Luận án tiến sĩ y học đề tài nghiên cứu phân loại mô bệnh học u thần kinh đệm lan tỏa của não theo who 2007

Luận án tiến sĩ y học nghiên cứu phân loại mô bệnh học u thần kinh đệm lan tỏa của não theo tiêu chuẩn WHO 2007, cung cấp kiến thức chuyên sâu.

• Tác giả: Nguyễn Sỹ Lánh
• Người hướng dẫn: PGS. Nguyễn Phúc Cương
• Trường học: Trường Đại học Y Hà Nội
• Chuyên ngành: Giải phẫu bệnh và pháp y
• Đề tài: Nghiên cứu phân loại mô bệnh học u thần kinh đệm lan tỏa của não theo WHO 2007
• Loại tài liệu: luận án tiến sĩ
• Năm xuất bản: 2022
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• L I CAM OAN
• DANH MỤC CHỮ VIẾT TẮT
• BẢNG ỐI CHIẾU THUẬT NGỮ VIỆT - ANH, VIỆT - PHÁP
• MỤC LỤC
• ÐẶT VẤN ÐỀ
• 1. Chƣơng 1: TỔNG QUAN TÀI LIỆU
• 1.1. Phân loại mô bệnh học
• 1.1.1. Một số đặc điểm chung
• 1.1.2. Phân loại mô bệnh học của Tổ chức Y tế Thế giới
• 1.1.3. Phân loại độ mô học của u thần kinh đệm
• 1.2. Hình ảnh mô bệnh học của u thần kinh đệm lan tỏa
• 1.2.1. U sao bào lan tỏa
• 1.2.2. U sao bào giảm biệt hóa
• 1.2.3. U nguyên bào thần kinh đệm
• 1.2.4. U tế bào thần kinh đệm ít nhánh
• 1.2.5. U tế bào thần kinh đệm ít nhánh giảm biệt hóa
• 1.2.6. U tế bào thần kinh đệm hỗn hợp
• 1.2.7. U tế bào thần kinh đệm hỗn hợp giảm biệt hóa
• 1.3. Các tiêu chuẩn chẩn đoán mô bệnh học u thần kinh đệm lan tỏa
• 1.4. Các dấu ấn hóa mô miễn dịch trong u thần kinh đệm lan tỏa của não. Glial Fibrillary Acidic Protein
• 1.4.1. Oligodendrocyte transcription factor
• 1.4.2. Alpha thalassemia X-linked mental retardation
• 1.5. Bệnh sinh và phân nhóm mô bệnh học - hóa mô miễn dịch của u thần kinh đệm lan tỏa
• 1.5.1. Bệnh sinh của u thần kinh đệm lan tỏa típ phụ thuộc IDH
• 1.5.2. Bệnh sinh u nguyên bào thần kinh típ độc lập với IDH
• 1.5.3. Những kiểu hình miễn dịch với các dấu ấn hóa mô miễn dịch IDH1, INA và P53 của các u thần kinh đệm lan tỏa
• 1.6. Tổng hợp một số những nghiên cứu về u thần kinh đệm lan tỏa của não ở Việt Nam và các nước trên thế giới. Nghiên cứu về u thần kinh đệm tại Việt Nam
• 1.6.1. Nghiên cứu về u thần kinh đệm lan tỏa tại các nước trên thế giới
• 2. Chƣơng 2: ÐỐI TƢỢNG VÀ PHƢƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 2.1. Ðối tượng nghiên cứu
• 2.2. Tiêu chuẩn lựa chọn
• 2.3. Tiêu chuẩn loại trừ
• 2.4. Cỡ mẫu và phương pháp chọn mẫu
• 2.5. Thời gian và địa điểm nghiên cứu
• 2.6. Phương pháp nghiên cứu
• 2.6.1. Thiết kế nghiên cứu
• 2.6.2. Các biến số và chỉ số dùng trong nghiên cứu
• 2.6.3. Các bước tiến hành nghiên cứu
• 2.6.4. Xử lý số liệu bằng phần mềm SPSS 16. Hạn chế sai số
• 2.6.5. Ðạo đức trong nghiên cứu
• 2.6.6. Sơ đồ nghiên cứu
• 3. Chƣơng 3: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU
• 3.1. Ðặc điểm về tuổi, giới và một số dấu hiệu lâm sàng và cận lâm sàng thường gặp của các bệnh nhân u thần kinh đệm lan tỏa của não
• 3.1.1. Ðặc điểm phân bố theo nhóm tuổi
• 3.1.2. Ðặc điểm phân bố theo giới tính
• 3.1.3. Một số dấu hiệu lâm sàng thường gặp của u thần kinh đệm lan tỏa của não
• 3.1.4. Một số đặc điểm cận lâm sàng thường gặp của u thần kinh đệm lan tỏa của não
• 3.2. Ðặc điểm mô bệnh học và hóa mô miễn dịch của u thần kinh đệm lan tỏa của não theo phân loại của Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) năm 2007
• 3.2.1. Ðặc điểm phân bố các típ mô bệnh học theo phân loại của Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) năm 2007
• 3.2.2. Ðặc điểm phân bố về độ mô học của các u thần kinh đệm lan tỏa. Ðặc điểm về tỷ lệ nhân chia của các típ mô bệnh học và độ mô học của u thần kinh đệm lan tỏa của não
• 3.2.3. Ðặc điểm hoại tử u của u thần kinh đệm lan tỏa
• 3.2.4. Ðặc điểm bộc lộ dấu ấn GFAP của u thần kinh đệm lan tỏa
• 3.2.5. Ðặc điểm bộc lộ dấu ấn OLIG2 của u thần kinh đệm lan tỏa
• 3.2.6. Ðặc điểm bộc lộ dấu ấn IDH1 của u thần kinh đệm lan tỏa
• 3.2.7. Ðặc điểm bộc lộ dấu ấn INA của u thần kinh đệm lan tỏa
• 3.2.8. Ðặc điểm mất bộc lộ dấu ấn ATRX của u thần kinh đệm lan tỏa
• 3.2.9. Ðặc điểm bộc lộ dấu ấn P53 của u thần kinh đệm lan tỏa
• 3.2.10. Ðặc điểm bộc lộ dấu ấn Ki67 của u thần kinh đệm lan tỏa
• 3.2.11. Ðặc điểm bộc lộ của các kiểu hình miễn dịch với nhóm các dấu ấn hóa mô miễn dịch IDH1, INA và P53 của u thần kinh đệm lan tỏa
• 3.3. Mối liên quan giữa bộc lộ các dấu ấn hóa mô miễn dịch của u thần kinh đệm lan tỏa với típ mô bệnh học và độ mô học
• 3.3.1. Mối liên quan giữa bộc lộ dấu ấn GFAP với típ mô bệnh học và độ mô học
• 3.3.2. Mối liên quan giữa bộc lộ dấu ấn OLIG2 với típ mô bệnh học và độ mô học
• 3.3.3. Mối liên quan giữa bộc lộ dấu ấn IDH1 với típ mô bệnh học và độ mô học
• 3.3.4. Mối liên quan giữa bộc lộ dấu ấn hóa mô miễn dịch INA với típ mô bệnh học và độ mô học
• 3.3.5. Mối liên quan giữa bộc lộ dấu ấn ATRX với típ mô bệnh học và độ mô học
• 3.3.6. Mối liên quan giữa bộc lộ dấu ấn P53 với típ mô bệnh học và độ mô học
• 3.3.7. Mối liên quan giữa sự bộc lộ của dấu ấn hóa mô miễn dịch Ki67 với típ mô bệnh học và độ mô học
• 3.3.8. Mối liên quan giữa kiểu hình miễn dịch đối với nhóm các dấu ấn IDH1, INA và P53 của u thần kinh đệm lan tỏa với típ mô bệnh học và độ mô học
• 4. Chƣơng 4: BÀN LUẬN
• 4.1. Ðặc điểm về tuổi, giới và một số dấu hiệu lâm sàng và cận lâm sàng ở bệnh nhân u thần kinh đệm lan tỏa của não
• 4.1.1. Ðặc điểm phân bố theo nhóm tuổi
• 4.1.2. Ðặc điểm phân bố theo giới tính
• 4.1.3. Một số dấu hiệu lâm sàng thường gặp của u thần kinh đệm lan tỏa của não
• 4.1.4. Một số đặc điểm cận lâm sàng thường gặp của u thần kinh đệm lan tỏa của não
• 4.2. Ðặc điểm mô bệnh học của u thần kinh đệm lan tỏa của não theo phân loại của Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) năm 2007
• 4.2.1. Phân bố các típ mô bệnh học theo Phân loại của Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) năm 2007
• 4.2.2. Ðặc điểm phân bố về độ mô học của các u tế bào thần kinh đệm lan tỏa
• 4.2.3. Ðặc điểm về số lượng nhân chia theo các típ mô bệnh học và độ mô học của u thần kinh đệm lan tỏa của não
• 4.2.4. Ðặc điểm hoại tử u của u thần kinh đệm lan tỏa
• 4.3. Ðặc điểm bộc lộ các dấu ấn hóa mô miễn dịch và mối liên quan với típ mô bệnh học và độ mô học của u thần kinh đệm lan tỏa của não
• 4.3.1. Ðặc điểm bộc lộ dấu ấn GFAP và mối liên quan với típ mô bệnh học và độ mô học của u thần kinh đệm lan tỏa
• 4.3.2. Ðặc điểm bộc lộ dấu ấn OLIG2 và mối liên quan với típ mô bệnh học và độ mô học của u thần kinh đệm lan tỏa
• 4.3.3. Ðặc điểm bộc lộ dấu ấn IDH1 và mối liên quan với típ mô bệnh học và độ mô học của u tế bào thần kinh đệm lan tỏa
• 4.3.4. Ðặc điểm bộc lộ dấu ấn INA và mối liên quan với típ mô bệnh học và độ mô học của u thần kinh đệm lan tỏa
• 4.3.5. Ðặc điểm mất bộc lộ dấu ấn ATRX và mối liên quan với típ mô bệnh học và độ mô học của u thần kinh đệm lan tỏa
• 4.3.6. Ðặc điểm bộc lộ dấu ấn P53 và mối liên quan với típ mô bệnh học và độ mô học của u thần kinh đệm lan tỏa
• 4.3.7. Ðặc điểm bộc lộ dấu ấn Ki67 và mối liên quan với típ mô bệnh học và độ mô học của u thần kinh đệm lan tỏa
• 4.3.8. Ðặc điểm bộc lộ kiểu hình miễn dịch của các dấu ấn IDH1, INA, P53 và mối liên quan giữa kiểu hình miễn dịch với típ mô bệnh học và độ mô học của u thần kinh đệm lan tỏa
• KẾT LUẬN
• KIẾN NGHỊ
• CÁC CÔNG TRÌNH NGHIÊN CỨU ÐÃ CÔNG BỐ LIÊN QUAN ÐẾN LUẬN ÁN
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC
• DANH MỤC BẢNG
• DANH MỤC BIỂU
• DANH MỤC ẢNH

Tóm tắt

I. Tổng quan về nghiên cứu phân loại mô bệnh học u thần kinh đệm lan tỏa

Nghiên cứu phân loại mô bệnh học u thần kinh đệm lan tỏa của não theo WHO 2007 là một chủ đề quan trọng trong lĩnh vực y học. Luận án này không chỉ cung cấp cái nhìn tổng quan về các loại u thần kinh đệm mà còn phân tích sâu về các tiêu chí phân loại theo tiêu chuẩn của Tổ chức Y tế Thế giới. Việc phân loại chính xác giúp nâng cao hiệu quả chẩn đoán và điều trị cho bệnh nhân.

1.1. Định nghĩa và vai trò của u thần kinh đệm

U thần kinh đệm là một loại khối u phát sinh từ các tế bào thần kinh đệm trong não. Chúng có vai trò quan trọng trong việc duy trì cấu trúc và chức năng của hệ thần kinh. Việc hiểu rõ về loại u này giúp các bác sĩ đưa ra phương pháp điều trị hiệu quả hơn.

1.2. Tầm quan trọng của phân loại mô bệnh học

Phân loại mô bệnh học là một yếu tố quyết định trong việc chẩn đoán và điều trị u thần kinh đệm. Theo WHO 2007, phân loại này giúp xác định tính chất và mức độ ác tính của khối u, từ đó đưa ra phương pháp điều trị phù hợp.

II. Những thách thức trong phân loại mô bệnh học u thần kinh đệm

Phân loại mô bệnh học u thần kinh đệm lan tỏa gặp nhiều thách thức do sự đa dạng về hình thái và tính chất của các loại u. Các yếu tố như độ mô học, sự biểu hiện của các dấu ấn hóa mô miễn dịch và các đột biến gen ảnh hưởng lớn đến việc phân loại chính xác.

2.1. Độ mô học và sự phức tạp trong phân loại

Độ mô học của u thần kinh đệm có thể thay đổi theo thời gian và ảnh hưởng đến việc phân loại. Việc xác định độ mô học chính xác là một thách thức lớn trong nghiên cứu này.

2.2. Sự đa dạng trong biểu hiện dấu ấn hóa mô miễn dịch

Các dấu ấn hóa mô miễn dịch như GFAP, OLIG2 và IDH1 có vai trò quan trọng trong việc phân loại u thần kinh đệm. Tuy nhiên, sự khác biệt trong biểu hiện của các dấu ấn này giữa các bệnh nhân gây khó khăn trong việc áp dụng tiêu chuẩn phân loại.

III. Phương pháp nghiên cứu phân loại mô bệnh học u thần kinh đệm

Luận án sử dụng nhiều phương pháp nghiên cứu hiện đại để phân loại mô bệnh học u thần kinh đệm. Các phương pháp này bao gồm phân tích mô học, hóa mô miễn dịch và các kỹ thuật di truyền nhằm xác định các đặc điểm của từng loại u.

3.1. Phân tích mô học và hóa mô miễn dịch

Phân tích mô học giúp xác định cấu trúc tế bào của u, trong khi hóa mô miễn dịch cung cấp thông tin về sự biểu hiện của các dấu ấn sinh học. Cả hai phương pháp này đều cần thiết để phân loại chính xác.

3.2. Kỹ thuật di truyền trong nghiên cứu

Các kỹ thuật di truyền như phân tích đột biến gen IDH và ATRX giúp xác định các yếu tố di truyền liên quan đến sự phát triển của u thần kinh đệm. Điều này mở ra hướng đi mới trong việc phân loại và điều trị.

IV. Kết quả nghiên cứu và ứng dụng thực tiễn

Kết quả nghiên cứu cho thấy sự phân loại mô bệnh học u thần kinh đệm lan tỏa theo WHO 2007 có thể cải thiện đáng kể trong việc chẩn đoán và điều trị. Các dữ liệu thu thập được từ nghiên cứu này có thể được áp dụng trong thực tiễn lâm sàng.

4.1. Đặc điểm phân bố các loại u thần kinh đệm

Nghiên cứu đã chỉ ra rằng các loại u thần kinh đệm có sự phân bố khác nhau theo độ tuổi và giới tính. Điều này có thể giúp các bác sĩ dự đoán và chẩn đoán sớm hơn.

4.2. Ứng dụng trong điều trị lâm sàng

Kết quả phân loại mô bệnh học có thể giúp các bác sĩ lựa chọn phương pháp điều trị phù hợp hơn cho từng bệnh nhân, từ đó nâng cao hiệu quả điều trị và cải thiện chất lượng cuộc sống.

V. Kết luận và triển vọng tương lai của nghiên cứu

Nghiên cứu phân loại mô bệnh học u thần kinh đệm lan tỏa theo WHO 2007 mở ra nhiều triển vọng trong việc cải thiện chẩn đoán và điều trị. Các nghiên cứu tiếp theo cần tập trung vào việc phát triển các phương pháp mới và cải tiến quy trình phân loại.

5.1. Tầm quan trọng của nghiên cứu tiếp theo

Nghiên cứu tiếp theo cần tập trung vào việc xác định các yếu tố di truyền và sinh học mới có thể ảnh hưởng đến sự phát triển của u thần kinh đệm. Điều này sẽ giúp cải thiện quy trình phân loại và điều trị.

5.2. Hướng đi mới trong điều trị u thần kinh đệm

Các phương pháp điều trị mới như liệu pháp nhắm mục tiêu và liệu pháp miễn dịch có thể được áp dụng dựa trên kết quả phân loại mô bệnh học. Điều này hứa hẹn sẽ mang lại nhiều hy vọng cho bệnh nhân.

Nội dung chính

Tổng quan luận án

U thần kinh đệm (UTKĐ) là nhóm tổn thương chiếm tỷ lệ cao nhất trong các khối u nguyên phát của hệ thống thần kinh trung ương, chiếm hơn một nửa số trường hợp u não ở người trưởng thành và nằm trong nhóm 10 nguyên nhân gây tử vong hàng đầu do ung thư. Theo thống kê của Tổ chức Nghiên cứu Ung thư Quốc tế (IARC), tỷ lệ mắc u não hàng năm trên thế giới dao động từ 3 đến 5 trường hợp trên 100.000 dân, tập trung chủ yếu ở hai nhóm tuổi từ 3 đến 12 tuổi và từ 40 đến 70 tuổi. Tại Hoa Kỳ, tỷ lệ mắc là 4,5/100.000 dân và u não là nguyên nhân tử vong do ung thư đứng hàng thứ năm. Tại Việt Nam, tỷ lệ mắc u não được ghi nhận năm 2000 là 1,3/100.000 dân và theo số liệu của Globocan năm 2020, ung thư não xếp vị trí thứ 15 về tần suất mắc.

Trong nhóm u thần kinh đệm, u thần kinh đệm lan tỏa bao gồm các khối u có độ ác tính từ độ II đến độ IV theo phân loại của Tổ chức Y tế Thế giới (WHO). Các u thần kinh đệm giảm biệt hóa (độ III) chiếm khoảng 30% đến 40% các khối u thần kinh đệm độ mô học cao, thường gặp ở lứa tuổi 40 đến 50 với tỷ lệ nam/nữ từ 1,2 đến 1,8 và thời gian sống thêm trung bình từ 12 đến 24 tháng. U nguyên bào thần kinh đệm (độ IV) là phân nhóm u não nguyên phát ác tính thường gặp nhất, chiếm 15% tổng số khối u nội sọ và chiếm từ 50% đến 60% tổng số u thần kinh đệm nói chung, với thời gian sống thêm trung bình từ 8 đến 15 tháng.

Khoảng trống nghiên cứu đặt ra là việc xác định chính xác típ mô bệnh học và độ mô học theo hệ thống phân loại chuẩn của Tổ chức Y tế Thế giới năm 2007, kết hợp phân tích các dấu ấn hóa mô miễn dịch đặc hiệu (như IDH1, INA, P53, ATRX, Ki67, GFAP, OLIG2) nhằm cung cấp thông tin sinh học phục vụ việc cá thể hóa điều trị và tiên lượng bệnh tại các cơ sở giải phẫu bệnh học ở Việt Nam.

Luận án xác định hai mục tiêu nghiên cứu cụ thể:

1. Mô tả đặc điểm mô bệnh học, hóa mô miễn dịch của u thần kinh đệm lan tỏa của não theo phân loại của Tổ chức Y tế Thế giới năm 2007.
2. Phân tích mối liên quan giữa sự bộc lộ dấu ấn hóa mô miễn dịch với típ mô bệnh học và độ mô học ở nhóm bệnh nhân nghiên cứu.

Đối tượng và phạm vi nghiên cứu:

• Đối tượng nghiên cứu: Các bệnh nhân được phẫu thuật và có chẩn đoán mô bệnh học là u thần kinh đệm lan tỏa của não.
• Không gian nghiên cứu: Nghiên cứu được thực hiện tại Bộ môn Giải phẫu bệnh - Trường Đại học Y Hà Nội và Khoa Giải phẫu bệnh - Bệnh viện Hữu nghị Việt Đức.
• Thời gian và hoàn thành: Luận án tiến sĩ y học thuộc khóa 34 của Trường Đại học Y Hà Nội, bảo vệ và hoàn thành vào năm 2022.

---

Tổng quan tài liệu và vị trí của luận án

Tổng quan tài liệu của luận án hệ thống hóa các nền tảng lý thuyết và các bảng phân loại mô bệnh học u hệ thần kinh trung ương từ đầu thế kỷ XX đến nay:

• Lý thuyết nguồn gốc tế bào: Luận án điểm lại lý thuyết của Bailey và Cushing (1926) cho rằng u thần kinh đệm có nguồn gốc từ các tế bào phôi thai có khả năng tự biệt hóa (giải thích sự xuất hiện của các típ tế bào u khác nhau); và lý thuyết của Kernohan và cộng sự (1949) cho rằng u bắt nguồn từ tế bào trưởng thành thoái biến/tự biệt hóa (giải thích cho các mức độ mô học khác nhau).
• Phân loại của Daumas-Duport và hệ thống Sainte-Anne / St. Anne-Mayo (1987, 1988): Phân loại dựa trên cấu trúc không gian của mô u (thành phần u đặc, thành phần xâm nhập nhu mô não lành, thành phần hỗn hợp) và thiết lập hệ thống chấm điểm 4 tiêu chuẩn vi thể: (1) Nhân không điển hình, (2) Nhân chia, (3) Tăng sinh tế bào nội mô, (4) Hoại tử u.
• Hệ thống phân loại của Tổ chức Y tế Thế giới (WHO): Lần đầu tiên công bố năm 1979, sau đó được sửa đổi và bổ sung vào các năm 1993, 2000, 2007, 2016 và 2021. Bản phân loại WHO 2007 dựa trên hình thái mô bệnh học kinh điển kết hợp hóa mô miễn dịch, phân chia u thần kinh đệm lan tỏa thành các nhóm u sao bào lan tỏa (độ II), u sao bào giảm biệt hóa (độ III), u nguyên bào thần kinh đệm (độ IV), u tế bào thần kinh đệm ít nhánh (độ II), u tế bào thần kinh đệm ít nhánh giảm biệt hóa (độ III), u tế bào thần kinh đệm hỗn hợp (độ II và III). Các phiên bản sửa đổi năm 2016 và 2021 bắt đầu tích hợp sâu các đột biến gen và dấu ấn sinh học phân tử như đột biến gen IDH, hiện tượng đồng mất đoạn nhiễm sắc thể 1p/19q, đột biến ATRX và H3K27M.

Luận án lựa chọn giải quyết khoảng trống trong việc áp dụng bảng phân loại WHO 2007 trên mẫu bệnh phẩm thực tế tại Việt Nam, đồng thời khảo sát mối liên quan giữa các đặc điểm vi thể kinh điển với các dấu ấn hóa mô miễn dịch hiện đại (GFAP, OLIG2, IDH1-R132H, INA, ATRX, P53, Ki67) và phân nhóm kiểu hình miễn dịch phối hợp bộ ba IDH1/INA/P53.

---

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Cơ sở lý thuyết và khung phân tích

Luận án áp dụng khung phân loại mô bệnh học và phân độ mô học của Tổ chức Y tế Thế giới năm 2007, kết hợp các tiêu chuẩn vi thể của hệ thống St. Anne-Mayo:

• Độ I: U phát triển chậm, lành tính về mặt sinh học, thời gian sống thêm dài (như u sao bào lông, u sao bào dưới ống tủy).
• Độ II: U xâm nhập lan tỏa, biệt hóa cao, có tiêu chuẩn nhân không điển hình nhưng không có nhân chia, tăng sinh nội mô mạch hay hoại tử.
• Độ III: U giảm biệt hóa, có nhân không điển hình và hoạt động phân bào (tăng chỉ số nhân chia), chưa xuất hiện tăng sinh mạch dạng cuộn hoặc hoại tử.
• Độ IV: U ác tính cao, tiến triển nhanh, biểu hiện nhân không điển hình rõ rệt, nhiều nhân chia bất thường kèm theo ít nhất một trong hai tiêu chuẩn bắt buộc: hoại tử u (hoại tử đông hình bản đồ hoặc có tế bào quây giả hàng dậu) và/hoặc tăng sinh tế bào nội mạc mạch máu dạng cầu thận.

Phương pháp nghiên cứu

• Thiết kế nghiên cứu: Nghiên cứu mô tả cắt ngang kết hợp hồi cứu và tiến cứu trên các mẫu bệnh phẩm mô bệnh học u thần kinh đệm lan tỏa.
• Tiêu chuẩn lựa chọn: Bệnh nhân được chẩn đoán xác định là u thần kinh đệm lan tỏa của não theo phân loại WHO 2007, có đầy đủ bệnh phẩm mô đúc khối nến đảm bảo chất lượng kỹ thuật nhuộm HE và hóa mô miễn dịch, có đầy đủ hồ sơ bệnh án.
• Tiêu chuẩn loại trừ: Mẫu bệnh phẩm bị hoại tử hoàn toàn, không đủ mô u đại diện, bệnh phẩm bị dập nát hoặc hồ sơ thông tin lâm sàng không đầy đủ.
• Kỹ thuật thực hiện:
  • Nhuộm Hematoxylin - Eosin (HE) thường quy để khảo sát cấu trúc mô bệnh học, mật độ tế bào, dị dạng nhân, số lượng nhân chia trên 10 vi trường độ phóng đại lớn (VTĐPĐL), tăng sinh mạch máu và hoại tử.
  • Kỹ thuật nhuộm hóa mô miễn dịch (HMMD) sử dụng hệ thống kháng thể đơn dòng và đa dòng: GFAP, OLIG2, IDH1 (đột biến R132H), INA (alpha-internexin), ATRX, P53, Ki67 (MIB-1).
• Xử lý số liệu:
  • Số liệu được nhập và xử lý bằng phần mềm thống kê SPSS phiên bản 16.0.
  • Sử dụng các thuật toán thống kê mô tả (tần số, tỷ lệ phần trăm, giá trị trung bình).
  • Phân tích đường cong ROC (Receiver Operating Characteristic) để xác định điểm cắt (cut-off point), độ nhạy, độ đặc hiệu của tỷ lệ nhân chia và chỉ số Ki67 trong phân biệt các độ mô học (độ II so với độ III; độ III so với độ IV).
• Đạo đức nghiên cứu: Đề tài được thông qua bởi Hội đồng Đạo đức trong nghiên cứu y sinh học, thông tin người bệnh được mã hóa và bảo mật.

---

Nội dung chính theo từng chương

Chương 1: Tổng quan tài liệu

Chương 1 hệ thống hóa cơ sở lý luận về phân loại u não, hình ảnh vi thể chi tiết của từng phân nhóm u thần kinh đệm lan tỏa và ý nghĩa của các dấu ấn sinh học:

• U sao bào lan tỏa (độ II): Phân chia thành ba thể mô bệnh học chính:
  • U sao bào sợi (Fibrillary astrocytoma): Thể hay gặp nhất, mật độ tế bào thấp đến trung bình, nhân tăng sắc hình thoi dài hoặc điếu xì gà tạo hình ảnh "nhân trần" (naked nuclei), chất nền xơ sợi lỏng lẻo có thể có vi nang, bộc lộ GFAP dạng diềm quanh nhân và lưới nhánh bào tương, Ki67 thường < 4% (trung bình 2,5%).
  • U sao bào phồng (Gemistocytic astrocytoma): Tỷ lệ sao bào phồng chiếm trên 20% tổng số tế bào u, bào tương rộng ưa toan dạng kính mờ, nhân lệch tâm, dương tính mạnh với GFAP, P53 và Bcl-2; có xu hướng chuyển dạng sang độ III và IV.
  • U sao bào nguyên sinh (Protoplasmic astrocytoma): Tế bào nhỏ ít nhánh, bào tương nghèo, bộc lộ GFAP yếu, thoái hóa nhầy và vi nang thường gặp, Ki67 < 1%.
• U sao bào giảm biệt hóa (độ III): Tăng mật độ tế bào rõ rệt, dị nhân nổi bật, xuất hiện nhiều nhân chia (> 1 nhân chia/10 VTĐPĐL), chỉ số Ki67 dao động từ 5% đến 10%, không có hoại tử và tăng sinh vi mạch dạng cuộn.
• U nguyên bào thần kinh đệm (độ IV): Khối u đa hình thái tế bào (tế bào khổng lồ đa nhân, tế bào nhỏ, tế bào tích mỡ, tế bào dạng hạt PAS dương tính), xuất hiện hoại tử rộng (hoại tử hình bản đồ hoặc tế bào u quây xung quanh dạng giả hàng dậu), tăng sinh tế bào nội mô tạo cấu trúc mạch dạng cầu thận (Ki67 mạch máu > 10%), xuất hiện cấu trúc thứ phát (satellitosis quanh nơron, xâm nhập khoang dưới nhện). Chỉ số Ki67 thường từ 12% đến 20%.
• Nhóm u tế bào thần kinh đệm ít nhánh (độ II và III): Tế bào u đồng dạng, nhân tròn tăng sắc, quầng sáng quanh nhân tạo hình ảnh "tổ ong" (honeycomb), mạng lưới vi mạch phân nhánh hình "dấu chân gà", lắng đọng canxi; độ III có tăng mật độ tế bào, nhiều nhân chia, tăng sinh mạch và hoại tử.
• Nhóm u tế bào thần kinh đệm hỗn hợp (độ II và III): Bao gồm cả hai thành phần sao bào và tế bào ít nhánh biệt hóa, phân bố dưới dạng thể hai pha (hai vùng riêng biệt) hoặc thể hỗn hợp (hai loại tế bào xen kẽ).

Nhóm u theo WHO 2007	Độ mô học	Mật độ tế bào	Nhân không điển hình	Nhân chia	Hoại tử u	Tăng sinh vi mạch
U sao bào lan tỏa	II	Thấp - TB	Có	Rất hiếm	Không	Không
U sao bào giảm biệt hóa	III	Tăng sinh	Có	Có	Không	Không
U nguyên bào thần kinh đệm	IV	Tăng cao	Nổi bật	Nổi bật	Có	Có
U TB TK đệm ít nhánh	II	Thấp - TB	Hiếm	Rất hiếm	Không	Không
U TB TK đệm ít nhánh giảm BH	III	Tăng sinh	Có	Có	Có thể có	Có thể có
U TB TK đệm hỗn hợp	II	Thấp - TB	Có thể có	Rất hiếm	Không	Không
U TB TK đệm hỗn hợp giảm BH	III	Tăng sinh	Có	Có	Có thể có	Có thể có

Chương 2: Đối tượng và phương pháp nghiên cứu

Chương 2 mô tả chi tiết các bước tiến hành thực nghiệm, tiêu chuẩn phân loại bệnh phẩm, danh mục biến số và quy trình nhuộm hóa mô miễn dịch:

• Thu thập mẫu và xử lý mô học: Mẫu mô sinh thiết hoặc bệnh phẩm mổ hở được cố định trong dung dịch formalin đệm trung tính 10%, đúc khối parafin, cắt lát dày 3-4 µm và nhuộm HE.
• Đánh giá các biến số mô bệnh học: Xác định típ mô học (WHO 2007), độ mô học (II, III, IV), đếm số lượng nhân chia trên 10 VTĐPĐL, ghi nhận tình trạng hoại tử (có/không, hình bản đồ hay quây giả hàng dậu), tình trạng tăng sinh nội mạc mạch máu.
• Quy trình hóa mô miễn dịch: Đánh giá sự bộc lộ của 7 dấu ấn kháng thể chính:
  • GFAP: Đánh giá bản chất biệt hóa sao bào (bào tương và nhánh sợi).
  • OLIG2: Đánh giá dòng thần kinh đệm ít nhánh và tế bào mầm thần kinh đệm (nhân tế bào).
  • IDH1 (R132H): Đánh giá tình trạng đột biến gen IDH1 (dương tính dạng hạt trong bào tương).
  • INA (Alpha-internexin): Dấu ấn liên quan đến kiểu hình biệt hóa nơron và đồng mất đoạn 1p/19q.
  • ATRX: Đánh giá sự mất bộc lộ nhân tế bào u (liên quan đến đột biến gen ATRX).
  • P53: Tích lũy protein p53 đột biến trong nhân (dương tính mạnh > 10% hoặc > 50%).
  • Ki67: Đánh giá chỉ số tăng sinh phân bào tại vùng có mật độ bắt màu cao nhất (hot spot).
• Phân tích thống kê: Xử lý bảng chéo kiểm định mối liên quan bằng phần mềm SPSS 16.0 và xây dựng các đường cong ROC để thiết lập ngưỡng phân định độ mô học.

Tên kháng thể	Bản chất / Nguồn gốc	Vị trí bắt màu tế bào	Ý nghĩa chẩn đoán trong nghiên cứu
GFAP	Kháng thể đơn dòng/đa dòng	Bào tương, sợi thần kinh đệm	Xác định dòng biệt hóa sao bào
OLIG2	Yếu tố phiên mã dòng ít nhánh	Nhân tế bào	Xác định dòng tế bào thần kinh đệm ít nhánh
IDH1-R132H	Kháng thể nhận diện protein đột biến	Bào tương	Xác định u thần kinh đệm típ đột biến IDH1
INA	Protein sợi trung gian thần kinh	Bào tương / sợi thần kinh	Đánh giá kiểu hình liên quan mất đoạn 1p/19q
ATRX	Protein điều hòa nhiễm sắc chất	Nhân tế bào	Xác định hiện tượng mất bộc lộ (đột biến ATRX)
P53	Protein ức chế khối u đột biến	Nhân tế bào	Đánh giá tình trạng tích lũy p53 do đột biến
Ki67	Dấu ấn kháng nguyên tăng sinh	Nhân tế bào	Xác định chỉ số phân bào và tốc độ tăng sinh u

Chương 3: Kết quả nghiên cứu

Chương 3 trình bày toàn bộ số liệu thống kê thu được từ mẫu nghiên cứu theo từng nhóm biến số:

• Đặc điểm dịch tễ và lâm sàng:
  • Khối u gặp ở các nhóm tuổi với tần suất cao nhất ở lứa tuổi trung niên và người trưởng thành; nam giới có tỷ lệ mắc cao hơn nữ giới.
  • Vị trí khối u phân bố chủ yếu tại các bán cầu đại não (thùy trán, thùy thái dương, thùy đỉnh, thùy chẩm), một số ít ở vùng sâu, thể chai hoặc đa ổ.
  • Các triệu chứng lâm sàng thường gặp gồm hội chứng tăng áp lực nội sọ (đau đầu, nôn), co giật/động kinh và dấu hiệu thần kinh khu trú.
• Phân bố típ mô bệnh học và độ mô học:
  • Nhóm u nguyên bào thần kinh đệm (độ IV) chiếm tỷ lệ lớn nhất trong các u thần kinh đệm lan tỏa, tiếp theo là nhóm u sao bào lan tỏa (độ II) và u sao bào giảm biệt hóa (độ III). U tế bào thần kinh đệm ít nhánh và u hỗn hợp chiếm tỷ lệ thấp hơn.
  • Về độ mô học: Phân bố chiếm ưu thế là u thần kinh đệm độ IV, kế tiếp là độ II và độ III.
• Đặc điểm nhân chia, hoại tử và bộc lộ dấu ấn miễn dịch đơn lẻ:
  • Tỷ lệ nhân chia tăng dần tương ứng từ độ II (< 1 nhân chia/10 VTĐPĐL) lên độ III và đạt mức cao nhất ở độ IV.
  • Hoại tử u xuất hiện chủ yếu ở nhóm u độ IV (dạng hoại tử bản đồ rộng hoặc quây giả hàng dậu) và một số trường hợp u ít nhánh/u hỗn hợp giảm biệt hóa.
  • Tỷ lệ dương tính với GFAP phân bố rộng trong các u sao bào và u nguyên bào thần kinh đệm. OLIG2 bộc lộ mạnh ở u ít nhánh và một tỷ lệ u sao bào.
  • IDH1 (R132H) dương tính với tỷ lệ cao ở nhóm u độ II và độ III, trong khi ở u nguyên bào thần kinh đệm nguyên phát (độ IV) tỷ lệ dương tính thấp hơn đáng kể (ưu thế típ hoang dại).
  • Tỷ lệ mất bộc lộ ATRX và dương tính với P53 liên quan chặt chẽ với các u dòng sao bào.
  • Chỉ số tăng sinh Ki67 tăng có ý nghĩa thống kê theo độ mô học: thấp nhất ở độ II, trung bình ở độ III và cao nhất ở độ IV.
• Mối liên quan giữa kiểu hình miễn dịch tổ hợp IDH1/INA/P53 với típ mô học và độ mô học:
  • Luận án phân tích 8 tổ hợp kiểu hình miễn dịch: IDH1(+)INA(+)P53(-), IDH1(+)INA(+)P53(+), IDH1(+)INA(-)P53(-), IDH1(+)INA(-)P53(+), IDH1(-)INA(+)P53(-), IDH1(-)INA(+)P53(+), IDH1(-)INA(-)P53(-), IDH1(-)INA(-)P53(+).
  • Kết quả cho thấy các tổ hợp IDH1(+) liên kết ưu thế với u độ II và độ III; tổ hợp IDH1(+)INA(+) thường gặp ở u thần kinh đệm ít nhánh; tổ hợp IDH1(+)P53(+) liên quan với u sao bào; tổ hợp IDH1(-)INA(-)P53(-) hoặc IDH1(-)P53(+) chiếm ưu thế ở u nguyên bào thần kinh đệm độ IV.
• Kết quả phân tích đường cong ROC:
  • Điểm cắt tỷ lệ nhân chia và chỉ số Ki67 có giá trị chẩn đoán cao trong việc phân biệt giữa u thần kinh đệm độ II với độ III, cũng như giữa độ III với độ IV.

Chương 4: Bàn luận

Chương 4 đối chiếu, so sánh các phát hiện của nghiên cứu với các công bố khoa học trong nước và quốc tế:

• Đặc điểm dịch tễ và lâm sàng: Phân tích sự phù hợp về phân bố nhóm tuổi, tỷ lệ ưu thế ở nam giới và vị trí khối u ở các thùy não so với các nghiên cứu của các tác giả trên thế giới và tại Việt Nam.
• Mô bệnh học và phân độ mô học theo WHO 2007: Luận án bàn luận về tính đại diện của mẫu mô trong sinh thiết sọ não, các thách thức khi phân biệt u sao bào độ II với độ III dựa trên số lượng nhân chia, và giá trị xác định của tiêu chuẩn hoại tử/tăng sinh nội mạc vi mạch trong chẩn đoán u nguyên bào thần kinh đệm độ IV.
• Giá trị của các dấu ấn hóa mô miễn dịch:
  • GFAP và OLIG2: Khẳng định vai trò phân định dòng tế bào đệm, nhận diện các biến thể hình thái như sao bào phồng (gemistocytes), tế bào u dạng hạt, tế bào nhỏ.
  • IDH1, ATRX và P53: Bàn luận sâu về cơ chế bệnh sinh của u thần kinh đệm típ phụ thuộc IDH (u sao bào thứ phát, tiến triển từ độ thấp) so với u thần kinh đệm độc lập với IDH (u nguyên bào thần kinh đệm nguyên phát de novo). Hiện tượng mất bộc lộ ATRX kèm tích lũy P53 là đặc trưng dấu ấn cho dòng u sao bào đột biến IDH.
  • INA: Đóng vai trò là dấu ấn đại diện gián tiếp cho hiện tượng đồng mất đoạn 1p/19q trong u thần kinh đệm ít nhánh khi điều kiện kỹ thuật sinh học phân tử (FISH hoặc giải trình tự gen) chưa thực hiện được thường quy.
  • Ki67: Bàn luận về tính tương quan tuyến tính giữa chỉ số ghi nhãn Ki67 với mức độ ác tính mô học và đối chiếu các ngưỡng cut-off với y văn thế giới.
• Ý nghĩa của tổ hợp kiểu hình miễn dịch ba dấu ấn IDH1/INA/P53: Khẳng định việc phối hợp đồng thời ba dấu ấn giúp nâng cao độ chính xác trong định típ mô bệnh học và phân tầng tiên lượng u thần kinh đệm lan tỏa theo hướng tiếp cận bệnh học phân tử.

---

Kết quả và những đóng góp mới

Luận án đưa ra các kết quả và đóng góp mới về mặt khoa học lý luận và ứng dụng thực tiễn:

• Đóng góp về mặt lý luận và khoa học:
  • Hệ thống hóa toàn diện các đặc điểm mô bệnh học kinh điển của u thần kinh đệm lan tỏa của não theo phân loại của Tổ chức Y tế Thế giới năm 2007 trên một cỡ mẫu bệnh nhân thực tế tại Việt Nam.
  • Chứng minh mối liên quan chặt chẽ giữa các tiêu chuẩn hình thái vi thể (số lượng nhân chia, hoại tử u, tăng sinh tế bào nội mô) và sự bộc lộ của bộ 7 dấu ấn hóa mô miễn dịch (GFAP, OLIG2, IDH1, INA, ATRX, P53, Ki67) với độ ác tính mô học của khối u.
  • Thiết lập giá trị của tổ hợp kiểu hình hóa mô miễn dịch bộ ba (IDH1, INA, P53) trong việc định hướng nguồn gốc dòng tế bào (dòng sao bào so với dòng ít nhánh) và phân nhóm bệnh sinh (phụ thuộc IDH so với độc lập IDH).
• Đóng góp về mặt thực tiễn và ứng dụng lâm sàng:
  • Đưa ra quy trình ứng dụng hóa mô miễn dịch hỗ trợ chẩn đoán phân biệt các trường hợp u thần kinh đệm khó trên tiêu bản HE thường quy, đặc biệt trên các mẫu bệnh phẩm sinh thiết nhỏ.
  • Cung cấp các ngưỡng cut-off cụ thể về số lượng nhân chia và chỉ số tăng sinh Ki67 thông qua phân tích đường cong ROC, hỗ trợ các bác sĩ giải phẫu bệnh phân định chính xác ranh giới giữa u thần kinh đệm độ II, độ III và độ IV.
  • Tạo tiền đề cho việc kết nối phân loại mô bệnh học WHO 2007 với các phân loại phân tử cập nhật (WHO 2016, WHO 2021) tại các cơ sở giải phẫu bệnh chưa trang bị đầy đủ kỹ thuật xét nghiệm gen chuyên sâu.
• Kiến nghị và giải pháp đề xuất của tác giả:
  • Cần áp dụng thường quy nhuộm hóa mô miễn dịch với bộ dấu ấn cơ bản (bao gồm IDH1, ATRX, P53, Ki67 và INA/OLIG2) song song với nhuộm HE trong chẩn đoán giải phẫu bệnh u thần kinh đệm lan tỏa.
  • Tiếp tục phát triển các kỹ thuật sinh học phân tử bổ trợ (như xét nghiệm đột biến gen IDH1/2, khảo sát đồng mất đoạn 1p/19q) để nâng cao độ chính xác chẩn đoán theo các phiên bản cập nhật mới nhất của Tổ chức Y tế Thế giới.

---

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

Dựa trên các nội dung và phạm vi nghiên cứu được trình bày trong luận án:

• Hạn chế:
  • Nghiên cứu tập trung vào phân loại mô bệnh học và hóa mô miễn dịch theo khung phân loại WHO 2007; việc khảo sát bất thường di truyền phân tử chuyên sâu (như xét nghiệm FISH xác định đồng mất đoạn 1p/19q hoặc giải trình tự gen tìm đột biến IDH ngoài codon 132) chưa được triển khai đồng loạt trên toàn bộ mẫu bệnh phẩm.
  • Nghiên cứu được thực hiện tại trung tâm phẫu thuật thần kinh tuyến cuối, nguồn bệnh phẩm chủ yếu là các ca phẫu thuật can thiệp mổ mở hoặc sinh thiết sọ não.
• Hướng nghiên cứu tiếp:
  • Mở rộng nghiên cứu kết hợp giữa mô bệnh học - hóa mô miễn dịch với các xét nghiệm di truyền học phân tử (FISH, PCR, NGS) nhằm ứng dụng toàn diện các phiên bản phân loại cập nhật của Tổ chức Y tế Thế giới (WHO 2016 và WHO 2021).
  • Khảo sát theo dõi dọc thời gian sống thêm toàn bộ (OS) và thời gian sống không tiến triển bệnh (PFS) của bệnh nhân sau điều trị đa mô thức tương ứng với từng kiểu hình miễn dịch và độ mô học.

---

Giá trị tham khảo

Luận án là tài liệu tham khảo chuyên ngành có giá trị cho nhiều nhóm đối tượng trong hệ thống y tế và nghiên cứu y sinh học:

• Bác sĩ và nghiên cứu sinh chuyên ngành Giải phẫu bệnh: Cung cấp mô tả chi tiết, hình ảnh đối chiếu vi thể và tiêu chuẩn phân loại cụ thể của từng phân nhóm u thần kinh đệm lan tỏa; hướng dẫn chi tiết cách đọc và phiên giải kết quả nhuộm hóa mô miễn dịch (GFAP, OLIG2, IDH1, ATRX, INA, P53, Ki67).
• Phẫu thuật viên thần kinh và bác sĩ Ung bướu: Cung cấp cơ sở mô bệnh học và kiểu hình sinh học giúp hiểu rõ bản chất mô học, mức độ xâm nhập và nguy cơ tái phát của u thần kinh đệm, từ đó lựa chọn phác đồ phẫu thuật, xạ trị và hóa trị phù hợp cho từng cá thể người bệnh.
• Giảng viên và học viên sau đại học khối ngành Y sinh học: Là tài liệu tham khảo phục vụ giảng dạy bệnh học thần kinh, phương pháp nghiên cứu khoa học trong giải phẫu bệnh và kỹ thuật phân tích số liệu chẩn đoán y học bằng phần mềm thống kê và đường cong ROC.

---

Câu hỏi thường gặp

1. Luận án áp dụng bảng phân loại u não nào làm cơ sở phân loại chính?
Luận án sử dụng Bảng phân loại mô bệnh học u hệ thần kinh trung ương của Tổ chức Y tế Thế giới năm 2007 (WHO 2007) làm cơ sở chính, đồng thời tổng quan và đối chiếu với hệ thống phân độ St. Anne-Mayo và các cập nhật tích hợp phân tử của WHO 2016.

2. Các tiêu chuẩn vi thể chính nào được sử dụng để phân độ mô học u thần kinh đệm lan tỏa từ độ II đến độ IV?
Bốn tiêu chuẩn vi thể chính được sử dụng bao gồm: (1) Nhân tế bào không điển hình (dị nhân), (2) Hoạt động phân bào (số lượng nhân chia trên 10 VTĐPĐL), (3) Tăng sinh tế bào nội mô/vi mạch dạng cầu thận, và (4) Hoại tử u (hoại tử đông hình bản đồ hoặc hoại tử có tế bào quây giả hàng dậu). Độ II có nhân không điển hình; độ III xuất hiện thêm nhân chia; độ IV bắt buộc có thêm hoại tử u và/hoặc tăng sinh vi mạch.

3. Bộ dấu ấn hóa mô miễn dịch chính được nghiên cứu trong luận án gồm những kháng thể nào?
Nghiên cứu sử dụng 7 dấu ấn hóa mô miễn dịch chính gồm: Glial Fibrillary Acidic Protein (GFAP), Oligodendrocyte transcription factor (OLIG2), Isocitrate Dehydrogenase 1 đột biến (IDH1-R132H), Alpha-internexin (INA), Alpha thalassemia X-linked mental retardation (ATRX), Protein P53 và Kháng nguyên tăng sinh Ki67 (MIB-1).

4. Dấu ấn INA và tổ hợp bộ ba IDH1/INA/P53 có vai trò gì trong luận án?
Dấu ấn INA (alpha-internexin) được sử dụng như một chỉ dấu hóa mô miễn dịch liên quan đến kiểu hình u thần kinh đệm ít nhánh và hiện tượng đồng mất đoạn nhiễm sắc thể 1p/19q. Việc phân tích tổ hợp kiểu hình miễn dịch bộ ba (IDH1, INA, P53) giúp phân định rõ các nhóm u sao bào (thường IDH1+, P53+, INA-), u ít nhánh (thường IDH1+, INA+, P53-) và u nguyên bào thần kinh đệm nguyên phát (thường IDH1-, INA-).

5. Luận án sử dụng công cụ thống kê nào để tìm ngưỡng phân biệt độ ác tính của khối u?
Luận án sử dụng phần mềm SPSS phiên bản 16.0 để phân tích đường cong ROC (Receiver Operating Characteristic), qua đó xác định điểm cắt (cut-off), độ nhạy và độ đặc hiệu của tỷ lệ nhân chia và chỉ số Ki67 nhằm phân biệt u thần kinh đệm độ II với độ III, và độ III với độ IV.

---

Kết luận

Luận án của nghiên cứu sinh Nguyễn Sỹ Lánh đã mô tả chi tiết và hệ thống các đặc điểm lâm sàng, mô bệnh học và hóa mô miễn dịch của u thần kinh đệm lan tỏa của não theo phân loại WHO 2007 tại Việt Nam. Công trình đã phân tích mối liên quan có ý nghĩa thống kê giữa sự bộc lộ các dấu ấn sinh học đơn lẻ (GFAP, OLIG2, IDH1, INA, ATRX, P53, Ki67) cũng như tổ hợp kiểu hình miễn dịch bộ ba (IDH1/INA/P53) với típ mô bệnh học và độ mô học của u. Kết quả nghiên cứu xác lập các ngưỡng cut-off định lượng về số lượng nhân chia và chỉ số tăng sinh Ki67, cung cấp cơ sở thực chứng giá trị cho công tác chẩn đoán giải phẫu bệnh chính xác và hỗ trợ phân tầng điều trị bệnh nhân u thần kinh đệm lan tỏa.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Nghiên cứu phân loại mô bệnh học u thần kinh đệm lan tỏa của não theo WHO 2007 NGUYỄN SỸ LÁNH Nghiên cứu phân loại mô bệnh học u thần kinh đệm lan tỏa của não theo WHO 2007 LUẬN ÁN TIẾN SĨ Y HỌC HÀ NỘI - 2022 Nghiên cứu phân loại mô bệnh học u thần kinh đệm lan tỏa của não theo WHO 2007 ====== NGUYỄN SỸ LÁNH Nghiên cứu phân loại mô bệnh học u thần kinh đệm lan tỏa của não theo WHO 2007 Chuyên ngành: Giải phẫu bệnh và pháp y Ngành: Khoa học y sinh Mã số: 9720101 LUẬN ÁN TIẾN SĨ Y HỌC 1. Nguyễn Phúc Cương 2. Nguyễn Thúy Hương HÀ NỘI - 2022 Nghiên cứu phân loại mô bệnh học u thần kinh đệm lan tỏa của não theo WHO 2007 Luận án này được hoàn thành đã nhận được sự giúp đỡ của nhiều cơ quan, tập thể, các Quý Thầy, Cô và các đồng nghiệp cùng với sự cố gắng, nỗ lực của bản thân. Nhân dịp này, tôi xin bày tỏ lòng kính trọng và biết ơn sâu sắc tới: - Ban Giám hiệu, Phòng Quản lý và Đào tạo sau Đại học, Bộ môn Giải phẫu bệnh, Trường Đại học Y Hà Nội.

- Đảng ủy, Ban Giám đốc và các Khoa, Phòng của Bệnh viện Hữu nghị Việt Đức. Đã giúp đỡ, tạo điều kiện thuận lợi cho tôi trong quá trình học tập, nghiên cứu và hoàn thành luận án này. Tôi xin bày tỏ lòng kính trọng và biết ơn sâu sắc tới: - PGS. Nguyễn Phúc Cương, nguyên Trưởng khoa Giải phẫu bệnh - Bệnh viện Hữu nghị Việt Đức, người thầy đã hết lòng dạy bảo, giúp đỡ, dìu dắt và hướng dẫn tôi trong học tập, nghiên cứu, cũng như tạo mọi điều kiện giúp đỡ tôi trong cuộc sống và công việc.

Nguyễn Thúy Hương, nguyên Phó trưởng Bộ môn Giải phẫu bệnh - Trường ĐH Y Hà Nội, người cũng đã hết lòng dạy bảo, hướng dẫn và giúp đỡ tôi trong học tập và nghiên cứu. Tôi xin chân thành cảm ơn: - PGS. Tạ Văn Tờ, Trưởng Bộ môn Giải phẫu bệnh - Trường Đại học Y Hà Nội. Lưu Sỹ Hùng, nguyên Trưởng Bộ môn Y Pháp - Trường Đại học Y Hà Nội.

Lê Đình Roanh, nguyên Phó trưởng Bộ môn Giải phẫu bệnh - Trường ĐH Y Hà Nội. Nguyễn Văn Hưng, nguyên Trưởng Bộ môn Giải phẫu bệnh -Trường Đại học Y Hà Nội, nguyên Giám đốc Trung tâm Giải phẫu bệnh và Tế bào học Bệnh viện Bạch Mai. Trần Văn Hợp, nguyên Trưởng Bộ môn Giải phẫu bệnh - Trường Đại học Y Hà Nội. Phạm Kim Bình, nguyên Trưởng Khoa Giải phẫu bệnh - Bệnh viện Hữu nghị Việt Đức, nguyên Phó trưởng Bộ môn Y Pháp.

Đào Thế Tân, nguyên Phó trưởng Bộ môn Y Pháp - Trường ĐH Y Hà Nội. Trương Nam Chi, nguyên Trưởng phòng TCCB Bệnh viện Hữu nghị Việt Đức. Đồng Văn Hệ, Phó giám đốc Bệnh viện, Giám đốc Trung tâm PTTK, Trưởng khoa PTTK1 Bệnh viện Hữu nghị Việt Đức. Nghiên cứu phân loại mô bệnh học u thần kinh đệm lan tỏa của não theo WHO 2007 Dương Đại Hà, Phó trưởng Bộ môn Ngoại - Trường Đại học Y Hà Nội.

Lê Trung Thọ, Giảng viên cao cấp Bộ môn Giải phẫu bệnh, Trường Đại học Y Hà Nội, nguyên Trưởng Khoa Giải phẫu bệnh, Bệnh viện Lao và Bệnh phổi Trưng Ương. Bùi Thị Mỹ Hạnh, Phó trưởng Bộ môn Giải phẫu bệnh, Trường Đại học Y Hà Nội. Những người thầy đã tận tình dạy bảo, hướng dẫn, đóng góp nhiều ý kiến và cung cấp nhiều tài liệu quý báu cho tôi trong quá trình học tập và hoàn thành luận án này. Tôi xin trân trọng cảm ơn: - Các nhà khoa học trong và ngoài Hội đồng khoa học, các nhà khoa học phản biện độc lập đã giành nhiều thời gian để đánh giá và đóng góp các ý kiến quý báu cho tôi để hoàn thành luận án này.

- Tập thể cán bộ viên chức của Khoa Giải phẫu bệnh, Bệnh viện Hữu nghị Việt Đức và Bộ môn Y Pháp, Trường ĐH Y Hà Nội qua các thời kỳ. Các thầy, các cô cùng toàn thể cán bộ, viên chức của Bộ môn Giải phẫu bệnh, Trường Đại học Y Hà Nôi. Đã giúp đỡ tôi rất nhiều và cung cấp các tư liệu quý báu cho tôi trong quá trình học tập, nghiên cứu và hoàn thành luận án này. Tôi xin bày tỏ lòng biết ơn và tri ân tới các bệnh nhân, những người không may mắn bị bệnh đã cung cấp cho tôi các tư liệu quý để nghiên cứu và hoàn thành luận án này.

Tôi vô cùng biết ơn công lao sinh thành và dưỡng dục của Cha, Mẹ đã dành cho tôi. Tôi không thể không nhắc tới những tình cảm của Anh, Chị, Em, Người thân trong đại gia đình và Người bạn đời yêu thương của hai con, đã luôn chia sẻ, động viên, giúp đỡ và đồng hành cùng tôi trong cuộc sống, trong quá trình học tập và thực hiện đề tài này. Tôi xin gửi tới toàn thể các Anh, Chị, Các bạn đồng nghiệp và bạn bè lời biết ơn chân thành vì đã dành cho tôi những tình cảm và sự giúp đỡ quý báu. Hà Nội, ngày 22 tháng 8 năm 2022 Nguyễn Sỹ Lánh Nghiên cứu phân loại mô bệnh học u thần kinh đệm lan tỏa của não theo WHO 2007 L I CAM OAN Tôi là Nguyễn Sỹ Lánh, nghiên cứu sinh khóa 34 Trường Ðại học Y Hà Nội, chuyên ngành Giải phẫu bệnh và Y Pháp, xin cam đoan: 1.

Ðây là luận án do bản thân tôi trực tiếp thực hiện dưới sự hướng dẫn của PGS. Nguyễn Phúc Cương và TS. Nguyễn Thúy Hương. Công trình này không trùng lặp với bất kỳ nghiên cứu nào khác đã được công bố tại Việt Nam.

Các số liệu và thông tin trong nghiên cứu là hoàn toàn chính xác, trung thực và khách quan, đã được xác nhận và chấp thuận của cơ sở nơi nghiên cứu. Tôi xin hoàn toàn chịu trách nhiệm trước pháp luật về những cam kết này. Hà Nội, ngày 22 tháng 8 năm 2022 Ngƣời cam đoan Nguyễn Sỹ Lánh Nghiên cứu phân loại mô bệnh học u thần kinh đệm lan tỏa của não theo WHO 2007 DANH MỤC CHỮ VIẾT TẮT CHT : Cộng hưởng từ CLVT : Chụp cắt lớp vi tính EGF : Yếu tố tăng trưởng biểu bì GFAP : Glial fibrillary acidic protein OLIG2 : Oligodendrocyte transcription factor ICD : Bảng phân loại quốc tế về bệnh tật IDH : Dehydrogenase isocitrate ATRX : Alpha thalassemia X-linked mental retardation INA : Alpha-internexin MGMT : O6-methylguanine-DNA methyl transferase NST : Nhiễm sắc thể SB : Sao bào TCYTTG : Tổ chức Y tế Thế giới UNBTKÐ : U nguyên bào thần kinh đệm USB : U sao bào UTBTKÐHH : U tế bào thần kinh đệm hỗn hợp UTBTKÐIN : U tế bào thần kinh đệm ít nhánh UTKÐ : U thần kinh đệm UTBTK : U tế bào thần kinh đệm Ð : Vi trường độ phóng đại lớn VTÐPÐ : Hóa mô miễn dịch L : World Health Organization HMMD WHO Nghiên cứu phân loại mô bệnh học u thần kinh đệm lan tỏa của não theo WHO 2007 BẢNG ỐI CHIẾU THUẬT NGỮ VIỆT - ANH, VIỆT - PHÁP Bệnh u thần kinh đệm lan tỏa bán cầu não : Gliomatosis cerebri Chỉ số nhân chia : Labeling index (LI) Chụp cắt lớp vi tính : CT Chụp Cộng hưởng từ : MRI Cơ quan ghi nhân ung thư quốc tế : IARC Ðộ mô học : Histological grade Ðồng mất đoạn nhiễm sắc thể số 1 nhánh : 1p19q codeleted ngắn và số 19 nhánh dài Ðột biến gene IDH : IDH mutant Hóa mô miễn dịch : Immunohistochemistry IDH típ hoang dại : IDH wildtype Sao bào phồng kích thước nhỏ : Minigemistocytes Tổ chức Y tế Thế giới : WHO U loại hỗn hợp biệt hóa thần kinh đệm và : Tumeurs glioneuronales biệt hóa nơron ác tính malignes U nguyên bào thần kinh đệm : Glioblastoma U nguyên bào thần kinh đệm dạng ung : Gliosarcoma thư liên kết U nguyên bào thần kinh đệm dạng ung : Epitheloid Gliosarcoma thư liên kết típ biểu mô U san bào lan tỏa : Diffuse astrocytoma U sao bào giảm biệt hóa : Anaplastic astrocytoma U sao bào lông : Pilocytic astrocytoma U sao bào nguyên sinh : Protoplasmic astrocytoma U sao bào phồng : Gemistocytic astrocytoma U sao bào sợi : Fibrillary astrocytoma U sao bào típ nguyên bào thần kinh đệm : Astroblastoma U sao bào vàng đa hình : Pleomorphic xanthoastrocytoma U sao bào, típ tế bào khổng lồ dưới ống : Subependymal giant cell tủy astrocytoma Nghiên cứu phân loại mô bệnh học u thần kinh đệm lan tỏa của não theo WHO 2007 U tế bào thần kinh đệm hỗn hợp gồm tế : Oligoastrocytoma bào thần kinh đệm ít nhánh và sao bào U tế bào thần kinh đệm hỗn hợp gồm tế : Anaplastic Oligoastrocytoma bào thần kinh đệm ít nhánh và sao bào giảm biệt hóa U tế bào thần kinh đệm ít nhánh : Oligodendroglioma U tế bào thần kinh đệm ít nhánh giảm : Anaplastic biệt hóa Oligodendroglioma Giảm biệt hóa U tế bào nơron hệ thần kinh trung : Anaplasia ương U sao bào lan tỏa, đột biến gene : Neurocytoma IDH : Diffuse astrocytoma, IDH mutant U sao bào và u tế bào thần kinh đệm ít : Diffuse astrocytic and nhánh lan tỏa oligodendroglial U sao bào lan tỏa, IDH típ hoang dại tumours : Diffuse astrocytoma, U sao bào lan tỏa, không xác định sâu IDH wildtype hơn : Diffuse astrocytoma, NOS U sao bào dạng lông và thoái hóa nhày U thần kinh đệm dạng dây sống của não : Pilomyxoid astrocytoma thất 3 : Chordoid glioma of U thần kinh đệm dạng quanh mạch third ventricle U nguyên bào thần kinh đệm, không xác : Angiocentric glioma định sâu hơn : Glioblastoma, NOS U tế bào thần kinh đệm ít nhánh, không xác định sâu hơn : Oligodendroglioma, NOS Nhóm các loại u sao bào khác Sao bào phồng : Other astrocytic tumours Tế bào dạng : Gemistocytes hạt Tế bào : Granular cells tích mỡ : Lipidized cells Tổ chức Y Tế Thế giới : World Health Organization Nghiên cứu phân loại mô bệnh học u thần kinh đệm lan tỏa của não theo WHO 2007 MỤC LỤC ÐẶT VẤN ÐỀ 1 Chƣơng 1: TỔNG QUAN TÀI LIỆU 3 1. Phân loại mô bệnh học 3 1.

Một số đặc điểm chung 3 1. Phân loại mô bệnh học của Tổ chức Y tế Thế giới 3 1. Phân loại độ mô học của u thần kinh đệm 7 1. Hình ảnh mô bệnh học của u thần kinh đệm lan tỏa 9 1.

U sao bào lan tỏa 9 1. U sao bào giảm biệt hóa 12 1. U nguyên bào thần kinh đệm 13 1. U tế bào thần kinh đệm ít nhánh 21 1.

U tế bào thần kinh đệm ít nhánh giảm biệt hóa 24 1. U tế bào thần kinh đệm hỗn hợp 25 1. U tế bào thần kinh đệm hỗn hợp giảm biệt hóa 26 1. Các tiêu chuẩn chẩn đoán mô bệnh học u thần kinh đệm lan tỏa 27 1.