Luận văn công tác xã hội nhóm trong việc hỗ trợ người khuyết tật vận động tìm việc làm tại phường cẩm trung thành phố cẩm phả tỉnh quảng ninh

Luận văn phân tích vai trò công tác xã hội nhóm trong hỗ trợ người khuyết tật vận động tìm việc làm tại phường Cẩm Trung, Cẩm Phả.

• Tác giả: Lê Thị Thủng
• Người hướng dẫn: PTS. Phạm Hữu Nghĩa
• Trường học: Trường Đại Học Quảng Ninh
• Chuyên ngành: Công Tác Xã Hội
• Đề tài: Luận Văn Công Tác Xã Hội Nhóm Trong Việc Hỗ Trợ Người Khuyết Tật Vận Động Tìm Việc Làm Tại Phường Cẩm Trung Thành Phố Cẩm Phả Tỉnh Quảng Ninh
• Loại tài liệu: Luận Văn
• Năm xuất bản: 2018
• Địa điểm: Cẩm Phả

Mục lục chi tiết

• LỜI MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN
• 1.1. Lý do chọn đề tài
• 1.2. Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu
• 1.3. Ý nghĩa khoa học
• 1.4. Đối tượng nghiên cứu
• 1.5. Phương pháp nghiên cứu
• 2. CHƯƠNG 2: CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN
• 2.1. Khái niệm về người khuyết tật
• 2.2. Khái niệm hòa nhập cộng đồng
• 2.3. Khái niệm kỳ thị người khuyết tật
• 2.4. Luật và văn bản liên quan tới chính sách người khuyết tật

Tóm tắt

I. Tổng Quan Luận Văn Hỗ Trợ Việc Làm Cho Người Khuyết Tật

Luận văn này tập trung vào công tác xã hội nhóm trong việc hỗ trợ người khuyết tật vận động tìm kiếm việc làm tại phường Cẩm Trung, thành phố Cẩm Phả, tỉnh Quảng Ninh. Đây là một vấn đề cấp thiết, đặc biệt khi Việt Nam đang hội nhập sâu rộng vào nền kinh tế thế giới. Việc tạo điều kiện để người khuyết tật có cơ hội tham gia vào thị trường lao động không chỉ là vấn đề nhân đạo mà còn là yếu tố quan trọng để thúc đẩy sự phát triển bền vững của xã hội. Nghiên cứu sẽ đi sâu vào phân tích thực trạng, đề xuất giải pháp và đánh giá hiệu quả của các mô hình công tác xã hội đang được áp dụng.

1.1. Lý Do Chọn Đề Tài Nghiên Cứu Về Người Khuyết Tật

Việc lựa chọn đề tài này xuất phát từ nhận thức sâu sắc về vai trò của công tác xã hội trong việc giải quyết các vấn đề xã hội, đặc biệt là đối với các nhóm yếu thế như người khuyết tật. Thực tế cho thấy, người khuyết tật gặp nhiều khó khăn trong việc tìm kiếm việc làm do hạn chế về thể chất, kỹ năng và sự kỳ thị của xã hội. Do đó, việc nghiên cứu và đề xuất các giải pháp hỗ trợ người khuyết tật hòa nhập vào thị trường lao động là vô cùng cần thiết. Ngoài ra, đề tài này còn có ý nghĩa khoa học và thực tiễn, góp phần vào việc hoàn thiện chính sách và nâng cao hiệu quả của công tác xã hội trong lĩnh vực này.

1.2. Mục Tiêu và Nhiệm Vụ Của Luận Văn Về Công Tác Xã Hội Nhóm

Mục tiêu chính của luận văn là đánh giá thực trạng công tác xã hội nhóm trong việc hỗ trợ người khuyết tật vận động tìm kiếm việc làm tại địa bàn nghiên cứu, từ đó đề xuất các giải pháp nâng cao hiệu quả hoạt động. Nhiệm vụ cụ thể bao gồm: Phân tích cơ sở lý luận và thực tiễn của công tác xã hội nhóm; Khảo sát, đánh giá thực trạng hoạt động; Xác định các yếu tố ảnh hưởng; Đề xuất các giải pháp; Đánh giá tính khả thi và hiệu quả của các giải pháp đề xuất. Các nhiệm vụ này nhằm đảm bảo luận văn có tính khoa học, thực tiễn và đóng góp vào việc nâng cao chất lượng hỗ trợ người khuyết tật.

1.3. Phạm vi nghiên cứu của Luận văn

Phạm vi nghiên cứu của luận văn được giới hạn tại phường Cẩm Trung, thành phố Cẩm Phả, tỉnh Quảng Ninh, tập trung vào hoạt động công tác xã hội nhóm liên quan đến hỗ trợ người khuyết tật vận động tìm kiếm việc làm. Thời gian nghiên cứu từ tháng 7 năm 2017 đến tháng 1 năm 2018. Luận văn tập trung vào người khuyết tật đang tìm kiếm việc làm, cán bộ công tác xã hội, các tổ chức liên quan và chính sách hỗ trợ hiện hành. Phạm vi này giúp đảm bảo tính tập trung và khả thi của nghiên cứu, đồng thời cung cấp thông tin chi tiết và cụ thể về tình hình thực tế tại địa phương.

II. Phân Tích Vấn Đề Khó Khăn Tìm Việc Của Người Khuyết Tật

Mặc dù đã có nhiều nỗ lực từ phía nhà nước và các tổ chức xã hội, người khuyết tật vẫn gặp phải vô vàn khó khăn trong quá trình tìm kiếm việc làm. Sự kỳ thị và phân biệt đối xử từ phía nhà tuyển dụng là một rào cản lớn. Nhiều doanh nghiệp còn e ngại về năng lực làm việc và khả năng thích ứng của người khuyết tật. Bên cạnh đó, người khuyết tật thường thiếu các kỹ năng cần thiết, đặc biệt là kỹ năng mềm và kỹ năng nghề nghiệp. Hạ tầng cơ sở vật chất chưa đáp ứng được nhu cầu của người khuyết tật, gây khó khăn cho việc di chuyển và tham gia các hoạt động xã hội.

2.1. Thực Trạng Việc Làm Của Người Khuyết Tật Ở Việt Nam

Thực trạng việc làm của người khuyết tật ở Việt Nam còn nhiều hạn chế. Tỷ lệ người khuyết tật có việc làm còn thấp so với tỷ lệ người không khuyết tật. Phần lớn người khuyết tật làm việc trong các lĩnh vực phi chính thức, với thu nhập thấp và điều kiện làm việc không đảm bảo. Theo số liệu thống kê năm 2016, tỷ lệ người khuyết tật có việc làm chỉ chiếm khoảng 35,21% tổng số người khuyết tật trong độ tuổi lao động. Điều này cho thấy, cần có những giải pháp đồng bộ và hiệu quả hơn để hỗ trợ người khuyết tật có cơ hội tham gia vào thị trường lao động một cách bình đẳng.

2.2. Rào Cản Xã Hội và Tâm Lý Đối Với Người Khuyết Tật

Bên cạnh những khó khăn về thể chất và kỹ năng, người khuyết tật còn phải đối mặt với những rào cản xã hội và tâm lý. Sự kỳ thị và phân biệt đối xử từ phía gia đình, cộng đồng và nhà tuyển dụng gây ảnh hưởng lớn đến sự tự tin và khả năng hòa nhập của người khuyết tật. Nhiều người khuyết tật cảm thấy mặc cảm, tự ti và không tin vào khả năng của bản thân. Điều này làm giảm động lực tìm kiếm việc làm và hòa nhập vào xã hội. Cần có những chương trình tuyên truyền, giáo dục để nâng cao nhận thức của cộng đồng về quyền của người khuyết tật và xóa bỏ những định kiến sai lầm.

2.3. Chính Sách Hỗ Trợ Người Khuyết Tật Tìm Việc Làm Điểm Mạnh và Hạn Chế

Việt Nam đã ban hành nhiều chính sách hỗ trợ người khuyết tật tìm kiếm việc làm, bao gồm các chính sách về đào tạo nghề, tạo việc làm và bảo trợ xã hội. Tuy nhiên, hiệu quả của các chính sách này còn hạn chế. Nhiều chính sách chưa được triển khai đồng bộ và hiệu quả. Việc tiếp cận thông tin về chính sách của người khuyết tật còn khó khăn. Cần có những đánh giá khách quan và toàn diện về hiệu quả của các chính sách hiện hành, từ đó đề xuất các giải pháp điều chỉnh và bổ sung để đảm bảo người khuyết tật được hưởng đầy đủ quyền lợi và có cơ hội việc làm bình đẳng.

III. Phương Pháp Công Tác Xã Hội Nhóm Hỗ Trợ Tìm Việc Làm

Công tác xã hội nhóm là một phương pháp hiệu quả để hỗ trợ người khuyết tật vượt qua những khó khăn và hòa nhập vào xã hội. Thông qua các hoạt động nhóm, người khuyết tật có cơ hội chia sẻ kinh nghiệm, học hỏi lẫn nhau và xây dựng mạng lưới hỗ trợ. Công tác xã hội nhóm giúp người khuyết tật nâng cao sự tự tin, kỹ năng giao tiếp và kỹ năng giải quyết vấn đề. Ngoài ra, công tác xã hội nhóm còn là một kênh quan trọng để cung cấp thông tin về các dịch vụ hỗ trợ và kết nối người khuyết tật với các nguồn lực của cộng đồng.

3.1. Vai Trò của Nhân Viên Công Tác Xã Hội Trong Hỗ Trợ Việc Làm

Nhân viên công tác xã hội đóng vai trò quan trọng trong việc hỗ trợ người khuyết tật tìm kiếm việc làm. Họ là người trực tiếp tiếp xúc, đánh giá nhu cầu và xây dựng kế hoạch hỗ trợ cá nhân hóa cho từng người khuyết tật. Nhân viên công tác xã hội cung cấp thông tin, tư vấn và hướng dẫn người khuyết tật về các kỹ năng tìm kiếm việc làm, kỹ năng phỏng vấn và kỹ năng làm việc. Họ cũng là người kết nối người khuyết tật với các nhà tuyển dụng và các tổ chức hỗ trợ khác. Vai trò của nhân viên công tác xã hội là vô cùng quan trọng để đảm bảo người khuyết tật có cơ hội tiếp cận và thành công trong thị trường lao động.

3.2. Các Kỹ Năng Cần Thiết Cho Công Tác Xã Hội Nhóm Hiệu Quả

Để công tác xã hội nhóm đạt hiệu quả cao, nhân viên công tác xã hội cần trang bị những kỹ năng cần thiết. Kỹ năng giao tiếp hiệu quả giúp xây dựng mối quan hệ tin cậy với người khuyết tật và tạo không khí cởi mở, chia sẻ trong nhóm. Kỹ năng lắng nghe chủ động giúp nhân viên công tác xã hội hiểu rõ nhu cầu và mong muốn của người khuyết tật. Kỹ năng điều phối nhóm giúp duy trì sự tham gia tích cực của các thành viên và đạt được mục tiêu chung của nhóm. Kỹ năng giải quyết xung đột giúp xử lý các mâu thuẫn phát sinh trong nhóm một cách hiệu quả.

3.3. Xây Dựng Kế Hoạch Công Tác Xã Hội Nhóm Phù Hợp

Việc xây dựng kế hoạch công tác xã hội nhóm phù hợp là yếu tố quan trọng để đảm bảo thành công của chương trình hỗ trợ. Kế hoạch cần dựa trên kết quả đánh giá nhu cầu của người khuyết tật và mục tiêu chung của nhóm. Kế hoạch cần xác định rõ các hoạt động cụ thể, thời gian thực hiện, nguồn lực cần thiết và phương pháp đánh giá hiệu quả. Kế hoạch cần linh hoạt và có thể điều chỉnh để đáp ứng những thay đổi trong quá trình thực hiện. Sự tham gia của người khuyết tật trong quá trình xây dựng kế hoạch là vô cùng quan trọng để đảm bảo kế hoạch phù hợp với nhu cầu và mong muốn của họ.

IV. Ứng Dụng Thực Tiễn Mô Hình Hỗ Trợ Tại Phường Cẩm Trung

Tại phường Cẩm Trung, thành phố Cẩm Phả, tỉnh Quảng Ninh, mô hình công tác xã hội nhóm đang được triển khai để hỗ trợ người khuyết tật vận động tìm kiếm việc làm. Mô hình này bao gồm các hoạt động như: Tư vấn việc làm, đào tạo kỹ năng, kết nối với nhà tuyển dụng và hỗ trợ khởi nghiệp. Mô hình đã đạt được những kết quả bước đầu, giúp nhiều người khuyết tật có cơ hội tìm được việc làm phù hợp và cải thiện cuộc sống. Tuy nhiên, mô hình vẫn còn nhiều hạn chế và cần được hoàn thiện để đạt hiệu quả cao hơn.

4.1. Đánh Giá Hiệu Quả Mô Hình Công Tác Xã Hội Nhóm Hiện Tại

Việc đánh giá hiệu quả mô hình công tác xã hội nhóm hiện tại tại phường Cẩm Trung là cần thiết để xác định những điểm mạnh cần phát huy và những điểm yếu cần khắc phục. Việc đánh giá cần dựa trên các tiêu chí khách quan và định lượng, như số lượng người khuyết tật được hỗ trợ tìm việc làm, tỷ lệ người khuyết tật có việc làm ổn định và mức độ hài lòng của người khuyết tật với các dịch vụ hỗ trợ. Ngoài ra, cần thu thập thông tin phản hồi từ nhân viên công tác xã hội, nhà tuyển dụng và các bên liên quan để có cái nhìn toàn diện về hiệu quả của mô hình.

4.2. Các Giải Pháp Cải Thiện Mô Hình Hỗ Trợ Người Khuyết Tật

Dựa trên kết quả đánh giá, cần đề xuất các giải pháp cải thiện mô hình hỗ trợ người khuyết tật tại phường Cẩm Trung. Các giải pháp có thể bao gồm: Nâng cao năng lực cho nhân viên công tác xã hội, tăng cường sự phối hợp giữa các bên liên quan, mở rộng phạm vi các dịch vụ hỗ trợ, cải thiện cơ sở vật chất và tăng cường tuyên truyền, giáo dục để nâng cao nhận thức của cộng đồng. Các giải pháp cần được thực hiện một cách đồng bộ và có sự tham gia của người khuyết tật để đảm bảo tính hiệu quả và bền vững.

4.3. Chia sẻ kinh nghiệm từ các mô hình thành công khác

Nghiên cứu, học hỏi kinh nghiệm từ các mô hình công tác xã hội thành công khác trên cả nước cũng như quốc tế là một giải pháp quan trọng. Từ đó, áp dụng linh hoạt, sáng tạo vào phường Cẩm Trung để nâng cao hiệu quả hỗ trợ người khuyết tật. Việc học hỏi kinh nghiệm giúp tránh các sai lầm đã mắc phải ở nơi khác, đồng thời tìm ra những phương pháp, cách làm hiệu quả, phù hợp với điều kiện thực tế của địa phương. Điều này giúp tiết kiệm thời gian, công sức và nguồn lực, đồng thời đảm bảo người khuyết tật được hưởng những dịch vụ hỗ trợ tốt nhất.

V. Kết Luận và Khuyến Nghị Nâng Cao Hiệu Quả Hỗ Trợ Việc Làm

Luận văn đã phân tích một cách toàn diện về công tác xã hội nhóm trong việc hỗ trợ người khuyết tật vận động tìm kiếm việc làm tại phường Cẩm Trung, thành phố Cẩm Phả, tỉnh Quảng Ninh. Nghiên cứu đã chỉ ra những khó khăn, thách thức và đề xuất các giải pháp cụ thể để nâng cao hiệu quả hoạt động. Kết quả nghiên cứu có ý nghĩa khoa học và thực tiễn, góp phần vào việc hoàn thiện chính sách và nâng cao chất lượng công tác xã hội trong lĩnh vực này. Cần có sự quan tâm, đầu tư hơn nữa từ phía nhà nước, các tổ chức xã hội và cộng đồng để tạo điều kiện tốt nhất cho người khuyết tật hòa nhập và phát triển.

5.1. Các Bài Học Kinh Nghiệm Rút Ra Từ Quá Trình Nghiên Cứu

Quá trình nghiên cứu đã rút ra những bài học kinh nghiệm quý báu về công tác xã hội nhóm và hỗ trợ người khuyết tật. Sự tham gia tích cực của người khuyết tật là yếu tố then chốt để đảm bảo thành công của chương trình. Sự phối hợp chặt chẽ giữa các bên liên quan là cần thiết để tạo ra một mạng lưới hỗ trợ toàn diện. Việc đánh giá hiệu quả hoạt động một cách thường xuyên và khách quan là quan trọng để cải thiện chất lượng dịch vụ. Cuối cùng, sự kiên trì, tâm huyết và sáng tạo của nhân viên công tác xã hội là yếu tố quyết định để mang lại những thay đổi tích cực cho cuộc sống của người khuyết tật.

5.2. Đề Xuất Chính Sách Để Hỗ Trợ Người Khuyết Tật Tốt Hơn

Để hỗ trợ người khuyết tật tốt hơn, cần có những đề xuất chính sách cụ thể. Cần hoàn thiện hệ thống pháp luật về quyền của người khuyết tật, đảm bảo sự bình đẳng và không phân biệt đối xử. Cần tăng cường đầu tư cho các chương trình đào tạo nghề và tạo việc làm cho người khuyết tật. Cần có những chính sách ưu đãi về thuế và tài chính cho các doanh nghiệp tuyển dụng người khuyết tật. Cần tăng cường kiểm tra, giám sát việc thực hiện chính sách và xử lý nghiêm các hành vi vi phạm quyền của người khuyết tật.

5.3. Hướng Nghiên Cứu Tiếp Theo Cho Chủ Đề Công Tác Xã Hội Nhóm

Nghiên cứu này có thể là tiền đề cho những nghiên cứu tiếp theo về công tác xã hội nhóm và hỗ trợ người khuyết tật. Các nghiên cứu có thể tập trung vào việc đánh giá hiệu quả của các mô hình hỗ trợ khác nhau, xác định các yếu tố ảnh hưởng đến sự thành công của người khuyết tật trong thị trường lao động và phát triển các phương pháp công tác xã hội sáng tạo và hiệu quả hơn. Ngoài ra, cần có những nghiên cứu về tác động của công nghệ thông tin và truyền thông đối với việc làm của người khuyết tật.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Theo thống kê của Tổ chức Y tế Thế giới, khoảng 10% dân số toàn cầu đang sống chung với một hoặc nhiều dạng khuyết tật, tương đương hơn 650 triệu người tại thời điểm công bố các báo cáo nền tảng về an sinh xã hội. Tại Việt Nam, số liệu thống kê ghi nhận khoảng 7,8% dân số là người khuyết tật, trong đó người khuyết tật vận động chiếm tỷ lệ lớn nhất với hơn 35% tổng số các dạng tật. Tại thành phố Cẩm Phả, tỉnh Quảng Ninh, số liệu khảo sát năm 2016 ghi nhận 1.650 đối tượng bảo trợ xã hội với 581 người khuyết tật, chiếm tỷ lệ 35,21%. Riêng tại phường Cẩm Trung, trong tổng số 226 người khuyết tật, nhóm khuyết tật vận động chiếm tới 156 người, tương đương 44,5% tổng số đối tượng bảo trợ của phường và chiếm 9,64% số người khuyết tật trên toàn địa bàn thành phố Cẩm Phả.

Vấn đề nghiên cứu trọng tâm xuất phát từ thực trạng người khuyết tật vận động tại cơ sở gặp vô vàn rào cản trong việc hòa nhập kinh tế và tìm kiếm sinh kế tự lập. Mục tiêu nghiên cứu nhằm nhận diện thực trạng nhu cầu việc làm, phân tích những rào cản tâm lý - xã hội, từ đó thiết kế, thực nghiệm và đánh giá hiệu quả của tiến trình công tác xã hội nhóm trong việc nâng cao năng lực tự tìm việc làm cho nhóm thân chủ này. Phạm vi không gian được xác định tại phường Cẩm Trung, thành phố Cẩm Phả, tỉnh Quảng Ninh với thời gian khảo sát và can thiệp thực địa từ tháng 07/2017 đến tháng 01/2018. Ý nghĩa nghiên cứu thể hiện qua việc nâng cao chỉ số tự tin của thân chủ từ mức dưới 20% lên trên 85%, giảm thiểu 60% mức độ mặc cảm tâm lý và định hình mô hình hỗ trợ sinh kế dựa vào cộng đồng có khả năng chuẩn hóa thực hành.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu vận dụng hệ thống hai khung lý thuyết khoa học chuyên ngành vững chắc gồm Thuyết Thứ bậc Nhu cầu của Abraham Maslow và Thuyết Hệ thống Sinh thái trong công tác xã hội:

Thuyết Thứ bậc Nhu cầu của Abraham Maslow cung cấp lăng kính đánh giá 5 tầng nhu cầu cơ bản: sinh học, an toàn, giao lưu xã hội, được tôn trọng và tự thể hiện bản thân. Đối với người khuyết tật vận động, việc thiếu hụt việc làm kéo theo sự suy giảm nghiêm trọng ở tầng nhu cầu an toàn tài chính và nhu cầu giao lưu tình cảm, khiến họ khó có cơ hội chạm tới tầng nhu cầu tự khẳng định nếu thiếu đi sự can thiệp nhóm chuyên môn.

Thuyết Hệ thống Sinh thái xem xét cá nhân người khuyết tật trong mối tương tác đa tầng: hệ vi mô gồm gia đình và nhóm bạn bè; hệ trung mô gồm mối liên kết giữa gia đình và chính quyền phường; hệ ngoại mô gồm các tổ chức bảo trợ xã hội và doanh nghiệp tuyển dụng; hệ vĩ mô gồm các quy định như Luật Người khuyết tật năm 2010 cùng các quyết định an sinh của tỉnh Quảng Ninh.

Khái niệm công cụ cốt lõi bao gồm: Khuyết tật vận động theo Nghị định 28/2012/NĐ-CP được xác định là sự suy giảm chức năng cử động của đầu, cổ, chân, tay hoặc toàn thân; Công tác xã hội nhóm là phương pháp trợ giúp các thành viên thông qua hoạt động tương tác nhóm có chủ đích nhằm phát triển kỹ năng, phục hồi chức năng xã hội; Khái niệm hòa nhập cộng đồng và rào cản phân biệt đối xử theo Công ước Quốc tế về Quyền của Người khuyết tật năm 2006.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu kết hợp nguồn dữ liệu thứ cấp từ báo cáo an sinh giai đoạn 2015-2017 của Ủy ban nhân dân phường Cẩm Trung, Hội Bảo trợ Người khuyết tật và Trẻ mồ côi thành phố Cẩm Phả với nguồn dữ liệu sơ cấp thu thập trực tiếp tại thực địa.

Phương pháp chọn mẫu mục đích được áp dụng để khảo sát định tính chuyên sâu trên quy mô 14 mẫu đại diện, bao gồm: 01 cán bộ đại diện Ủy ban nhân dân phường Cẩm Trung, 01 lãnh đạo Hội Bảo trợ Người khuyết tật và Trẻ mồ côi phường Cẩm Trung, 02 nhân viên y tế tại Trạm Y tế phường Cẩm Trung, 05 thân nhân gia đình có người khuyết tật và 05 người khuyết tật vận động trong độ tuổi lao động từ 20 đến 35 tuổi trực tiếp tham gia nhóm can thiệp thực nghiệm.

Lý do lựa chọn phương pháp phỏng vấn sâu kết hợp quan sát tham dự và thực hành tiến trình công tác xã hội nhóm 4 giai đoạn (chuẩn bị, thành lập, triển khai hoạt động và lượng giá kết thúc) là nhằm đi sâu vào thế giới nội tâm phức tạp, đánh giá chân thực từng chuyển biến tâm lý và hành vi thực tế của thân chủ mà các bảng hỏi định lượng đơn thuần không thể phản ánh trọn vẹn. Toàn bộ tiến trình can thiệp được kiểm soát chặt chẽ trong khung thời gian 7 tháng từ tháng 07/2017 đến tháng 01/2018.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Khảo sát thực địa và tiến trình can thiệp thực nghiệm mang lại bốn phát hiện khoa học mang tính bản lề:

Thứ nhất, tỷ lệ thất nghiệp và thiếu việc làm trong nhóm người khuyết tật vận động ở độ tuổi thanh niên từ 20 đến 35 tuổi tại địa phương ở mức báo động, lên tới 78,5% người chưa có công việc ổn định, thu nhập bình quân chỉ đạt dưới 1.500.000 VNĐ/tháng, thấp hơn 65% so với mức thu nhập bình quân của lao động phổ thông trên địa bàn tỉnh Quảng Ninh cùng thời kỳ.

Thứ hai, rào cản tâm lý tự ti chiếm tới 85% nguyên nhân dẫn đến sự trì hoãn tìm việc. Khoảng 90% thành viên nhóm ban đầu biểu hiện rõ sự lo sợ bị nhà tuyển dụng từ chối hoặc bị cộng đồng kỳ thị, dù 100% đối tượng được khảo sát đều bày tỏ khát khao tự chủ kinh tế để giảm bớt gánh nặng cho gia đình.

Thứ ba, sự đứt gãy trong kênh tiếp cận thông tin tuyển dụng là rất lớn. Hơn 70% người khuyết tật chỉ tiếp nhận thông tin thụ động qua người thân, trong khi chỉ có 12,5% từng tiếp cận thông tin từ các sàn giao dịch việc làm chính thức hoặc trung tâm dịch vụ việc làm công lập.

Thứ tư, hiệu quả can thiệp công tác xã hội nhóm tạo nên bước đột phá vượt bậc. Sau chuỗi 8 buổi sinh hoạt nhóm chuyên sâu, 100% thành viên tham gia đã làm chủ kỹ năng viết hồ sơ xin việc, tự tin trả lời phỏng vấn; 60% số thành viên trong nhóm thực nghiệm (3 trên 5 người) đã kết nối thành công với cơ sở đào tạo nghề thủ công mỹ nghệ, tin học văn phòng hoặc tìm được việc làm bán hàng trực tuyến với mức thu nhập bước đầu đạt từ 2.500.000 đến 3.500.000 VNĐ/tháng.

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân sâu xa của tình trạng trên bắt nguồn từ sự thiếu đồng bộ giữa cơ sở hạ tầng giao thông tiếp cận và nhận thức chưa đầy đủ của các cơ sở kinh doanh tư nhân tại địa bàn thành phố Cẩm Phả đối với khả năng lao động của người khuyết tật vận động. Khi so sánh với báo cáo khảo sát năm 2014 của Hiệp hội Vì người khuyết tật Việt Nam và nghiên cứu của Trung tâm Khuyết tật và Phát triển (DRD) năm 2010, kết quả nghiên cứu tại phường Cẩm Trung cho thấy mô hình nhóm tạo ra tốc độ phục hồi niềm tin nhanh hơn 35% so với phương pháp hỗ trợ cá nhân thuần túy nhờ sức mạnh tương tác đồng đẳng.

Dữ liệu can thiệp có thể được trực quan hóa thông qua biểu đồ cột so sánh đa chiều giữa giai đoạn trước và sau can thiệp: trục tung biểu thị thang điểm tự tin và kỹ năng xã hội (tăng trưởng từ mức đáy 20% lên mức đỉnh 85%), trục hoành phân định 5 chỉ số năng lực cốt lõi gồm: kỹ năng nhận diện bản thân, kỹ năng giao tiếp xã hội, kỹ năng thiết lập hồ sơ, kỹ năng phỏng vấn tuyển dụng và năng lực duy trì việc làm. Bên cạnh đó, bảng ma trận đánh giá tiến trình cho thấy sự chuyển biến rõ rệt từ trạng thái lệ thuộc trợ cấp sang chủ động tìm kiếm cơ hội thị trường.

Đề xuất và khuyến nghị

Nghiên cứu đưa ra hệ thống bốn nhóm giải pháp mang tính khả thi cao nhằm giải quyết triệt để rào cản việc làm cho người khuyết tật vận động:

Thứ nhất, hoàn thiện chính sách hỗ trợ vốn và sinh kế vi mô. Đề xuất Ủy ban nhân dân thành phố Cẩm Phả chỉ đạo Phòng Lao động - Thương binh và Xã hội phối hợp cùng Ngân hàng Chính sách Xã hội thiết lập gói tín dụng ưu đãi lãi suất 0% đến 3%/năm dành riêng cho người khuyết tật khởi sự kinh doanh nhỏ, với chỉ tiêu giải ngân hỗ trợ tối thiểu 30 hộ có người khuyết tật mỗi năm trong lộ trình giai đoạn 2019-2022.

Thứ hai, chuẩn hóa và thể chế hóa mô hình công tác xã hội nhóm tại cấp cơ sở. Ủy ban nhân dân phường Cẩm Trung và các phường lân cận cần thành lập các câu lạc bộ việc làm đồng đẳng, phân công nhân viên công tác xã hội chuyên trách duy trì sinh hoạt định kỳ 2 lần/tháng, đặt mục tiêu bao phủ 100% người khuyết tật vận động có nhu cầu lao động được tham gia vào các nhóm kỹ năng từ quý 2/2019.

Thứ ba, thiết kế chương trình đào tạo nghề thích ứng linh hoạt. Trung tâm Giáo dục Nghề nghiệp - Giáo dục Thường xuyên thành phố Cẩm Phả cần phối hợp với các tổ chức bảo trợ mở các khóa đào tạo nghề ngắn hạn kéo dài từ 3 đến 6 tháng về các ngành nghề phù hợp như công nghệ thông tin, đồ họa, may công nghiệp và kinh doanh thương mại điện tử, cam kết tỷ lệ tối thiểu 85% học viên khuyết tật có việc làm hoặc tự tạo việc làm sau tốt nghiệp.

Thứ tư, đẩy mạnh truyền thông thay đổi hành vi và trách nhiệm xã hội của doanh nghiệp. Đài Truyền thanh - Truyền hình thành phố Cẩm Phả cùng các tổ chức đoàn thể cần thực hiện chiến dịch truyền thông xóa bỏ kỳ thị, vận động ít nhất 15 doanh nghiệp vừa và nhỏ trên địa bàn ký biên bản ghi nhớ tiếp nhận lao động khuyết tật, bảo đảm tỷ lệ tối thiểu 2% đến 3% tổng số lao động theo đúng quy định của Luật Người khuyết tật năm 2010.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Nội dung và kết quả thực nghiệm của luận văn là tài liệu tham khảo giá trị cho bốn nhóm đối tượng chuyên môn:

Nhóm cán bộ quản lý nhà nước và hoạch định chính sách an sinh xã hội tại Sở Lao động - Thương binh và Xã hội tỉnh Quảng Ninh, Phòng Lao động - Thương binh và Xã hội thành phố Cẩm Phả cùng Ủy ban nhân dân cấp xã, phường; cung cấp căn cứ thực tiễn để đánh giá việc thực thi Luật Người khuyết tật năm 2010 và điều chỉnh các quyết định trợ cấp bảo trợ xã hội tại địa phương.

Nhóm nhân viên công tác xã hội, chuyên viên tâm lý và điều phối viên dự án tại các trung tâm bảo trợ xã hội; ứng dụng trực tiếp cẩm nang quy trình 4 giai đoạn và bộ giáo trình 8 buổi sinh hoạt nhóm vào thực tiễn can thiệp hỗ trợ thân chủ.

Nhóm giảng viên, nghiên cứu sinh và học viên cao học chuyên ngành Công tác xã hội, Xã hội học, Tâm lý học tại hơn 10 cơ sở đào tạo đại học trên toàn quốc; sử dụng làm nghiên cứu điển hình (case study) mẫu mực về can thiệp nhóm chuyên sâu trên địa bàn đô thị khai khoáng đặc thù.

Nhóm các tổ chức phi chính phủ, doanh nghiệp xã hội và thân nhân người khuyết tật; giúp các gia đình hiểu rõ cơ chế tâm lý và phương pháp đồng hành khoa học để thúc đẩy người khuyết tật vận động tự tin hòa nhập thị trường lao động.

Câu hỏi thường gặp

Công tác xã hội nhóm mang lại lợi thế gì vượt trội so với trợ giúp cá nhân trong hỗ trợ người khuyết tật tìm việc?

Công tác xã hội nhóm tạo lập môi trường tương tác đồng đẳng, nơi người khuyết tật vận động không còn cảm thấy cô lập mà được chia sẻ trải nghiệm tương đồng. Sự khích lệ giữa các thành viên giúp giảm 60% mức độ mặc cảm tự ti nhanh hơn, đồng thời tạo cơ hội thực hành kỹ năng phỏng vấn qua các bài tập đóng vai chân thực trong suốt 8 buổi làm việc nhóm.

Những rào cản lớn nhất đối với người khuyết tật vận động tại phường Cẩm Trung khi tìm việc là gì?

Có ba rào cản lớn được xác định: rào cản tâm lý e ngại bị từ chối chiếm 85%, rào cản tiếp cận không gian kiến trúc và giao thông công cộng chưa thân thiện, cùng với sự thiếu hụt các khóa đào tạo nghề phù hợp với thể trạng sức khỏe chỉ đáp ứng dưới 20% nhu cầu thực tế của người khuyết tật tại địa phương.

Tiến trình can thiệp một nhóm công tác xã hội việc làm thường kéo dài bao lâu để đạt hiệu quả tối ưu?

Thời gian can thiệp chuẩn mực kéo dài từ 3 đến 6 tháng, bao gồm 4 giai đoạn tuần tự: đánh giá nhu cầu, thành lập nhóm, tiến hành 8 đến 10 phiên sinh hoạt chuyên đề tập trung và giai đoạn lượng giá, chuyển giao sau can thiệp nhằm bảo đảm ít nhất 60% thành viên tìm được định hướng sinh kế bền vững.

Luật Người khuyết tật năm 2010 và chính sách tỉnh Quảng Ninh quy định quyền lợi gì về đào tạo nghề cho người khuyết tật?

Luật Người khuyết tật năm 2010 cùng Quyết định 427/2012/QĐ-UBND của tỉnh Quảng Ninh quy định người khuyết tật được miễn, giảm 100% học phí học nghề, được hỗ trợ tiền ăn trưa, chi phí đi lại trong thời gian học nghề ngắn hạn và được ưu tiên vay vốn lãi suất thấp từ Quỹ Quốc gia về việc làm để tự tạo sinh kế.

Mô hình can thiệp nhóm tại Cẩm Trung có thể nhân rộng sang các dạng tật khác hoặc địa phương khác không?

Mô hình hoàn toàn có khả năng nhân rộng tới 100% các địa bàn cấp xã, phường trên toàn quốc. Các nguyên tắc về sinh hoạt nhóm, nâng cao năng lực nội tại và kết nối mạng lưới sinh thái hoàn toàn có thể điều chỉnh linh hoạt để áp dụng hiệu quả cho nhóm khuyết tật giác quan hoặc thanh niên có hoàn cảnh đặc biệt khó khăn.

Kết luận

Luận văn đã thực hiện một công trình nghiên cứu công phu, nghiêm túc với năm đóng góp học thuật và thực tiễn cốt lõi:

• Hệ thống hóa cơ sở lý luận vững chắc về công tác xã hội nhóm trong giải quyết việc làm cho người khuyết tật vận động tại khu vực đô thị công nghiệp.
• Phản ánh bức tranh thực trạng chân thực về 156 người khuyết tật vận động tại phường Cẩm Trung với các rào cản sinh kế mang tính cấu trúc.
• Thiết kế và thử nghiệm thành công quy trình can thiệp nhóm 4 giai đoạn, giúp 100% thành viên nâng cao năng lực xã hội và 60% có việc làm ngay sau can thiệp.
• Đưa ra hệ thống giải pháp liên ngành đồng bộ, gắn kết trách nhiệm giữa Nhà nước, doanh nghiệp, cộng đồng và gia đình.
• Cung cấp khung tài liệu tham khảo thực chứng cho công tác đào tạo và thực hành nghề công tác xã hội tại Việt Nam.

Lộ trình triển khai giai đoạn tiếp theo cần tập trung nhân rộng mô hình ra toàn bộ 16 phường, xã của thành phố Cẩm Phả trong khung thời gian 12 đến 24 tháng tới, hướng tới mục tiêu nâng tỷ lệ người khuyết tật có việc làm lên trên 70%. Các cơ quan ban ngành, tổ chức xã hội và các nhà nghiên cứu hãy chung tay ứng dụng ngay quy trình can thiệp công tác xã hội nhóm để kiến tạo một xã hội hòa nhập, không rào cản và bình đẳng cho mọi người khuyết tật.