Chương 1. Những vấn đề lý luận về cải cách thủ tục hành chính. Thực trạng cải cách thủ tục hành chính tại tỉnh Đắk Nông. Phương hướng và giải pháp cải cách thủ tục hành chính tại tỉnh Đắk Nông.
NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ CẢI CÁCH THỦ TỤC HÀNH CHÍNH 1. Khái niệm, đặc điểm và ý nghĩa của cải cách thủ tục hành chính 1. Khái niệm về cải cách thủ tục hành chính Có nhiều khái niệm khác nhau về “Cải cách”, thứ nhất Cải cách là thay đổi phương pháp, hành động của một công việc, hoặc một hoạt động cụ thể để đạt mục tiêu tốt hơn. Thứ hai, Cải cách là sự sửa đổi căn bản từng phần, từng mặt của đời sống xã hội theo hướng tiến bộ mà không đụng tới nền tảng của chế độ xã hội hiện hành.
Thuật ngữ “Cải cách hành chính” (Ré forme administrative - tiếng Pháp; Administrative reform - tiếng Anh) được nhiều học giả nghiên cứu và đưa ra các định nghĩa khác nhau nhưng đều có điểm chung: là hoạt động của Chính phủ căn cứ vào yêu cầu phát triển kinh tế, chính trị của xã hội mà hiện đại hóa, khoa học hóa, hiệu suất hóa thể chế hành chính, cơ cấu tổ chức, chế độ công tác, phương thức quản lý, nâng cao năng suất và hiệu lực hành chính của Chính phủ. Với cách hiểu này nhấn mạnh sự phù hợp của mục tiêu CCHC với những yêu cầu phát triển của đất nước và xã hội nước ta, vào việc nâng cao hiệu suất, cải tiến chế độ và phương thức hành chính cũ, xây dựng chế độ và phương thức hành chính mới. Tóm lại, CCHC là thuật ngữ chỉ quá trình cải biến có kế hoạch cụ thể để đạt mục tiêu hoàn thiện một hoặc một số nội dung của nền hành chính nhà nước nhằm xây dựng nền hành chính công đáp ứng yêu cầu của một nền hành chính hiệu lực, hiệu quả và hiện đại. CCHC là một sự thay đổi có kế hoạch, theo một mục tiêu nhất định, được xác định bởi cơ quan nhà nước có thẩm quyền.
CCHC không làm thay đổi bản chất của hệ thống hành chính, mà chỉ làm cho hệ thống này trở nên hiệu quả hơn, phục vụ nhân dân được tốt hơn; các thể chế quản lý nhà nước đồng bộ, khả thi, đi vào cuộc sống hơn; cơ chế hoạt động, chức năng, nhiệm vụ của bộ máy, chất lượng đội ngũ cán bộ, công chức hành chính hiệu quả, hiệu lực hơn, đáp ứng yêu cầu quản lý kinh tế – xã hội của một quốc gia. 10 TTHC là một loại quy phạm pháp luật quy định trình tự về thời gian, về không gian khi thực hiện một thẩm quyền nhất định của bộ máy Nhà nước, là cách thức giải quyết công việc của các cơ quan Nhà nước trong mối quan hệ với các cơ quan, tổ chức và cá nhân công dân. Cải cách thủ tục được coi là khâu đột phá trong cải cách nền hành chính Nhà nước. Trên thực tế, TTHC bao gồm nhiều loại, liên quan đến nhiều lĩnh vực do đó cải cách TTHC không thể đồng loạt cải cách trong tất cả các lĩnh vực mà cần có sự lựa chọn để tránh làm ảnh hưởng tới tính liên tục của hoạt động quản lý cũng như của toàn xã hội.
CCTTHC là điều kiện cần thiết để tăng cường củng cố mối quan hệ giữa Nhà nước và nhân dân, tăng cường sự tham gia quản lý Nhà nước của nhân dân, là một nội dung quan trọng và được đặt trong tổng thể nhiệm vụ CCHC. Xét dưới góc độ nội dung, phương pháp tiến hành cũng như mục tiêu và kết quả thì cải cách TTHC là quá trình rà soát, đánh giá để loại bỏ những bước, những thủ tục bất hợp lý, không cần thiết, kiểm soát chặt chẽ việc ban hành các TTHC mới theo quy định của pháp luật và triển khai thực hiện công khai, minh bạch tất cả các TTHC bằng các hình thức thiết thực và thích hợp. Như vậy, CCTTHC được hiểu là cải cách các quy định pháp luật về trình tự, thủ tục thực hiện thẩm quyền của các cơ quan hành chính nhà nước, người có thẩm quyền; cải cách các quy định về các loại thủ tục hành chính; cải cách việc thực hiện các thủ tục hành chính nhằm đạt hiệu quả và phù hợp với yêu cầu của sự phát triển. Đặc điểm cải cách thủ tục hành chính Thứ nhất, CCTTHC là các hoạt động được thực hiện bởi các chủ thể quản lí hành chính nhà nước.
Các hoạt động quản lí nhà nước được thực hiện bởi chủ thể là các cơ quan nhà nước hoặc tổ chức, cá nhân được ủy quyền theo quy định, như vậy CCTTHC cũng được thực hiện bởi chính chủ thể quản lý hành chính nhà nước. Cụ thể là các cơ quan nhà nước, các tổ chức xã hội, tổ chức, cá nhân được nhà nước trao quyền, trong đó quan trọng nhất là các cơ quan hành chính nhà nước, cán bộ, công chức, viên chức trong hệ thống cơ quan hành chính nhà nước. Ngoài ra các cơ quan nhà nước khác cũng tham gia là chủ thể CCTTHC khi thực hiện hoạt động liên quan 11 đến TTHC hay CCTTHC. Mỗi chủ thể chỉ sử dụng quyền lực trong giới hạn nhất định, trong những trường hợp cụ thể do pháp luật quy định.
Tương ứng với giới hạn thẩm quyền pháp luật trao cho, mỗi chủ thể có những phương tiện và điều kiện nhất định đảm bảo cho việc thực hiên thẩm quyền (điều kiện vật chất, nhân sự, bộ máy. Do đó, các thủ tục được thực hiện không đúng thẩm quyền thì không những việc thực hiện thủ tục đó không hợp pháp mà hiệu quả quản lí cũng bị ảnh hưởng. Thứ hai, CCTTHC phải được thực hiện đúng pháp luật. Về mặt lí thuyết, tất cả các thủ tục hành chính được pháp luật quy định đều là cần thiết và là quy trình hợp lí nhất để thực hiện các hoạt động quản lí trên thực tế.
Hơn nữa, mỗi thủ tục hành chính được thực hiện nhiều lần ở những thời điểm khác nhau, bởi các chủ thể khác nhau, sự tuân thủ nghiêm ngặt các thủ tục hành chính tạo nên tính khoa học, đồng bộ, thống nhất trong quản lí hành chính nhà nước. Ngay cả khi các thủ tục hành chính đã trở nên không còn phù hợp do nhận thức về quản lí hay thực tiễn quản lí thay đổi thì các chủ thể thực hiện thủ tục cũng không được tuỳ tiện thay đổi hoặc bỏ qua. Một thủ tục hành chính cụ thể chỉ mất giá tri pháp lí khi bị cơ quan nhà nước có thẩm quyền bãi bỏ. Thứ ba, CCTTHC có tính mềm dẻo, linh hoạt.
Hoạt động quản lí hành chính nhà nước vốn phong phú, đa dạng. CCTTHC chịu sự tác động của nhiều yếu tố khác nhau như phạm vi thẩm quyền, năng lực, trình độ của chủ thể quản lí, đặc điểm, thực trạng của đối tượng quản lí, hoàn cảnh, điều kiện diễn ra hoạt động quản lí. Ngoài ra chịu sự tác động đa dạng của các yếu tố văn hóa, chính trị, kinh tế-xã hội. điều đó làm cho hoạt động quản lí hành chính đa dạng và sống động.
Cải cách thủ tục hành chính với tính chất là cải cách cách thức tổ chức thực hiện các hoạt động quản lí mới có thể tạo nên quy trình hợp lý hơn, linh hoạt hơn, hiện đại hơn cho từng hoạt động quản lí cụ thể. Do vậy, không thể ban hành quy định duy nhất một thủ tục hành chính chung cho các hoạt động quản lí hành chính nhà nước mà tùy theo từng cấp, từng lĩnh vực, công việc, giai đoạn, điều kiện, thời điểm lịch sử cụ thể mà ban hành các thủ tục hành chính khác nhau. Thậm chí để giải quyết một loại công việc nhất định cũng có thể cần các thủ tục hành chính khác 12 nhau. Ví dụ,, pháp luật quy định hai thủ tục xử phạt vi phạm hành chính là thủ tục đơn giản và thủ tục có lập biên bản.
Việc định ra hai thủ tục để xử phạt vi phạm hành chính vừa đơn giản, thuận tiện cho người xử phạt và người bị xử phạt trong trường hợp có thể, vừa đảm bảo tính chặt chẽ, có cơ sở cho hoạt động xử phạt vi phạm hành chính. Mặt khác, so với thủ tục lập pháp và thủ tục tư pháp, nhu cầu bãi bỏ thủ tục hành chính cũ, đưa ra thủ tục mới, thay đổi các thủ tục đã có đặt ra khá thường xuyên đảm bảo thích ứng vói sự biến đổi linh hoạt của hoạt động quản lí. Khi xây dựng, ban hành hoặc thực hiện CCTTHC phải nhận thức đúng đắn về đặc điểm này để bảo đảm tính linh hoạt, mềm dẻo trong hoạt động CCTTHC. Nhưng ngược lại nếu cường điệu quá tính linh hoạt của thủ tục hành chính có thể dẫn đến sự thay đổi liên tục hoặc ban hành quá nhiều thủ tục hành chính không cần thiết, làm cho hoạt động quản lí nhà nước thiếu tính ổn định.
Ý nghĩa của việc cải cách thủ tục hành chính Thứ nhất, CCTTHC là một nội dung quan trọng trong CCHC, nó thể hiện trực tiếp, phản ánh rõ nét nhất mối quan hệ giữa nhà nước và tổ chức, công dân, do đó nó đòi hỏi phải thực hiện việc rà soát thường xuyên, cải cách để đáp ứng kịp thời hội nhập, thúc đẩy phát triển kinh tế-xã hội. Trong điều kiện mục tiêu xây dựng một nhà nước kiến tạo, ngày càng mở rộng hội nhập khu vực và thế giới thì việc lựa chọn đẩy mạnh, thực hiện hiệu quả CCTTHC có ý nghĩa quan trọng, mang lại hiệu quả thiết thực. CCTTHC sẽ bảo đảm sự chặt chẽ, hợp lý của hệ thống thủ tục hành chính. Trên thực tế, trong quá trình thực hiện các thủ tục hành chính đã cho thấy một số tồn tại như việc các thủ tục chồng chéo nhau hoặc một lĩnh vực, một vấn đề lại được quy định trong nhiều văn bản khác nhau hay nảy sinh các tình huống mà chưa có các văn bản pháp luật điều chỉnh.
Điều này gây rất nhiều khó khăn cho các nhà quản lý cũng như bản thân các đối tượng ảnh hưởng. Do đó khi tiến hành cải cách TTHC sẽ tạo một sự thay đổi mới, giúp cho hoạt động quản lý tiến hành hiệu quả, hợp lý, tạo thuận lợi nhất cho người dân và các tổ chức.