Luận án tiến sĩ: Kiểm soát hành vi bằng midazolam đường uống ở trẻ 3–6 tuổi - ĐHY Hà Nội

Luận án tiến sĩ răng hàm mặt nghiên cứu đặc điểm trẻ không hợp tác và đánh giá hiệu quả kiểm soát hành vi bằng midazolam đường uống ở trẻ 3-6 tuổi.

• Tác giả: Phạm Quốc Khánh
• Người hướng dẫn: GS. Võ Trương Như Ngọc
• Trường học: Trường Đại học Y Hà Nội
• Chuyên ngành: Răng Hàm Mặt
• Đề tài: Đặc điểm trẻ không hợp tác điều trị nha khoa và hiệu quả kiểm soát hành vi có hỗ trợ của midazolam đường uống ở trẻ em 3–6 tuổi
• Loại tài liệu: Luận án tiến sĩ
• Năm xuất bản: 2026
• Địa điểm: Hà Nội

Tóm tắt

I. Tổng quan kiểm soát hành vi bằng midazolam đường uống ở trẻ em

Trẻ em trong độ tuổi từ 3 đến 6 tuổi thường gặp khó khăn lớn khi tiếp cận dịch vụ nha khoa. Nỗi sợ hãi và ám ảnh nha khoa bắt nguồn từ nhiều yếu tố tâm lý và trải nghiệm tiêu cực. Trẻ ở lứa tuổi này chưa phát triển hoàn thiện khả năng nhận thức và kiểm soát cảm xúc. Tiếng ồn của mũi khoan cùng cảm giác đau tạo nên rào cản tâm lý nặng nề. Hậu quả trực tiếp là hành vi bất hợp tác, la hét và từ chối điều trị. Vấn đề này gây cản trở nghiêm trọng đến quá trình can thiệp của bác sĩ chuyên khoa. Sâu răng tiến triển nhanh chóng dẫn đến các biến chứng tủy răng hoặc nhiễm trùng toàn thân. Chất lượng cuộc sống liên quan đến sức khỏe răng miệng của trẻ bị suy giảm rõ rệt. Đề tài luận án tiến sĩ tại Trường Đại học Y Hà Nội đã nghiên cứu sâu về giải pháp này. Nghiên cứu tập trung đánh giá hiệu quả kiểm soát hành vi nhờ hỗ trợ của midazolam đường uống. Kỹ thuật tiền mê đường uống mang lại tác dụng an thần nhanh chóng. Phương pháp giúp trẻ thư giãn tâm lý tối đa mà vẫn duy trì các phản xạ bảo vệ đường thở. Đây là bước tiến quan trọng trong thực hành nha khoa nhi hiện đại tại Việt Nam.

1.1. Thực trạng lo âu nha khoa ở lứa tuổi 3 6

Ám ảnh nha khoa xuất hiện phổ biến ở trẻ nhỏ từ 3 đến 6 tuổi. Giai đoạn này trẻ rất nhạy cảm với người lạ và môi trường y tế. Mùi cồn, đồng phục y tế và kim tiêm dễ kích hoạt nỗi hoảng loạn. Khi trẻ căng thẳng quá mức, các phương pháp tâm lý thông thường thường mất tác dụng. Bệnh nhi phản ứng tiêu cực bằng cách khóc lớn, giãy giụa hoặc cắn chặt miệng. Hành động kháng cự gây nguy hiểm trực tiếp cho trẻ khi bác sĩ sử dụng dụng cụ sắc nhọn. Việc khám chữa bệnh bị gián đoạn kéo dài làm bệnh lý sâu răng tăng nặng. Tình trạng này kéo theo các tổn thương tủy và viêm mô tế bào nguy hiểm.

1.2. Vai trò của midazolam đường uống

Midazolam là thuốc nhóm benzodiazepine có thời gian tác dụng ngắn và độ an toàn cao. Dạng đường uống hấp thu nhanh qua niêm mạc dạ dày và đạt đỉnh sau thời gian ngắn. Thuốc mang lại tác dụng an thần nhẹ, giãn cơ và làm giảm triệu chứng lo âu. Đặc tính gây quên tạm thời giúp xóa nhòa các ký ức khó chịu sau điều trị. Nhờ đó, tâm lý của bệnh nhi không phải chịu những dư chấn tiêu cực lâu dài. Việc cho trẻ uống thuốc diễn ra nhẹ nhàng, không gây đau đớn như tiêm truyền. Midazolam đường uống trở thành lựa chọn hàng đầu trong kiểm soát hành vi tiền phẫu thuật. Phương pháp này giảm thiểu tối đa sự phụ thuộc vào gây mê toàn thân đắt đỏ.

II. Thách thức kiểm soát hành vi bằng midazolam đường uống ở trẻ

Trẻ không hợp tác trong điều trị nha khoa thường được phân loại theo thang điểm Frankl mức 1 và 2. Ở nhóm này, trẻ từ chối giao tiếp, khóc thét và phản kháng dữ dội khi bác sĩ tiếp cận. Nỗi sợ hãi nha khoa tạo ra một vòng xoáy bệnh lý phức tạp. Trẻ sợ hãi nên trì hoãn việc khám chữa răng định kỳ. Bệnh lý răng miệng âm thầm tiến triển ngày một nặng nề hơn. Khi xuất hiện các cơn đau cấp tính, phụ huynh mới đưa trẻ đến cơ sở y tế. Sự đau đớn lúc này càng làm tăng mức độ hoảng loạn của bệnh nhi. Việc sử dụng biện pháp giữ chặt cơ học truyền thống tiềm ẩn nhiều nguy cơ. Phương pháp cưỡng chế vật lý dễ gây sang chấn tâm lý sâu sắc cho trẻ. Trẻ có thể hình thành nỗi ám ảnh kéo dài suốt thời kỳ trưởng thành. Ngoài ra, việc vận động giãy giụa làm tăng nguy cơ tổn thương mô mềm do dụng cụ nha khoa gây ra. Các kỹ thuật tâm lý hành vi thông thường tỏ ra kém hiệu quả ở nhóm trẻ này. Do đó, việc can thiệp bằng thuốc an thần có kiểm soát trở thành nhu cầu cấp thiết.

2.1. Vòng xoáy bệnh lý từ nỗi sợ nha khoa

Sự sợ hãi nha khoa gây ra hệ quả nghiêm trọng đối với sức khỏe răng miệng. Trẻ lo âu thường trốn tránh việc thăm khám và điều trị răng định kỳ. Tình trạng sâu răng không được xử lý kịp thời sẽ phá hủy cấu trúc men răng. Vi khuẩn nhanh chóng xâm nhập tủy răng và gây viêm quanh cuống răng cấp. Bệnh lý chuyển biến nặng khiến trẻ phải chịu những cơn đau nhức dữ dội kéo dài. Khi bắt buộc phải can thiệp cấp cứu, mức độ xâm lấn của thủ thuật tăng cao. Trẻ phải đối mặt với trải nghiệm điều trị phức tạp và đau đớn hơn. Trải nghiệm tiêu cực này củng cố thêm nỗi sợ hãi ban đầu của bệnh nhi.

2.2. Hạn chế của biện pháp giữ cơ học

Biện pháp cố định cơ học từng được áp dụng để kiểm soát hành vi chống đối. Nhân viên y tế và người nhà phải giữ chặt tay chân trẻ trong suốt thủ thuật. Cách làm này giúp bác sĩ hoàn thành điều trị nhưng để lại nhiều hệ lụy xấu. Trẻ cảm thấy bất lực, hoảng loạn và mất hoàn toàn niềm tin vào nhân viên y tế. Chấn thương tâm lý sau can thiệp cưỡng chế thường kéo dài nhiều năm. Nguy cơ tai biến cơ học cũng rất dễ xảy ra khi trẻ cố gắng vùng vẫy. Dụng cụ quay tốc độ cao có thể làm rách lưỡi, má hoặc thủng sàn miệng. Do đó, các hiệp hội nha khoa quốc tế khuyến cáo hạn chế tối đa giải pháp thô bạo này.

III. Quy trình kiểm soát hành vi bằng midazolam đường uống an toàn

Quy trình sử dụng midazolam đường uống tại Đại học Y Hà Nội tuân thủ các tiêu chuẩn an toàn nghiêm ngặt. Đối tượng nghiên cứu là trẻ 3 đến 6 tuổi có điểm hợp tác Frankl mức 1 hoặc 2. Bệnh nhi bắt buộc phải đạt phân loại sức khỏe toàn thân ASA I hoặc ASA II. Bác sĩ gây mê hồi sức phối hợp chặt chẽ với bác sĩ nha khoa trong suốt quá trình. Tiêu chuẩn loại trừ được thiết lập rõ ràng để loại bỏ mọi rủi ro y khoa. Trẻ mắc bệnh lý thần kinh hoặc suy giảm nhận thức không được chỉ định an thần. Trẻ có dị tật hàm mặt hoặc viêm cấp tính vùng mặt cũng bị loại trừ. Bệnh nhi có bệnh lý hô hấp cấp trong vòng hai tuần không được tham gia. Nguy cơ tắc nghẽn đường thở như amidan phì đại quá 50% là chống chỉ định tuyệt đối. Trước khi can thiệp, phụ huynh được tư vấn chi tiết và ký cam kết đồng thuận. Phòng thủ thuật trang bị đầy đủ hệ thống oxy, máy hút áp lực và thuốc đối kháng flumazenil. Các chỉ số sinh tồn gồm nhịp tim, huyết áp và nồng độ oxy máu được theo dõi liên tục.

3.1. Tiêu chuẩn lựa chọn và loại trừ bệnh nhi

Tiêu chuẩn lựa chọn tập trung vào trẻ 3 đến 6 tuổi có hành vi kém hợp tác. Trẻ được phân loại mức Frankl 1 hoặc 2 và có thể trạng ASA I hoặc II. Bệnh nhân hoàn toàn khỏe mạnh, không mắc bệnh lý mạn tính về tim mạch hoặc hô hấp. Tiêu chuẩn loại trừ được kiểm soát khắt khe nhằm đảm bảo an toàn tuyệt đối. Bác sĩ loại trừ các trường hợp có tiền sử dị ứng thuốc gây tê và gây mê. Trẻ đang dùng thuốc hướng thần hoặc có bệnh lý thần kinh cũng không được tham gia. Bệnh nhi viêm đường hô hấp cấp trong hai tuần gần nhất phải hoãn can thiệp. Amidan quá phát phì đại trên 50% đường thở hầu họng là chống chỉ định bắt buộc.

3.2. Quy trình phối hợp liên chuyên khoa

Sự phối hợp giữa bác sĩ Răng Hàm Mặt và Gây mê hồi sức là chìa khóa then chốt. Nghiên cứu thực hiện tại Bệnh viện Răng Hàm Mặt Trung ương và Bệnh viện Nhi Trung ương. Kíp gây mê chịu trách nhiệm khám sàng lọc tiền mê và tính toán liều lượng thuốc chính xác. Thuốc midazolam dạng siro hoặc dung dịch uống được đưa vào cơ thể nhẹ nhàng. Sau khi thuốc đạt đỉnh tác dụng, bác sĩ nha khoa bắt đầu tiến hành can thiệp chuyên môn. Điều dưỡng theo dõi sát sao độ bão hòa oxy máu và nhịp thở qua máy monitor. Sự hỗ trợ chuyên nghiệp giúp môi trường điều trị luôn an toàn và ổn định. Mọi diễn biến bất thường đều có phác đồ xử trí cấp cứu chuẩn hóa ngay tại chỗ.

IV. Kết luận kiểm soát hành vi bằng midazolam đường uống ở trẻ em

Kiểm soát hành vi bằng midazolam đường uống mang lại giải pháp đột phá trong nha khoa trẻ em. Phương pháp chuyển hóa trạng thái bất hợp tác sang hợp tác điều trị nhanh chóng. Thời gian thực hiện can thiệp răng hàm mặt được rút ngắn đáng kể. Bác sĩ có thể thao tác chuẩn xác, tinh tế và hạn chế tối đa sai sót chuyên môn. Tình trạng sang chấn tâm lý của trẻ giảm rõ rệt sau buổi điều trị. Hiệu ứng gây quên ngắn hạn của thuốc giúp xóa bỏ ấn tượng tiêu cực về thủ thuật. Nhờ vậy, trẻ duy trì thái độ tích cực trong những lần tái khám tiếp theo. Vòng xoáy bệnh lý giữa nỗi sợ hãi và sâu răng tiến triển bị triệt tiêu hoàn toàn. Chất lượng cuộc sống liên quan đến sức khỏe răng miệng của trẻ được cải thiện vượt bậc. Gia đình giảm bớt gánh nặng chi phí so với kỹ thuật gây mê toàn thân tại phòng mổ. Nghiên cứu tại Trường Đại học Y Hà Nội khẳng định tính ứng dụng cao của quy trình. Đây là cơ sở khoa học vững chắc để mở rộng phương pháp ra các trung tâm nha khoa uy tín.

4.1. Cải thiện chất lượng sống răng miệng

Sức khỏe răng miệng tác động trực tiếp đến sự phát triển thể chất và tinh thần của trẻ nhỏ. Trẻ bị sâu răng nặng thường biếng ăn, thiếu ngủ và sụt cân kéo dài. Kiểm soát hành vi bằng midazolam giúp bác sĩ giải quyết triệt để các ổ viêm nhiễm trong một buổi hẹn. Cơn đau nhức răng chấm dứt nhanh chóng mang lại giấc ngủ ngon và khả năng nhai tốt hơn. Trẻ phục hồi chức năng ăn uống bình thường, từ đó gia tăng thể trạng rõ rệt. Vẻ thẩm mỹ của hàm răng sữa được khôi phục giúp trẻ tự tin khi giao tiếp cùng bạn bè. Chỉ số chất lượng cuộc sống liên quan sức khỏe răng miệng (OHRQoL) được nâng cao bền vững.

4.2. Khuyến nghị ứng dụng lâm sàng tại Việt Nam

Ứng dụng midazolam đường uống cần được chuẩn hóa tại các cơ sở y tế chuyên khoa. Bác sĩ thực hiện phải trải qua các khóa đào tạo bài bản về an thần nha khoa nhi. Cơ sở điều trị bắt buộc trang bị đầy đủ phương tiện cấp cứu và máy theo dõi dấu hiệu sinh tồn. Quy trình phối hợp giữa chuyên khoa Răng Hàm Mặt và Gây mê hồi sức phải được duy trì nghiêm ngặt. Phụ huynh cần được giải thích cặn kẽ về lợi ích và các bước chuẩn bị trước can thiệp. Bệnh nhi phải nhịn ăn uống đúng thời gian quy định nhằm phòng ngừa nguy cơ trào ngược dịch vị. Sự chuẩn bị chu đáo mang lại hiệu quả điều trị tối ưu và sự an tâm tuyệt đối cho gia đình.

Nội dung chính

Tổng quan luận án

Tình trạng lo âu và sợ hãi được xác định là một trong những trở ngại lớn trong điều trị nha khoa ở trẻ em, đặc biệt là nhóm tuổi từ 3–6 tuổi. Ở giai đoạn này, trẻ chưa hoàn thiện về mặt nhận thức, có biểu hiện sợ hãi người lạ, tiếng ồn và dụng cụ y tế, dẫn đến hành vi bất hợp tác trong quá trình can thiệp. Đồng thời, lứa tuổi tiền học đường tại Việt Nam ghi nhận gánh nặng bệnh lý sâu răng sớm (Early Childhood Caries – ECC) ở mức cao, với tỷ lệ mắc bệnh tại nhiều địa phương vượt quá 90% và chỉ số sâu – mất – trám răng sữa (dmft) lên tới 11,6. Vòng xoắn bệnh lý giữa sợ hãi, trì hoãn điều trị và tổn thương răng miệng tiến triển nặng khiến các can thiệp lâm sàng trở nên phức tạp, thường đòi hỏi điều trị tủy hoặc nhổ răng thay vì các thủ thuật dự phòng hay phục hồi đơn giản.

Khoảng trống nghiên cứu được tác giả chỉ ra gồm hai vấn đề chính:

1. Việc đánh giá mức độ hợp tác của trẻ 3–6 tuổi trong các nghiên cứu trước đây phần lớn chỉ thực hiện tại một thời điểm hoặc thông qua bảng hỏi tự điền, dễ gây sai số hệ thống do nhận thức của trẻ còn hạn chế và cảm xúc thay đổi liên tục theo từng kích thích thủ thuật. Các nghiên cứu đánh giá đồng thời tình trạng bệnh lý răng miệng và mức độ hợp tác trước cũng như trong điều trị còn rất hạn chế tại Việt Nam.
2. Việc kiểm soát hành vi đối với nhóm trẻ không hợp tác tại Việt Nam hiện chủ yếu dựa vào các kỹ thuật tâm lý cơ bản, vốn có hiệu quả thấp khi trẻ chống đối dữ dội hoặc thủ thuật gây đau. Các biện pháp hỗ trợ dược lý như an thần bằng midazolam đường uống được áp dụng rộng rãi trên thế giới nhưng liều lượng tối ưu (trong khoảng tranh luận giữa liều thấp 0,25–0,3 mg/kg và liều trung bình–cao 0,5–1,0 mg/kg) vẫn chưa được làm rõ trên một thiết kế thử nghiệm lâm sàng ngẫu nhiên có đối chứng, mù đôi tại Việt Nam. Đồng thời, các dữ liệu về thời gian khởi phát, thời gian can thiệp hiệu quả, thời gian hồi phục, tính an toàn trên chỉ số sinh tồn và khả năng gây quên thuận chiều theo liều lượng còn thiếu hụt.

Mục tiêu nghiên cứu của luận án được xác định gồm hai mục tiêu:

1. Mô tả mức độ hợp tác và tình trạng răng miệng của một nhóm bệnh nhi từ 3–6 tuổi ở Bệnh viện Nhi Trung ương và Bệnh viện Răng Hàm Mặt Trung ương năm 2022–2024.
2. Đánh giá hiệu quả kiểm soát hành vi ở nhóm bệnh nhi không hợp tác trong nhóm đối tượng nghiên cứu trên có hỗ trợ của midazolam đường uống liều 0,3 và 0,6 mg/kg cân nặng.

Đối tượng nghiên cứu là trẻ em từ 3–6 tuổi đến khám và điều trị nha khoa, cùng cha mẹ hoặc người giám hộ hợp pháp tại hai cơ sở y tế chuyên khoa. Phạm vi không gian được thực hiện tại Khoa Răng Trẻ em – Bệnh viện Răng Hàm Mặt Trung ương Hà Nội và Khoa Răng Hàm Mặt – Bệnh viện Nhi Trung ương. Phạm vi thời gian nghiên cứu kéo dài từ tháng 12 năm 2022 đến tháng 12 năm 2024.

Tổng quan tài liệu và vị trí của luận án

Luận án đã tổng quan các hướng nghiên cứu trong nước và quốc tế liên quan đến dịch tễ học bệnh lý răng miệng, tâm lý sợ hãi nha khoa và các kỹ thuật kiểm soát hành vi bằng thuốc ở trẻ em tiền học đường:

Về dịch tễ sâu răng sớm và bệnh lý tủy: Tác giả điểm lại các số liệu trong nước như nghiên cứu của Nguyễn Thị Hoàng Yến (2018) cho thấy tỷ lệ sâu răng ở trẻ 2 tuổi là 72,4% (dmft = 5,57); 3 tuổi là 90,7% (dmft = 9,68); 4 tuổi là 92% (dmft = 11,6) đến 93% (dmft = 10,42); 5 tuổi là 94,5% (dmft = 10,36). Nghiên cứu của Nguyễn Hà Thu và cộng sự trên 486 trẻ 4–6 tuổi tại Hà Nội ghi nhận tỷ lệ sâu răng tạo lỗ là 60,1% với dmft là 3,79. Nguyễn Thị Vân Thảo (2022) ghi nhận tỷ lệ sâu răng sớm 71,1% ở trẻ dưới 36 tháng tuổi tại Đông Anh, Hà Nội. Một khảo sát năm 2024 tại Hà Nội trên nhóm trẻ kém hợp tác có chỉ định gây mê ghi nhận chỉ số dmft lên tới 16,74 và tỷ lệ răng sâu theo hệ thống ICCMS là 87%. Trên thế giới, Helen khảo sát 1.845 trẻ 3–5 tuổi ghi nhận tỷ lệ ECC là 56,6%; Jianbo khảo sát 2.592 trẻ 3–5 tuổi tại Quảng Đông (Trung Quốc) ghi nhận tỷ lệ ECC là 68,3% và dmft là 4,36; Bilal (2022) nghiên cứu trên 1.474 trẻ 36–71 tháng tuổi chỉ ra 16,5% trẻ gặp biến chứng của sâu răng như viêm tủy, áp xe, đường rò.

Về bệnh quanh răng: Luận án tham chiếu tiêu chuẩn phân loại bệnh quanh răng của AAPD, khảo sát của nhóm tác giả tại Mexico trên trẻ 4–5 tuổi ghi nhận tỷ lệ viêm lợi 39% và 97,4% trẻ có mảng bám trên 20% bề mặt răng, đồng thời khẳng định việc sử dụng chỉ số mảng bám Plaque Index (PI của Silness & Löe, 1964) và chỉ số viêm lợi Gingival Index (GI của Löe & Silness, 1963) là chuẩn mực định lượng lặp lại được.

Về quan điểm điều trị xâm lấn tối thiểu: Tác giả trích dẫn các tài liệu cập nhật từ Kher và cộng sự (2019) về các chiến lược quản lý sâu răng bảo tồn mô ngà, kỹ thuật Hall dùng mão thép tiền chế không cần gây tê hay tạo xoang, sử dụng bạc diamine fluoride (SDF 38%) và liệu pháp tủy gián tiếp (IPT). Nghiên cứu phân tích gộp của James (2017) trên 41 nghiên cứu khẳng định IPT và lấy tủy buồng bằng MTA đạt tỷ lệ thành công trên 90% khi theo dõi trong 24 tháng.

Về lo âu, sợ hãi và đánh giá hành vi: Tác giả dẫn chứng nhận định lịch sử của McElroy (1895) về kiểm soát hành vi trong nha khoa trẻ em. Tỷ lệ lo âu nha khoa ở trẻ em dao động từ 30–50% theo Beena và Tống Minh Sơn. Tổng quan của Ashley trên 50 nghiên cứu ghi nhận 78% tác giả sử dụng thang Frankl để đánh giá tiền can thiệp. Tổng quan của Moura trên 20 nghiên cứu chỉ ra ba thang đo hành vi trong can thiệp phổ biến gồm Houpt, OSUBRS và Venham, trong đó Houpt được đánh giá cao về tính khả thi lâm sàng. Tổng quan của Phạm Quốc Khánh (2021) ghi nhận 4 trên 7 nghiên cứu can thiệp an thần nha khoa sử dụng thang đo Houpt.

Về sử dụng midazolam đường uống: Nghiên cứu RCT của nhóm Versed (2002) trên 397 trẻ em so sánh các mức liều 0,25; 0,5 và 1,0 mg/kg cân nặng ghi nhận tỷ lệ thành công đều đạt trên 97%. Tổng quan hệ thống của Manso (2019) trên 25 nghiên cứu ghi nhận midazolam (0,3–0,5 mg/kg) mang lại hiệu quả an thần và gây quên rõ rệt. Nghiên cứu của Thomas Silvern chỉ ra liều uống 0,3 mg/kg đạt tỷ lệ thành công 75%, trong khi Neuman ghi nhận liều 0,5–0,7 mg/kg đạt tỷ lệ thành công 97,2%. Nghiên cứu của Al-Zahrani và cộng sự (2015) xác nhận midazolam đường uống làm giảm đáng kể khả năng hồi tưởng chi tiết thủ thuật của trẻ.

Khoảng trống luận án giải quyết: Luận án định vị nghiên cứu vào việc giải quyết khoảng trống về thiếu hụt dữ liệu lâm sàng thực nghiệm ngẫu nhiên có đối chứng, mù đôi tại Việt Nam về so sánh trực tiếp hai mức liều midazolam đường uống (0,3 mg/kg và 0,6 mg/kg) ở trẻ 3–6 tuổi không hợp tác, đồng thời đánh giá mối quan hệ tương hỗ giữa bệnh lý răng miệng và hành vi của trẻ qua hệ thống đánh giá kết hợp hai công cụ Frankl và Houpt.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Luận án dựa trên khung lý thuyết về kiểm soát hành vi trong nha khoa trẻ em của Hiệp hội Nha khoa Nhi khoa Hoa Kỳ (AAPD), phân bậc mức độ an thần của Hiệp hội Bác sĩ Gây mê Hoa Kỳ (ASA), và lý thuyết điều trị sâu răng xâm lấn tối thiểu:

Phân bậc an thần (theo ASA)	Đáp ứng kích thích	Đường thở	Thông khí	Chức năng tim mạch
An thần tối thiểu	Đáp ứng bình thường với lời nói	Không ảnh hưởng	Đầy đủ	Không ảnh hưởng
An thần trung bình	Đáp ứng có chủ đích với lời nói/xúc giác	Không cần can thiệp	Đầy đủ	Thường duy trì tốt
An thần sâu	Đáp ứng có chủ đích với kích thích đau	Có thể cần can thiệp	Có thể không đầy đủ	Thường duy trì tốt
Gây mê toàn thân	Không phản ứng với kích thích đau	Thường cần can thiệp	Thường không đầy đủ	Có thể suy giảm

Các thang điểm chuẩn hóa được sử dụng gồm:

• Chỉ số sâu – mất – trám răng sữa (dmft) theo chuẩn của Tổ chức Y tế Thế giới (WHO).
• Chỉ số mảng bám Plaque Index (PI – Silness & Löe, 1964).
• Chỉ số viêm lợi Gingival Index (GI – Löe & Silness, 1963).
• Thang đo hành vi Frankl (1962) gồm 4 mức độ: 1 (hoàn toàn tiêu cực), 2 (tiêu cực), 3 (tích cực), 4 (hoàn toàn tích cực).
• Thang đo hành vi Houpt (1985) đánh giá hành vi trong thủ thuật gồm thang tổng thể 6 bậc và các miền thành phần: ngủ, cử động, khóc.
• Thang điểm an thần Ramsay (Ramsay Sedation Scale – RSS) dùng để xác định thời điểm khởi phát an thần (đạt mức 3).
• Thang điểm đánh giá xuất viện sau an thần (PADSS – Chung, 1995), tiêu chuẩn ra viện khi điểm đạt từ 9 trở lên.

Thiết kế nghiên cứu gồm hai hợp phần:

1. Nghiên cứu mô tả cắt ngang cho Mục tiêu 1. Cỡ mẫu tính theo công thức ước tính một tỷ lệ quần thể vô hạn với p = 0,3485 (theo Tống Minh Sơn), d = 0,05, mức ý nghĩa alpha = 0,05, cỡ mẫu lý thuyết là 349 trẻ; cộng thêm 10% dự phòng sai số thành 384 trẻ. Cỡ mẫu thực tế thu thập và phân tích là 402 trẻ.
2. Thử nghiệm lâm sàng ngẫu nhiên có đối chứng (RCT), mù đôi, hai nhánh song song cho Mục tiêu 2, tuân thủ hướng dẫn CONSORT 2010 và đăng ký trên ClinicalTrials.gov. Cỡ mẫu can thiệp tính dựa trên tỷ lệ thành công của liều 0,3 mg/kg là 75% (Thomas Silvern) và liều 0,5–0,7 mg/kg là 97,2% (Neuman), với alpha = 0,05, power 80% (beta = 0,2), cho ra cỡ mẫu lý thuyết 39 trẻ mỗi nhánh (tổng 78 trẻ). Thực tế nghiên cứu tuyển chọn 80 trẻ không hợp tác (Frankl 1–2, ASA I–II), phân ngẫu nhiên thành 2 nhóm dùng liều 0,3 mg/kg và 0,6 mg/kg. Sau khi dùng thuốc, 78 trẻ đạt an thần đủ điều kiện can thiệp thủ thuật và được phân tích chi tiết.

Quy trình nghiên cứu và nguồn dữ liệu: Midazolam dạng dung dịch tiêm được pha chế thành hỗn dịch uống cùng chất tạo vị để khắc phục vị đắng. Trẻ được theo dõi liên tục bằng máy monitoring (nhịp mạch, độ bão hòa oxy SpO₂, huyết áp, nhịp thở) dưới sự giám sát độc lập của bác sĩ Gây mê hồi sức. Hành vi được ghi nhận tại các thời điểm kích thích (gây tê, đặt đê, khoan mô răng, hàn răng/nhổ răng). Hiệu quả gây quên thuận chiều được đánh giá bằng bài kiểm tra ghi nhớ hình ảnh/sự kiện tức thì sau can thiệp và tại các mốc 12 giờ, 24 giờ và 1 tuần. Dữ liệu được xử lý bằng các thuật toán thống kê y học chuyên dụng. Đề tài được Hội đồng Đạo đức trong nghiên cứu y sinh học thông qua.

Nội dung chính theo từng chương

Chương 1: Tổng quan

Chương 1 hệ thống hóa các đặc điểm giải phẫu và mô học của răng sữa ở trẻ 3–6 tuổi: lớp men mỏng, mức độ khoáng hóa thấp hơn răng vĩnh viễn, buồng tủy rộng và sừng tủy nằm sát bề mặt, làm tăng tốc độ tiến triển của sâu răng và dễ gây kích thích tủy khi thực hiện thao tác cơ học. Tác giả phân tích gánh nặng của sâu răng sớm (ECC) và các bệnh lý quanh răng (viêm lợi do mảng bám).

Nội dung chương trình bày bốn chiến lược quản lý tổn thương sâu răng dựa trên quan điểm xâm lấn tối thiểu:

1. Loại bỏ mô sâu tới ngà chắc: Nạo sạch mô sâu đến ngà chắc, giảm nguy cơ phục hồi thất bại nhưng dễ lộ tủy.
2. Loại bỏ mô sâu tới ngà mềm: Giữ lại lớp ngà mềm sát tủy để bảo tồn tủy sống, yêu cầu phục hồi ngoại vi kín khít.
3. Liệu pháp tủy gián tiếp (IPT): Giữ lớp ngà sâu sát tủy, che phủ bằng vật liệu sinh học, đạt tỷ lệ thành công trên 90%.
4. Quản lý sâu răng không loại bỏ mô sâu: Hàn kín tổn thương bằng mão Hall hoặc dùng dung dịch SDF 38% để bất hoạt vi khuẩn và đình chỉ tiến triển sâu răng.

Chương này cũng phân tích cơ chế lo âu, sợ hãi nha khoa, vòng xoắn bệnh lý giữa sợ hãi và mức độ hủy hoại mô răng; phân loại các kỹ thuật kiểm soát hành vi cơ bản (tell–show–do, củng cố tích cực, phân tâm) và nâng cao (an thần, gây mê). Dược lý học của midazolam được làm rõ: là dẫn xuất benzodiazepine tác dụng ngắn, kích thích thụ thể GABA_A, gây ức chế thần kinh trung ương, an thần, giải lo âu và gây quên thuận chiều. Luận án phân tích hồ sơ an toàn, các tác dụng không mong muốn (ức chế hô hấp thoáng qua, phản ứng nghịch lý) và tiêu chuẩn an toàn theo AAP/AAPD đòi hỏi sự hiện diện của bác sĩ gây mê hồi sức độc lập và hệ thống theo dõi monitoring liên tục.

Chương 2: Đối tượng và phương pháp nghiên cứu

Chương 2 mô tả chi tiết thiết kế nghiên cứu mô tả cắt ngang trên 402 trẻ và thử nghiệm lâm sàng ngẫu nhiên có đối chứng, mù đôi trên 80 trẻ (phân tích can thiệp trên 78 trẻ). Tiêu chuẩn lựa chọn cho nghiên cứu can thiệp gồm: trẻ 3–6 tuổi có hành vi không hợp tác (Frankl 1 hoặc 2), phân loại thể trạng ASA I hoặc II, có chỉ định can thiệp nha khoa, có sự đồng thuận bằng văn bản của phụ huynh và sự phối hợp của bác sĩ gây mê hồi sức. Tiêu chuẩn loại trừ gồm: trẻ có bệnh lý thần kinh, suy giảm nhận thức, dị tật hàm mặt, nhiễm trùng cấp tính vùng mặt, viêm đường hô hấp cấp trong vòng 2 tuần trước nghiên cứu, có nguy cơ tắc nghẽn đường thở (amidan quá phát độ III–IV che lấp trên 50% vùng hầu họng) hoặc tiền sử dị ứng thuốc.

Quy trình pha chế thuốc, phân nhóm ngẫu nhiên bằng mã số và làm mù kép cho cả bác sĩ thực hiện thủ thuật lẫn người đánh giá hành vi được chuẩn hóa. Thuốc được dùng đường uống trước can thiệp 15–20 phút. Trẻ được theo dõi các chỉ số mạch, SpO₂, nhịp thở và huyết áp trước, trong và sau can thiệp. Quy trình đánh giá hành vi Houpt được thực hiện tại các mốc kích thích đau. Quy trình đánh giá trí nhớ được chuẩn hóa qua bộ câu hỏi hình ảnh sau thủ thuật. Luận án cũng trình bày các biện pháp khống chế sai số chọn lựa, sai số quan sát và đảm bảo đạo đức y sinh.

Chương 3: Kết quả nghiên cứu

Chương 3 trình bày các kết quả thực nghiệm thu được từ hai mục tiêu nghiên cứu:

• Đặc điểm răng miệng và hành vi của 402 trẻ: Tỷ lệ sâu răng, điểm trung bình các chỉ số dmft, PI và GI phản ánh tình trạng tích tụ mảng bám và viêm lợi phổ biến ở trẻ tiền học đường. Phân bố mức độ hợp tác ban đầu theo thang Frankl và hành vi trong can thiệp theo thang Houpt được lượng hóa theo nhóm tuổi, giới tính và tiền sử điều trị nha khoa. Phân tích thống kê chỉ ra mối tương quan thuận giữa gánh nặng bệnh lý răng miệng (dmft, GI cao) với mức độ không hợp tác của trẻ (Frankl 1–2).
• Kết quả can thiệp an thần midazolam đường uống: Phân tích trên 80 trẻ được phân ngẫu nhiên vào hai nhóm liều 0,3 mg/kg và 0,6 mg/kg (trong đó 78 trẻ đạt an thần để tiến hành can thiệp nha khoa). Các chỉ số hiệu quả được ghi nhận chi tiết:

Chỉ số theo dõi	Nhóm liều 0,3 mg/kg	Nhóm liều 0,6 mg/kg
Thời gian khởi phát an thần	Đạt mức Ramsay 3 trong khung thời gian định trước	Đạt mức Ramsay 3 trong khung thời gian định trước
Thời gian can thiệp hiệu quả	20,3 ± 4,0 phút	27,3 ± 4,1 phút
Thời gian hồi phục	Ngắn hơn nhóm liều cao	Kéo dài hơn nhóm liều thấp
Tỷ lệ hoàn tất thủ thuật	Đạt yêu cầu lâm sàng	Đạt yêu cầu lâm sàng ở mức cao
Mức độ hợp tác theo Houpt	Cải thiện so với hành vi nền	Điểm tổng thể và kiểm soát khóc, vận động tốt hơn
Hiệu quả gây quên thuận chiều	Có tác dụng gây quên sau thủ thuật	Tỷ lệ không nhớ chi tiết thủ thuật cao hơn

Về tính an toàn: Các biến động về nhịp mạch và độ bão hòa oxy ngoại vi SpO₂ trong suốt quá trình an thần ở cả hai mức liều đều nằm trong giới hạn kiểm soát sinh lý an toàn, không có trường hợp nào xảy ra suy hô hấp nặng cần đặt nội khí quản hoặc biến cố tim mạch đe dọa tính mạng. Các tác dụng không mong muốn như buồn ngủ kéo dài, nôn thoáng qua hoặc phản ứng kích động nghịch lý xuất hiện với tỷ lệ thấp. Trẻ hồi tỉnh đạt tiêu chuẩn xuất viện theo thang PADSS (điểm từ 9 trở lên) trước khi ra về.

Chương 4: Bàn luận

Chương 4 phân tích cơ chế của các phát hiện thực nghiệm. Đối với Mục tiêu 1, tác giả luận giải mô hình đánh giá hành vi "hai tầng": thang Frankl phản ánh hành vi nền trước can thiệp (dấu ấn của trải nghiệm tích lũy, đặc điểm tâm lý cá nhân và sự lan truyền lo âu từ gia đình), trong khi thang Houpt phản ánh hành vi tình huống chịu sự chi phối trực tiếp của mức độ xâm lấn và đau từ thủ thuật. Tác giả đối chiếu kết quả dịch tễ với các nghiên cứu trong nước và quốc tế để làm rõ tính cấp thiết của phân tầng nguy cơ hành vi trên lâm sàng.

Đối với Mục tiêu 2, tác giả bàn luận sâu về mô hình đáp ứng theo liều lượng của midazolam đường uống:

• Liều 0,6 mg/kg mang lại "cửa sổ can thiệp hiệu quả" dài hơn có ý nghĩa thống kê so với liều 0,3 mg/kg (27,3 ± 4,1 phút so với 20,3 ± 4,0 phút), phù hợp cho các thủ thuật nha khoa kéo dài hoặc phức tạp hơn như điều trị tủy nhiều răng hoặc hàn nhiều mặt răng, đổi lại thời gian hồi phục kéo dài hơn.
• Liều 0,3 mg/kg có ưu thế hồi phục nhanh, phù hợp cho các can thiệp nhanh, ít xâm lấn và giúp giảm thiểu gánh nặng giám sát hậu phẫu.
• Bàn luận khẳng định tác dụng gây quên thuận chiều của midazolam là đặc tính bảo vệ tâm lý, giúp ngăn chặn sự hình thành ký ức sợ hãi cho các lần khám tiếp theo. Về an toàn, tác giả khẳng định việc phối hợp bác sĩ gây mê hồi sức và hệ thống monitoring là điều kiện quyết định để kiểm soát các nguy cơ giảm thông khí hay tụt SpO₂ thoáng qua.

Kết quả và những đóng góp mới

Về mặt lý luận và khoa học:

• Luận án đã hệ thống hóa và cung cấp cơ sở dữ liệu định lượng về đặc điểm bệnh lý răng miệng (dmft, PI, GI) và mức độ hợp tác của trẻ em lứa tuổi 3–6 tại các bệnh viện chuyên khoa tuyến trung ương.
• Luận án xây dựng và kiểm chứng mô hình đánh giá hành vi "hai tầng", kết hợp giữa thang Frankl tiền can thiệp để sàng lọc ban đầu và thang Houpt trong can thiệp để theo dõi chi tiết phản ứng hành vi theo từng bước thủ thuật.
• Nghiên cứu cung cấp bằng chứng thử nghiệm lâm sàng ngẫu nhiên có đối chứng, mù đôi (tuân thủ chuẩn CONSORT) về mối tương quan đáp ứng theo liều lượng của midazolam đường uống ở hai mức 0,3 mg/kg và 0,6 mg/kg trên các tiêu chí: thời gian khởi phát, thời gian can thiệp hiệu quả, thời gian hồi phục, điểm số hợp tác Houpt, hiệu quả gây quên và biến thiên sinh tồn.

Về mặt thực tiễn và giải pháp đề xuất:

• Luận án đề xuất một quy trình lâm sàng chuẩn hóa trong việc kiểm soát hành vi bằng midazolam đường uống cho trẻ không hợp tác điều trị nha khoa, bao gồm từ khâu sàng lọc bệnh nhân theo thể trạng ASA I–II, nhịn ăn, pha chế thuốc uống từ dung dịch tiêm, đến quy trình theo dõi sinh tồn liên tục và tiêu chuẩn xuất viện theo thang điểm PADSS.
• Kết quả nghiên cứu đưa ra căn cứ lâm sàng giúp bác sĩ nha khoa lựa chọn mức liều midazolam cá thể hóa: chỉ định liều 0,3 mg/kg cho các thủ thuật ngắn, đơn giản (dưới 20 phút) nhằm rút ngắn thời gian hồi phục; chỉ định liều 0,6 mg/kg khi cần cửa sổ can thiệp kéo dài hơn (khoảng 25–30 phút) cho các thủ thuật xâm lấn hoặc điều trị nhiều răng.
• Khẳng định tính khả thi và an toàn của việc sử dụng dung dịch midazolam tiêm pha chế thành siro uống tại các cơ sở điều trị chưa có sẵn chế phẩm thương mại, giúp tiết kiệm chi phí mà vẫn đảm bảo hiệu quả can thiệp.

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

Hạn chế của nghiên cứu:

• Nghiên cứu được thực hiện tại hai bệnh viện chuyên khoa tuyến trung ương (Bệnh viện Răng Hàm Mặt Trung ương Hà Nội và Bệnh viện Nhi Trung ương), nơi tập trung những trường hợp bệnh lý nặng và trẻ có mức độ bất hợp tác cao, do đó việc ngoại suy kết quả ra các cơ sở y tế ban đầu hoặc cộng đồng cần có sự thận trọng.
• Dạng thuốc đường uống chịu ảnh hưởng bởi vị đắng và sự tuân thủ uống thuốc của bệnh nhi, có trường hợp trẻ khạc nhổ một phần thuốc làm ảnh hưởng đến tính chính xác tuyệt đối của liều hấp thu.
• Tác dụng của midazolam đường uống có thời gian tác dụng ngắn, chỉ đáp ứng được các can thiệp dưới 30 phút, chưa bao phủ được các kế hoạch điều trị toàn diện kéo dài đòi hỏi phải can thiệp nhiều lần.

Hướng nghiên cứu tiếp theo:

• Triển khai các nghiên cứu thử nghiệm lâm sàng đa trung tâm nhằm đánh giá khả năng áp dụng của quy trình tại các tuyến y tế cơ sở.
• Nghiên cứu so sánh hoặc phối hợp midazolam đường uống với các phương thức an thần khác như khí cười (N₂O) hoặc dexmedetomidine đường xịt mũi để kéo dài thời gian can thiệp và tối ưu hóa khả năng hợp tác.
• Thiết kế các nghiên cứu theo dõi dọc đánh giá tác động lâu dài của tác dụng gây quên thuận chiều đối với mức độ sợ hãi nha khoa và thái độ hợp tác của trẻ ở các lần tái khám trong tương lai.

Giá trị tham khảo

Luận án là tài liệu tham khảo chuyên môn giá trị cho nhiều nhóm đối tượng:

• Đối với bác sĩ Răng Hàm Mặt trẻ em và bác sĩ thực hành tổng quát: Cung cấp khung đánh giá hành vi hai tầng (Frankl – Houpt) để nhận diện sớm nguy cơ bất hợp tác và nắm vững chỉ định, liều lượng, quy trình phối hợp an thần khi thực hiện các thủ thuật phục hồi, điều trị tủy hoặc nhổ răng sữa.
• Đối với bác sĩ Gây mê hồi sức: Đưa ra phác đồ theo dõi an thần ngoại trú chuẩn hóa trong môi trường phòng khám răng, tiêu chuẩn kiểm soát biến chứng hô hấp và bộ tiêu chí xuất viện an toàn bằng thang điểm PADSS.
• Đối với học viên sau đại học và nghiên cứu sinh chuyên ngành Răng Hàm Mặt: Cung cấp phương pháp luận mẫu mực về thiết kế thử nghiệm lâm sàng ngẫu nhiên có đối chứng, mù đôi theo chuẩn quốc tế CONSORT và cách vận hành các thang đo bệnh lý và hành vi chuẩn mực (dmft, PI, GI, Frankl, Houpt, Ramsay, PADSS).
• Đối với các nhà quản lý y tế và cơ sở đào tạo: Cung cấp bằng chứng thực tiễn để xây dựng và cập nhật các hướng dẫn lâm sàng quốc gia về quản lý hành vi và an thần trong nha khoa nhi khoa tại Việt Nam.

Câu hỏi thường gặp

1. Vì sao trẻ 3–6 tuổi là đối tượng dễ gặp thất bại trong điều trị nha khoa nếu không có biện pháp kiểm soát hành vi phù hợp?
   Ở lứa tuổi 3–6, trẻ có đặc điểm tâm lý sợ người lạ, sợ đau và khả năng giao tiếp chưa hoàn thiện. Về mặt giải phẫu, răng sữa có lớp men và ngà mỏng, buồng tủy rộng nên sâu răng tiến triển rất nhanh sang viêm tủy; các thủ thuật như gây tê, mài xoang trám dễ gây kích thích đau, dẫn đến phản ứng chống đối dữ dội, làm tăng nguy cơ thất bại điều trị hoặc buộc phải đình chỉ thủ thuật.

2. Mô hình đánh giá hành vi "hai tầng" Frankl – Houpt trong luận án được áp dụng như thế nào?
   Thang Frankl được sử dụng ở tầng thứ nhất trước can thiệp để sàng lọc mức độ hợp tác nền của trẻ (phân loại trẻ hợp tác hay không hợp tác, Frankl 1–2). Thang Houpt được sử dụng ở tầng thứ hai để đánh giá liên tục mức độ hợp tác trong suốt quá trình thao tác thủ thuật, ghi nhận cụ thể các biểu hiện ngủ, cử động và khóc tại các thời điểm kích thích đau.

3. Sự khác biệt then chốt về mặt lâm sàng giữa hai mức liều midazolam đường uống 0,3 mg/kg và 0,6 mg/kg là gì?
   Liều 0,6 mg/kg mang lại thời gian can thiệp hiệu quả dài hơn rõ rệt (27,3 ± 4,1 phút) so với liều 0,3 mg/kg (20,3 ± 4,0 phút), đồng thời cho chất lượng kiểm soát hành vi Houpt ổn định hơn, nhưng thời gian hồi phục kéo dài hơn. Do đó, liều 0,3 mg/kg thích hợp cho thủ thuật ngắn, còn liều 0,6 mg/kg phù hợp cho can thiệp phức tạp hơn.

4. Tác dụng gây quên thuận chiều của midazolam có ý nghĩa gì đối với tâm lý của bệnh nhi?
   Tác dụng gây quên thuận chiều ức chế sự hình thành ký ức mới về các sự kiện tiêu cực hoặc đau đớn xảy ra trong quá trình thủ thuật sau khi uống thuốc. Điều này giúp trẻ không lưu giữ trải nghiệm ám ảnh, ngăn chặn sự phát triển của chứng sợ nha khoa (dental phobia) và tạo thái độ tiếp nhận tích cực hơn cho các lần khám tiếp theo.

5. Yêu cầu an toàn bắt buộc khi thực hiện an thần midazolam đường uống tại phòng khám nha khoa là gì?
   Quy trình đòi hỏi trẻ phải được khám toàn trạng thuộc nhóm ASA I–II, nhịn ăn đúng hướng dẫn, được theo dõi liên tục các chỉ số sinh tồn (mạch, SpO₂, nhịp thở, huyết áp) bằng máy monitoring, có sự hiện diện độc lập của nhân lực gây mê hồi sức để kiểm soát đường thở và chỉ được xuất viện khi đạt điểm PADSS từ 9 trở lên.

Kết luận

Luận án của nghiên cứu sinh Phạm Quốc Khánh đã hoàn thành toàn diện hai mục tiêu nghiên cứu thông qua thiết kế kết hợp mô tả cắt ngang trên 402 trẻ và thử nghiệm lâm sàng ngẫu nhiên có đối chứng, mù đôi trên nhóm trẻ không hợp tác. Công trình làm sáng tỏ thực trạng gánh nặng bệnh lý răng miệng và hành vi của trẻ 3–6 tuổi, đồng thời chứng minh tính hiệu quả, an toàn và khả năng gây quên thuận chiều của midazolam đường uống ở hai mức liều 0,3 và 0,6 mg/kg. Đây là công trình thực nghiệm khoa học có giá trị ứng dụng thực tiễn cao, đóng góp cơ sở dữ liệu quan trọng cho chuyên ngành Răng Hàm Mặt và Gây mê hồi sức trong việc chuẩn hóa quản lý hành vi nha khoa trẻ em tại Việt Nam.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 TỔNG QUAN 1. Đặc điểm răng miệng trẻ 3–6 tuổi có liên quan can thiệp nha khoa 1. Quá trình mọc răng và phát triển Ở trẻ 3–6 tuổi, bộ răng sữa (răng tiên phát) thường đã hoàn tất vào khoảng 30–36 tháng.21 Giai đoạn này cung răng sữa tương đối ổn định, đi kèm các đặc điểm khớp cắn sữa (quan hệ răng nanh, bậc cắn răng cối sữa,…) có giá trị tiên lượng cho khớp cắn vĩnh viễn; những đặc điểm này rất quan trọng do một số khảo sát gần đây đã nhấn mạnh gánh nặng sai khớp cắn ở tuổi mầm non có liên quan đến tình trạng mất răng sữa sớm và nhu cầu can thiệp nha khoa ở lứa tuổi này. Hình thái và đặc điểm mô học Men răng sữa mỏng và kém khoáng hơn răng vĩnh viễn, làm tăng tính thấm với acid và khiến tổn thương sâu răng tiến triển nhanh hơn nếu việc kiểm soát mảng bám không tốt.24–26 Ở mô ngà–tủy, buồng tủy lớn, sừng tủy nhô cao và thành ngà mỏng rút ngắn “khoảng an toàn” sinh học, do đó các kích thích trong điều trị (khoan, gây tê, điều trị tủy gián tiếp) dễ gây đau và phản ứng không hợp tác ở trẻ nhỏ.27,28 Ngoài ra, mô quanh răng mỏng hơn, dễ viêm và chảy máu khi thăm dò; do vậy, viêm lợi do mảng bám có thể gặp với tần suất đáng kể ở lứa tuổi tiền học đường.

Đặc điểm bệnh lý răng miệng ở trẻ em 3–6 tuổi 1. Đại cương Ở lứa tuổi 3–6, bệnh lý răng miệng không chỉ giới hạn ở tổn thương tại chỗ mà còn có tác động sâu rộng đến sức khỏe toàn thân, tâm lý và sự phát triển của trẻ. Sâu răng sớm (ECC) được ghi nhận là bệnh lý phổ biến nhất, gây đau, khó chịu, rối loạn ăn nhai và giấc ngủ, từ đó ảnh hưởng trực tiếp đến tình trạng dinh dưỡng và phát triển thể chất của trẻ.30,31 Hậu quả kéo dài của ECC có thể bao gồm suy dinh dưỡng, chậm tăng trưởng và giảm sức đề kháng, làm trầm trọng thêm vòng xoắn bệnh lý răng miệng trẻ em.32 Từ góc độ tâm lý – hành vi, đau răng và các can thiệp nha khoa phức tạp thường tạo ra nỗi sợ hãi và lo âu nha khoa, ảnh hưởng đến chất lượng cuộc sống, 4 khả năng học tập và sự hòa nhập xã hội của trẻ. Trẻ có trải nghiệm đau hoặc điều trị răng sớm thường hình thành ám ảnh lâu dài, làm giảm khả năng hợp tác trong các lần điều trị tiếp theo, đồng thời cũng gia tăng gánh nặng tâm lý cho phụ huynh.33,34 Tất cả những bằng chứng này đã nhấn mạnh tầm quan trọng của can thiệp nha khoa sớm ở trẻ từ 3–6 tuổi, không chỉ nhằm điều trị bệnh lý răng miệng hiện hữu mà còn để phòng ngừa các hệ quả lâu dài về thể chất, tâm lý và phát triển.

Việc triển khai các biện pháp quản lý hành vi, điều trị phục hồi, dự phòng và giáo dục sức khỏe răng miệng trong giai đoạn tiền học đường là nền tảng quan trọng để nâng cao chất lượng sống và đảm bảo sự phát triển toàn diện cho trẻ. Sâu răng và bệnh lý tủy răng Sức khỏe răng miệng trẻ em từ 3–6 tuổi được đặc trưng bởi bệnh lý sâu răng sớm ECC và bệnh lý tủy răng sữa. Sâu răng sớm được định nghĩa là tình trạng mất, sâu hoặc sâu đã hàn trên bộ răng sữa ở trẻ trước ≤ 71 tháng tuổi. 36 Tỷ lệ ECC trên toàn cầu khoảng gần một nửa trẻ mầm non (<6 tuổi), cho thấy gánh nặng bệnh rất lớn ở lứa tuổi tiền học đường.

30,31 Trong đó, sâu răng sớm ở trẻ em đa phần gặp ở các cộng đồng dân cư có chỉ số kinh tế, xã hội thấp.