phần mở đầu, mục lục, kết luận và danh mục tài liệu tham khảo, luận văn gồm những nội dung chính sau: 6 Chƣơng 1. Cơ sở lý luận và thực tiễn về phát triển cho vay đối với hộ nghèo tại Ngân hàng Chính sách Chƣơng 2. Thực trạng phát triển cho vay đối với hộ nghèo tại Phòng giao dịch Ngân hàng Chính sách xã hội huyện Lâm Bình, tỉnh Tuyên Quang Chƣơng 3. Giải pháp phát triển cho vay đối với hộ nghèo tại Phòng giao dịch Ngân hàng Chính sách xã hội huyện Lâm Bình, tỉnh Tuyên Quang 7 ƢƠ 1: Ơ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN VỀ PHÁT TRIỂ V Y ỐI V I H NGHÈO T I NGÂN HÀNG CHÍNH SÁCH 1.
Tổng quan về Ngân hàng chính sách và các vấn đề lý luận về hoạt đ ng cho vay H nghèo của ngân hàng chính sách 1. Tổng quan về Ngân hàng chính sách 1. Khái niệm - Khái niệm: Ngân hàng: là loại hình tổ chức tín dụng có thể đƣợc thực hiện tất cả các hoạt động ngân hàng theo quy định của Luật này. Theo tính chất và mục tiêu hoạt động, các loại hình ngân hàng bao gồm ngân hàng thƣơng mại, ngân hàng chính sách, ngân hàng hợp tác xã (theo luật các tổ chức tín dụng 2010).
Ngân hàng chính sách trong tiếng Anh là Policy Banks. Ngân hàng chính sách là ngân hàng của Nhà nƣớc, hoạt động không vì mục tiêu lợi nhuận, mà phục vụ cho các đối tƣợng khách hàng theo chính sách ƣu tiên của Nhà nƣớc. - Đặc điểm: Nguồn vốn của ngân hàng chính sách: Nguồn vốn chủ yếu là từ vốn của Ngân sách Nhà nƣớc cấp, huy động vốn từ xã hội, bằng các hình thức phát hành chứng khoán, thu hút tiền gửi có kì hạn và không kì hạn, vốn tiếp nhận từ các dự án tài trợ không hoàn lại hay vay nợ của Chính phủ và các tổ chức phi Chính phủ của các nƣớc. Hoạt động sử dụng vốn: Hoạt động của ngân hàng chính sách đảm bảo nguyên tắc bảo toàn vốn ban đầu, bù đắp chi phí và có trách nhiệm phát triển vốn.
Hoạt động chủ yếu là cho vay các đối tƣợng chính sách nhƣ ngƣời nghèo, sinh viên, xuất nhập khẩu thuộc lĩnh vực nông nghiệp, xuất khẩu lao động, tạo việc làm. Do hoạt động ngân hàng không vì mục tiêu lợi nhuận, cho nên sự phân bổ vốn đầu tƣ phụ thuộc vào qui mô dự án và định hƣớng chính sách. Hơn nữa, thủ tục và điều kiện nói chung là đơn giản và linh hoạt theo từng đối tƣợng khách hàng vay. Ngoài 8 ra, ngân hàng chính sách còn thực hiện nghiệp vụ bảo lãnh với chính sách ƣu đãi cho các đối tƣợng khách hàng.
Ngân hàng chính sách ở các quốc gia có tên gọi khác nhau nhƣ: Ngân hàng bình dân (Pháp), Ngân hàng ngƣời nghèo (Băng-la-đét), Ngân hàng chính sách (Thái Lan). Ở Việt Nam, loại hình Ngân hàng này có Ngân hàng chính sách xã hội, Ngân hàng phát triển Việt Nam. - Sự giống và khác nhau giữa Ngân hàng Chính sách và Ngân hàng thương mại: + Sự giống nhau: Ngân hàng chinh sách và Ngân hàng thƣơng mại giống nhau ở chỗ đều là các tổ chức về tín dụng và hoạt động liên quan đến tài chính để hỗ trợ tài chính cho các đối tƣợng có nhu cầu trong xã hội. Với các hoạt động chính đều giống nhau nhƣ cho vay vốn, tiết kiệm và dịch vụ liên quan đến ngành tài chính ngân hàng.
+ Điểm khác nhau Điểm khác nhau của ngân hàng chính sách và ngân hàng thƣơng mại rất nhiều sự khác nhau, cụ thể nhƣ sau: Mục đích ra đời: Ngân hàng chính sách đƣợc Chính phủ thành lập vì lợi ích cộng đồng và hỗ trợ các đối tƣợng có hoàn cảnh khó khăn và các đối tƣợng thuộc diện chính sách xã hội để giúp họ vƣợt qua khó khăn để phát triển kinh tế. Còn ngân hàng thƣơng mại là ngân hàng đƣợc các tổ chức, cá nhân, doanh nghiệp trong hoặc ngoài nƣớc thành lập theo đúng quy định của pháp luật, hoạt động chủ yếu với mục đích thƣơng mại và mang lại lợi nhuận cho doanh nghiệp. Đối tƣợng đƣợc giao dịch với ngân hàng: Với ngân hàng chính sách thƣờng là các đối tƣợng thuộc diện chính sách trong xã hội, còn đối với ngân hàng thƣơng mại thì mọi đối tƣợng có nhu cầu giao dịch với ngân hàng đều có thể trở thành khách hàng của họ. Các hoạt động chính: Ngân hàng thƣơng mại sẽ cung cấp đến khách hàng của mình nhƣ các dịch vụ nhƣ cho vay, huy động nguồn vốn, bảo lãnh chiết khấu, cung cấp các dịch vụ tài chính cho khách hàng nhƣ tín dụng cá nhân, thanh toán quốc tế, mở thẻ cùng với một số các hoạt động có liên quan đến ngân hàng.
Trong 9 khi đó ngân hàng chính sách có hoạt động chủ yếu của mình là cho vya vốn và giúp các đối tƣợng cho nhu cầu gửi tiền tiết kiệm là chủ yếu. Chiến lƣợc phát triển: Đối với ngân hàng chính sách sẽ đƣa ra các chƣơng trình để hỗ trợ cho đối tƣợng chính sách trong xã hội và dựa vào chính sách phát triển và an sinh xã hội của chính phủ. Trong khi đó ngân hàng thƣơng mại có thể đƣa ra các chiến lƣợc kinh doanh khác nhau và phù hợp với thực tế của từng doanh nghiệp, từng ngân hàng. Các ngân hàng khác nhau sẽ đƣa ra các chiến lƣợc riêng của mình để đƣa ngân hàng của mình phát triển theo định hƣớng.
Phân loại ngân hàng: Đối với ngân hàng chính sách là ngân hàng đƣợc nhà nƣớc thành lập và đƣợc nhà nƣớc bảo hộ; Còn đối với ngân hàng thƣơng mại sẽ đƣợc phân loại thành các dạng ngân hàng nhƣ sau: Ngân hàng thƣơng mại Quốc doanh, ngân hàng thƣơng mại cổ phần, ngân hàng liên doanh, chi nhánh ngân hàng nƣớc ngoài, ngân hàng thƣơng mại 100% vốn nƣớc ngoài. Bất kỳ loại hình ngân hàng nào cũng phải thực hiện các hoạt động kinh doanh theo luật tài chính ngân hàng. Các hoạt đ ng của Ngân sách chính sách Hoạt động huy động vốn: Nguồn vốn để hoạt động chủ yếu của ngân hàng chính sách là vốn từ Ngân sách Nhà nƣớc bao gồm: Vốn điều lệ, vốn cho vay xóa đói giảm nghèo, tạo việc làm và thực hiện chính sách xã hội khác; vốn từ nguồn tăng thu, tiết kiệm Chi của ngân sách các cấp bổ sung nguồn vốn cho vay Hộ nghèo và các đối tƣợng chính sách khác trên địa bàn; vốn ODA đƣợc Chính phủ giao… Ngoài ra, ngân hàng chính sách còn đƣợc nhận vốn tài trợ không hoàn lại của các tổ chức, cá nhân trong và ngoài nƣớc, vốn nhận ủy thác cho vay ƣu đãi của chính quyền địa phƣơng, các tổ chức, cá nhân trong và ngoài nƣớc và vốn huy động dƣới các hình thức khác nhƣng phải đảm bảo nguyên tắc chỉ huy động khi đã sử dụng tối đa các nguồn vốn không phải trả lãi và huy động với mức lãi suất thấp (việc huy động tiền gửi có trả lãi chỉ đƣợc thực hiện trong phạm vi kế hoạch hàng năm đƣợc duyệt). Với những đặc điểm riêng biệt về nguồn vốn (chủ yếu là vốn do Ngân sách Nhà nƣớc cấp) và các ƣu đãi nhƣ: Đƣợc Nhà nƣớc đảm bảo khả năng thanh toán, 10 không phải tham gia dự trữ bắt buộc, không phải tham gia bảo hiểm tiền gửi và vốn huy động có trả lãi chỉ phải thực hiện trong phạm vi kế hoạch đƣợc duyệt hàng năm.
Hoạt động cho vay: Hoạt động cho vay chủ yếu của ngân hàng chính sách là cho vay theo các chƣơng trình chính sách của Nhà nƣớc, nhƣ cho vay: hộ gia đình nghèo để duy trì sản xuất và ổn định đời sống, cho vay hỗ trợ các chính sách xã hội, giáo dục, y tế, giúp những đối tƣợng chính sách có cơ hội học tập, học nghề, tạo công ăn việc làm nhằm mục tiêu xóa đói giảm nghèo, tạo điều kiện tiền đề phát triển các vùng kinh tế khó khăn… Xuất phát từ đặc thù về đối tƣợng khách hàng vay vốn thƣờng là những đối tƣợng dễ bị tổn thƣơng, gặp khó khăn, sống ở vùng sâu, vùng xa, vùng kinh tế kém phát triển, ít có điều kiện tiếp cận với dịch vụ tín dụng của các ngân hàng thƣơng mai,. nên ngân hàng chính sách cũng có những đặc thù về cơ chế sử dụng vốn nhƣ: Món cho vay nhỏ, chi phí quản lý cao. Vốn tín dụng đầu tƣ mang tính rủi ro cao. Chẳng hạn, các hộ gia đình nghèo, đối tƣợng chính sách thiếu vốn sản xuất, chủ yếu sống ở vùng nông thôn, vùng sâu, vùng xa, nơi môi trƣờng thiên nhiên bị tàn phá, thƣờng xuyên xảy ra bão lụt, hạn hán.
Mặt khác, bản thân họ dân trí thấp, thiếu kiến thức làm ăn, trong sản xuất kinh doanh dễ bị thua lỗ. Vì vậy, việc sử dụng vốn tín dụng dễ gặp rủi ro. Cho vay Hộ nghèo và các đối tƣợng chính sách khác chủ yếu dựa trên cơ sở tín chấp của các hội đoàn thể, tiền vay phần lớn không phải đảm bảo bằng tài sản thế chấp (khác với NHTM là tiền vay phải đƣợc đảm bảo bằng tài sản thế chấp, cầm cố, bảo lãnh). Lãi suất cho vay, thời hạn cho vay và các điều kiện vay vốn có sự ƣu đãi đối với khách hàng.
Lãi suất thƣờng thấp hơn các ngân hàng thƣơng mại, thậm chí còn thấp hơn cả lãi suất đầu vào của các ngân hàng thƣơng mại. Thời hạn của các khoản cho vay của ngân hàng chính sách phụ thuộc vào tình trạng kinh tế của hộ gia đình. Vì vậy, phần lớn các món cho vay của ngân hàng chính sách thƣờng dài hơn thời hạn cho vay của các ngân hàng thƣơng mại và chủ yếu là trung và dài hạn. Thƣờng áp dụng phƣơng thức giải ngân uỷ thác qua các tổ chức trung gian 11 nhƣ: các tổ chức tín dụng, các tổ chức chính trị - xã hội, … Bên cạnh hai hoạt động cơ bản trên ngân hàng chính sách cũng thực hiện một số hoạt động khác nhƣ: trung gian thanh toán, bảo lãnh … 1.
Các vấn đề lý luận về hoạt đ ng cho vay H nghèo của ngân hàng chính sách 1. Khái niệm về cho vay H nghèo - Cho vay: Cho vay là hình thức cấp tín dụng, theo đó tổ chức tín dụng giao hoặc cam kết giao cho khách hàng một khoản tiền để sử dụng vào mục đích xác định trong một thời gian nhất định theo thỏa thuận với nguyên tắc có hoàn trả cả gốc và lãi (Thông tƣ 39/2016/TT-NHNN ngày 30/12/2016). - Hộ nghèo: Hộ nghèo là hộ có mức thu nhập bình quân đầu ngƣời/tháng bằng hoặc thấp hơn chuẩn nghèo. Chuẩn mực đói nghèo luôn thay đổi và tùy thuộc vào trình độ phát triển của các quốc gia, tùy theo từng giai đoạn.
Đói nghèo là một vấn đề tồn tại ở tất cả các quốc gia dân tộc.