Chương 1: Tổng quan vấn đề nghiên cứu. Chương này sẽ tập trung phân tích những luận điểm chính mà các nghiên cứu đi trước đã làm được và chưa làm được về các chủ đề liên quan đến luận án: vốn xã hội; sinh kế; nhập cư. Những nghiên cứu về vốn xã hội, tác giả tìm hiểu những nghiên cứu liên quan đến: thực trạng việc tạo dựng và duy trì vốn xã hội cũng như mối quan hệ giữa vốn xã hội và kinh tế. Chủ đề sinh kế tác giả quan tâm tới các mảng: sự chuyển đổi loại hình, phương thức sinh kế của người dân; mối quan hệ giữa sinh kế và vốn xã hội.
Cuối cùng, nội dung nghiên cứu về chủ đề nhập cư hết sức phong phú, nhưng tác giả chỉ quan tâm tới các hướng: tác động tích cực và cả tiêu cực của nhập cư vào sự phát triển kinh tế - xã hội của địa phương xuất cư và đô thị; mạng lưới xã hội của người nhập cư. - Chương 2: Cơ sở lý luận và địa bàn nghiên cứu. Trong chương này, trước hết tác giả sẽ phân tích các khái niệm vốn xã hội, sinh kế và người nhập cư. Ngoài ra, còn áp dụng hai lý thuyết vào nghiên cứu: lý thuyết vốn xã hội và lý thuyết lựa chọn duy lý để đánh giá tác động của vốn xã hội cũng như việc cân nhắc, tính toán của người dân nhập cư trong việc sử dụng loại vốn này vào sinh kế.
Tiếp đến, tác giả trình bày khái quát một số đặc điểm của địa bàn nghiên cứu là thành phố Vinh cũng như phường Bến Thủy và phường Trường Thi.an) TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.an) - Chương 3: Đặc điểm vốn xã hội và sinh kế của người nhập cư tại thành phố Vinh. Đây là một trong hai chương trọng tâm của luận án, trong chương này, tác giả phác họa về: sự biến động tỷ lệ nhập cư qua các năm; sự phân bố người nhập cư tại các địa bàn trong thành phố Vinh; các đặc điểm về: giới tính, độ tuổi, trình độ học vấn của người dân nhập cư; đặc điểm sinh kế của họ với các mảng: nghề nghiệp, thu nhập, nhà ở, phương tiện đi lại; đặc điểm vốn xã hội của người nhập cư về các khía cạnh: sự kết nối thành mạng lưới xã hội, lòng tin xã hội và sự có đi – có lại. Chính đặc điểm sinh kế và vốn xã hội được mô tả trong chương này sẽ là tiền đề cho việc phân tích việc sử dụng vốn xã hội vào sinh kế của người dân nhập cư ở chương 4. - Chương 4: Vốn xã hội trong việc phát triển sinh kế của người nhập cư tại thành phố Vinh.
Chương 4 là chương cuối nhưng cũng là chương tập trung các nội dung rất quan trọng của nghiên cứu. Chương này sẽ tập trung phân tích các vấn đề sau: tác động của vốn xã hội tới việc mua sắm tài sản sinh kế, tác động của vốn xã hội với việc nâng cao năng lực nghề nghiệp, và tác động của vốn xã hội với việc triển khai các hoạt động nghề nghiệp của người dân nhập cư. Thực tế, thì bản thân vốn xã hội không trực tiếp sản sinh ra lợi ích, Nên ở chương 4, tác giả sẽ chú ý phân tích, lý giải việc cá nhân biết cách sử dụng vốn xã hội, và từ đó chuyển đổi thành các loại vốn hữu ích khác: vốn con người, vốn tài chính, vốn vật chất hay vốn văn hóa. Và nếu có sự kết hợp chuyển đổi nhuần nhuyễn giữa các loại vốn này, người nhập cư có thể vượt qua những thử thách, rủi ro tại môi trường đô thị cùng với những bất lợi về chính sách để sinh kế bền vững, lâu dài.
Ngoài ra, một điểm đáng lưu ý, vốn xã hội mang tính hai mặt, nó có tác động tích cực nhưng cũng có tác động tiêu cực, do vậy, khi tìm hiểu việc sử dụng vốn xã hội để thực hiện quá trình sinh kế tại thành thị của người nhập cư tác giả cũng quan tâm đến tác động hai mặt của loại vốn này.an) TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.an) Chƣơng 1: TỔNG QUAN VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU Trong khoa học xã hội, vốn xã hội, sinh kế và nhập cư là những chủ đề được nhiều học giả quan tâm chú ý và bàn luận thông qua rất nhiều nghiên cứu khác nhau. Với khuôn khổ đề tài luận án đề cập đến mối quan hệ giữa vốn xã hội và sinh kế của người dân nhập cư, tác giả sẽ tập trung phân tích những bài viết, nghiên cứu của các nhà khoa học đi trước về quá trình xây dựng vốn xã hội, mối quan hệ giữa vốn xã hội và kinh tế nói chung giữa vốn xã hội và sinh kế nói riêng cũng như mạng lưới xã hội của người nhập cư hay phương pháp sinh kế bền vững, những tác động của nhập cư tới sự phát triển kinh tế - xã hội… 1. Nghiên cứu về nhập cƣ 1. Tác động của nhập cư tới sự phát triển kinh tế - xã hội Sự nhập cư là một trong những đặc trưng của loài người.
Từ một nguồn gốc lúc đầu là ở Châu Phi, các nhóm người đã toả đi tất cả các vùng đất trên thế giới. Sự nhập cư thường kéo theo sự phổ biến các tư tưởng văn hoá, tập quán kỹ thuật từ vùng này sang vùng khác. Khi xem xét vấn đề nhập cư, mối quan tâm của nhiều tác giả đó chính là tác động của nhập cư tới sự phát triển kinh tế - xã hội của địa phương xuất cư cũng như địa phương nhập cư và đóng góp của người nhập cư vào sự phát triển đô thị [Đặng Nguyên Anh, 1997; Nguyễn Hữu Dũng – Trần Võ Hùng Sơn – Vũ Đức Tuấn, 1997; Trịnh Thái Quang, 2006; Nguyễn Thanh Liêm, 2006; Lê Văn Thành, 2007; Nguyễn Đặng Minh Thảo, 2007; Nguyễn Hữu Minh, 2008; Nguyễn Đình Tuấn, 2008; Lưu Bích Ngọc, 2012; Đặng Nguyên Anh và cộng sự, 2010; Veronique Marx & Katherine Fleischer, 2010; Đinh Quang Hà, 2010; Trương Văn Tuấn, 2012;…]. Ví dụ, nghiên cứu của tác giả Nguyễn Hữu Minh (2008) “Đóng góp kinh tế - xã hội của người nhập cư” chỉ ra những đóng góp của người nhập cư vào sự phát triển kinh tế - xã hội của địa phương xuất cư và đô thị.
Đối với địa phương nơi xuất cư: góp phần phân bố lại nguồn nhân lực; cải thiện chất lượng cuộc sống của người di dân và gia đình họ. Đối với đô thị: việc chi tiêu của họ ở đô thị cho giáo dục, điện nước, mua hàng hóa…; nguồn lợi thu được từ hoạt động kinh tế của người nhập cư; đáp ứng nhu cầu dịch vụ việc làm tại thành phố; mang theo 13 (LUAN.an) TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.an) nhiều kỹ năng nghề nghiệp giúp phát triển sản xuất; sự giao lưu giữa người nhập cư và người đô thị cũng đã góp phần bảo tồn và nâng cao giá trị văn hóa truyền thống tại các khu vực đô thị; đóng góp vật chất, công sức cho các chương trình xã hội, sự phát triển của phường nói chung… Cuối cùng, tác giả có những gợi mở cho việc hoạch định chính sách di cư nhằm quan tâm, bảo vệ người nhập cư [Nguyễn Hữu Minh, 2008]. Một nghiên cứu có cái nhìn đa chiều về nhập cư ở Việt Nam là của hai tác giả Veronique Marx & Katherine Fleischer (Nhóm điều phối Chương trình về chính sách kinh tế và xã hội của Các Tổ chức Liên hiệp quốc tại Việt Nam) “Di cư trong nước: Cơ hội và thách thức đối với sự phát triển kinh tế - xã hội ở Việt Nam” (2010). Trước hết nghiên cứu chỉ ra người dân nhập cư chủ yếu là vì lý do kinh tế, những người nhập cư thường thấy mình yếu thế hơn so với người dân sở tại, đặc biệt là trong thị trường lao động.
Người nhập cư trong nước hình thành một mạng lưới mạnh mẽ cho chính họ, hướng dẫn việc tiếp tục nhập cư bằng cách lôi kéo bạn bè và gia đình từ quê hương. Những mạng lưới này của người nhập cư tại nơi đến đặc biệt quan trọng đối với người nhập cư, do tình trạng chưa đăng ký hộ khẩu hoặc đăng ký hộ khẩu tạm trú, họ không kết nối được tới hệ thống hỗ trợ của Chính phủ và hỗ trợ chính thức khác và họ gặp khó khăn khi tiếp cận các tổ chức quần chúng [Veronique Marx & Katherine Fleischer, 2010]. Tiếp đến, phải kể đến nghiên cứu bàn luận riêng về khía cạnh ảnh hưởng của di cư tới nơi xuất cư. Ví dụ như nghiên cứu của tác giả Nguyễn Đình Tuấn (2008) “Ảnh hưởng của di cư đến những người thân nơi xuất cư”.
Tác giả xem xét sự tác động cả về mặt tích cực và tiêu cực của di cư đối với nơi xuất cư, đặc biệt là đối với gia đình và người thân có người di cư. Về mặt tích cực, theo tác giả di cư có những tác động như: Mang lại lợi ích kinh tế, vật chất cho người di cư và gia đình họ; Lợi ích về tri thức, nhận thức – tức là thời gian sống và làm việc ở thành phố giúp người di cư tiếp nhận được những tri thức, quan niệm, lối sống… của người đô thị, khi về quê họ có ảnh hưởng đến lối sống của gia đình và người dân địa phương. Về mặt tiêu cực: Nguy cơ làm suy giảm quan hệ gia đình, đặc biệt là tình cảm vợ chồng; Nguy cơ về sức khỏe, bệnh tật; Nguy cơ suy giảm chức năng giáo dục; Nguy cơ suy 14 (LUAN.an) TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.an) giảm chức năng chăm sóc người già và trẻ em [Nguyễn Đình Tuấn, 2008]. Ngoài ra, đáng chú ý có nghiên cứu của tác giả Nguyễn Đặng Minh Thảo (2007) “Tác động di dân nông thôn – đô thị trong quá trình phát triển nông thôn hiện nay.
Tác giả đã làm rõ về đặc điểm của những người nhập cư và mức độ tác động đến kinh tế hộ gia đình từ việc nhập cư. Tác giả Nguyễn Đặng Minh Thảo đưa ra nhiều số liệu thực nghiệm để minh chứng cho luận điểm của mình. Về đóng góp của di dân vào kinh tế địa phương đầu tiên qua việc số tiền gửi về cho gia đình. Số tiền này được sử dụng vào việc tiêu dùng, đầu tư sản xuất, gửi tiền ngân hàng, cất giữ.
Về khía cạnh xã hội thì số tiền này có ý nghĩa trong việc “xóa đói giảm nghèo” cho địa phương, cải thiện cuộc sống cộng đồng [Nguyễn Đặng Minh Thảo, 2007]. Các tác giả theo hướng nghiên cứu về tác động của nhập cư tới sự phát triển kinh tế - xã hội đưa ra khá nhiều bằng chứng thực nghiệm để chứng minh rằng: nhập cư không chỉ có tác động đối với địa phương xuất cư và mà còn có ảnh hưởng không nhỏ tới địa bàn nhập cư.