận. Luận văn cho thấy, trong các năm thị trường chứng khoán biến động mạnh như 2008, thu nhập từ hoạt động đầu tư của Vietcombank đã bị ảnh hưởng tiêu cực. Điều này đòi hỏi ngân hàng phải có các công cụ và chính sách phòng ngừa rủi ro thị trường một cách chặt chẽ.

2.2. Thách thức từ rủi ro hoạt động và chất lượng dịch vụ

Rủi ro hoạt động là loại rủi ro phát sinh từ các quy trình nội bộ, con người, hệ thống hoặc các sự kiện bên ngoài. Đây là thách thức lớn nhất trong quá trình đa dạng hóa của Vietcombank. Luận văn trích dẫn một cuộc khảo sát cho thấy chất lượng dịch vụ của Vietcombank còn khoảng cách so với các ngân hàng hàng đầu khác. Nguyên nhân được chỉ ra là do nguồn nhân lực chưa đáp ứng kịp tốc độ mở rộng mạng lưới và sự phức tạp của sản phẩm mới. Sự cố an ninh mạng năm 2016 cũng là một ví dụ điển hình về rủi ro từ hệ thống công nghệ. Những sự việc này không chỉ gây thiệt hại tài chính mà còn ảnh hưởng nghiêm trọng đến uy tín, đòi hỏi Vietcombank phải tăng cường đầu tư vào công nghệ và đào tạo nhân sự để nâng cao năng lực quản trị rủi ro ngân hàng.

III. Phương pháp tái cơ cấu thu nhập Vietcombank để giảm rủi ro

Để đối phó với các thách thức, Vietcombank đã áp dụng nhiều phương pháp nhằm tái cơ cấu nguồn thu một cách bền vững. Trọng tâm của chiến lược này là đẩy mạnh các hoạt động dịch vụ ngân hàng và tối ưu hóa các mảng kinh doanh có rủi ro thấp hơn so với tín dụng. Luận văn phân tích chi tiết sự tăng trưởng của các nguồn thu nhập ngoài lãi. Thay vì chỉ tập trung vào một vài dịch vụ, Vietcombank đã xây dựng một danh mục đa dạng, bao gồm dịch vụ thẻ, thanh toán quốc tế, kiều hối, và ngân hàng điện tử. Mỗi mảng dịch vụ này đều có tiềm năng tăng trưởng riêng và ít bị ảnh hưởng bởi các yếu tố vĩ mô giống như hoạt động cho vay. Đặc biệt, thu từ hoạt động kinh doanh ngoại hối luôn là thế mạnh truyền thống của Vietcombank và tiếp tục được phát huy. Việc phân tích báo cáo tài chính Vietcombank cho thấy ngân hàng đã liên tục đầu tư vào nền tảng công nghệ để tự động hóa quy trình và cải thiện trải nghiệm khách hàng. Chiến lược này không chỉ giúp tăng nguồn thu phí mà còn giảm chi phí vận hành, từ đó cải thiện hiệu quả kinh doanh Vietcombank. Cách tiếp cận này giúp ngân hàng từng bước tạo ra một cơ cấu thu nhập cân bằng hơn, giảm thiểu sự phụ thuộc vào lãi suất và tăng khả năng chống chịu trước các cú sốc thị trường.

3.1. Đẩy mạnh hoạt động dịch vụ ngân hàng và nguồn thu phí

Vietcombank xác định phát triển hoạt động dịch vụ ngân hàng là trụ cột chính trong chiến lược đa dạng hóa. Dữ liệu từ 2007 đến 2017 cho thấy thu nhập thuần từ dịch vụ đã tăng hơn 4 lần, từ 601 tỷ đồng lên 2.538 tỷ đồng. Ngân hàng đã tập trung vào các sản phẩm có nhu cầu lớn và ổn định như dịch vụ thẻ, VCB-iB@nking và chuyển tiền. Việc phát triển mạng lưới máy POS và ATM rộng khắp cũng góp phần quan trọng vào việc tăng thu phí giao dịch. Bằng cách cung cấp các gói dịch vụ tiện ích, Vietcombank không chỉ thu hút được lượng lớn tiền gửi không kỳ hạn (CASA) với chi phí vốn rẻ, mà còn tạo ra nguồn thu phí bền vững, ít rủi ro.

3.2. Tối ưu hóa thu từ hoạt động kinh doanh ngoại hối

Thu từ hoạt động kinh doanh ngoại hối là một điểm sáng trong cơ cấu thu nhập của Vietcombank. Với vị thế là ngân hàng ngoại thương hàng đầu, Vietcombank luôn chiếm thị phần lớn trong lĩnh vực thanh toán quốc tế và kinh doanh ngoại tệ. Luận văn chỉ ra rằng, nguồn thu này đã tăng gần 6 lần trong giai đoạn 2007-2017, từ 355 tỷ đồng lên 2.042 tỷ đồng. Sự tăng trưởng ấn tượng này đến từ việc cung cấp các sản phẩm phái sinh để phòng ngừa rủi ro tỷ giá cho doanh nghiệp, cũng như tận dụng tốt các biến động trên thị trường. Đây là nguồn thu nhập ngoài lãi quan trọng, giúp cân bằng danh mục và khẳng định vị thế của Vietcombank trên thị trường tài chính.

IV. Cách Vietcombank quản trị rủi ro theo mô hình Basel II

Để chiến lược đa dạng hóa thu nhập thành công, một hệ thống quản trị rủi ro ngân hàng vững chắc là điều kiện tiên quyết. Vietcombank là một trong những ngân hàng tiên phong tại Việt Nam trong việc áp dụng các chuẩn mực quốc tế, đặc biệt là mô hình quản lý rủi ro Basel II. Luận văn nêu rõ, ngân hàng đã xây dựng một khung quản trị rủi ro toàn diện, bao gồm ba tuyến phòng thủ rõ ràng. Tuyến đầu tiên là các đơn vị kinh doanh trực tiếp, tuyến thứ hai là khối quản lý rủi ro độc lập, và tuyến thứ ba là kiểm toán nội bộ. Việc triển khai Basel II giúp Vietcombank lượng hóa và quản lý tốt hơn ba loại rủi ro chính: rủi ro tín dụng, rủi ro thị trường, và rủi ro hoạt động. Ngân hàng đã đầu tư xây dựng các mô hình xếp hạng tín dụng nội bộ để đánh giá khách hàng chính xác hơn, từ đó kiểm soát tỷ lệ nợ xấu. Đồng thời, các giới hạn rủi ro cho từng hoạt động kinh doanh được thiết lập chặt chẽ. Vietcombank cũng chú trọng đến việc đảm bảo an toàn vốn (CAR) ở mức cao hơn quy định của Ngân hàng Nhà nước, tạo ra một bộ đệm vững chắc để hấp thụ các tổn thất bất ngờ. Quá trình này đòi hỏi sự thay đổi toàn diện từ văn hóa rủi ro, chính sách, quy trình đến hệ thống công nghệ thông tin.

4.1. Kiểm soát tỷ lệ nợ xấu và đảm bảo an toàn vốn CAR

Một trong những thước đo quan trọng nhất của quản trị rủi ro là khả năng kiểm soát tỷ lệ nợ xấu và duy trì hệ số an toàn vốn (CAR). Dữ liệu trong luận văn cho thấy Vietcombank luôn duy trì tỷ lệ nợ xấu ở mức thấp so với trung bình ngành, ngay cả trong những giai đoạn kinh tế khó khăn. Điều này là kết quả của việc áp dụng các chính sách tín dụng thận trọng và hệ thống cảnh báo sớm rủi ro. Về CAR, Vietcombank không chỉ đáp ứng mà còn thường xuyên vượt mức yêu cầu của NHNN. Nền tảng vốn vững chắc này cho phép ngân hàng có đủ nguồn lực để mở rộng kinh doanh, đầu tư công nghệ và đối phó với các kịch bản thị trường bất lợi mà không ảnh hưởng đến an toàn hoạt động.

4.2. Giải pháp công nghệ và nhân sự trong quản trị rủi ro

Công nghệ và nhân sự là hai yếu tố nền tảng cho một hệ thống quản trị rủi ro hiện đại. Luận văn chỉ ra rằng, trong quá trình đa dạng hóa, Vietcombank đối mặt với thách thức khi công nghệ và năng lực nhân sự chưa phát triển tương xứng với quy mô. Để khắc phục, ngân hàng đã và đang đầu tư mạnh mẽ vào việc nâng cấp hệ thống công nghệ lõi (core banking), xây dựng kho dữ liệu tập trung và ứng dụng các công cụ phân tích dữ liệu lớn. Về nhân sự, Vietcombank chú trọng vào việc đào tạo và nâng cao nhận thức về văn hóa rủi ro cho toàn bộ nhân viên, đồng thời kiện toàn bộ máy khối quản lý rủi ro với các chuyên gia có trình độ cao. Đây là những giải pháp cốt lõi để giảm thiểu rủi ro hoạt động và đảm bảo chiến lược kinh doanh được thực thi an toàn.

V. Kết quả thực tiễn Đa dạng hóa thu nhập và rủi ro VCB

Việc đánh giá tác động thực tế của chiến lược đa dạng hóa thu nhập đến hồ sơ rủi ro và hiệu quả kinh doanh là mục tiêu cốt lõi của luận văn. Qua phân tích báo cáo tài chính Vietcombank giai đoạn 2007-2017, kết quả cho thấy một mối quan hệ phức tạp. Về mặt tích cực, đa dạng hóa đã góp phần ổn định nguồn thu và gia tăng lợi nhuận trước thuế VCB một cách bền vững. Trong những năm thị trường tín dụng gặp khó khăn, các nguồn thu nhập ngoài lãi từ dịch vụ và ngoại hối đã trở thành cứu cánh, giúp ngân hàng duy trì đà tăng trưởng. Luận văn sử dụng chỉ số đa dạng hóa HHI_REV để đo lường và cho thấy, việc tăng cường đa dạng hóa có tương quan nghịch với rủi ro tổng thể, đặc biệt là rủi ro tín dụng. Tuy nhiên, mặt trái cũng được chỉ ra rõ ràng. Như đã phân tích, chiến lược này lại làm gia tăng rủi ro hoạt động. Nghiên cứu kết luận rằng, đa dạng hóa thu nhập không phải là liều thuốc vạn năng. Hiệu quả của nó phụ thuộc rất lớn vào quy mô của ngân hàng, cấu trúc thị trường và quan trọng nhất là năng lực quản trị rủi ro ngân hàng. Đối với một ngân hàng quy mô lớn như Vietcombank, lợi ích từ đa dạng hóa là có thật, nhưng việc quản lý sự phức tạp gia tăng là một thách thức không hề nhỏ.

5.1. Phân tích báo cáo tài chính Vietcombank giai đoạn 2007 2017

Luận văn thực hiện một cuộc phân tích báo cáo tài chính Vietcombank chi tiết trong 11 năm. Các chỉ số chính như ROA, ROE, NIM đều cho thấy sự cải thiện qua các năm, phản ánh hiệu quả kinh doanh Vietcombank ngày càng được nâng cao. Phân tích sâu vào cơ cấu thu nhập cho thấy sự đóng góp ngày càng lớn của các hoạt động dịch vụ ngân hàng và kinh doanh vốn. Đặc biệt, khoản mục thu hồi các khoản nợ đã xử lý rủi ro cũng đóng góp một phần không nhỏ vào thu nhập, cho thấy hiệu quả của công tác xử lý nợ. Các số liệu này là bằng chứng xác thực cho thấy chiến lược đa dạng hóa đã mang lại kết quả tài chính tích cực.

5.2. Mối tương quan giữa đa dạng hóa và lợi nhuận trước thuế VCB

Mối tương quan giữa mức độ đa dạng hóa và lợi nhuận trước thuế VCB là một điểm nhấn quan trọng. Dữ liệu cho thấy, trong suốt giai đoạn nghiên cứu, lợi nhuận của Vietcombank có xu hướng tăng trưởng ổn định. Mặc dù thu nhập từ lãi vẫn chiếm tỷ trọng lớn, sự tăng trưởng mạnh mẽ của thu nhập ngoài lãi đã tạo ra động lực mới. Việc này giúp ngân hàng giảm sự phụ thuộc vào chênh lệch lãi suất (NIM) và có thêm nguồn lực để trích lập dự phòng rủi ro. Kết quả nghiên cứu khẳng định rằng, một cơ cấu thu nhập Vietcombank cân bằng hơn giữa lãi và ngoài lãi là yếu tố then chốt để đạt được sự tăng trưởng lợi nhuận bền vững và ổn định trong dài hạn.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Trong giai đoạn 2007–2017, hệ thống ngân hàng thương mại Việt Nam trải qua nhiều biến động lớn, đòi hỏi các tổ chức tín dụng phải tái cơ cấu mô hình hoạt động nhằm nâng cao năng lực cạnh tranh và đảm bảo an toàn tài chính. Tại Ngân hàng Thương mại Cổ phần Ngoại thương Việt Nam (Vietcombank), quy mô tổng tài sản đã ghi nhận bước tăng trưởng vượt bậc từ 197.000 tỷ đồng lên mức 1.035.293 tỷ đồng vào cuối năm 2017, mang lại mức lợi nhuận trước thuế kỷ lục 11.341 tỷ đồng. Tuy nhiên, hoạt động của ngân hàng vẫn duy trì tỷ trọng thu nhập từ tín dụng truyền thống ở mức cao, dao động từ 65% đến 82% tổng thu nhập hoạt động, khiến biên lợi nhuận dễ bị tổn thương trước chu kỳ kinh tế và biến động lãi suất thị trường.

Thực hiện định hướng tại Quyết định số 254/QĐ-TTg ngày 01/03/2012 của Thủ tướng Chính phủ về việc giảm dần sự phụ thuộc vào tín dụng và đẩy mạnh nguồn thu phi tín dụng, đề tài tập trung làm rõ tác động hai chiều của chiến lược đa dạng hóa nguồn thu đến các loại hình rủi ro tại Vietcombank. Mục tiêu cụ thể là phân tích thực trạng chuyển dịch cơ cấu thu nhập, lượng hóa mức độ đa dạng hóa thông qua chỉ số tập trung doanh thu, đồng thời xác định các yếu tố nội tại và thị trường tác động đến mối tương quan giữa thu nhập ngoài lãi và mức độ rủi ro của ngân hàng. Phạm vi nghiên cứu bao quát chuỗi số liệu tài chính 11 năm (2007–2017) tại Vietcombank trong mối tương quan so sánh với 10 ngân hàng thương mại cổ phần quy mô lớn trong nước. Kết quả nghiên cứu mang ý nghĩa thực tiễn quan trọng, cung cấp hệ thống bằng chứng định lượng về sự biến thiên của chỉ số tập trung doanh thu từ 0,55 đến 0,74 và tỷ trọng thu ngoài lãi bình quân 27%, qua đó làm cơ sở giúp nhà quản trị tối ưu hóa hệ số an toàn vốn và kiểm soát chặt chẽ rủi ro hoạt động theo chuẩn mực Basel II.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu được xây dựng dựa trên nền tảng lý thuyết danh mục đầu tư hiện đại của Markowitz và các mở rộng trong lĩnh vực ngân hàng thương mại của Chiorazzo cùng các cộng sự (2008) và Stiroh cùng các cộng sự (2006). Quan điểm cốt lõi khẳng định việc phân bổ tài sản vào các hoạt động kinh doanh phi tín dụng giúp tạo ra dòng tiền độc lập, giảm thiểu rủi ro phi hệ thống và ổn định hóa tổng thu nhập. Đồng thời, đề tài tích hợp lý thuyết đòn bẩy hoạt động của DeYoung và Roland (2001) để giải thích cơ chế gia tăng chi phí cố định khi mở rộng mạng lưới dịch vụ bán lẻ, kết hợp lý thuyết quy mô hình chữ U ngược của Lee cùng các cộng sự (2014) nhằm đánh giá giới hạn tối ưu của quy mô tài sản đối với hiệu quả điều chỉnh rủi ro.

Mô hình định lượng sử dụng chỉ số tập trung doanh thu Herfindahl-Hirschman (HHI_REV) theo phương pháp tiếp cận của Sanya và Wolfe (2011), xác định theo công thức:

HHI_REV = (NET / NETOP)^2 + (NON / NETOP)^2

Trong đó NET là thu nhập lãi thuần, NON là thu nhập ngoài lãi, và NETOP là tổng thu nhập hoạt động thuần. Giá trị chỉ số dao động từ 0,5 (mức độ đa dạng hóa tối đa) đến 1,0 (tập trung tuyệt đối vào một nguồn thu duy nhất). Khung phân tích làm rõ 5 khái niệm chuyên ngành then chốt bao gồm: thu nhập thuần từ hoạt động dịch vụ, thu nhập thuần từ kinh doanh ngoại hối, rủi ro tín dụng đo lường qua tỷ lệ nợ xấu, rủi ro hoạt động lượng hóa qua chỉ số kinh doanh BI theo Thông tư 41/2016/TT-NHNN, và hệ số an toàn vốn tối thiểu (CAR).

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng nguồn dữ liệu thứ cấp được trích xuất từ báo cáo tài chính kiểm toán hợp nhất, báo cáo thường niên chính thức của Vietcombank và các báo cáo ngành ngân hàng từ năm 2007 đến năm 2017. Cỡ mẫu nghiên cứu bao gồm chuỗi thời gian liên tục 11 năm của Vietcombank, kết hợp bộ dữ liệu so sánh đối chiếu từ 10 ngân hàng thương mại cổ phần hàng đầu Việt Nam như BIDV, VietinBank, Techcombank, ACB, MB Bank, Sacombank, VPBank, VIB, SHB và Agribank. Phương pháp chọn mẫu là chọn mẫu có chủ đích, tập trung vào các định chế tài chính chiếm hơn 75% tổng tài sản và dư nợ tín dụng toàn hệ thống.

Phương pháp phân tích chủ đạo là thống kê mô tả, phân tích xu hướng biến động theo chuỗi thời gian, và phân tích cơ cấu tỷ trọng tương đối. Lý do lựa chọn phương pháp này xuất phát từ mục tiêu mổ xẻ chuyên sâu một trường hợp điển hình có bề dày lịch sử và quy mô vốn lớn nhất hệ thống, giúp theo dõi sát sao sự thay đổi cơ cấu thu nhập qua từng mốc tái cấu trúc tài chính mà không bị nhiễu bởi các giả định phức tạp của mô hình kinh tế lượng ngắn hạn. Tiến trình nghiên cứu được triển khai đồng bộ từ khâu thu thập số liệu lịch sử 11 năm đến xử lý bảng biểu và hoàn thiện toàn bộ công trình vào đầu năm 2019.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Thứ nhất, quy mô thu nhập ngoài lãi của Vietcombank ghi nhận sự bứt phá mạnh mẽ từ 2.248 tỷ đồng năm 2007 lên 7.469 tỷ đồng vào năm 2017, đạt mức tăng trưởng hơn 3,32 lần. Song song đó, thu nhập thuần từ lãi tăng từ 4.180 tỷ đồng lên 21.938 tỷ đồng, nâng tổng thu nhập hoạt động thuần từ 6.427 tỷ đồng lên 29.407 tỷ đồng trong cùng giai đoạn.

Thứ hai, cơ cấu thu nhập duy trì tỷ trọng thu nhập ngoài lãi trung bình ở mức 27% tổng thu nhập hoạt động trong suốt 11 năm. Năm 2007 ghi nhận tỷ trọng thu ngoài lãi cao kỷ lục với 35%, sau đó giảm xuống mức thấp nhất 18% vào năm 2008 do tác động của khủng hoảng tài chính toàn cầu, và phục hồi ổn định ở mức 25% đến 31% trong giai đoạn 2014–2017. Động lực chính đến từ thu phí dịch vụ đạt 2.538 tỷ đồng và kinh doanh ngoại hối đạt 2.042 tỷ đồng vào năm 2017.

Thứ ba, chỉ số đa dạng hóa HHI_REV dao động linh hoạt, đạt mức đa dạng hóa cao nhất vào năm 2007 với giá trị 0,55 và rơi vào mức tập trung cao nhất vào năm 2008 khi chạm ngưỡng 0,74. Từ năm 2015 đến 2017, chỉ số này giữ mức ổn định khoảng 0,62, phản ánh chiến lược tận dụng lợi thế chi phí vốn rẻ từ tiền gửi không kỳ hạn để đẩy mạnh thu lãi thuần song hành với bán chéo sản phẩm dịch vụ.

Thứ tư, công tác đa dạng hóa nguồn thu đóng góp tích cực vào việc nâng cao hệ số an toàn vốn CAR và giảm thiểu rủi ro tín dụng tổng thể, nhưng đồng thời làm gia tăng đáng kể áp lực rủi ro hoạt động khi mạng lưới mở rộng lên 101 chi nhánh, 397 phòng giao dịch và quy mô nhân sự đạt 16.227 người vào cuối năm 2017.

Thảo luận kết quả

Dữ liệu nghiên cứu được biểu diễn trực quan qua các biểu đồ cơ cấu thu nhập và biểu đồ tương quan đường xu hướng giữa chỉ số HHI_REV với hệ số CAR và tỷ lệ nợ xấu qua các năm. Kết quả trực quan từ các biểu đồ cho thấy khi đường biểu diễn thu nhập ngoài lãi đi lên, biên độ biến động của tỷ lệ nợ xấu có xu hướng thu hẹp, chứng minh tính hiệu quả của việc phân tán rủi ro danh mục sang các mảng phi tín dụng.

Tuy nhiên, kết quả thảo luận cũng chỉ ra rằng việc mở rộng dịch vụ ngoài lãi làm phát sinh rủi ro hoạt động nghiêm trọng. Nguyên nhân cốt lõi là do sự phát triển nguồn nhân lực và hạ tầng công nghệ thông tin chưa tương xứng với tốc độ tăng trưởng quy mô khách hàng. Điển hình, khảo sát độc lập của Việt Pháp Media năm 2017 tại 496 điểm giao dịch của Vietcombank và 100 điểm giao dịch của 5 ngân hàng thương mại khác cho thấy chất lượng phục vụ của cán bộ giao dịch Vietcombank chỉ xếp thứ 4 trên 5 ngân hàng được khảo sát, thấp hơn mức bình quân ngành.

Bên cạnh đó, sự cố an ninh mạng xảy ra ngày 05/08/2016 khiến tài khoản khách hàng bị mất 500 triệu đồng qua Internet Banking đã phơi bày lỗ hổng bảo mật công nghệ và sự lúng túng trong xử lý khủng hoảng truyền thông. Vụ việc này khiến giá cổ phiếu của ngân hàng giảm 1.500 đồng/cổ phiếu, làm giá trị vốn hóa thị trường bốc hơi hơn 4.500 tỷ đồng tại thời điểm đó. Hiện tượng này hoàn toàn phù hợp với nghiên cứu của DeYoung và Roland (2001) và Lepetit cùng các cộng sự (2008), khẳng định việc đa dạng hóa thu nhập nếu không đi liền với kiểm soát quy trình và công nghệ sẽ biến rủi ro hoạt động thành tổn thất tài chính và rủi ro uy tín nặng nề.

Đề xuất và khuyến nghị

Thứ nhất, tái cấu trúc hạ tầng công nghệ thông tin và tăng cường giải pháp bảo mật đa tầng cho toàn bộ hệ thống ngân hàng số. Ban Điều hành cùng Khối Công nghệ thông tin cần triển khai nâng cấp hệ thống xác thực giao dịch sinh trắc học và mã hóa dữ liệu đầu cuối, đặt mục tiêu giảm thiểu tỷ lệ rủi ro gian lận trực tuyến xuống dưới 0,001% trên tổng số lượng giao dịch, đồng thời nâng tỷ trọng giao dịch số hóa lên trên 85% trong giai đoạn 2019–2021.

Thứ hai, chuẩn hóa quy trình đào tạo và nâng cao năng lực chuyên môn cho đội ngũ 16.227 cán bộ nhân viên toàn hệ thống. Khối Quản trị Nguồn nhân lực phối hợp với các Giám đốc chi nhánh thiết lập bộ chỉ số đánh giá hiệu quả công việc KPI gắn liền với chuẩn mực văn hóa kiểm soát rủi ro, hướng tới mục tiêu nâng điểm đánh giá mức độ hài lòng của khách hàng tại quầy lên trên 95/100 điểm và giảm thiểu sai sót tác nghiệp 30% trong lộ trình 2019–2020.

Thứ ba, tối ưu hóa danh mục đầu tư và nâng cao hiệu quả hoạt động của các công ty con, công ty liên kết. Ban Quản lý vốn cần giám sát chặt chẽ các đơn vị thành viên như Công ty Chứng khoán Vietcombank (đạt lợi nhuận 177,2 tỷ đồng năm 2017) và Công ty Cho thuê Tài chính (đạt lợi nhuận 85,9 tỷ đồng năm 2017), tiến hành thoái vốn khỏi các lĩnh vực phi tài chính kém hiệu quả, duy trì tỷ trọng thu nhập ngoài lãi ổn định ở mức 30% đến 35% và giữ hệ số CAR luôn trên mức 10% trong giai đoạn 2019–2023.

Thứ tư, kiến nghị Ngân hàng Nhà nước và Chính phủ hoàn thiện khung pháp lý giám sát an toàn vĩ mô. Cơ quan quản lý cần đẩy nhanh tiến độ áp dụng Thông tư 41/2016/TT-NHNN về chuẩn mực an toàn vốn Basel II cho 100% các ngân hàng thương mại, đồng thời xây dựng hành lang pháp lý minh bạch cho các nghiệp vụ phái sinh tài chính và thanh toán điện tử trong giai đoạn 2020–2025.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Nhóm thứ nhất là ban lãnh đạo và các nhà quản trị chiến lược tại các ngân hàng thương mại. Luận văn cung cấp khung đo lường thực nghiệm HHI_REV và phương pháp phân bổ nguồn vốn hợp lý giữa hoạt động tín dụng và hoạt động dịch vụ, giúp ngân hàng xây dựng chiến lược tăng trưởng bền vững và chủ động phòng ngừa rủi ro hoạt động.

Nhóm thứ hai là các chuyên viên phân tích tài chính, chuyên viên quản trị rủi ro và các nhà đầu tư tổ chức. Dữ liệu tài chính 11 năm chi tiết cùng các phân tích chuyên sâu về biên lãi thuần NIM (đạt 2,66% năm 2017) và cơ cấu thu nợ đã xử lý rủi ro (đạt 2.185 tỷ đồng năm 2017) là tài liệu tham khảo giá trị để đánh giá chất lượng tài sản và triển vọng tăng trưởng của cổ phiếu ngành ngân hàng.

Nhóm thứ ba là giảng viên, học viên cao học và sinh viên chuyên ngành Tài chính – Ngân hàng tại các trường đại học khối kinh tế. Công trình là tài liệu học thuật mẫu mực về phương pháp nghiên cứu tình huống điển hình (case study), cách tính toán các chỉ số an toàn vốn và chỉ số tập trung doanh thu theo chuẩn mực quốc tế.

Nhóm thứ tư là các cơ quan quản lý nhà nước như Ngân hàng Nhà nước và Bộ Tài chính. Luận văn cung cấp bức tranh thực tế về quá trình thực thi Đề án 254/QĐ-TTg, làm cơ sở thực tiễn để hoạch định các chính sách điều hành tiền tệ, quản lý thanh khoản và nâng cao chuẩn mực an toàn hệ thống.

Câu hỏi thường gặp

Đa dạng hóa thu nhập có giúp ngân hàng loại bỏ hoàn toàn các loại rủi ro không?

Không. Đa dạng hóa thu nhập chỉ giúp ngân hàng phân tán và làm giảm rủi ro tín dụng cũng như rủi ro lãi suất truyền thống, nhưng lại làm gia tăng rủi ro hoạt động, rủi ro công nghệ và rủi ro thị trường. Thực tế tại Vietcombank trong 11 năm nghiên cứu chứng minh rằng khi quy mô dịch vụ ngoài lãi tăng gấp hơn 3 lần, các lỗi tác nghiệp nhân sự và lỗ hổng an ninh mạng cũng xuất hiện với tần suất cao hơn.

Ý nghĩa thực tiễn của chỉ số HHI_REV trong quản trị ngân hàng là gì?

Chỉ số HHI_REV đo lường mức độ cân bằng giữa thu nhập lãi thuần và thu nhập ngoài lãi, có giá trị từ 0,5 đến 1,0. Chỉ số càng tiệm cận 0,5 thể hiện mức độ đa dạng hóa càng cao, giúp ngân hàng tránh phụ thuộc đơn cực vào tín dụng. Tại Vietcombank, HHI_REV đạt mức tối ưu 0,55 vào năm 2007 và duy trì quanh mức 0,62 vào năm 2017, phản ánh cơ cấu doanh thu tương đối lành mạnh.

Nguồn thu nào đóng góp tỷ trọng lớn nhất trong thu nhập ngoài lãi của Vietcombank?

Trong cơ cấu thu ngoài lãi giai đoạn 2007–2017, nguồn thu lớn nhất và ổn định nhất đến từ hoạt động dịch vụ thanh toán, thẻ và ngân hàng điện tử (đạt 2.538 tỷ đồng năm 2017), kế tiếp là hoạt động kinh doanh ngoại hối (đạt 2.042 tỷ đồng năm 2017) và thu hồi từ các khoản nợ đã xử lý bằng dự phòng rủi ro (đạt 2.185 tỷ đồng năm 2017).

Tại sao tốc độ đa dạng hóa thu nhập lại tạo ra áp lực lớn cho rủi ro hoạt động?

Khi đẩy mạnh các sản phẩm phi tín dụng và dịch vụ bán lẻ, ngân hàng buộc phải mở rộng nhanh chóng mạng lưới phòng giao dịch và hệ thống công nghệ. Nếu công tác đào tạo đội ngũ 16.227 nhân viên và quy trình bảo mật không theo kịp quy mô tổng tài sản vượt 1.000.000 tỷ đồng, ngân hàng sẽ dễ gặp phải các sự cố sai sót nghiệp vụ, gian lận công nghệ và rủi ro truyền thông.

Các ngân hàng thương mại quy mô vừa và nhỏ có thể áp dụng mô hình của Vietcombank không?

Có thể áp dụng nhưng cần điều chỉnh linh hoạt theo quy mô vốn. Các ngân hàng thương mại nhỏ có lợi thế thích ứng nhanh và chi phí cố định thấp nên dễ gia tăng tỷ trọng thu ngoài lãi từ dịch vụ bán lẻ. Tuy nhiên, các ngân hàng này cần tập trung nguồn lực vào các phân khúc ngách và liên kết công nghệ thay vì đầu tư dàn trải vào nhiều công ty con như mô hình ngân hàng lớn.

Kết luận

• Đa dạng hóa thu nhập là xu hướng tất yếu giúp các ngân hàng thương mại giảm thiểu sự phụ thuộc vào tín dụng truyền thống, góp phần đưa lợi nhuận trước thuế Vietcombank đạt 11.341 tỷ đồng vào năm 2017.
• Bằng chứng thực nghiệm khẳng định đa dạng hóa nguồn thu giúp cải thiện hệ số an toàn vốn CAR và phân tán rủi ro tín dụng nhưng trực tiếp làm gia tăng rủi ro hoạt động và rủi ro công nghệ.
• Chỉ số HHI_REV được lượng hóa chính xác trong biên độ từ 0,55 đến 0,74 trong suốt chuỗi thời gian 11 năm, phản ánh sự chuyển dịch cơ cấu thu nhập có kiểm soát của ngân hàng đầu ngành.
• Hai điểm nghẽn nội tại lớn nhất được nhận diện là chất lượng phục vụ của đội ngũ nhân sự chưa đồng đều và hệ thống bảo mật công nghệ thông tin cần tiếp tục được nâng cấp trước các nguy cơ tấn công mạng.
• Hệ thống giải pháp 4 trụ cột gồm công nghệ an ninh số, chuẩn hóa đào tạo nguồn nhân lực, tinh gọn danh mục đầu tư và hoàn thiện cơ chế Basel II mở ra lộ trình hành động thiết thực cho giai đoạn 2019–2025.

Quý độc giả, nhà quản trị và các nhà nghiên cứu hãy tải toàn văn luận văn thạc sĩ để khai thác chi tiết hệ thống bảng biểu tài chính 11 năm và phương pháp luận quản trị rủi ro chuyên sâu áp dụng cho hệ thống ngân hàng thương mại.

Trích đoạn nội dung tài liệu

mở đầu cho xu hƣớng phát triển thẻ của các ngân hàng tại Việt Nam. Từ tiền thân là ngân hàng ra đời chuyên phục vụ kinh doanh đối ngoại, ngày nay Vietcombank trở thành ngân hàng với nhiều sản phẩm dịch vụ cung cấp cho mọi đối tƣợng khách hàng trong và ngoài nƣớc nhƣ kinh doanh vốn, huy động vốn, tín dụng, bảo lãnh, tài trợ dự án ngoài ra Vietcombank còn cung cấp các sản phẩm dịch vụ đem lại thu nhập ngoài lãi nhƣ kinh doanh ngoại tệ, dịch vụ chuyển tiền, dịch vụ thẻ, ngân hàng điện tử và các công cụ phái sinh, quản lý quỹ,. 7 Vietcombank là ngân hàng thƣơng mại nhà nƣớc đầu tiên thực hiện cổ phần hoá, chính thức hoạt động với tƣ cách là một ngân hàng thƣơng mại cổ phần vào ngày 02/6/2008 sau khi thực hiện thành công phát hành cổ phiếu ra công chúng ngày 26/12/2007. Tháng 9/2011, Vietcombank thực hiện ký kết Hợp đồng cổ đông chiến lƣợc với Mizuho Corporate Bank thuộc Tập đoàn Tài chính Mizuho - Tập đoàn tài chính lớn thứ ba tại Nhật Bản và thứ 20 trên thế giới.

Với việc cổ phần hóa và ký kết Hợp đồng cổ đông với đối tác chiến lƣợc nƣớc ngoài Vietcombank đã có bƣớc tiến mới trong quá trình phát triển của mình. Đến cuối năm 2017, Vietcombank trở thành ngân hàng có sở hữu nhà nƣớc chiếm 77.1%, ngân hàng Mizuho sở hữu 15% và các cổ đông khác 7,9%, Vốn điều lệ của ngân hàng này tăng nhanh chóng, tính đến cuối năm 2017 đạt 35,977 tỷ đồng vƣợt mức vốn điều lệ quy định của Ngân hàng nhà nƣớc, tạo nền tảng vững chắc, đáp ứng về an toàn vốn theo chuẩn mực quốc tế Basell, ngoài ra đây cũng là tiền đề cho sự mở rộng phát triển về quy mô mạng lƣới cũng nhƣ phát triển các mảng hoạt động, mở ra cơ hội đầu tƣ ở các lĩnh vực khác nhau với nguồn thu nhập đa dạng hơn.1 Quy mô hoạt động, Tính đến hết năm 2017 tổng tài sản đạt 1,035,293 tỷ đồng, vốn chủ sở hữu 52,558 tỷ đồng, lợi nhuận trƣớc thuế 11,341 tỷ đồng. Mạng lƣới hoạt động của Vietcombank tính đến hết năm 2017, bên cạnh trụ sở chính, Vietcombank có 101 chi nhánh với 397 phòng giao dịch, hoạt động tại 53/63 tỉnh thành phố trong cả nƣớc, phân bổ theo 7 khu vực nhƣ: Bắc bộ chiếm 19 chi nhánh, Hà Nội có 15 chi nhánh, Bắc và Trung bộ có 13 chi nhánh, Nam Trung Bộ và Tây Nguyên có 10 chi nhánh, Hồ Chí Minh có 17 chi nhánh, Đông Nam Bộ có 12 chi nhánh, Tây Nam Bộ có 15 chi nhánh. Vietcombank thiết lập và mở rộng mạng lƣới 2.105 ngân hàng đại lý tại 131 quốc gia và vùng lãnh thổ trên toàn thế giới.

Ngoài ra, Vietcombank còn sở hữu 4 công ty con tại Việt Nam (Công ty TNHH MTV Cho thuê 8 tài chính Vietcombank, Công ty Chứng khoán Vietcombank, Công ty Chuyển tiền Vietcombank thực hiện nghiệp vụ chuyển tiền kiều hối, Công ty TNHH Cao Ốc Vietcombank 198 với lĩnh vực kinh doanh là cho thuê văn phòng, Công ty TNHH MTV Kiều Hối Vietcombank hoạt động ở lĩnh vực nhận tiền kiều hối; 01 văn phòng đại diện ở Singapore; 02 công ty con tại nƣớc ngoài (công ty Vinfico Hongkong và công ty chuyển tiền Vietcombank) và 03 công ty liên doanh là công ty TNHH Vietcombank- Bonday- Bến Thành hoạt động ở lĩnh vực cho thuê văn phòng, công ty Liên doanh Quản lý Quỹ đầu tƣ Chứng khoán Vietcombank chuyên cung cấp dịch vụ quản lý quỹ đầu tƣ, công ty TNHH Bảo hiểm Nhân thọ Vietcombank-Cardif; Ngoài ra Vietcombank có 01 công ty liên kết là công ty TNHH Vietcombank-Bonday cũng hoạt động trong lĩnh vực cho thuê văn phòng. Tính đến 31/12/2017 Vietcombank có 16,227 nhân viên hoạt động trong tất cả các lĩnh vực kinh doanh của Vietcombank từ các nghiệp vụ ngân hàng truyền thống, các nghiệp vụ ngân hàng hiện đại đến nghiệp vụ ngân hàng đầu tƣ, các sản phẩm dịch vụ của công ty con và các công ty liên kết đem đến cho Vietcombank một bức tranh đầy màu sắc với nhiều ngành nghề hoạt động cũng đem lại cho ngân hàng này nguồn thu nhập đa dạng mà không chỉ là nguồn thu nhập từ lãi là nguồn thu nhập truyền thống đặc trƣng của các ngân hàng.2 Ngành nghề kinh doanh. Vietcombank là một tổ chức kinh tế hoạt động đa năng bao gồm lĩnh vực ngân hàng thƣơng mại, ngân hàng đầu tƣ, các dịch vụ tài chính, bảo hiểm và bất động sản. Trong lĩnh vực kinh doanh ngân hàng thƣơng mại, Vietcombank cung cấp các sản phẩm dịch vụ nhƣ: dịch vụ tài khoản khách hàng, dịch vụ huy động vốn (Tiền gửi tiết kiệm, trái phiếu, kỳ phiếu), dịch vụ cho vay ( ngắn, trung, dài hạn), dịch vụ bảo lãnh, dịch vụ chiết khấu chứng từ, dịch vụ thanh toán quốc tế, dịch vụ chuyển tiền, dịch vụ thẻ, dịch vụ nhờ thu, dịch vụ mua bán ngoại tệ, dịch vụ ngân hàng đại lý, dịch vụ bao thanh toán thông qua mạng lƣới rộng khắp 53 tỉnh thành trong cả nƣớc với 101 chi 9 nhánh và 397 phòng giao dịch, đây trở thành lĩnh vực hoạt động đem lại nguồn thu nhập lớn cho ngân hàng.

Trong lĩnh vực ngân hàng đầu tƣ thông qua công ty Chứng khoán Vietcombank ngân hàng này đã góp phần cung cấp một kênh huy động vốn hữu hiệu cho các doanh nghiệp Việt Nam nhằm mở rộng sản xuất kinh doanh, cung cấp vốn cho các ngành nghề kinh tế phát triển, từ đây các nhà đầu tƣ có thể tìm thấy môi trƣờng đầu tƣ lành mạnh với nhiều cơ hội lựa chọn và thông tin đƣợc đầy đủ rõ ràng. Ngoài kinh doanh lĩnh vực chứng khoán, trong nghiệp vụ ngân hàng đầu tƣ, Vietcombank còn cung cấp dịch vụ quản lý quỹ đầu tƣ thông qua công ty Liên doanh Quản lý Quỹ đầu tƣ Chứng khoán Vietcombank (VCBF), đây là quỹ huy động vốn từ các nhà đầu tƣ để đầu tƣ vào các tài sản mà danh mục đƣợc Vietcombank lựa chọn, đây là kênh đầu tƣ chuyên phục vụ nhu cầu trung và dài hạn của nền kinh tế, thông qua quỹ đầu tƣ này các nhà đầu tƣ có thể giảm thiểu đƣợc rủi ro nhờ đa dạng hóa danh mục đầu tƣ, tiết kiệm chi phí, gia tăng lợi nhuận, đƣợc giám sát chặt chẽ bởi cơ quan thẩm quyền, tham gia các sản phẩm đặc thù nhƣ trái phiếu và quỹ hoán đổi danh mục. Đây là lĩnh vực đòi hỏi rất nhiều về năng lực chuyên môn, kiến thức thị trƣờng. Do đó, nguồn nhân lực là yếu tố then chốt trong hoạt động đầu tƣ này, và đây là dịch vụ mới với nhiều tiềm năng hứa hẹn trong tƣơng lai.

Trong lĩnh vực dịch vụ tài chính, Vietcombank cung cấp dịch vụ chuyển tiền kiều hối thông qua công ty Chuyển tiền Vietcombank, với văn phòng đặt tại Mỹ nhiều đại lý trải rộng khắp các bang, công ty đã cung cấp cho thị trƣờng Việt Nam một dịch vụ chuyển tiền nƣớc ngoài có tính ƣu việt nhờ sự nhanh chóng, thuận tiện và an toàn. Vietcombank còn cung cấp dịch vụ nhận tiền kiều hối thông qua công ty Kiều Hối (VCBR). Đánh giá Việt Nam có thị trƣờng kiều hối nhiểu tiềm năng, nguồn vốn phát triển nền kinh tế với lƣợng lớn từ nguồn kiều hối, công ty của Vietcombank đã đáp ứng nhu cầu dịch vụ nhận và chuyển tiền ngoại tệ cho thị trƣờng. Ngoài ra, ở lĩnh vực dịch vụ tài chính, Vietcombank còn cung cấp cho thị trƣờng dịch vụ cho thuê tài chính 10 thông qua công ty tài chính Vietcombank (VCBL) và công ty cung cấp dịch vụ tài chính ở thị trƣờng HongKong là Tài chính Việt Nam (Vinafico HK).

Ngân hàng này cũng tham gia vào thị trƣờng bảo hiểm khi thực hiện liên doanh với công ty Bảo hiểm Nhân thọ VCB Cardif, cung cấp các sản phẩm về bảo hiểm nhân thọ cho thị trƣờng. Có thể thấy Vietcombank có lĩnh vực hoạt động khá rộng, với nhiều ngành nghề kinh doanh đa dạng.2 Khái niệm về thu nhập của ngân hàng và lý thuyết về đa dạng hóa thu nhập.1 Khái niệm về thu nhập ngân hàng. Hoạt động của ngân hàng bao gồm việc kinh doanh, cung ứng thƣờng xuyên một hoặc một số các nghiệp vụ nhƣ nhận tiền gửi, cấp tín dụng, cung ứng dịch vụ thanh toán qua tài khoản, điều này đƣợc nêu rõ trong luật các tổ chức tín dụng số 17/2017/QH14 ban hành ngày 20/11/2017. Tƣơng ứng, các hoạt động này cũng đem về cho ngân hàng những khoản thu nhập bao gồm (1) Thu nhập hoạt động tín dụng bao gồm: thu lãi tiền gửi, thu lãi tiền vay, thu từ đầu tƣ chứng khoán, thu lãi góp vốn, mua cổ phần, thu lãi cho thuê tài chính và thu lãi khác.

(2)Thu nhập phí từ hoạt động dịch vụ bao gồm thu từ nghiệp vụ thanh toán, thu từ bảo lãnh, thu từ dịch vụ nghiệp vụ ngân quỹ, thu từ nghiệp vụ quỷ thác và đại lý, thu từ dịch vụ tƣ vấn, thu từ kinh doanh và dịch vụ bảo hiểm, thu phí nghiệp vụ chiết khấu, thu từ cung cấp dịch vụ bảo quản tài sản cho thuê tủ két, thu khác. (3)Thu từ hoạt động kinh doanh ngoại hối bao gồm khoản thu về từ kinh doanh ngoại tệ, thu về kinh doanh vàng. (3) Ngoài ra, quyết định này cũng nêu ra các khoản thu nhập từ hoạt động kinh doanh khác của ngân hàng bao gồm thu về kinh doanh chứng khoán, thu từ nghiệp vụ mua bán nợ, thu về từ một số nghiệp vụ khác nhƣ nghiệp vụ hoán đổi lãi suất và các nghiệp vụ phái sinh khác. Trong đó: Thu lãi tiền gửi: gồm các khoản thu lãi tiền gửi của Tổ chức tín dụng gửi tại Ngân hàng Nhà nƣớc, gửi tại các Tổ chức tín dụng khác ở trong nƣớc và ở nƣớc ngoài.

Thu lãi cho vay: gồm các khoản thu lãi cho vay bằng đồng Việt Nam, ngoại tệ đối với các tổ chức kinh tế, cá nhân trong nƣớc, các Tổ chức tín dụng khác ở trong nƣớc và nƣớc ngoài. Thu lãi từ đầu tƣ chứng khoán: gồm tiền lãi của các kỳ mà TCTD mua lại khoản đầu tƣ này và đƣợc ghi nhận là thu nhập phát sinh trong kỳ. Thu lãi góp vốn, mua cổ phần: gồm các khoản thu lãi từ việc góp vốn, mua cổ phần với các Tổ chức tín dụng khác và các tổ chức kinh tế. Thu lãi cho thuê tài chính: gồm các khoản thu lãi từ nghiệp vụ cho thuê tài chính.

Thu lãi khác: gồm các khoản thu của Tổ chức tín dụng ngoài các khoản thu nói trên. Thu từ dịch vụ thanh toán: gồm các khoản thu phí dịch vụ thanh toán của Tổ chức tín dụng đối với khách hàng nhƣ dịch vụ thanh toán, dịch vụ thu hộ, chi hộ, thu lệ phí hoa hồng và các dịch vụ thanh toán khác. Thu từ nghiệp vụ bảo lãnh: gồm các khoản thu từ khách hàng đƣợc bảo lãnh.