phần mở đầu, kết luận và khuyến nghị gồm có 3 chƣơng: Chƣơng 1. Cơ sở lý luận về quản lý hoạt động thanh tra nội bộ trong các trƣờng đại học đáp ứng yêu cầu đổi mới giáo dục hiện nay. Thực trạng quản lý hoạt động thanh tra nội bộ trong các trƣờng đại học trực thuộc Bộ Giáo dục và Đào tạo hiện nay. Biện pháp quản lý hoạt động thanh tra nội bộ trong các trƣờng đại học trực thuộc Bộ Giáo dục và Đào tạo hiện nay.
10 Chƣơng 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG THANH TRA NỘI BỘ Ở CÁC TRƢỜNG ĐẠI HỌC TRONG BỐI CẢNH ĐỔI MỚI GIÁO DỤC HIỆN NAY 1. Tổng quan nghiên cứu vấn đề 1. Các nghiên cứu về hoạt động thanh tra và quản lý hoạt động thanh tra trong các cơ quan hành chính Nhà nước 1. Trên thế giới Giáo sƣ Jon S.T Quah [75]- chuyên gia về tham nhũng và quản trị công hàng đầu thế giới, trong Sổ tay về tham nhũng chính trị do nhà xuất bản Transaction (Mỹ) xuất bản 2002, đã có bài viết “Kinh nghiệm chống tham nhũng của Singapore”, tác giả đã khái quát vấn đề tham nhũng là vấn nạn chung của các quốc gia, gây tiêu cực đến nhiều lĩnh vực của đời sống kinh tế - xã hội, bởi vậy, chống tham nhũng đƣợc xem là một cuộc chiến không khoan nhƣợng đối với mỗi quốc gia.
Chính vì vậy các quốc gia trên thế giới đều coi tham nhũng là nhiệm vụ trọng tâm hàng đầu, nhiều cách thức phòng chống tham nhũng nhằm đem lại hiệu quả đã đƣợc đƣa ra. Trong số các quốc gia thành công trong cuộc chiến phòng chống tham nhũng theo chỉ số nhận thức tham nhũng của Tổ chức Minh bạch thế giới thì Singapore đứng ở vị trí thứ 7 và là quốc gia đứng đầu Châu Á về phòng chống tham nhũng và chỉ số minh bạch thế giới. Có đƣợc thành công này, trƣớc tiên Singapore đƣợc kế thừa một hệ thống làm việc thông suốt từ chính phủ Anh trƣớc đây. Sau khi rời Singapore, ngƣời Anh đã để lại một hệ thống làm việc, bộ máy luật pháp hợp lý, dịch vụ công đang vận hành thông suốt và cơ quan tƣ pháp làm việc trung thực, hiệu quả.
Thứ hai, khi ngƣời Anh rời đi, các nhà lãnh đạo tiên phong của Singapore đã quyết tâm giữ gìn hệ thống làm việc trong sạch này. Thứ ba, với 11 ý chí chính trị mạnh mẽ, Singapore đã thể chế hoá một khuôn khổ chống tham nhũng toàn diện và mạnh mẽ bao gồm các luật, thực thi, dịch vụ công và tiếp cận công cộng, trong đó nhấn mạnh đến vai trò hoạt động thanh tra, kiểm tra trong lĩnh vực dịch vụ công. Singapore đã ban hành Đạo luật Ngăn chặn Tham nhũng (PCA). Ở Singapore bất kỳ một sự giàu có nào không đƣợc giải trình hợp lý với các nguồn thu nhập đƣợc kê khai sẽ bị điều tra và có thể bị tịch thu.
Thứ tư, Singapore đã luôn nỗ lực chạy đua với thời gian để phát triển một xã hội với nền văn hóa nói không với tham nhũng và yêu cầu về một hệ thống hành chính trong sạch. Power (1997) [77], với nghiên cứu “The audit society: Rituals of verfication - Xã hội kiểm toán: nghi thức của sự kiểm tra” do nhà xuất bản Đại học Oxford ấn hành, đã quan sát thấy việc kiểm soát nội bộ đã trở thành một đối tƣợng điều tiết quan trọng và một cơ chế giải trình cơ bản mới. Qua nghiên cứu, tác giả cũng chỉ ra tại sao cần có kiểm toán xã hội, bởi trƣớc hết trong xã hội có kiểm toán sẽ góp phần tăng cƣờng nhận thức và năng lực quản lý của nhà nƣớc và cơ các cơ quan chức năng đối với việc chấp hành pháp luật của đơn vị đƣợc kiểm toán. Qua kiểm toán sẽ chỉ ra mức độ tuân thủ các chế độ, chính sách hiện hành của đơn vị đƣợc kiểm toán, phát hiện đƣợc những tồn tại trong việc thực hiện các qui định, đồng thời cũng thấy rõ những hạn chế, bất cập của các văn bản pháp luật liên quan đến trách nhiệm xã hội của đơn vị.
Trên cơ sở những tồn tại, bất cập đã phát hiện đƣợc, kiến nghị những biện pháp cụ thể đến các cơ quan có thẩm quyền để giải quyết những tồn tại bất cập đƣợc kiểm toán nêu ra. Ali Muhammed (2000) [67], trong bài viết “Xóa bỏ tham nhũng: Kinh nghiệm của Singapore” tại Hội thảo kinh nghiệm quốc tế về Quản trị tốt và chống tham nhũng tổ chức Bangkok, Thái Lan. Qua bài viết tác giả cho thấy, Singapore đã luôn nỗ lực chạy đua với thời gian để phát triển một xã hội với nền văn hóa nói không với tham nhũng. Singapore đặt kỳ vọng và yêu cầu về một hệ thống hành chính trong sạch.
Họ không tha thứ, không chấp nhận hiện 12 tƣợng bôi trơn xã hội để đạt đƣợc mục đích trong công việc. Khi đối mặt với những hành vi tham nhũng, ngƣời dân Singapore luôn sẵn sàng đứng ra tố cáo. Họ tin tƣởng rằng bất cứ ai vi phạm luật pháp cũng sẽ bị trừng phạt nghiêm minh. Chính phủ không chấp nhận sự che đậy, dù quan chức vi phạm có chức vụ lớn đến đâu đi nữa.
Singapore đã thể chế hoá một khuôn khổ chống tham nhũng toàn diện và mạnh mẽ bao gồm các luật, thực thi, dịch vụ công và tiếp cận công cộng. Với Singapore bất kỳ một sự giàu có nào không đƣợc giải trình hợp lý với các nguồn thu nhập đƣợc kê khai sẽ bị điều tra và có thể bị tịch thu. Từ đó, tác giả nhấn mạnh đến ý chí chính trị mạnh mẽ của Singapore trong cuộc chiến phòng chống tham nhũng và xây dựng một xã hội minh bạch, tất cả vì ngƣời dân. Thomas Chan (2002) [80], tại hội thảo khoa học: Nghiên cứu về Ủy ban độc lập chống tham nhũng (ICAC) Hồng Kông, đã cho thấy vào những thập kỷ giữa của thế kỷ XX, tham nhũng đã trở thành vấn nạn ở Hồng Kông ở cả khu vực tƣ nhân lẫn dịch vụ công.
Ngƣời dân Hồng Kông lúc đó đã coi tham nhũng nhƣ một phần của cuộc sống. Tình trạng tham nhũng tại các cơ quan thực thi pháp luật và khu vực dịch vụ công diễn ra công khai nhƣ trong lực lƣợng cảnh sát, tham nhũng đƣợc xem là một lĩnh vực kinh doanh đƣợc vận hành bởi các thế lực có tổ chức nhằm thu lƣợm những đồng tiền bất chính thông qua việc che đậy những hoạt động bất hợp pháp Tuy nhiên, với quyết tâm của toàn thể nhân dân và chính quyền mới, Hồng Kông đã thành công trong việc chống tham nhũng. Năm 1974, Ủy ban độc lập phòng, chống tham nhũng tại Hồng Kông đƣợc thành lập gọi tắt là ICAC. ICAC đã quyết định tập trung vào 3 yếu tố trong cuộc chiến phòng, chống tham nhũng là điều tra, phòng ngừa và giáo dục.
Và Hồng Kông đã thành công trong cuộc chiến chống tham nhũng của mình. Đây đƣợc xem là những bài học bổ ích cho các quốc gia trên thế giới về phòng chống tham nhũng, lãng phí. Braiotta (2010) và cộng sự [68], với bài viết “The audit committee handbook - Cẩm nang ủy ban kiểm toán” đã cho rằng có rất nhiều cách 13 nghiên cứu việc công khai và minh bạch về kiểm soát nội bộ trong các công ty, tổ chức. Các nhà nghiên cứu trong lĩnh vực này đã điều tra nhu cầu, cũng nhƣ các thiết kế và hiệu quả của các yêu cầu công bố thông tin kiểm soát nội bộ.
Động lực đằng sau các yêu cầu này là sự hạn chế, thiếu sót của tổ chức làm cho nó hiển hiện công khai rằng các thực hành tốt về rủi ro và kiểm soát nội bộ không tồn tại ở tất cả các tổ chức. Để quản lý một tổ chức tốt thì việc kiểm toán nội bộ đƣợc xem nhƣ một công cụ hữu hiệu giúp cho nhà quản lý thực hiện công việc quản lý của mình một cách hiệu quả. Ở Việt Nam Nguyễn Huy Hoàng (2016) [27] trong công trình nghiên cứu về “Đổi mới tổ chức, hoạt động thanh tra ở Việt Nam hiện nay”, tác giả đã đánh giá cao vai trò của cơ quan thanh tra trong suốt 70 năm thành lập và phát triển kể từ khi Chủ tịch Hồ Chí Minh ký sắc lệnh thanh lập Ban Thanh tra đặc biệt, tiền thân của ngành thanh tra Việt Nam đang phát triển theo hƣớng chính quy, hiện đại, đáp ứng yêu cầu thực tiễn đặt ra hiện nay. Với những đóng góp đáng kể trong việc nâng cao hiệu quả, hiệu lực quản lý nhà nƣớc, lực lƣợng thanh tra góp phần bảo vệ lợi ích của Nhà nƣớc, quyền và lợi ích chính đáng của công dân, cơ quan, tổ chức.
Cơ sở pháp lý cho quá trình đổi mới tổ chức và hoạt động của lực lƣợng thanh tra là Luật Thanh tra 2010, văn bản quy phạm pháp luật điều chỉnh toàn diện về tổ chức và hoạt động của cơ quan thanh tra. Qua đó, tác giả nhấn mạnh việc tìm ra mô hình thanh tra tiến bộ, phù hợp với điều kiện mới là việc làm của bộ máy nhà nƣớc, đặc biệt là của hệ thống cơ quan hành pháp. Phan Văn Sáu (2016) [65], qua bài viết “Nâng cao hiệu lực, hiệu quả hoạt động thanh tra đáp ứng yêu cầu, nhiệm vụ trong tình hình mới” cho thấy trong những năm qua Thanh tra Chính phủ và các cơ quan thanh tra đã tích cực triển khai đồng bộ nhiều giải pháp trong công tác để đạt đƣợc mục tiêu, yêu cầu, nhiệm vụ của hoạt động thanh tra trong tình hình mới. Thanh tra 14 Chính phủ và các cơ quan thanh tra tăng cƣờng chỉ đạo hoạt động thanh tra theo hƣớng tập trung thanh tra trách nhiệm trong công tác quản lý nhà nƣớc, quản lý kinh tế - xã hội và trách nhiệm trong hoạt động thanh tra, giải quyết khiếu nại, tố cáo, phòng, chống tham nhũng của các bộ, ngành, địa phƣơng, các cơ quan, tổ chức, đơn vị, nhất là các tập đoàn kinh tế, tổng công ty nhà nƣớc.
Tuy nhiên, thời gian qua tình hình vi phạm pháp luật, tiêu cực, tham nhũng trong xã hội vẫn còn diễn ra, nhiều vấn đề bức xúc trong xã hội chƣa đƣợc phát hiện, xử lý, giải quyết kịp thời. Vì vậy, để làm tốt nhiệm vụ hoạt động thanh tra, tác giả đã đề xuất 6 giải pháp cơ bản giúp nâng cao hiệu lực, hiệu quả hoạt động thanh tra đáp ứng yêu cầu nhiệm vụ trong tình hình mới, trong đó chú trọng tăng cƣờng chỉ đạo định hƣớng đối với hoạt động thanh tra, thƣờng xuyên nắm chắc tình hình để xây dựng kế hoạch thanh tra trình cấp có thẩm quyền phê duyệt, đồng thời tiến hành thanh tra đột xuất, thanh tra lại khi phát hiện dấu hiệu vi phạm.
