Tác động của tín dụng vi mô đối với thu nhập của các hộ nghèo ở khu vực Đông Nam Bộ

Luận án tiến sĩ phân tích tác động của tín dụng vi mô đối với thu nhập của các hộ nghèo ở khu vực đông nam bộ, xây dựng cơ sở lý luận, kiểm chứng thực nghiệm, đóng góp tri thức

• Tác giả: Nguyễn Hồng Thu
• Người hướng dẫn: TS. Phan Ngọc Minh
• Trường học: Trường Đại Học Ngân Hàng Thành Phố Hồ Chí Minh
• Chuyên ngành: Tài Chính Ngân Hàng
• Đề tài: Tác Động Của Tín Dụng Vi Mô Đến Thu Nhập Của Hộ Nghèo Ở Đông Nam Bộ
• Loại tài liệu: Luận Án Tiến Sĩ
• Năm xuất bản: 2018
• Địa điểm: Thành Phố Hồ Chí Minh

Mục lục chi tiết

• Danh mục các từ viết tắt
• Danh mục bảng biểu
• Danh mục các hình
• Tóm tắt luận án
• Lời cảm ơn
• Lời cam đoan
• 1. CHƯƠNG 1: GIỚI THIỆU TỔNG QUAN NGHIÊN CỨU
• 1.1. Sự cần thiết của đề tài nghiên cứu
• 1.2. Tổng quan tình hình nghiên cứu của đề tài
• 1.3. Mục tiêu và câu hỏi nghiên cứu
• 1.3.1. Mục tiêu chung
• 1.3.2. Mục tiêu cụ thể
• 1.3.3. Câu hỏi nghiên cứu
• 1.4. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
• 1.4.1. Đối tượng nghiên cứu
• 1.4.2. Phạm vi nghiên cứu
• 1.4.2.1. Phạm vi về không gian
• 1.4.2.2. Phạm vi về thời gian
• 1.5. Cách tiếp cận, phương pháp nghiên cứu, nguồn dữ liệu nghiên cứu
• 1.5.1. Cách tiếp cận
• 1.5.2. Phương pháp phân tích nghiên cứu
• 1.5.3. Nguồn dữ liệu nghiên cứu
• 1.6. Những điểm mới và đóng góp của luận án
• 1.7. Kết cấu của luận án
• 2. CHƯƠNG 2: TỔNG QUAN CƠ SỞ LÝ THUYẾT VỀ TÍN DỤNG VI MÔ VỚI THU NHẬP CỦA HỘ NGHÈO
• 2.1. Tín dụng vi mô
• 2.1.1. Vai trò của tín dụng vi mô đối với giảm nghèo
• 2.1.2. Khái quát hoạt động tín dụng vi mô ở các nước trên thế giới
• 2.1.3. Chuẩn nghèo của một số quốc gia trên thế giới
• 2.1.4. Chuẩn nghèo của Việt Nam
• 2.1.5. Các yếu tố ảnh hưởng đến thu nhập
• 2.1.6. Tín dụng vi mô đối với hoạt động tạo thu nhập
• 2.1.7. Tổng quan về lý thuyết tiếp cận tín dụng và rào cản hạn chế khả năng tiếp cận tiếp cận tín dụng
• 2.1.8. Thông tin bất cân xứng trong giao dịch tín dụng và hạn chế tín dụng
• 2.1.9. Vốn xã hội, đo lường vốn xã hội và khả năng tiếp cận tín dụng
• 2.1.10. Đặc điểm của hộ gia đình, yếu tố môi trường và các chính sách với tiếp cận tín dụng
• 2.2. Tổng quan các tài liệu nghiên cứu có liên quan
• 2.2.1. Tín dụng vi mô với thu nhập
• 2.2.2. Tiếp cận tín dụng của các hộ gia đình
• 2.3. Cơ sở lý luận hình thành khung lý thuyết nghiên cứu và thiết lập các giả thuyết nghiên cứu
• 2.4. Khoảng trống trong nghiên cứu
• 2.5. Kết luận chương 2
• 3. CHƯƠNG 3: PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 3.1. Mô hình nghiên cứu
• 3.1.1. Mô hình tín dụng vi mô tác động đến thu nhập của các hộ nghèo
• 3.1.2. Mô hình các yếu tố ảnh hưởng đến tiếp cận tín dụng vi mô
• 3.2. Xây dựng cơ sở chọn biến trong các mô hình nghiên cứu
• 3.2.1. Mô hình tín dụng vi mô tác động đến thu nhập (MH1)
• 3.2.2. Mô hình tiếp cận tín dụng vi mô (MH2)
• 3.3. Đo lường các khái niệm trong các mô hình nghiên cứu
• 3.4. Thiết kế nghiên cứu
• 3.4.1. Tổng quát chung về nghiên cứu
• 3.4.2. Phương pháp nghiên cứu định tính
• 3.4.3. Phương pháp nghiên cứu định lượng
• 3.4.4. Xác định kích thước mẫu
• 3.4.5. Quy trình chọn mẫu và thu thập dữ liệu nghiên cứu
• 3.4.6. Điều tra sơ bộ
• 3.5. Kết luận chương 3
• 4. CHƯƠNG 4: HOẠT ĐỘNG TÍN DỤNG VI MÔ TẠI KHU VỰC VÀ CÁC KẾT QUẢ KIỂM ĐỊNH
• 4.1. Khái quát chung về đặc điểm kinh tế-xã hội của khu vực Đông Nam Bộ
• 4.2. Khái quát và mô tả dữ liệu khảo sát ở khu vực
• 4.2.1. Đặc điểm hộ nghèo
• 4.2.2. Tình trạng nhà ở, đất sản xuất
• 4.2.3. Các chính sách
• 4.3. Khái quát hoạt động tín dụng vi mô ở Việt Nam và trong khu vực
• 4.3.1. Tín dụng vi mô tại Việt Nam
• 4.3.2. Tín dụng vi mô tại khu vực Đông Nam Bộ
• 4.3.3. Một số tồn tại của công tác giảm nghèo ở khu vực
• 4.4. Thống kê mô tả các biến trong mô hình nghiên cứu
• 4.4.1. Mô hình 1: Tín dụng vi mô với thu nhập của hộ nghèo
• 4.4.2. Mô hình 2: Mô hình tiếp cận tín dụng vi mô
• 4.5. Kiểm định kết quả nghiên cứu
• 4.5.1. Kết quả mô hình tác động TDVM đến thu nhập
• 4.5.1.1. Kiểm định mô hình nghiên cứu
• 4.5.1.2. Thảo luận kết quả hệ số hồi quy MH1: Tác động của tín dụng vi mô đến thu nhập hộ nghèo
• 4.5.1.3. Giả định sự khác biệt về thu nhập giữa 2 nhóm hộ
• 4.5.2. Kết quả kiểm định mô hình tiếp cận tín dụng vi mô
• 4.5.2.1. Kết quả kiểm định
• 4.5.2.2. Thảo luận kết quả nghiên cứu MH2: Mô hình tiếp cận tín dụng vi mô
• 4.6. Kết luận chương 4
• 5. CHƯƠNG 5: KẾT LUẬN VÀ GIẢI PHÁP
• 5.1. Nhóm giải pháp nâng cao thu nhập cho các hộ nghèo thông qua hoạt động của tín dụng vi mô
• 5.2. Nhóm giải pháp nâng cao tiếp cận tín dụng cho các hộ nghèo
• 5.3. Đề xuất các giải pháp khác
• 5.4. Hạn chế của nghiên cứu và định hướng nghiên cứu tiếp theo
• Các công trình nghiên cứu có liên quan
• Tài liệu tham khảo Tiếng Việt
• Tài liệu tham khảo Tiếng Anh
• Phụ lục 1: Bảng câu hỏi khảo sát
• Phụ lục 2: Danh sách phỏng vấn và tham khảo ý kiến của các chuyên gia
• Phụ lục 3: Bảng câu hỏi phỏng vấn và tham khảo ý kiến của các chuyên gia
• Phụ lục 4: Bảng câu hỏi phỏng vấn và tham khảo ý kiến của các chuyên gia
• Phụ lục 5: Danh sách các cán bộ tập huấn và thực hiện khảo sát
• Phụ lục 6: Tổng hợp các chính sách triển khai tại khu vực
• Phụ lục 7: Thống kê và kết quả của các mô hình nghiên cứu

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Tác Động Của Tín Dụng Vi Mô Đến Thu Nhập Hộ Nghèo

Tín dụng vi mô (TDVM) đã trở thành một công cụ quan trọng trong việc giảm nghèo, đặc biệt ở khu vực Đông Nam Bộ. Nghiên cứu cho thấy TDVM không chỉ cung cấp nguồn vốn cần thiết mà còn tạo ra cơ hội cho các hộ nghèo cải thiện thu nhập. Theo nghiên cứu của Nguyễn Hồng Thu (2018), TDVM đã giúp nhiều hộ gia đình vượt qua khó khăn tài chính và nâng cao chất lượng cuộc sống.

1.1. Tín Dụng Vi Mô Là Gì Và Vai Trò Của Nó

Tín dụng vi mô là hình thức cho vay nhỏ lẻ nhằm hỗ trợ người nghèo và các doanh nghiệp nhỏ. Vai trò của TDVM trong việc giảm nghèo đã được nhiều nghiên cứu khẳng định, giúp người dân có khả năng tiếp cận nguồn vốn để phát triển kinh tế.

1.2. Tình Hình Hộ Nghèo Ở Đông Nam Bộ

Khu vực Đông Nam Bộ hiện có tỷ lệ hộ nghèo giảm đáng kể nhờ vào các chính sách hỗ trợ tài chính. Tuy nhiên, vẫn còn nhiều thách thức cần giải quyết để đảm bảo sự phát triển bền vững cho các hộ nghèo.

II. Vấn Đề Và Thách Thức Trong Việc Tiếp Cận Tín Dụng Vi Mô

Mặc dù TDVM mang lại nhiều lợi ích, nhưng việc tiếp cận tín dụng vẫn gặp nhiều khó khăn. Các hộ nghèo thường phải đối mặt với rào cản về thông tin và khả năng tiếp cận dịch vụ tài chính. Theo nghiên cứu, những yếu tố như vốn xã hội và đặc điểm hộ gia đình ảnh hưởng lớn đến khả năng tiếp cận TDVM.

2.1. Rào Cản Trong Tiếp Cận Tín Dụng Vi Mô

Nhiều hộ nghèo không đủ điều kiện để vay vốn do thiếu thông tin và hiểu biết về quy trình vay. Điều này dẫn đến việc họ không thể tận dụng các cơ hội từ TDVM.

2.2. Tác Động Của Thông Tin Bất Cân Xứng

Thông tin bất cân xứng giữa người cho vay và người vay có thể dẫn đến việc các hộ nghèo không nhận được sự hỗ trợ cần thiết từ các tổ chức tín dụng.

III. Phương Pháp Nâng Cao Khả Năng Tiếp Cận Tín Dụng Vi Mô

Để nâng cao khả năng tiếp cận TDVM cho các hộ nghèo, cần có các giải pháp đồng bộ từ chính sách đến thực tiễn. Các tổ chức tài chính cần cải thiện quy trình cho vay và cung cấp thông tin rõ ràng hơn cho người dân.

3.1. Cải Thiện Quy Trình Cho Vay

Cần đơn giản hóa quy trình cho vay để người dân dễ dàng tiếp cận hơn. Việc này có thể bao gồm việc giảm bớt thủ tục hành chính và tăng cường hỗ trợ tư vấn.

3.2. Tăng Cường Đào Tạo Và Tư Vấn

Đào tạo và tư vấn cho các hộ nghèo về cách sử dụng vốn vay hiệu quả sẽ giúp họ nâng cao khả năng tạo thu nhập và thoát nghèo.

IV. Ứng Dụng Thực Tiễn Của Tín Dụng Vi Mô Trong Giảm Nghèo

Nghiên cứu cho thấy TDVM đã có tác động tích cực đến thu nhập của các hộ nghèo ở Đông Nam Bộ. Các mô hình vay vốn đã giúp nhiều hộ gia đình cải thiện đời sống và phát triển kinh tế.

4.1. Các Mô Hình Vay Vốn Thành Công

Một số mô hình vay vốn thành công như chăn nuôi bò sinh sản và chăn nuôi dê đã giúp nhiều hộ nghèo tăng thu nhập và cải thiện chất lượng cuộc sống.

4.2. Tác Động Đến Kinh Tế Địa Phương

TDVM không chỉ giúp các hộ nghèo mà còn góp phần vào sự phát triển kinh tế địa phương, tạo ra nhiều cơ hội việc làm và nâng cao đời sống cho cộng đồng.

V. Kết Luận Và Định Hướng Tương Lai Về Tín Dụng Vi Mô

Tín dụng vi mô đã chứng minh được vai trò quan trọng trong việc giảm nghèo ở Đông Nam Bộ. Tuy nhiên, cần tiếp tục nghiên cứu và cải thiện các chính sách để nâng cao hiệu quả của TDVM trong tương lai.

5.1. Định Hướng Chính Sách Tín Dụng Vi Mô

Cần có các chính sách hỗ trợ mạnh mẽ hơn cho TDVM, bao gồm việc tăng cường nguồn lực và cải thiện quy trình cho vay.

5.2. Nghiên Cứu Và Phát Triển Các Mô Hình Mới

Nghiên cứu các mô hình TDVM mới phù hợp với đặc thù của từng địa phương sẽ giúp nâng cao hiệu quả giảm nghèo.

Nội dung chính

Tổng quan luận án

Luận án tiến sĩ kinh tế chuyên ngành Tài chính - Ngân hàng (mã số: 9 34 02 01) của tác giả Nguyễn Hồng Thu, thực hiện tại Trường Đại học Ngân hàng Thành phố Hồ Chí Minh năm 2018 dưới sự hướng dẫn khoa học của TS. Phan Ngọc Minh và PGS.TS. Đinh Phi Hổ, tập trung giải quyết vấn đề thực tiễn và lý luận về vai trò của tín dụng vi mô (TDVM) đối với thu nhập của nhóm hộ nghèo tại khu vực Đông Nam Bộ (ĐNB).

Về tính cấp thiết, trong bối cảnh tăng trưởng kinh tế bình quân của Việt Nam đạt 6,81%, công tác giảm nghèo đạt được nhiều thành tựu nhưng nguy cơ tái nghèo vẫn hiện hữu trước các cú sốc về thời tiết, sức khỏe và rủi ro thu nhập. Đầu năm 2016, theo số liệu khảo sát của Tổng cục Thống kê, cả nước có khoảng 2.569 hộ nghèo (tỷ lệ 9,784%) và tỷ lệ hộ cận nghèo chiếm 5%; người nghèo tập trung phần lớn ở nhóm dân tộc thiểu số (chiếm dưới 15% dân số nhưng chiếm gần 50% số người nghèo và 2/3 số người cùng cực theo Ngân hàng Thế giới năm 2012). Đây cũng là thời điểm Việt Nam kết thúc giai đoạn giảm nghèo theo tiêu chí thu nhập (2011–2015) và chuyển sang áp dụng chuẩn nghèo đa chiều (2016–2020). Khu vực ĐNB gồm 6 tỉnh, thành phố (TP.HCM, Bình Dương, Bình Phước, Đồng Nai, Tây Ninh, Bà Rịa – Vũng Tàu theo Quyết định số 943/2012-TTg), đóng góp hơn 2/3 nguồn thu ngân sách cả nước với dân số hơn 15 triệu người, mật độ trên 600 người/km², trong đó 1/3 là dân số di cư. Mặc dù tỷ lệ hộ nghèo của vùng thuộc nhóm thấp nhất cả nước (Bình Dương xếp thứ 63, TPHCM xếp 62, Đồng Nai xếp 61, Bà Rịa - Vũng Tàu xếp 60, Tây Ninh xếp 59, Bình Phước xếp 45 theo Báo cáo năm 2016 của Bộ Lao động - Thương binh và Xã hội), áp lực đô thị hóa và gia tăng dân số cơ học đặt ra nhiều rủi ro an sinh xã hội mới.

Khoảng trống nghiên cứu được xác định là: mặc dù vai trò của TDVM đã được nghiên cứu trên thế giới và ở một số vùng tại Việt Nam, các công trình trước đây chủ yếu dừng lại ở mức đánh giá tổng thể hoặc còn nhiều tranh luận trái chiều về hiệu quả tác động đến thu nhập; đồng thời, tại địa bàn kinh tế trọng điểm ĐNB chưa có nghiên cứu chuyên sâu nào đánh giá đồng thời tác động của TDVM, các dịch vụ phi tài chính và yếu tố vốn xã hội đến thu nhập và khả năng tiếp cận vốn của hộ nghèo.

Mục tiêu chung của luận án là kiểm định giả thuyết tác động của TDVM đến thu nhập cho các hộ nghèo và xác định các yếu tố ảnh hưởng đến tiếp cận TDVM của các hộ nghèo nhằm tìm ra các giải pháp nâng cao thu nhập thông qua việc tăng cường tiếp cận TDVM.

Luận án xác lập 03 mục tiêu cụ thể:

1. Nghiên cứu mức độ tác động của TDVM đến thu nhập của các hộ nghèo tại khu vực ĐNB.
2. Tìm hiểu ảnh hưởng của các yếu tố đến tiếp cận TDVM của các hộ nghèo.
3. Các khuyến nghị giải pháp góp phần nâng cao thu nhập cho các hộ nghèo thông qua tăng cường công tác tiếp cận TDVM và tăng cường các hoạt động phi tài chính khác cho các hộ nghèo trong khu vực.

Các câu hỏi nghiên cứu tương ứng gồm:

1. TDVM có tác động đến thu nhập của các hộ nghèo? Và các mức độ tác động đó như thế nào?
2. Khả năng tiếp cận TDVM của các hộ nghèo như thế nào? Để tăng cường tiếp cận TDVM cho các hộ nghèo cần có những giải pháp gì?
3. Các khuyến nghị giải pháp chính sách gì góp phần nâng cao thu nhập cho hộ nghèo thông qua hoạt động TDVM tại khu vực ĐNB?

Đối tượng nghiên cứu là thu nhập của hộ nghèo (so sánh giữa hộ có vay TDVM và hộ không vay TDVM) cùng việc tiếp cận TDVM và các yếu tố ảnh hưởng đến tiếp cận TDVM của hộ nghèo. Đối tượng khảo sát là người quyết định chính hoặc chủ hộ gia đình thuộc diện nghèo. Phạm vi không gian nghiên cứu bao gồm 4 tỉnh thuộc vùng ĐNB: Bình Dương, Bình Phước, Đồng Nai và Tây Ninh. Phạm vi thời gian sử dụng dữ liệu thứ cấp giai đoạn 2011–2017 và dữ liệu sơ cấp điều tra thực địa trong năm 2016.

Tổng quan tài liệu và vị trí của luận án

Luận án hệ thống hóa các hướng nghiên cứu quốc tế và trong nước về TDVM, phân chia thành các luồng quan điểm chính:

Các nghiên cứu khẳng định tác động tích cực của TDVM đối với giảm nghèo và cải thiện thu nhập gồm: Humle và Mosley (1996), Shaw (2004), Mohanan (2005), Brown (2010), Ifrin, Islam và Ahmed (2010), Ahmed và ctg (2011), Vitor và ctg (2012), Rykiye (2012), Ayen (2016), Servon (1999), Boamah và Alam (2016), Alhassan và Akudugu (2012), Manganhele (2010), Krog (2000), Yunus (2007), Barai và Adhikary (2013), Franco (2011). Các nghiên cứu này chỉ ra TDVM cung cấp vốn kịp thời, hỗ trợ mưu sinh, gia tăng tích lũy tài sản và nâng cao vị thế của phụ nữ nông thôn.

Các nghiên cứu đưa ra kết quả trái chiều hoặc phản biện về tính hiệu quả của TDVM:

• Sen (2008) và Rukiye (2012) cho rằng mối quan hệ tác động giữa TDVM và thu nhập là không đáng kể về mặt thống kê.
• Diagne và Zeller (2001) không tìm thấy tác động của TDVM đến thu nhập hộ gia đình.
• Morduch (1998) nghiên cứu mô hình Grameen Bank tại Bangladesh nhận định tín dụng giúp giảm tổn thương trước các cú sốc hơn là xóa đói giảm nghèo trực tiếp.
• Coleman (1999) khảo sát tại Thái Lan cho thấy TDVM chỉ có tác động đáng kể đến phúc lợi ở một mức độ nhất định chứ không làm tăng thu nhập đột biến cho người nghèo.
• Bateman (2010a) đưa ra luận điểm "ảo tưởng về xóa đói giảm nghèo" của TDVM, so sánh cơ chế thoát nghèo như trò may rủi đối với các doanh nghiệp vi mô.
• Tazul (2007) nhấn mạnh rào cản tiếp cận các khoản vay vi mô đối với người nghèo cùng cực ở vùng sâu xa.

Về kinh nghiệm quốc tế, luận án phân tích các mô hình tổ chức TDVM tiêu biểu:

• Mô hình Ngân hàng Grameen tại Bangladesh (bắt nguồn từ ý tưởng của Friedrich Wilhelm Raiffeisen năm 1860 tại Đức và được GS. Muhammad Yunus phát triển từ 1976, thành lập ngân hàng năm 1983): áp dụng hình thức cho vay theo nhóm 5 thành viên có sự đồng đẳng, tương trợ và chịu trách nhiệm liên đới trong hoàn trả nợ vay.
• Hoạt động TDVM tại Thái Lan: các tổ chức phi chính phủ (NGO) lập nhóm 20–60 thành viên, chia thành các tiểu nhóm 5 người, cấp vốn ban đầu 1.500 Baht/6 tháng và nâng dần lên tối đa 7.500 Baht dựa trên kỷ luật hoàn trả và tiết kiệm tích lũy (Coleman, 1999; Besley và Coate, 1995; Wydick, 1995).
• Hoạt động TDVM tại Ấn Độ: mô hình Nhóm tự giúp nhau (Self-Help Groups – SHG) với 10–20 thành viên là phụ nữ, tự huy động tài trợ, tự giám sát và kết hợp đào tạo kỹ thuật, y tế, giáo dục.
• Hoạt động tại Indonesia: Ngân hàng Nông thôn Rakyat Indonesia (BRI) chuyển đổi từ 1984 thành định chế tài chính vi mô thương mại bền vững, cung cấp sản phẩm vay bán lẻ cá nhân từ 3 USD đến 5.000 USD với kỳ hạn 1–36 tháng, kết hợp dịch vụ tiết kiệm linh hoạt thông qua mạng lưới hàng ngàn phòng giao dịch rộng khắp.
• Hoạt động tại Canada: các hiệp hội tín dụng như Vancity Union, Assiniboine, Future Credit Union (FirstSask) kết hợp cấp vốn với các dịch vụ phi tài chính (đào tạo kỹ năng kinh doanh, tư vấn kỹ thuật) và phát huy vốn xã hội trong nhóm vay (Boamah và Alam, 2016; Bates và Servon, 1998; Chreiner, 2003; Bhatt, Blainer và Tang, 2002).

Tại Việt Nam, các nghiên cứu nền tảng được luận án khảo lược gồm: Nguyễn Kim Anh và ctg (2011) về thực trạng tài chính vi mô; Phùng Đức Tùng và ctg (2013) về chính sách giảm nghèo tại TPHCM; Nguyễn Đức Nhật và ctg (2013) về mô hình giảm nghèo đối tác nước ngoài; Đinh Phi Hổ và Đông Đức (2015) về tác động của tín dụng chính thức đến thu nhập hộ nông dân; Phan Đình Khôi (2012) về tác động của TDVM tại Đồng bằng sông Cửu Long; Võ Khắc Thường và ctg (2013) về phân tích thặng dư sản xuất của Bateman (2010b); Lê Khương Ninh (2016) về thông tin bất cân xứng và rào cản tín dụng.

Khoảng trống luận án giải quyết: Luận án bổ sung vào bức tranh thực nghiệm bằng cách kiểm định định lượng tác động của quy mô vốn vay TDVM kết hợp với các chính sách hỗ trợ phi tài chính đối với thu nhập hộ nghèo, đồng thời sử dụng mô hình kinh tế lượng để làm rõ vai trò của vốn xã hội và vị trí địa lý đối với khả năng tiếp cận TDVM của hộ nghèo tại vùng kinh tế Đông Nam Bộ.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Cơ sở lý thuyết và khung phân tích

Luận án xây dựng khung phân tích dựa trên sự kết hợp của các lý thuyết kinh tế học và xã hội học:

• Khái niệm TDVM: tiếp cận theo Hội nghị thượng đỉnh TDVM Washington 1997 (Micro-credit Summit, 1997), Microworld (2018), Ledgerwood (1999), Chowdhury (2000), Abhijit và ctg (2015), Maheswaranathan và Kennedy (2008), Mohanan (2005). TDVM được định nghĩa là việc cung cấp các khoản vay nhỏ không yêu cầu tài sản thế chấp truyền thống cho người nghèo, người thu nhập thấp nhằm tạo việc làm, tích lũy tài sản và gia tăng thu nhập.
• Khái niệm nghèo và chuẩn nghèo: tổng hợp tiêu chí phân loại nghèo tuyệt đối, nghèo tương đối, nghèo nhu cầu tối thiểu (NHTG, 2011; TCTK, 2016; UNDP, 2012); chuẩn năng lượng 2.100–2.300 calo/người/ngày tại các nước đang phát triển (Ấn Độ 2.250 calo, Bangladesh 2.100 calo, Indonesia 2.100 calo, Trung Quốc 2.150 calo, Châu Âu 2.570 calo). Tại Việt Nam, quá trình điều chỉnh chuẩn nghèo được hệ thống từ giai đoạn 1990 (nông thôn miền núi 45.000 đ/tháng, nông thôn đồng bằng 70.000 đ/tháng, thành thị 100.000 đ/tháng), giai đoạn 2006–2010 theo Quyết định 170/2005/QĐ-TTg (nông thôn 200.000 đ/tháng, thành thị 260.000 đ/tháng), đến giai đoạn 2011–2015 theo Quyết định 09/2011/QĐ-TTg.

Chuẩn nghèo Việt Nam giai đoạn 2011–2015	Khu vực Thành thị (đồng/người/tháng)	Khu vực Nông thôn (đồng/người/tháng)
Hộ nghèo	500.000	400.000
Hộ cận nghèo	501.000 – 650.000	401.000 – 520.000

• Lý thuyết thu nhập và hàm sản xuất: dựa trên quan điểm trường phái tài chính hiện đại (Samuelson, Milton Spencer, David Begg), Milton Friedman (thu nhập thường xuyên và thu nhập tức thời), Jean Baptiste Say (lao động tạo tiền lương, đất đai tạo địa tô, tư bản tạo lợi tức), Becker và Tomes (1986), Mincer (1974, 1984), Ismail và Yussof (2010), Đoàn Văn Khải (2005), Thái Phúc Thành (2014). Tác giả ứng dụng mô hình hộ gia đình trong thị trường nông sản không hoàn hảo của Janvry (1995) với hàm sản xuất phụ thuộc vào tiếp cận tín dụng $q = q(p, z_q, z_h, S, K)$, cùng lý thuyết thặng dư của Bateman (2010b).
• Lý thuyết thông tin bất cân xứng và rào cản tín dụng: phân tích của Lê Khương Ninh (2016) về việc thông tin bất cân xứng, khoảng cách địa lý và chi phí giao dịch làm nảy sinh hạn chế tín dụng đối với người nghèo.
• Lý thuyết Vốn xã hội (VXH): tiếp cận các định nghĩa của Pierre Bourdieu (1986), James Coleman (1988, 1990), Grootaert (1997), Kilpatrick (2002), Degenne (2003), Lyda (1916), Durlauf và Fafchamps (2005). Về đo lường VXH, luận án tổng hợp khung 4 chiều của OECD (tham gia xã hội, tương trợ xã hội, mạng lưới xã hội, hoạt động cộng đồng), khung mạng lưới chính thức - phi chính thức của Stone (2001), Putnam (1995), Baum và Ziersch (2003), và bộ 7 tiêu chí của Cơ quan Thống kê Úc (ABS).

Phương pháp nghiên cứu

Luận án kết hợp phương pháp tiếp cận hệ thống giữa định tính và định lượng:

• Nghiên cứu định tính: Tổng kết tài liệu, khảo sát sơ bộ và thực hiện phỏng vấn sâu 15 chuyên gia đang công tác tại Sở Lao động - Thương binh và Xã hội, Phòng Lao động - Thương binh và Xã hội, Ngân hàng Chính sách Xã hội (NHCSXH), cán bộ xã, phường và cán bộ giảm nghèo tại các địa phương thuộc Tây Ninh, Bình Dương, Bình Phước, Đồng Nai nhằm hoàn thiện bảng câu hỏi khảo sát và xây dựng hệ thống biến nghiên cứu.
• Nghiên cứu định lượng:
  • Mô hình hồi quy tuyến tính đa biến (MH1): Đánh giá tác động của các biến độc lập (quy mô vốn vay TDVM, quy mô lao động của hộ, chính sách phi tài chính...) đến biến phụ thuộc là thu nhập của hộ nghèo: $$Y = \beta_0 + \beta_1 X_1 + \beta_2 X_2 + ... + \beta_n X_n + e_i$$
  • Kiểm định thống kê T-test: So sánh sự khác biệt có ý nghĩa thống kê về mức thu nhập trung bình giữa hai nhóm hộ (nhóm có vay vốn TDVM và nhóm không tham gia vay vốn TDVM).
  • Mô hình hồi quy Binary Logistic (MH2): Đánh giá xác suất tiếp cận TDVM của hộ nghèo dưới tác động của các yếu tố vốn xã hội, tần suất tham gia sinh hoạt đoàn thể/mạng lưới, mức thu nhập và vị trí địa lý nơi ở của hộ gia đình.
• Dữ liệu và cỡ mẫu: Khảo sát sơ cấp bằng bảng câu hỏi bán cấu trúc đối với 600 hộ nghèo tại 4 tỉnh Đông Nam Bộ (Bình Dương, Bình Phước, Đồng Nai, Tây Ninh) vào năm 2016. Dữ liệu thứ cấp thu thập từ báo cáo thống kê giai đoạn 2011–2017 của Bộ Lao động - Thương binh và Xã hội, NHCSXH, Tổng cục Thống kê và các địa phương.

Nội dung chính theo từng chương

Chương 1: Giới thiệu tổng quan nghiên cứu

Chương này thiết lập cơ sở khoa học của đề tài:

• Phân tích bối cảnh kinh tế - xã hội vùng Đông Nam Bộ với đặc trưng là trung tâm công nghiệp năng động, thu hút 1/3 dân số nhập cư, tạo ra áp lực lớn về an sinh xã hội và giảm nghèo bền vững trong giai đoạn chuyển sang chuẩn nghèo đa chiều.
• Xác lập 3 mục tiêu nghiên cứu cụ thể, 3 câu hỏi nghiên cứu, đối tượng khảo sát là 600 hộ nghèo tại 4 tỉnh (Bình Dương, Bình Phước, Đồng Nai, Tây Ninh) năm 2016 và 15 chuyên gia.
• Giới thiệu sơ đồ quy trình nghiên cứu (Hình 1.1) và cấu trúc 5 chương của luận án.

Chương 2: Tổng quan cơ sở lý thuyết về tín dụng vi mô với thu nhập của hộ nghèo

Chương 2 hoàn thiện nền tảng lý luận cho đề tài:

• Trình bày hệ thống khái niệm chuẩn nghèo quốc tế và các mốc điều chỉnh chuẩn nghèo của Việt Nam (từ 1990 đến giai đoạn 2011–2015).
• Khảo sát các mô hình kinh nghiệm quốc tế: Ngân hàng Grameen (Bangladesh), tín dụng nhóm tại Thái Lan, nhóm SHG tại Ấn Độ, ngân hàng thương mại vi mô BRI tại Indonesia, và mô hình kết hợp dịch vụ phi tài chính tại Canada.
• Phân tích cơ sở lý thuyết thu nhập, hàm sản xuất hộ gia đình nông nghiệp của Janvry (1995), lý thuyết thông tin bất cân xứng của Lê Khương Ninh (2016), và các phương pháp đo lường vốn xã hội theo chuẩn OECD và ABS.
• Xây dựng khung lý thuyết nghiên cứu (Hình 2.2) kết nối giữa TDVM, hoạt động phi tài chính, vốn xã hội và thu nhập hộ nghèo, đồng thời chỉ ra khoảng trống nghiên cứu tại vùng Đông Nam Bộ.

Chương 3: Phương pháp nghiên cứu

Chương 3 trình bày chi tiết quy trình thiết kế và đo lường:

• Thiết lập cơ sở chọn biến và bảng đo lường các biến cho hai mô hình nghiên cứu: Mô hình tác động của TDVM đến thu nhập (MH1) và Mô hình tiếp cận TDVM (MH2).
• Trình bày kỹ thuật phỏng vấn chuyên gia (15 cán bộ chuyên trách) phục vụ điều tra sơ bộ và hiệu chỉnh thang đo.
• Xác định kích thước mẫu khảo sát 600 hộ nghèo theo phương pháp chọn mẫu phân tầng tại 4 tỉnh đại diện khu vực Đông Nam Bộ (Bình Dương, Bình Phước, Đồng Nai, Tây Ninh).

Chương 4: Hoạt động tín dụng vi mô tại khu vực và các kết quả kiểm định

Chương 4 cung cấp số liệu thực nghiệm và kết quả ước lượng kinh tế lượng:

• Phân tích thực trạng kinh tế - xã hội, nhà ở, đất sản xuất, các mô hình sinh kế giảm nghèo tại khu vực (chăn nuôi bò sinh sản tại Phú Riềng - Bình Phước, chăn nuôi dê tại Đồng Nai, vay vốn học nghề tại Bình Dương).
• Thống kê mô tả các biến nghiên cứu và kết quả hồi quy mô hình MH1: biến quy mô vốn vay TDVM có tác động thuận chiều có ý nghĩa thống kê đến thu nhập của hộ nghèo; biến quy mô lao động của hộ và các chính sách hỗ trợ hoạt động phi tài chính tác động tích cực đến mức tăng thu nhập.
• Kiểm định T-test chứng minh sự khác biệt về thu nhập: nhóm hộ có tham gia vay vốn TDVM có mức thu nhập trung bình cao hơn rõ rệt so với nhóm hộ không tham gia vay vốn.
• Kết quả hồi quy Binary Logistic (MH2): xác định các yếu tố ảnh hưởng thuận chiều có ý nghĩa thống kê đến khả năng tiếp cận TDVM của hộ nghèo gồm nhân tố vốn xã hội, tần suất tham gia các hoạt động vốn xã hội (đoàn thể, nhóm tiết kiệm vay vốn), mức thu nhập hiện tại và vị trí địa lý nơi cư trú của hộ gia đình.

Chương 5: Kết luận và giải pháp

Chương này tổng kết phát hiện và đề xuất hệ thống giải pháp:

• Nhóm giải pháp nâng cao thu nhập cho hộ nghèo thông qua hoạt động TDVM: mở rộng hạn mức vốn vay phù hợp với chu kỳ sản xuất kinh doanh, kết hợp chặt chẽ việc giải ngân tài chính với các chương trình hướng dẫn kỹ thuật, đào tạo nghề và chuyển giao công nghệ.
• Nhóm giải pháp nâng cao khả năng tiếp cận tín dụng: phát huy vai trò của vốn xã hội, đẩy mạnh hoạt động của các tổ chức đoàn thể (Hội Phụ nữ, Hội Nông dân, Hội Cựu chiến binh, Đoàn Thanh niên), nâng cao tính công khai minh bạch nhằm giảm thiểu thông tin bất cân xứng và chi phí giao dịch cho hộ nghèo ở xa trung tâm.
• Trình bày các hạn chế của đề tài và định hướng cho các nghiên cứu tiếp theo.

Kết quả và những đóng góp mới

Luận án tự xác định các đóng góp mới về mặt lý luận và thực tiễn như sau:

Đóng góp về mặt lý luận

1. Luận án đúc kết đánh giá toàn diện tác động của TDVM đến thu nhập của hộ nghèo, khẳng định về mặt thống kê có sự tác động tích cực của quy mô vốn vay TDVM đến việc cải thiện thu nhập của hộ nghèo trong bối cảnh cụ thể của vùng kinh tế trọng điểm.
2. Kết quả kiểm định thống kê T-test khẳng định có sự khác biệt có ý nghĩa về thu nhập giữa hai nhóm hộ: nhóm hộ có tham gia vay vốn TDVM đạt mức thu nhập bình quân cao hơn so với nhóm hộ không vay vốn.
3. Luận án khẳng định vai trò bổ trợ đắc lực của các hoạt động phi tài chính (tập huấn kỹ thuật, hướng dẫn sản xuất, tư vấn sinh kế) được tổ chức lồng ghép song song với việc cung cấp nguồn vốn, góp phần nâng cao đáng kể thu nhập cho hộ nghèo.
4. Thông qua mô hình hồi quy Binary Logistic, luận án đã lượng hóa và khẳng định yếu tố vốn xã hội (mạng lưới quan hệ, sự tham gia đoàn thể, niềm tin và sự tương trợ cộng đồng) cùng tần suất tham gia hoạt động xã hội là nhân tố then chốt gia tăng khả năng tiếp cận nguồn vốn TDVM của hộ nghèo.

Đóng góp về mặt thực tiễn

1. Luận án được hoàn thành tại thời điểm có tính thời sự cao, khi Việt Nam vừa tổng kết giai đoạn giảm nghèo 2011–2015 và bắt đầu triển khai chuẩn nghèo đa chiều giai đoạn 2016–2020.
2. Cung cấp cơ sở dữ liệu thực nghiệm gồm 600 hộ nghèo tại 4 tỉnh Đông Nam Bộ (Bình Dương, Bình Phước, Đồng Nai, Tây Ninh), làm rõ thực trạng hoạt động của các kênh tín dụng chính sách và các mô hình kinh tế hộ tại địa phương.
3. Đề xuất hệ thống giải pháp đồng bộ kết hợp giữa chính sách tín dụng vi mô, phát triển vốn xã hội và tăng cường dịch vụ phi tài chính nhằm hỗ trợ công tác giảm nghèo bền vững tại vùng kinh tế Đông Nam Bộ.

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

Về hạn chế, luận án ghi nhận việc thay đổi thu nhập của hộ gia đình phụ thuộc vào nhiều yếu tố nội tại và ngoại cảnh phức tạp mà mô hình nghiên cứu chưa thể bao quát toàn bộ. Dữ liệu khảo sát sơ cấp mới chỉ thực hiện tại 4 trong số 6 tỉnh, thành phố của vùng Đông Nam Bộ (chưa khảo sát trực tiếp tại TP.HCM và Bà Rịa – Vũng Tàu trong mẫu 600 hộ) và được thu thập tại một thời điểm cắt ngang (năm 2016).

Về hướng nghiên cứu tiếp theo, tác giả đề xuất mở rộng phạm vi khảo sát sang toàn bộ các địa phương trong vùng kinh tế trọng điểm phía Nam, sử dụng dữ liệu bảng (panel data) theo dõi biến động thu nhập qua nhiều năm và tiếp tục khai thác sâu hơn các yếu tố tâm lý, hành vi và các rào cản nội tại của hộ nghèo dưới tác động của chuẩn nghèo đa chiều.

Giá trị tham khảo

Luận án có giá trị tham khảo chuyên môn đối với:

• Giảng viên, nghiên cứu sinh và học viên cao học ngành Tài chính - Ngân hàng, Kinh tế phát triển, Xã hội học: Tham khảo khung phân tích kết hợp giữa lý thuyết kinh tế lượng (hồi quy đa biến, Binary Logistic, kiểm định T-test) với lý thuyết vốn xã hội, phương pháp thiết kế bộ công cụ khảo sát hộ nghèo và đo lường hoạt động phi tài chính.
• Cơ quan quản lý nhà nước và nhà hoạch định chính sách (Bộ Lao động - Thương binh và Xã hội, Ngân hàng Nhà nước, Ngân hàng Chính sách Xã hội, Ban chỉ đạo giảm nghèo các địa phương ĐNB): Tham khảo các kết quả thực nghiệm để ban hành cơ chế cho vay linh hoạt, lồng ghép dịch vụ khuyến nông, đào tạo nghề và phát huy mạng lưới Tổ tiết kiệm và vay vốn cùng các tổ chức đoàn thể cơ sở.

Câu hỏi thường gặp

1. Luận án sử dụng những mô hình kinh tế lượng nào để kiểm định các giả thuyết nghiên cứu?
Luận án sử dụng hai mô hình kinh tế lượng chính: (1) Mô hình hồi quy tuyến tính đa biến (MH1) để đo lường mức độ tác động của quy mô vốn vay TDVM, quy mô lao động và các chính sách phi tài chính đến thu nhập của hộ nghèo; (2) Mô hình hồi quy Binary Logistic (MH2) để xác định ảnh hưởng của vốn xã hội, tần suất tham gia vốn xã hội, thu nhập và vị trí địa lý đến khả năng tiếp cận TDVM của hộ nghèo. Ngoài ra, luận án dùng kiểm định T-test để so sánh thu nhập giữa nhóm hộ có vay và không vay TDVM.

2. Cỡ mẫu và địa bàn khảo sát sơ cấp của luận án được thực hiện như thế nào?
Nghiên cứu tiến hành khảo sát thực địa trên mẫu gồm 600 hộ nghèo tại 4 tỉnh thuộc khu vực Đông Nam Bộ: Bình Dương, Bình Phước, Đồng Nai và Tây Ninh trong năm 2016. Người trả lời khảo sát là chủ hộ hoặc người quyết định chính trong gia đình. Bên cạnh đó, tác giả phỏng vấn sâu 15 chuyên gia là cán bộ quản lý và chuyên viên công tác giảm nghèo tại các địa phương này.

3. Hoạt động phi tài chính có vai trò như thế nào đối với hộ nghèo trong kết quả nghiên cứu?
Kết quả phân tích định lượng trong mô hình MH1 khẳng định các chính sách hoạt động phi tài chính (tập huấn khoa học kỹ thuật, tư vấn sản xuất, đào tạo nghề) có tác động tích cực và làm tăng đáng kể thu nhập của hộ nghèo khi được triển khai lồng ghép đồng thời với nguồn vốn tín dụng vi mô.

4. Yếu tố Vốn xã hội (VXH) ảnh hưởng ra sao đến khả năng tiếp cận tín dụng vi mô?
Thông qua mô hình Binary Logistic, luận án chứng minh vốn xã hội và tần suất tham gia vào các mạng lưới, hội đoàn thể tại địa phương có tác động thuận chiều có ý nghĩa thống kê đến khả năng tiếp cận vốn TDVM, giúp hộ nghèo giảm thiểu rào cản thông tin bất cân xứng và dễ dàng gia nhập các tổ tiết kiệm và vay vốn.

5. Kết quả kiểm định T-test về sự khác biệt thu nhập giữa hai nhóm hộ nghèo chỉ ra điều gì?
Kiểm định T-test cho thấy có sự khác biệt có ý nghĩa thống kê về thu nhập trung bình giữa hai nhóm: nhóm hộ nghèo có tham gia vay vốn TDVM đạt mức thu nhập trung bình cao hơn nhóm hộ nghèo không tham gia vay vốn TDVM.

Kết luận

Luận án tiến sĩ của tác giả Nguyễn Hồng Thu đã hệ thống hóa cơ sở lý thuyết và kiểm định thực nghiệm thành công tác động tích cực của tín dụng vi mô đối với thu nhập của các hộ nghèo tại khu vực Đông Nam Bộ. Bằng việc kết hợp mô hình hồi quy tuyến tính đa biến, hồi quy Binary Logistic và kiểm định T-test trên mẫu khảo sát 600 hộ nghèo, công trình đã làm sáng tỏ mối quan hệ giữa quy mô vốn vay, hoạt động phi tài chính, vốn xã hội và khả năng tiếp cận tín dụng. Các kết quả nghiên cứu cung cấp luận cứ khoa học thực tiễn phục vụ việc hoàn thiện chính sách giảm nghèo bền vững trong giai đoạn áp dụng chuẩn nghèo đa chiều tại Việt Nam.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1: Giới thiệu tổng quan nghiên cứu. Trong chương này luận án giới thiệu tổng quan về nghiên cứu bao gồm tính cấp thiết của luận án nghiên cứu, tổng quan nghiên cứu của đề tài, mục tiêu nghiên cứu, đối tượng nghiên cứu, trình bày tổng quan về phương pháp nghiên cứu và nêu điểm mới của nghiên cứu. Chương 2: Tổng quan cơ sở lý thuyết. Chương 2 trình bày tổng quan cơ sở lý thuyết nghiên cứu, bao gồm các luận cứ có liên quan, các lý thuyết nền tảng liên quan đến nội dung nghiên cứu, tổng hợp và khảo lược các nghiên cứu khác ở trong nước cũng như nước ngoài.

Từ đó, luận án xây dựng khung lý thuyết cho nghiên cứu và thiết lập các giả định cho mô hình nghiên cứu đã đề xuất để đạt mục tiêu nghiên cứu đề ra. 11 Chương 3: Phương pháp nghiên cứu. Chương 3 của luận án trình bày chi tiết phương pháp nghiên cứu, cụ thể như trình bày cách thức thu thập dữ liệu và phân tích dữ liệu nghiên cứu, trình bày lập luận cơ sở xây dựng mô hình nghiên cứu, trình bày các khái niệm và đo lường các biến trong mô hình được trình bày chi tiết trong Chương 3 của luận án. Chương 4: Kết quả nghiên cứu.

Chương 4 của luận án trình bày thực trạng địa bàn nghiên cứu, thực trạng hoạt động TDVM ở Việt Nam và trong khu vực, mô tả những kết quả thành tựu đạt được trong công tác giảm nghèo của khu vực, những khó khăn và thách thức cần tiếp tục phát huy và cải thiện. Bên cạnh đó, trong chương 4 trình bày kết quả đã nghiên cứu được qua việc phân tích và kiểm định các giá trị thống kê từ các mô hình nghiên cứu. Các giả thiết đặt ra được phân tích chi tiết tại chương này, đồng thời Chương 4 cũng là chương trả lời các câu hỏi và làm rõ mục tiêu của nghiên cứu. Chương 5: Kết luận và đề xuất các giải pháp có liên quan.

Chương 5 tổng hợp lại các kết quả nghiên cứu được của luận án. Tổng hợp lại các vấn đề và xác định mục tiêu nghiên cứu đã được làm rõ. Từ đó, các giải pháp nghiên cứu được trình bày góp phần nâng cao thu nhập cho hộ nghèo thông qua việc nâng cao tiếp cận TDVM cho hộ nghèo nhằm hướng tới mục tiêu giảm nghèo bền vững trong khu vực và cả quốc gia. 12 TDVM tác động đến thu nhập của các hộ nghèo ở khu vực Đông Nam Bộ MT1: Khẳng định TDVM có tác động đến MT2: Tìm hiểu khả năng tiếp cận TDVM MT3: Đề xuất các giải pháp góp phần thu nhập của các hộ nghèo và mức độ tác của các hộ nghèo.

nâng cao thu nhập thông qua nâng cao tiếp động của TDVM đến thu nhập. cận TDVM cho các hộ nghèo Tổng quan các lý thuyết về tín dụng với thu nhập. Lược khảo các lý thuyết có liên quan về tín dụng với Các lý thuyết về tiếp cận tín dụng thu nhập và lý thuyết tiếp cận tín dụng Khoảng trống trong nghiên cứu Đề xuất mô hình nghiên cứu Thu thập dữ liệu, bổ sung và hoàn chỉnh dữ liệu Phân tích mô hình hồi quy tuyến tính đa biến Phân tích mô hình hồi quy Binary Logistics thông qua hệ thống kiểm định thông qua hệ thống kiểm định Thảo luận kết quả nghiên cứu Khuyến nghị giải pháp Hình 1. Quy trình thực hiện nghiên cứu 13 CHƢƠNG 2: TỔNG QUAN CƠ SỞ LÝ THUYẾT VỀ TÍN DỤNG VI MÔ VỚI THU NHẬP CỦA HỘ NGHÈO Chương 2 trình bày tổng quan về sơ sở lý thuyết nghiên cứu như các khái niệm về TDVM, nghèo, thu nhập được trình bày trong phần 2.1 của chương.1 tiếp tục trình bày lý thuyết của luận án với lý thuyết nguồn vốn, lý thuyết thu nhập và lý thuyết hạn chế tiếp cận tín dụng.2 nghiên cứu tiến hành khảo lược các nghiên cứu thực nghiệm có liên quan, đồng thời tại phần 2.3 của chương khoảng trống trong nghiên cứu được xác định và nghiên cứu tiếp tục kế thừa và làm rõ khoảng trống nghiên cứu trong các chương tiếp theo của luận án.

Tín dụng vi mô 2. Khái niệm Hiện nay có rất nhiều quan niệm về TDVM, theo Hội nghị thượng đỉnh toàn cầu về TDVM tại Washington tháng 2 năm 1997 cho rằng TDVM là việc cung cấp các khoản vay có quy mô nhỏ đến đối tượng nghèo với mục đích giúp những người thụ hưởng thực hiện các dự án sản xuất kinh doanh để tạo lợi nhuận từ đó nâng cao chất lượng đời sống cho cả người vay vốn và gia đình của họ (Micro-credit Summit, 1997 ). TDVM được sử dụng để mô tả các khoản vay nhỏ được cấp cho các cá nhân có thu nhập thấp bị loại trừ khỏi hệ thống ngân hàng truyền thống. Nó là một phần của TCVM, cung cấp tín dụng không chỉ có sản phẩm cho vay mà còn tiết kiệm, bảo hiểm và các dịch vụ tài chính cơ bản khác cho người nghèo.

Thuật ngữ 'vi mô' xuất phát từ số tiền cho vay tương đối nhỏ (Microworld, 2018). Đồng thuận quan điểm này, Ledgerwood (1999) và Chowdhury (2000) cho rằng TDVM là các khoản vay nhỏ; Abhijit và ctg (2015) cho hay TDVM là việc cung cấp các khoản vay nhỏ phục 14 vụ cho các mục đích kinh doanh, sản xuất, các hoạt động tạo ra thu nhập và tạo dựng giá trị tài sản. TDVM có nghĩa là khoản vay nhỏ cho những người cần tiền để tự làm chủ các dự án tạo ra thu nhập hoặc cho các nhu cầu gia đình khẩn cấp như vấn đề về sức khỏe và giáo dục. Nó có nghĩa là để giúp cải thiện chất lượng cuộc sống của người dân bằng cách cung cấp cho họ một nhỏ số tiền trong một khoảng thời gian ngắn (Maheswaranathan và Kennedy, 2008).

Qua đây, có thể cho thấy TDVM đã được hầu hết các nhà nghiên cứu đồng thuận rằng TDVM là một dịch vụ của TCVM cung cấp cho những người nghèo và những người không có khả năng tiếp cận nguồn vốn từ các định chế tài chính khác bởi các rào cản về tài sản thế chấp với các khoản vay nhỏ, giúp họ tự tạo việc làm và tạo ra thu nhập (Mohanan, 2005). Như vậy, thuật ngữ TDVM có thể tạm định nghĩa rằng ―TDVM là việc cung cấp các khoản cho vay nhỏ đến các đối tượng khách hàng là người nghèo, người có thu nhập thấp giúp họ tạo lập trong kinh doanh, tạo dựng tài sản và gia tăng thu nhập‖. Vai trò của tín dụng vi mô đối với giảm nghèo Công tác xóa đói giảm nghèo là một trong những chiến lược cấp bách mà toàn xã hội quan tâm. Vì lẽ đó trong năm 2015, chính phủ đã thành lập Ban Đề án TCVM nhằm tăng cường hơn nữa công tác hỗ trợ người lao động nghèo, các hộ nghèo có thể cải thiện cuộc sống, kích thích hộ nghèo gia tăng năng suất lao động, bảo đảm ổn định kinh tế gia đình và gia tăng quyền cho người phụ nữ (Quyết định số 20/2017/QĐ-TTg).

Đầu tiên, bắt đầu từ sự khởi xướng bởi giáo sư Yunus từ những khoản vay rất nhỏ nhưng đã giúp cho hàng ngàn người lao động nghèo có cơ hội mở ra cánh cửa mưu sinh. Là các khoản tiền tuy nhỏ nhưng đến với họ lúc đang cần nhất, như một 15 ―phao cứu sinh‖ giúp họ vượt qua khó khăn, trắc trở. Ở một số nước trên thế giới như Ấn Độ, Thái Lan, Indonesia, Philippines, Bangladesh,…TDVM đã mang đến cho hàng ngàn phụ nữ quyền để khẳng định vị thế của mình trong các hộ gia đình. Xuất phát từ các phong tục cổ hủ mà phụ nữ thường làm các công việc nội trợ và phụ thuộc chủ yếu vào nam giới trong gia đình thì TDVM đã tạo dựng cho họ có cơ hội tạo ra nguồn thu nhập góp phần giải quyết khó khăn trong cuộc sống.

Hoạt động TDVM đã phát triển rộng khắp các quốc gia, số lượng khách hàng đã gia tăng đáng kể tại các nước Argetina, Colombia, Mexico và các nước Châu Mỹ La tinh (Franco, 2011). Tại Việt Nam, hoạt động cho vay nhỏ được thực hiện bởi các tổ chức TCVM (MFIs), các tổ chức hoạt động tài chính, các tổ chức phi chính phủ (NGOs) hoặc các tổ chức xã hội tại các địa phương thuộc khu vực chính thức, bán chính thức và phi chính thức (Nguyễn Kim Anh và ctg, 2011). TDVM là chương trình đã được sử dụng ở các nước đang phát triển và có hiệu quả cao trong xóa đói giảm nghèo, đặc biệt khu vực Châu Á Thái Bình Dương là nơi có nhiều tổ chức TCVM phát triển và phần lớn tập trung hướng vào phụ nữ ở khu vực nông thôn (Krog, 2000). Hoạt động TDVM góp phần làm tăng thu nhập, làm tăng lợi ích chung của gia đình nhất là trẻ em trong các gia đình nghèo điều đó đã làm cho phúc lợi của toàn xã hội cũng được tăng lên.

Thế nhưng, vẫn còn tồn tại một số tranh luận chưa đồng thuận về tính hiệu quả của TDVM đối với giảm nghèo. Bateman (2010a) nêu luận điểm sự ―ảo tưởng về xóa đói giảm nghèo‖ của TDVM. Ông lập luận rằng đây giống như một trò xổ số và có sự may rủi, những trường hợp vươn lên và thoát được đói nghèo do họ đã và đang làm chủ các doanh nghiệp vi mô và cuộc sống của họ có phần khấm khá hơn. Đối với những người nghèo cùng cực xa vắng các tổ chức tín dụng, xa vắng các khu đô thị thì việc tiếp cận được với tín dụng thật khó khăn, nhất là những người nghèo cùng cực thì việc tiếp cận được với các khoản vay vi mô thật không dễ dàng (Tazul, 2007).

16 Dẫu vậy, đến nay vẫn không thể phủ nhận sự thiếu vắng vai trò của TDVM đối với chiến dịch chống lại đói nghèo, nhất là ở các quốc gia đang phát triể n. TDVM được xem là phương cách hiệu quả và đáng tin cậy để cung cấp ngày càng nhiều hơn các sản phẩm đến khách hàng là người nghèo, người có thu nhập thấp hoặc các doanh nghiệp siêu nhỏ. Sản phẩm của TDVM phân biệt với các sản phẩm tín dụng khác như các khoản vay nhỏ, không cần tài sản bảo đảm và thường linh hoạt, dễ dàng tiếp cận với các đối tượng là người nghèo. Khái quát hoạt động tín dụng vi mô ở các nƣớc trên thế giới - Hoạt động của mô hình ngân hàng Grameen ở Bangladesh (GB) Các dịch vụ TCVM được Raiffeisen nghĩ ra và áp dụng đầu tiên vào năm 1860 ở Đức với phương thức cho vay nhỏ dựa trên nguyên tắc giúp đỡ lẫn nhau, tự giám sát và chịu trách nhiệm trong nhóm vay về các khoản vay của mình và hoạt động chủ yếu trong lĩnh vực nông nghiệp.