Luận án tiến sĩ: Quản lý hoạt động bồi dưỡng hiệu trưởng trường THPT TPHCM đáp ứng yêu cầu đổi mới giáo dục

Quản lý bồi dưỡng hiệu trưởng THPT tại TPHCM nhằm đổi mới giáo dục. Nâng cao năng lực lãnh đạo, quản lý và chuyên môn cho đội ngũ hiệu trưởng.

• Tác giả: Phan Thị Thuý Quyên
• Người hướng dẫn: PGS. Nguyễn Xuân Tế
• Trường học: Học viện Quản lý giáo dục
• Chuyên ngành: Quản lý Giáo dục
• Đề tài: Quản lý hoạt động bồi dưỡng hiệu trưởng trường trung học phổ thông trên địa bàn thành phố Hồ Chí Minh đáp ứng yêu cầu đổi mới giáo dục
• Loại tài liệu: Luận án tiến sĩ quản lý giáo dục
• Năm xuất bản: 2021
• Địa điểm: Hà Nội

Tóm tắt

I. Tổng quan về quản lý hoạt động bồi dưỡng hiệu trưởng trường trung học phổ thông

Quản lý hoạt động bồi dưỡng hiệu trưởng trường trung học phổ thông là quá trình tổ chức, điều phối các hoạt động đào tạo nhằm nâng cao năng lực lãnh đạo, quản lý cho đội ngũ hiệu trưởng. Hoạt động này bao gồm xây dựng kế hoạch bồi dưỡng, tổ chức thực hiện chương trình, kiểm tra đánh giá kết quả và hoàn thiện quy trình đào tạo. Trong bối cảnh đổi mới giáo dục, hiệu trưởng trường THPT phải đáp ứng nhiều yêu cầu mới về phẩm chất và năng lực. Công tác bồi dưỡng giúp hiệu trưởng nắm vững phương pháp quản lý hiện đại, áp dụng công nghệ thông tin vào giảng dạy và quản lý nhà trường. Nghiên cứu cho thấy việc bồi dưỡng cần được thực hiện bài bản, có hệ thống với nội dung phù hợp thực tiễn. Các chương trình bồi dưỡng phải tập trung phát triển kỹ năng lãnh đạo, năng lực đổi mới sáng tạo và khả năng thích ứng với yêu cầu cải cách giáo dục. Hoạt động này đóng vai trò quan trọng trong việc nâng cao chất lượng giáo dục phổ thông toàn diện.

1.1. Khái niệm và bản chất hoạt động bồi dưỡng hiệu trưởng

Hoạt động bồi dưỡng hiệu trưởng trường THPT được hiểu là quá trình đào tạo, tập huấn nhằm nâng cao trình độ chuyên môn, nghiệp vụ quản lý cho người đứng đầu nhà trường. Bản chất của hoạt động này là sự tác động có mục đích, có kế hoạch từ cơ quan quản lý giáo dục đến đội ngũ hiệu trưởng. Nội dung bồi dưỡng bao gồm kiến thức quản lý giáo dục, kỹ năng lãnh đạo, năng lực đổi mới phương pháp dạy học và khả năng ứng dụng công nghệ thông tin. Hoạt động bồi dưỡng phải đảm bảo tính hệ thống, liên tục và gắn liền với thực tiễn quản lý nhà trường. Mục tiêu cuối cùng là xây dựng đội ngũ hiệu trưởng có đủ năng lực đáp ứng yêu cầu đổi mới căn bản, toàn diện giáo dục.

1.2. Vai trò của quản lý hoạt động bồi dưỡng trong đổi mới giáo dục

Quản lý hoạt động bồi dưỡng hiệu trưởng có vai trò then chốt trong việc nâng cao chất lượng giáo dục phổ thông. Hiệu trưởng được bồi dưỡng tốt sẽ lãnh đạo nhà trường thực hiện hiệu quả chương trình giáo dục mới, đáp ứng yêu cầu phát triển phẩm chất và năng lực học sinh. Hoạt động này giúp hiệu trưởng cập nhật kiến thức quản lý hiện đại, áp dụng phương pháp dạy học tiên tiến và xây dựng môi trường giáo dục đổi mới. Quản lý tốt hoạt động bồi dưỡng còn tạo điều kiện cho hiệu trưởng phát triển năng lực tự đánh giá, tự học và phát triển bản thân. Đây là cơ sở quan trọng để thực hiện thành công sự nghiệp đổi mới giáo dục ở cấp trung học phổ thông.

II. Phân tích thực trạng quản lý bồi dưỡng hiệu trưởng trường THPT

Thực trạng quản lý hoạt động bồi dưỡng hiệu trưởng trường THPT trên địa bàn thành phố Hồ Chí Minh cho thấy nhiều kết quả đạt được nhưng cũng tồn tại không ít hạn chế. Về mặt tích cực, công tác bồi dưỡng đã được các cơ quan quản lý giáo dục quan tâm đầu tư, nhiều chương trình đào tạo được tổ chức với nội dung đa dạng. Tuy nhiên, việc xây dựng kế hoạch bồi dưỡng còn thiếu tính hệ thống, chưa gắn liền với nhu cầu thực tế của từng hiệu trưởng. Nội dung bồi dưỡng đôi khi chưa cập nhật kịp thời với yêu cầu đổi mới giáo dục, đặc biệt trong việc ứng dụng công nghệ thông tin và truyền thông. Phương pháp bồi dưỡng chủ yếu theo hình thức truyền thụ một chiều, thiếu tính tương tác và thực hành. Công tác kiểm tra, đánh giá kết quả bồi dưỡng chưa được thực hiện nghiêm túc, dẫn đến hiệu quả đào tạo chưa cao. Ngoài ra, nguồn lực đầu tư cho hoạt động bồi dưỡng còn hạn chế, đội ngũ giảng viên bồi dưỡng chưa đáp ứng đầy đủ yêu cầu chuyên môn.

2.1. Những kết quả đạt được trong công tác bồi dưỡng hiệu trưởng

Công tác bồi dưỡng hiệu trưởng trường THPT đã đạt được một số kết quả đáng ghi nhận. Các chương trình bồi dưỡng được tổ chức thường xuyên, góp phần nâng cao trình độ quản lý cho đội ngũ hiệu trưởng. Nội dung bồi dưỡng đã từng bước được đổi mới, chú trọng phát triển năng lực lãnh đạo và kỹ năng quản lý hiện đại. Nhiều hiệu trưởng sau khi được bồi dưỡng đã áp dụng thành công phương pháp quản lý mới vào thực tiễn nhà trường. Hệ thống cơ sở vật chất phục vụ hoạt động bồi dưỡng được đầu tư cải thiện. Sự phối hợp giữa các cơ sở đào tạo và cơ quan quản lý giáo dục ngày càng chặt chẽ hơn trong việc tổ chức các khóa bồi dưỡng chuyên đề.

2.2. Hạn chế và nguyên nhân của những tồn tại trong quản lý bồi dưỡng

Nhiều hạn chế trong quản lý hoạt động bồi dưỡng hiệu trưởng cần được nhận diện rõ ràng. Kế hoạch bồi dưỡng thiếu tính chiến lược, chưa căn cứ vào đánh giá năng lực thực tế của hiệu trưởng. Nội dung chương trình nặng lý thuyết, thiếu thực hành và gắn kết với thực tiễn quản lý nhà trường. Phương pháp bồi dưỡng còn máy móc, áp đặt một chiều, chưa phát huy tính chủ động của người học. Nguyên nhân chính bao gồm: thiếu quy hoạch đội ngũ giảng viên bồi dưỡng chất lượng cao, kinh phí đầu tư chưa tương xứng, cơ chế đánh giá hiệu quả bồi dưỡng chưa hoàn thiện. Sự phối hợp giữa các đơn vị liên quan trong quản lý hoạt động bồi dưỡng còn lỏng lẻo, thiếu đồng bộ.

III. Giải pháp quản lý hoạt động bồi dưỡng hiệu trưởng trường THPT

Để nâng cao hiệu quả quản lý hoạt động bồi dưỡng hiệu trưởng trường THPT, cần triển khai đồng bộ nhiều giải pháp. Thứ nhất, xây dựng kế hoạch bồi dưỡng dài hạn dựa trên đánh giá nhu cầu thực tế và quy hoạch đội ngũ hiệu trưởng. Thứ hai, đổi mới nội dung chương trình bồi dưỡng theo hướng phát triển phẩm chất, năng lực, chú trọng kỹ năng quản lý hiện đại và ứng dụng công nghệ thông tin. Thứ ba, đa dạng hóa phương pháp bồi dưỡng kết hợp giữa lý thuyết và thực hành, tăng cường học tập qua trải nghiệm và chia sẻ kinh nghiệm. Thứ tư, hoàn thiện hệ thống kiểm tra đánh giá kết quả bồi dưỡng theo chuẩn năng lực. Thứ năm, tăng cường đầu tư nguồn lực, xây dựng đội ngũ giảng viên bồi dưỡng có trình độ cao. Thứ sáu, đẩy mạnh ứng dụng công nghệ thông tin trong tổ chức hoạt động bồi dưỡng, phát triển hình thức đào tạo trực tuyến. Thứ bảy, tăng cường hợp tác quốc tế trong đào tạo, bồi dưỡng hiệu trưởng để tiếp cận mô hình quản lý tiên tiến.

3.1. Giải pháp về đổi mới nội dung và phương pháp bồi dưỡng

Đổi mới nội dung bồi dưỡng hiệu trưởng cần bám sát yêu cầu đổi mới giáo dục, tập trung phát triển năng lực quản lý theo hướng hiện đại hóa. Chương trình bồi dưỡng phải cập nhật kiến thức mới về quản trị nhà trường, lãnh đạo đổi mới sáng tạo và ứng dụng công nghệ thông tin trong giáo dục. Phương pháp bồi dưỡng cần chuyển từ truyền thụ một chiều sang tương tác hai chiều, tăng cường thảo luận nhóm, nghiên cứu tình huống và thực hành tại chỗ. Người học được khuyến khích tự học, tự nghiên cứu và chia sẻ kinh nghiệm quản lý thực tiễn. Nội dung phân hóa phù hợp với đặc điểm từng nhóm hiệu trưởng, đảm bảo tính cá thể hóa trong đào tạo bồi dưỡng.

3.2. Giải pháp về hoàn thiện cơ chế quản lý và đánh giá hiệu quả

Hoàn thiện cơ chế quản lý hoạt động bồi dưỡng đòi hỏi sự phối hợp đồng bộ giữa các cấp quản lý giáo dục. Cần xây dựng quy chế bồi dưỡng rõ ràng, quy định cụ thể trách nhiệm của từng đơn vị trong tổ chức và quản lý hoạt động đào tạo. Hệ thống đánh giá hiệu quả bồi dưỡng phải được thiết kế theo chuẩn năng lực, đo lường được sự tiến bộ của hiệu trưởng sau bồi dưỡng. Cơ chế giám sát, kiểm tra cần được tăng cường để đảm bảo chất lượng chương trình bồi dưỡng. Đồng thời, xây dựng hệ thống phản hồi từ người học để liên tục cải tiến nội dung và phương pháp đào tạo bồi dưỡng hiệu trưởng trường THPT.

IV. Kết luận và hướng ứng dụng trong quản lý giáo dục

Nghiên cứu về quản lý hoạt động bồi dưỡng hiệu trưởng trường THPT trên địa bàn thành phố Hồ Chí Minh đã chỉ ra tầm quan trọng đặc biệt của công tác này trong việc đáp ứng yêu cầu đổi mới giáo dục. Kết quả nghiên cứu cho thấy hiệu trưởng trường THPT cần được bồi dưỡng toàn diện về năng lực quản lý, lãnh đạo đổi mới và ứng dụng công nghệ thông tin. Các giải pháp đề xuất tập trung vào đổi mới nội dung, phương pháp bồi dưỡng và hoàn thiện cơ chế quản lý đánh giá. Hướng ứng dụng của nghiên cứu có thể mở rộng sang các địa phương khác, áp dụng cho công tác bồi dưỡng cán bộ quản lý giáo dục các cấp. Mô hình quản lý hoạt động bồi dưỡng hiệu trưởng cần được nghiên cứu thí điểm và nhân rộng trong hệ thống giáo dục phổ thông. Nghiên cứu cũng gợi mở nhiều vấn đề cần tiếp tục khám phá về phát triển năng lực lãnh đạo trường học trong bối cảnh cách mạng công nghiệp 4.0 và hội nhập quốc tế sâu rộng.

4.1. Ý nghĩa lý luận và thực tiễn của nghiên cứu

Nghiên cứu này có ý nghĩa lý luận quan trọng trong việc hệ thống hóa cơ sở khoa học về quản lý hoạt động bồi dưỡng hiệu trưởng trường THPT. Về mặt lý luận, nghiên cứu bổ sung kiến thức mới về mô hình quản lý bồi dưỡng cán bộ quản lý giáo dục theo hướng phát triển năng lực. Về thực tiễn, kết quả nghiên cứu cung cấp cơ sở khoa học cho các cơ quan quản lý giáo dục trong việc hoạch định chính sách bồi dưỡng hiệu trưởng. Các giải pháp đề xuất có tính khả thi cao, có thể áp dụng trực tiếp vào thực tế quản lý giáo dục tại thành phố Hồ Chí Minh và các địa phương có điều kiện tương đồng.

4.2. Hướng phát triển và đề xuất nghiên cứu tiếp theo

Từ kết quả nghiên cứu, có thể đề xuất một số hướng phát triển và nghiên cứu tiếp theo. Thứ nhất, mở rộng phạm vi nghiên cứu sang các địa phương khác để so sánh và đánh giá tính phổ quát của mô hình quản lý bồi dưỡng. Thứ hai, nghiên cứu sâu hơn về tác động của hoạt động bồi dưỡng đến hiệu quả quản lý nhà trường và chất lượng giáo dục. Thứ ba, khám phá vai trò của công nghệ số trong đổi mới phương thức bồi dưỡng hiệu trưởng. Thứ tư, xây dựng bộ công cụ đánh giá năng lực hiệu trưởng chuẩn hóa phục vụ công tác quy hoạch và bồi dưỡng. Thứ năm, nghiên cứu mô hình hợp tác quốc tế trong đào tạo bồi dưỡng cán bộ quản lý giáo dục.

Nội dung chính

Tổng quan luận án

Luận án tiến sĩ chuyên ngành Quản lý Giáo dục (mã số: 9 14 01 14) của tác giả Phan Thị Thuý Quyên với đề tài "Quản lý hoạt động bồi dưỡng hiệu trưởng trường trung học phổ thông trên địa bàn Thành phố Hồ Chí Minh đáp ứng yêu cầu đổi mới giáo dục", được hoàn thành tại Học viện Quản lý giáo dục năm 2021 dưới sự hướng dẫn khoa học của PGS. Nguyễn Xuân Tế và PGS. Trần Hữu Hoan.

Tính cấp thiết của luận án bắt nguồn từ chủ trương đổi mới căn bản, toàn diện giáo dục và đào tạo theo Nghị quyết số 29-NQ/TW của Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa XI và Chiến lược phát triển giáo dục 2011–2020, trong đó phát triển đội ngũ nhà giáo và cán bộ quản lý giáo dục được xác định là khâu then chốt. Việc ban hành Chuẩn hiệu trưởng cơ sở giáo dục phổ thông và triển khai Chương trình Giáo dục phổ thông 2018 đặt ra yêu cầu chuyển đổi căn bản từ mô hình quản lý hành chính, mệnh lệnh sang mô hình quản trị nhà trường hiện đại, phân cấp, trao quyền và tự chịu trách nhiệm giải trình.

Tại Thành phố Hồ Chí Minh – trung tâm kinh tế, văn hóa và giáo dục lớn ở khu vực phía Nam với quy mô mạng lưới trường trung học phổ thông (THPT) lớn – công tác bồi dưỡng và quản lý hoạt động bồi dưỡng hiệu trưởng dù đã được quan tâm nhưng vẫn bộc lộ nhiều hạn chế: phương thức tổ chức chậm đổi mới, chủ yếu là bồi dưỡng tập trung truyền thụ một chiều; kế hoạch bồi dưỡng chưa bám sát nhu cầu thực tế và tính chất đặc thù của địa phương; cơ chế kiểm tra, đánh giá và phối hợp giữa các lực lượng quản lý chưa đồng bộ. Khoảng trống nghiên cứu được xác định là việc thiếu vắng một công trình nghiên cứu hệ thống về các biện pháp quản lý hoạt động bồi dưỡng thường xuyên cho đội ngũ hiệu trưởng trường THPT tại Thành phố Hồ Chí Minh theo hướng tiếp cận năng lực và chuẩn hóa.

Mục đích nghiên cứu của luận án là trên cơ sở nghiên cứu lý luận và khảo sát, đánh giá thực trạng quản lý hoạt động bồi dưỡng hiệu trưởng trường THPT tại Thành phố Hồ Chí Minh, đề xuất hệ thống biện pháp quản lý của Sở Giáo dục và Đào tạo nhằm nâng cao phẩm chất, năng lực lãnh đạo và quản trị của đội ngũ hiệu trưởng đáp ứng yêu cầu đổi mới giáo dục.

Khách thể và đối tượng nghiên cứu:

• Khách thể nghiên cứu: Hoạt động bồi dưỡng hiệu trưởng trường trung học phổ thông.
• Đối tượng nghiên cứu: Biện pháp quản lý hoạt động bồi dưỡng hiệu trưởng trường trung học phổ thông đáp ứng yêu cầu đổi mới giáo dục.

Giả thuyết khoa học: Quản lý hoạt động bồi dưỡng hiệu trưởng trường THPT là nhiệm vụ quan trọng trong quản lý đội ngũ cán bộ quản lý giáo dục. Nếu đề xuất và thực hiện đồng bộ các biện pháp quản lý hoạt động bồi dưỡng hiệu trưởng trường THPT theo tiếp cận nội dung hoạt động, tiếp cận năng lực, phù hợp với đặc điểm của đội ngũ và điều kiện thực tiễn địa phương thì sẽ nâng cao năng lực lãnh đạo, quản trị nhà trường cho hiệu trưởng, đồng thời nâng cao hiệu quả quản lý hoạt động bồi dưỡng của cơ quan quản lý giáo dục.

Nhiệm vụ nghiên cứu:

1. Xây dựng cơ sở lý luận về quản lý hoạt động bồi dưỡng hiệu trưởng trường THPT trong bối cảnh đổi mới giáo dục.
2. Nghiên cứu cơ sở thực tiễn về quản lý hoạt động bồi dưỡng hiệu trưởng trường THPT trên địa bàn Thành phố Hồ Chí Minh.
3. Đề xuất các biện pháp quản lý hoạt động bồi dưỡng hiệu trưởng trường THPT trên địa bàn Thành phố Hồ Chí Minh đáp ứng yêu cầu đổi mới giáo dục.
4. Tổ chức khảo nghiệm và thử nghiệm các biện pháp đề xuất trong luận án.

Câu hỏi nghiên cứu:

1. Đổi mới giáo dục phổ thông và Chương trình Giáo dục phổ thông 2018 đặt ra những yêu cầu gì đối với đội ngũ hiệu trưởng trường THPT trong lãnh đạo và quản lý các hoạt động của nhà trường?
2. Những năng lực nào cần được bồi dưỡng cho hiệu trưởng trường THPT để đáp ứng yêu cầu đổi mới giáo dục?
3. Hoạt động bồi dưỡng và quản lý hoạt động bồi dưỡng hiệu trưởng trường THPT trên địa bàn Thành phố Hồ Chí Minh hiện nay còn có những hạn chế gì?
4. Việc tìm ra các biện pháp cải tiến trong quản lý hoạt động bồi dưỡng hiệu trưởng trường THPT nhằm nâng cao năng lực lãnh đạo, quản lý cho đội ngũ hiệu trưởng có tính cần thiết và ý nghĩa như thế nào?

Giới hạn và phạm vi nghiên cứu:

• Giới hạn nội dung: Tập trung vào hoạt động quản lý công tác bồi dưỡng thường xuyên cho hiệu trưởng trường THPT của chủ thể quản lý là Sở Giáo dục và Đào tạo Thành phố Hồ Chí Minh.
• Giới hạn địa bàn: Các trường THPT công lập trên địa bàn Thành phố Hồ Chí Minh.
• Giới hạn đối tượng khảo sát: Cán bộ lãnh đạo Sở và chuyên viên các phòng ban chuyên môn của Sở Giáo dục và Đào tạo Thành phố Hồ Chí Minh; cán bộ quản lý, giảng viên tại các cơ sở bồi dưỡng (như Trường Cán bộ quản lý giáo dục Thành phố Hồ Chí Minh); hiệu trưởng và phó hiệu trưởng các trường THPT công lập.
• Giới hạn thời gian: Khảo sát và sử dụng số liệu thực tiễn từ năm 2017 đến giai đoạn hoàn thành luận án năm 2021.

---

Tổng quan tài liệu và vị trí của luận án

Luận án tiến hành tổng quan các công trình nghiên cứu trong và ngoài nước theo hai nhóm nội dung chính:

Nhóm nghiên cứu về bồi dưỡng cán bộ quản lý trường phổ thông

Trên bình diện quốc tế, các nghiên cứu khẳng định tầm quan trọng của việc học tập suốt đời và bồi dưỡng thường xuyên đối với người đứng đầu cơ sở giáo dục. Tiêu biểu gồm:

• P. H. Coombs với tác phẩm "Khủng hoảng giáo dục trên phạm vi toàn thế giới" nhấn mạnh tri thức học đường nhanh chóng lạc hậu trước sự phát triển kinh tế - xã hội, đòi hỏi bồi dưỡng liên tục.
• Edgar Faure (1972) với cuốn sách "Học tập để tồn tại" đặt nền tảng cho giáo dục suốt đời và giáo dục người lớn.
• Jacques Delors trong báo cáo gửi UNESCO "Học tập - một kho báu tiềm ẩn" xác định bốn trụ cột giáo dục (học để biết, học để làm, học để chung sống, học để làm người).
• Stephan Gerhard Huber (2002) chỉ rõ chương trình bồi dưỡng hiệu trưởng tại Hoa Kỳ đã chuyển dịch từ kỹ năng quản lý chung sang kỹ năng chuyên biệt gắn với thực tiễn lãnh đạo.
• Carol Cardno (2003, New Zealand) tập trung vào phát triển các kỹ năng: quản lý sự thay đổi, giải quyết xung đột, quản trị nhân sự, kèm cặp và tư duy chiến lược.
• McCrimmon Mitch (2011, Vương quốc Anh) phân tích yêu cầu gắn kết nhu cầu phát triển cá nhân của hiệu trưởng với mục tiêu của cơ quan quản lý.

Tại Việt Nam, các tác giả tập trung làm rõ vai trò và yêu cầu chuẩn hóa đối với cán bộ quản lý:

• Bùi Minh Hiền và cộng sự khẳng định công cuộc đổi mới giáo dục đòi hỏi hệ thống tiêu chuẩn làm căn cứ đào tạo, bồi dưỡng cán bộ quản lý.
• Vương Thanh Hương đề xuất mẫu hình cán bộ quản lý đáp ứng bối cảnh mới gồm các tố chất nhân cách, trí tuệ, năng lực lãnh đạo và tổ chức.
• Vũ Ngọc Hải phân tích bồi dưỡng cán bộ quản lý trong nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa và hội nhập quốc tế.
• Hoàng Văn Dương nghiên cứu quản lý đội ngũ cán bộ quản lý THPT theo tiếp cận quản lý nguồn nhân lực.
• Nguyễn Thành Vinh, Trần Minh Hằng, Trần Thị Bích Liễu, Hoàng Minh Thao, Phạm Viết Nhụ phân tích kỹ năng quản lý con người, năng lực tự đánh giá và phương pháp bồi dưỡng lấy người học làm trung tâm.

Nhóm nghiên cứu về quản lý hoạt động bồi dưỡng cán bộ quản lý trường THPT

Các nghiên cứu quản lý hoạt động bồi dưỡng chỉ ra các khâu từ lập kế hoạch, tổ chức đến kiểm tra đánh giá:

• V. A. Sukhomlinsky (1968) nhấn mạnh tính kế hoạch chi tiết trong phân công trách nhiệm và xác định thời lượng bồi dưỡng tại trường học.
• Dutto (2014) chỉ rõ quản lý bồi dưỡng phải bắt đầu từ kế hoạch tổng thể quốc gia đến địa phương, nhà trường và kế hoạch cá nhân của từng hiệu trưởng.
• Gabršček và Roeders (2013) đề xuất xây dựng môi trường bồi dưỡng ứng dụng công nghệ thông tin và truyền thông (ICT), thiết kế chương trình dựa trên chuẩn quốc gia và đánh giá nhu cầu.
• Calhoun (2007), James Donnoelly, James Gibson và John Ivancevich (1987), Derek Torrington và Laura Hall (1995), Michael Armstrong (1997) hoàn thiện khung quy trình quản lý đào tạo, bồi dưỡng theo các giai đoạn: xác định nhu cầu, lập kế hoạch, triển khai, kiểm tra đánh giá và phản hồi.
• Tại Việt Nam: Các nghiên cứu của Trần Ngọc Giao, Nguyễn Hồng Hải, Phạm Minh Giản và các kỷ yếu hội thảo khoa học của Học viện Quản lý giáo dục phân tích thực trạng quản lý bồi dưỡng cán bộ quản lý phổ thông, nhấn mạnh yêu cầu gắn bồi dưỡng với Chuẩn hiệu trưởng.

Vị trí và khoảng trống nghiên cứu của luận án

Mặc dù đã có nhiều nghiên cứu về bồi dưỡng cán bộ quản lý giáo dục, chưa có công trình nào đi sâu giải quyết bài toán quản lý hoạt động bồi dưỡng thường xuyên cho hiệu trưởng trường THPT tại Thành phố Hồ Chí Minh trong bối cảnh thực hiện đồng thời Chương trình Giáo dục phổ thông 2018 và Thông tư ban hành Chuẩn hiệu trưởng mới. Luận án định vị trọng tâm vào việc thiết lập hệ thống biện pháp quản lý cấp Sở mang tính đặc thù cho đô thị lớn, dựa trên sự tích hợp giữa tiếp cận năng lực, tiếp cận hoạt động và các chức năng quản lý.

---

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết và các khái niệm cơ bản

Luận án vận hành trên cơ sở hệ thống các khái niệm và khung lý thuyết quản lý giáo dục:

• Quản lý: Là quá trình tác động có mục đích, có tổ chức của chủ thể quản lý đến khách thể quản lý bằng việc vận dụng các chức năng và phương tiện quản lý nhằm sử dụng hiệu quả các nguồn lực để đạt mục tiêu đề ra.
• Quản lý nhà trường: Là quá trình tác động có định hướng, kế hoạch của chủ thể quản lý (đứng đầu là hiệu trưởng) đến các đối tượng trong và ngoài nhà trường, huy động và sử dụng hiệu quả các nguồn lực để thực hiện sứ mệnh giáo dục.
• Bồi dưỡng: Là quá trình giáo dục, đào tạo bổ sung, cập nhật tri thức, kỹ năng còn thiếu hoặc đã lạc hậu cho người đang thực thi công vụ, nâng cao phẩm chất và năng lực chuyên môn nghề nghiệp, thường được xác nhận bằng chứng chỉ sau khi hoàn thành.
• Quản lý hoạt động bồi dưỡng hiệu trưởng trường THPT: Tác động có mục đích, có kế hoạch và tổ chức của Sở Giáo dục và Đào tạo (chủ thể quản lý) đến toàn bộ quá trình tổ chức bồi dưỡng hiệu trưởng nhằm củng cố, nâng cao phẩm chất, năng lực lãnh đạo, quản trị đáp ứng chuẩn nghề nghiệp và nhu cầu thực tiễn.

Luận án xây dựng khung phân tích dựa trên năm hướng tiếp cận phương pháp luận:

1. Tiếp cận hoạt động: Xem xét quá trình bồi dưỡng gồm các thành tố mục tiêu, nội dung, phương pháp, hình thức, điều kiện bảo đảm và kiểm tra đánh giá.
2. Tiếp cận năng lực: Căn cứ vào các nhóm năng lực quản trị, năng lực chuyên biệt của người hiệu trưởng theo Chuẩn hiệu trưởng mới để thiết kế nội dung và quản lý bồi dưỡng.
3. Tiếp cận chức năng quản lý: Vận dụng 4 chức năng cốt lõi (lập kế hoạch, tổ chức, chỉ đạo/lãnh đạo, kiểm tra đánh giá) của chủ thể quản lý đối với hoạt động bồi dưỡng.
4. Tiếp cận hệ thống: Đặt hoạt động bồi dưỡng trong mối quan hệ đa chiều với môi trường kinh tế - xã hội, môi trường sư phạm, các cơ sở đào tạo và sự tự bồi dưỡng của cá nhân.
5. Tiếp cận chuẩn hóa: Sử dụng Chuẩn hiệu trưởng cơ sở giáo dục phổ thông do Bộ Giáo dục và Đào tạo ban hành làm căn cứ đánh giá nhu cầu, thiết kế nội dung và kiểm tra kết quả bồi dưỡng.

+-----------------------------------------------------------------------------------+
|               TIẾP CẬN PHƯƠNG PHÁP LUẬN VÀ KHUNG PHÂN TÍCH                        |
| (Tiếp cận hoạt động - Năng lực - Chức năng quản lý - Hệ thống - Chuẩn hóa)         |
+-----------------------------------------------------------------------------------+
                                         |
                                         v
+-----------------------------------------------------------------------------------+
|               CÁC CHỨC NĂNG QUẢN LÝ CỦA SỞ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO                     |
|  - Lập kế hoạch bồi dưỡng (xác định nhu cầu, mục tiêu, nội dung)                 |
|  - Tổ chức thực hiện (bố trí lực lượng, phương thức, cơ sở vật chất)              |
|  - Chỉ đạo, điều hành (phối hợp lực lượng, quản lý học tập thực tế)               |
|  - Kiểm tra, đánh giá (đo lường kết quả bồi dưỡng theo chuẩn)                     |
+-----------------------------------------------------------------------------------+
                                         |
                                         v
+-----------------------------------------------------------------------------------+
|              CÁC THÀNH TỐ CỦA HOẠT ĐỘNG BỒI DƯỠNG HIỆU TRƯỞNG                     |
|  - Mục tiêu và chuẩn đầu ra bồi dưỡng                                             |
|  - Chương trình, nội dung bồi dưỡng cập nhật                                      |
|  - Hình thức, phương pháp bồi dưỡng đa dạng (trực tiếp, trực tuyến, thực tế)      |
|  - Điều kiện cơ sở vật chất, tài chính, đội ngũ giảng viên                        |
|  - Kiểm tra, đánh giá chất lượng và sự phát triển năng lực hiệu trưởng            |
+-----------------------------------------------------------------------------------+

Phương pháp nghiên cứu

Luận án kết hợp đồng bộ các nhóm phương pháp nghiên cứu định tính và định lượng:

• Nhóm phương pháp nghiên cứu lý thuyết: Phân tích, tổng hợp, hệ thống hóa các văn bản quy phạm pháp luật (Luật Giáo dục, Nghị quyết 29-NQ/TW, các Thông tư ban hành Chuẩn hiệu trưởng, Chương trình GDPT 2018), các tài liệu khoa học trong và ngoài nước để xây dựng khung khái niệm và lý thuyết.
• Nhóm phương pháp nghiên cứu thực tiễn:
  • Điều tra bằng phiếu hỏi (khảo sát diện rộng trên thang đo Likert nhiều mức độ).
  • Phương pháp chuyên gia (tham vấn các nhà khoa học, nhà quản lý giáo dục).
  • Phỏng vấn sâu (tìm hiểu nguyên nhân của các bất cập thực tế).
  • Tổng kết kinh nghiệm thực tiễn từ Sở Giáo dục và Đào tạo Thành phố Hồ Chí Minh và các cơ sở bồi dưỡng.
  • Phương pháp thử nghiệm sư phạm (triển khai thử nghiệm biện pháp để đánh giá tính khả thi và hiệu quả tăng tiến).
• Phương pháp thống kê toán học: Nhập và xử lý dữ liệu khảo sát bằng phần mềm SPSS. Phân tích độ tin cậy thang đo thông qua hệ số Cronbach's Alpha và tương quan biến - tổng (item-total correlation); tính điểm trung bình (ĐTB), độ lệch chuẩn (ĐLC), xếp hạng thứ bậc và phân tích tương quan giữa tính cấp thiết và tính khả thi của các biện pháp đề xuất.

---

Nội dung chính theo từng chương

Chương 1: Cơ sở lý luận về quản lý hoạt động bồi dưỡng hiệu trưởng trường trung học phổ thông trong bối cảnh đổi mới giáo dục

Chương 1 hệ thống hóa toàn diện các vấn đề lý luận về hoạt động bồi dưỡng và quản lý bồi dưỡng hiệu trưởng trường THPT:

1. Bối cảnh đổi mới giáo dục và yêu cầu đối với hiệu trưởng: Nghị quyết 29-NQ/TW và Chương trình GDPT 2018 đặt ra yêu cầu chuyển đổi căn bản từ truyền thụ tri thức sang phát triển phẩm chất, năng lực học sinh; giáo dục hướng nghiệp và phân luồng mạnh. Hiệu trưởng THPT không chỉ đóng vai trò người quản lý hành chính mà phải thể hiện vai trò kép là "nhà lãnh đạo giáo dục" và "nhà quản trị chuyên nghiệp", làm chủ khung giá trị cạnh tranh và thích ứng với kinh tế số.
2. Cấu trúc hoạt động bồi dưỡng hiệu trưởng: Gồm 5 thành tố mật thiết: (1) Mục tiêu bồi dưỡng; (2) Chương trình và nội dung bồi dưỡng; (3) Phương pháp và hình thức bồi dưỡng (kết hợp trực tiếp, trực tuyến, thảo luận chuyên đề, tự học có hướng dẫn); (4) Kiểm tra, đánh giá kết quả bồi dưỡng; (5) Các điều kiện bảo đảm (giảng viên, cơ sở vật chất, tài chính, môi trường ICT).
3. Nội dung quản lý hoạt động bồi dưỡng: Xác định rõ trách nhiệm của Sở Giáo dục và Đào tạo trong việc thực hiện 4 chức năng: lập kế hoạch bồi dưỡng dựa trên khảo sát nhu cầu; tổ chức thực hiện kế hoạch và phân bổ nguồn lực; chỉ đạo vận hành các hoạt động bồi dưỡng; kiểm tra, đánh giá chất lượng bồi dưỡng theo chuẩn đầu ra.
4. Các yếu tố ảnh hưởng: Phân tích 5 nhóm yếu tố tác động đến hiệu quả quản lý bồi dưỡng gồm: hệ thống chủ trương, chính sách; nhận thức của các cấp quản lý và hiệu trưởng; năng lực của chủ thể quản lý; chất lượng chương trình, nội dung bồi dưỡng; tinh thần tự học, tự rèn luyện của bản thân người hiệu trưởng.

Chương 2: Cơ sở thực tiễn của quản lý hoạt động bồi dưỡng hiệu trưởng trường trung học phổ thông trên địa bàn Thành phố Hồ Chí Minh

Chương 2 tổng kết kinh nghiệm quốc tế và phân tích thực trạng tại địa bàn nghiên cứu:

1. Kinh nghiệm quốc tế: Luận án đúc kết bài học từ Hoa Kỳ (bồi dưỡng kỹ năng quản trị cụ thể), Vương quốc Anh (chương trình PGCE và đánh giá qua hồ sơ chuyên môn theo chuẩn), Singapore (đào tạo lãnh đạo tại Viện Giáo dục Quốc gia NIE), Phần Lan (trao quyền tự chủ và bồi dưỡng gắn với văn hóa nhà trường), Canada (mạng lưới học tập giữa các hiệu trưởng).
2. Đặc điểm địa bàn Thành phố Hồ Chí Minh: Quy mô mạng lưới trường lớp THPT lớn, áp lực phát triển giáo dục theo định hướng đô thị thông minh và hội nhập quốc tế đòi hỏi đội ngũ cán bộ quản lý phải có năng lực quản trị tiên tiến, thành thạo ngoại ngữ và công nghệ thông tin.
3. Thực trạng năng lực của hiệu trưởng THPT theo chuẩn mới: Khảo sát thông qua đánh giá mức độ đạt được 5 tiêu chuẩn nghề nghiệp (dữ liệu xử lý trên phần mềm SPSS, độ tin cậy thang đo Cronbach's Alpha đạt chuẩn):
   • Phẩm chất nghề nghiệp: Được đánh giá cao nhất, thể hiện tư tưởng chính trị và đạo đức lối sống vững vàng.
   • Năng lực quản trị nhà trường: Đạt mức khá, tuy nhiên kỹ năng quản trị tài chính, nhân lực, quản trị sự thay đổi và quản trị cơ sở vật chất hiện đại còn nhiều lúng túng.
   • Năng lực xây dựng môi trường giáo dục và phát triển quan hệ: Thực hiện tương đối tốt mối quan hệ nhà trường - gia đình - xã hội, song việc xây dựng văn hóa nhà trường số còn hạn chế.
   • Năng lực sử dụng ngoại ngữ và ứng dụng CNTT: Đạt mức điểm trung bình thấp nhất trong các tiêu chuẩn; hiệu trưởng còn hạn chế về khả năng giao tiếp ngoại ngữ trong hội nhập quốc tế và ứng dụng phần mềm quản trị chuyên sâu.
4. Thực trạng quản lý hoạt động bồi dưỡng của Sở GD&ĐT Thành phố Hồ Chí Minh:
   • Lập kế hoạch và xác định nhu cầu: Việc khảo sát nhu cầu bồi dưỡng còn mang tính hình thức, nội dung bồi dưỡng chưa bám sát thực tế từng nhóm đối tượng.
   • Chương trình và nội dung: Đã cập nhật các văn bản mới nhưng còn nặng về lý thuyết quản lý chung, thiếu các chuyên đề thực hành giải quyết tình huống quản trị trường học đô thị.
   • Phương thức tổ chức: Hình thức bồi dưỡng tập trung truyền thống vẫn chiếm ưu thế; việc ứng dụng nền tảng trực tuyến và học tập qua trải nghiệm thực tế tại các trường tiên tiến chưa được khai thác hiệu quả.
   • Kiểm tra, đánh giá: Phương thức đánh giá chủ yếu thông qua bài thu hoạch cuối khóa, chưa đánh giá được sự chuyển biến về năng lực hành vi và hiệu quả quản lý thực tế tại đơn vị.
   • Nguyên nhân tồn tại: Chưa có quy chế phối hợp đồng bộ giữa Sở GD&ĐT với các trường sư phạm và cơ sở bồi dưỡng; nguồn kinh phí còn hạn chế; cơ chế phân cấp quản lý bồi dưỡng chưa gắn chặt với đánh giá thi đua, bổ nhiệm cán bộ.

Chương 3: Biện pháp quản lý hoạt động bồi dưỡng hiệu trưởng trường trung học phổ thông trên địa bàn Thành phố Hồ Chí Minh đáp ứng yêu cầu đổi mới giáo dục

Chương 3 đề xuất 6 biện pháp quản lý, khảo nghiệm tính cấp thiết - tính khả thi và báo cáo kết quả thử nghiệm thực tế:

Tên biện pháp quản lý	Mục tiêu tác động	Nội dung và phương thức thực hiện chính
Biện pháp 1: Tổ chức khảo sát nhu cầu bồi dưỡng để xác định mục tiêu, nội dung bồi dưỡng cho phù hợp với đối tượng	Khâu lập kế hoạch bồi dưỡng	Thiết kế bộ công cụ khảo sát nhu cầu dựa trên Chuẩn hiệu trưởng mới; phân loại đối tượng hiệu trưởng theo thâm niên, năng lực và đặc thù loại hình trường để xây dựng mục tiêu bồi dưỡng trúng thực tiễn.
Biện pháp 2: Tổ chức bổ sung, cập nhật chương trình, nội dung bồi dưỡng phù hợp với đặc điểm, bối cảnh đổi mới giáo dục	Thành tố nội dung bồi dưỡng	Bổ sung các module chuyên đề về quản trị nhà trường theo Chương trình GDPT 2018, chuyển đổi số, xây dựng trường học hạnh phúc, quản lý tài chính công và kỹ năng hội nhập quốc tế.
Biện pháp 3: Thiết lập phương thức tổ chức bồi dưỡng phù hợp với nội dung bồi dưỡng và nhu cầu của hiệu trưởng THPT	Phương thức, hình thức tổ chức	Kết hợp bồi dưỡng trực tiếp và trực tuyến (blended learning); tổ chức hội thảo giải quyết tình huống (case study), làm việc nhóm và sinh hoạt chuyên môn cụm trường.
Biện pháp 4: Cải tiến phương thức tổ chức kiểm tra, đánh giá hoạt động bồi dưỡng hiệu trưởng trường THPT	Khâu kiểm tra, đánh giá	Đổi mới đánh giá theo tiếp cận năng lực: kết hợp đánh giá quá trình, đánh giá sản phẩm ứng dụng (kế hoạch phát triển trường học) và lấy phản hồi của giáo viên về sự thay đổi của hiệu trưởng.
Biện pháp 5: Quản lý hiệu quả hoạt động học tập, nghiên cứu thực tế đáp ứng mục tiêu đổi mới chương trình bồi dưỡng	Hoạt động thực hành, thực tế	Tổ chức cho hiệu trưởng đi nghiên cứu thực tế tại các mô hình trường học tiên tiến, trường quốc tế, trường chất lượng cao trong và ngoài địa bàn; gắn thực tế với đề án giải quyết vấn đề của trường mình.
Biện pháp 6: Hoàn thiện cơ chế phối hợp trong tổ chức thực hiện và quản lý bồi dưỡng hiệu trưởng THPT	Cơ chế quản lý, liên kết lực lượng	Phối hợp chặt chẽ giữa Sở GD&ĐT Thành phố Hồ Chí Minh với Học viện Quản lý giáo dục, Trường Cán bộ quản lý giáo dục Thành phố Hồ Chí Minh và các trường đại học sư phạm trong chuẩn hóa giảng viên và kiểm định chất lượng bồi dưỡng.

Mối quan hệ giữa các biện pháp: Luận án khẳng định 6 biện pháp có mối liên hệ biện chứng, hữu cơ. Biện pháp 1 là tiền đề định hướng; Biện pháp 2 và 3 là cốt lõi về nội dung và phương thức; Biện pháp 4 là công cụ đo lường và điều chỉnh; Biện pháp 5 tăng cường tính ứng dụng thực tiễn; Biện pháp 6 là điều kiện bảo đảm sự vận hành thông suốt của toàn bộ hệ thống.

Kết quả khảo nghiệm và thử nghiệm:

• Khảo nghiệm tính cấp thiết và khả thi: Khảo sát ý kiến chuyên gia và cán bộ quản lý cho thấy cả 6 biện pháp đều được đánh giá ở mức cao về tính cấp thiết và tính khả thi. Hệ số tương quan tuyến tính giữa tính cấp thiết và tính khả thi đạt mức cao, chứng minh các biện pháp có cơ sở khoa học và điều kiện thực thi rõ ràng.
• Kết quả thử nghiệm: Luận án tổ chức thử nghiệm biện pháp đổi mới nội dung và phương thức tổ chức bồi dưỡng. Kết quả đo lường trước và sau thử nghiệm cho thấy sự tăng tiến rõ rệt về nhận thức, thái độ và kỹ năng quản lý của các hiệu trưởng tham gia (kết quả điểm trung bình sau thử nghiệm cao hơn trước thử nghiệm với độ tin cậy thống kê).

---

Kết quả và những đóng góp mới

Đóng góp về mặt lý luận

• Hệ thống hóa và làm sâu sắc thêm lý luận về quản lý hoạt động bồi dưỡng thường xuyên cho hiệu trưởng trường THPT trong bối cảnh đổi mới căn bản, toàn diện giáo dục và triển khai Chương trình GDPT 2018.
• Xây dựng khung phân tích kết hợp giữa tiếp cận năng lực, tiếp cận hoạt động và các chức năng quản lý, xác định rõ cấu trúc năng lực quản trị cần thiết của người hiệu trưởng đáp ứng chuẩn chức danh và yêu cầu quản trị trường học hiện đại.

Đóng góp về mặt thực tiễn

• Cung cấp bộ dữ liệu thực trạng toàn diện về năng lực đội ngũ hiệu trưởng và công tác quản lý hoạt động bồi dưỡng hiệu trưởng trường THPT tại Thành phố Hồ Chí Minh giai đoạn 2017–2021, chỉ rõ các điểm mạnh, điểm nghẽn và nguyên nhân cốt lõi.
• Đề xuất hệ thống 6 biện pháp quản lý khả thi dành cho Sở Giáo dục và Đào tạo Thành phố Hồ Chí Minh, giúp định hướng đổi mới từ khâu khảo sát nhu cầu, thiết kế nội dung, tổ chức thực hiện, quản lý nghiên cứu thực tế đến kiểm tra đánh giá và phối hợp lực lượng.
• Các biện pháp đề xuất đã qua khảo nghiệm tính cấp thiết, tính khả thi và thử nghiệm sư phạm, chứng minh khả năng cải thiện nhận thức và năng lực quản lý của người hiệu trưởng.

Hệ thống khuyến nghị

• Đối với Bộ Giáo dục và Đào tạo: Hoàn thiện khung pháp lý về chuẩn bồi dưỡng cán bộ quản lý giáo dục; xây dựng các chương trình bồi dưỡng mẫu linh hoạt theo hướng mở; có cơ chế tài chính đặc thù cho công tác bồi dưỡng cán bộ quản lý.
• Đối với Ủy ban nhân dân Thành phố Hồ Chí Minh: Tăng cường đầu tư ngân sách, cơ sở vật chất, hạ tầng công nghệ thông tin phục vụ bồi dưỡng cán bộ quản lý giáo dục; có chính sách ưu đãi thu hút chuyên gia giỏi tham gia giảng dạy bồi dưỡng.
• Đối với Sở Giáo dục và Đào tạo Thành phố Hồ Chí Minh: Áp dụng đồng bộ hệ thống biện pháp quản lý do luận án đề xuất; xây dựng cơ sở dữ liệu số về hồ sơ năng lực và quá trình bồi dưỡng của hiệu trưởng; phân cấp mạnh mẽ cho các cơ sở bồi dưỡng và cụm trường.
• Đối với các cơ sở bồi dưỡng và trường THPT: Đổi mới phương pháp giảng dạy tích cực, gắn lý thuyết với nghiên cứu tình huống thực tiễn; phát huy tinh thần tự học, tự bồi dưỡng của người hiệu trưởng tại nơi làm việc.

---

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

• Hạn chế của luận án: Phạm vi nghiên cứu thực tiễn mới tập trung chủ yếu vào khối các trường THPT công lập trên địa bàn Thành phố Hồ Chí Minh và hoạt động bồi dưỡng thường xuyên do Sở GD&ĐT quản lý, chưa khảo sát sâu khối trường THPT tư thục, trường có yếu tố nước ngoài hoặc các chương trình đào tạo sau đại học.
• Hướng nghiên cứu tiếp: Mở rộng phạm vi nghiên cứu sang các loại hình trường ngoài công lập; nghiên cứu xây dựng mô hình bồi dưỡng trực tuyến hoàn toàn (e-learning) dựa trên hệ thống quản lý học tập số; đánh giá tác động lâu dài của công tác bồi dưỡng đến kết quả giáo dục toàn diện của học sinh và văn hóa tổ chức nhà trường.

---

Giá trị tham khảo

Luận án là tài liệu tham khảo chuyên khảo hữu ích cho các nhóm đối tượng:

• Cơ quan quản lý giáo dục (Bộ GD&ĐT, các Sở GD&ĐT): Tham khảo khung biện pháp quản lý để xây dựng kế hoạch bồi dưỡng thường xuyên cho cán bộ quản lý giáo dục phổ thông theo chuẩn nghề nghiệp.
• Các cơ sở đào tạo, bồi dưỡng (Học viện Quản lý giáo dục, các trường Đại học Sư phạm, Trường Cán bộ quản lý giáo dục): Sử dụng tài liệu để đổi mới chương trình, nội dung và phương pháp đánh giá học viên trong các khóa bồi dưỡng cán bộ quản lý trường phổ thông.
• Nghiên cứu sinh, học viên cao học chuyên ngành Quản lý giáo dục: Tham khảo phương pháp luận tiếp cận năng lực, thiết kế bảng hỏi khảo sát, kỹ thuật xử lý dữ liệu SPSS và quy trình thử nghiệm sư phạm.
• Hiệu trưởng các trường THPT: Sử dụng làm tài liệu tự đánh giá năng lực cá nhân và xây dựng kế hoạch tự học, tự rèn luyện đáp ứng yêu cầu Chương trình GDPT 2018.

---

Câu hỏi thường gặp

1. Luận án xác định đối tượng quản lý trực tiếp và chủ thể quản lý của đề tài là ai?
Chủ thể quản lý trong luận án là Sở Giáo dục và Đào tạo Thành phố Hồ Chí Minh; đối tượng quản lý là hoạt động bồi dưỡng thường xuyên dành cho đội ngũ hiệu trưởng các trường THPT công lập trên địa bàn Thành phố Hồ Chí Minh.

2. Điểm hạn chế lớn nhất trong năng lực của đội ngũ hiệu trưởng THPT Thành phố Hồ Chí Minh được luận án chỉ ra là gì?
Qua kết quả khảo sát thực trạng theo 5 tiêu chuẩn của Chuẩn hiệu trưởng mới, năng lực sử dụng ngoại ngữ và ứng dụng công nghệ thông tin có điểm trung bình thấp nhất, tiếp đó là các kỹ năng quản trị hiện đại như quản trị sự thay đổi, quản trị rủi ro và quản trị tài chính - cơ sở vật chất thông minh.

3. Luận án đề xuất bao nhiêu biện pháp quản lý và biện pháp nào đóng vai trò tiền đề?
Luận án đề xuất hệ thống gồm 6 biện pháp quản lý. Trong đó, Biện pháp 1 (Tổ chức khảo sát nhu cầu bồi dưỡng để xác định mục tiêu, nội dung bồi dưỡng cho phù hợp với đối tượng) đóng vai trò là tiền đề định hướng cho toàn bộ các khâu bồi dưỡng tiếp theo.

4. Luận án sử dụng các phương pháp thống kê toán học nào để xử lý số liệu khảo sát?
Luận án sử dụng phần mềm SPSS để xử lý số liệu định lượng: kiểm định độ tin cậy thang đo bằng hệ số Cronbach's Alpha và hệ số tương quan biến - tổng (item-total correlation), tính toán điểm trung bình (ĐTB), độ lệch chuẩn (ĐLC), xếp hạng thứ bậc và phân tích tương quan giữa tính cấp thiết và tính khả thi của các biện pháp.

---

Kết luận

Luận án tiến sĩ của Phan Thị Thuý Quyên đã giải quyết đồng bộ và có hệ thống vấn đề lý luận và thực tiễn về quản lý hoạt động bồi dưỡng hiệu trưởng trường THPT tại Thành phố Hồ Chí Minh đáp ứng yêu cầu đổi mới giáo dục. Công trình đã làm rõ khung năng lực quản trị nhà trường theo chuẩn mới, đánh giá khách quan thực trạng bồi dưỡng và quản lý bồi dưỡng trên địa bàn đô thị lớn giai đoạn 2017–2021. Hệ thống 6 biện pháp quản lý do luận án đề xuất có tính khoa học, cấp thiết và khả thi, cung cấp cơ sở thực tiễn giá trị cho công tác nâng cao năng lực đội ngũ lãnh đạo trường phổ thông trong giai đoạn đổi mới căn bản, toàn diện giáo dục hiện nay.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG BỒI DƯỠNG HIỆU TRƯỞNG TRƯỜNG TRUNG HỌC PHỔ THÔNG TRONG BỐI CẢNH ĐỔI MỚI GIÁO DỤC 1. Tổng quan nghiên cứu vấn đề Bồi dưỡng hiệu trưởng là một hoạt động có nhiệm vụ quan trọng trong ngành giáo dục và đào tạo nhằm không ngừng nâng cao trình độ chuyên môn và kỹ năng quản lý cho đội ngũ CBQL nhà trường nói chung và từng bậc học nói riêng. Do vậy, có nhiều nghiên cứu trong và ngoài nước tập trung nghiên cứu về quản lý, phát triển chuyên môn cho đội ngũ CBQL và công tác quản lý bồi dưỡng nhằm nâng cao chất lượng hoạt động bồi dưỡng. Tổng quan nghiên cứu và trình bày 2 vấn đề sau đây để làm căn cứ cho các nghiên cứu lí luận của đề tài: 1.

Nghiên cứu về bồi dưỡng cán bộ quản lý trường phổ thông Nhiều tác giả như Andrew Carnegie, John C. Maxwell, Hướng Phi (Trung Quốc), Pam Robbins Harvey B. cho rằng cần phải "Bồi dưỡng phát triển các kỹ năng cho nhân sự là con người" [74, tr.189-190] hay quan điểm "Hiệu trưởng như một học viên suốt đời" và "Nếu hiệu trưởng muốn giúp giáo viên cải thiện công việc của họ thì hiệu trưởng phải liên tục học tập để cải tiến những gì mình đang làm". Các tác giả coi trọng việc bồi dưỡng và tự bồi dưỡng của người CBQL đứng đầu nhà trường và cho rằng đây là "Cách sáng tạo để đưa ra một tầm nhìn mới và tầm quan trọng về một trường học" [53, tr.

Trên thế giới, các nghiên cứu về bồi dưỡng hiệu trưởng đã được nhiều nhà nghiên cứu quan tâm.Coombs với tác phẩm nổi tiếng “Khủng hoảng giáo dục trên phạm vi toàn thế giới” đã đề cập đến việc giáo dục trong nhà trường không đủ sức đáp ứng nhu cầu học tập cho mọi người. Trước yêu cầu phát triển kinh tế - xã hội, kiến thức học được trong nhà trường là quá ít ỏi, chóng lạc hậu. Vì thế, cùng với đào tạo cần đẩy mạnh bồi dưỡng thường xuyên [91]. Đến thập kỷ 70 (năm 1972), Edgar Faure cho xuất bản cuốn sách “Học tập 12 để tồn tại” đã làm xoay chuyển nhận thức về giáo dục, đặc biệt là giáo dục người lớn, đặt nền móng cho giáo dục suốt đời [87].

Các chương trình giáo dục và đào tạo đã thay đổi và phát triển không ngừng, người ta không thể đào tạo nên một con người chỉ bằng một chương trình cố định. Con người quên đi rất nhanh những gì đã học, nếu chúng không được dùng trong thực tiễn; kiến thức khi đó sẽ phai mờ dần và trở thành kiến thức chết. Từ sau những năm 1950, khoa học - kỹ thuật đã bước vàothời kỳ phát triển mạnh mẽ, kéo theo sự phát triển của các lĩnh vực khác như kinh tế, văn hóa, giáo dục. Đặc biệt vào những năm cuối của thế kỷ XX, sự biến đổi to lớn của bộ mặt thế giới đến mức có người đã gọi nửa sau của thế kỷ XX là “thế kỷ XX thứ hai”.

Kéo theo nó là sự bùng nổ thông tin, khiến cho những người có trình độ đại học chỉ sau 7-10 năm đã có nhu cầu bức thiết phải được đào tạo lại hoặc bồi dưỡng để nâng cao trình độ. Bước sang thế kỷ XXI, nhu cầu học suốt đời càng cấp thiết và cấp bách hơn. Mọi người cần phải học theo bốn trụ cột của giáo dục (học để biết, để làm, để cùng chung sống và để làm người) đã được đề cập trong tác phẩm nổi tiếng “Học tập - một kho báu tiềm ẩn” của Jaques Delors. Một trong những hình thức học tập suốt đời là bồi dưỡng thường xuyên.

Trong nền giáo dục của mỗi quốc gia, đội ngũ hiệu trưởng là những nhân vật quan trọng nhất trong nhà trường, phải được liên tục bồi dưỡng để đáp ứng yêu cầu của nhà trường hiện tại, đồng thời phải có khả năng thích ứng với những đổi mới của hệ thống giáo dục suốt 40 năm công tác của mỗi người. Đội ngũ hiệu trưởng chính là lực lượng cốt cán biến các mục tiêu giáo dục thành hiện thực, giữ vai trò quyết định chất lượng và hiệu quả giáo dục. Xu thế đổi mới giáo dục để chuẩn bị con người cho thế kỷ XXI đang đặt ra những yêu cầu mới về phẩm chất, năng lực của đội ngũ hiệu trưởng. Chính vì vậy, những mối quan tâm của các nhà lãnh đạo trong lĩnh vực giáo dục cùng những phương thức tiến hành tổ chức các hoạt động đào tạo, bồi dưỡng phát triển đội ngũ hiệu trưởng đang trở thành những vấn đề lớn, được chú trọng đặc biệt trong các hệ thống giáo dục tại nhiều quốc gia trên thế giới [95].

Ở một số nước, các viện đào tạo nhà quản lý giáo dục được thành lập nhằm mục đích nghiên cứu phát triển chương trình cùng với chỉ dẫn trực tiếp các hoạt 13 động cung cấp đội ngũ lãnh đạo cho các nhà trường. Các phương pháp xây dựng tiêu chuẩn, xác định những yêu cầu về trình độ và đánh giá những ảnh hưởng của người quản lý trường học đang được xem xét, cân nhắc và rà soát. Dưới nhiều góc độ khác nhau, nhiều nghiên cứu tập trung vào các vấn đề như: Đổi mới đào tạo, bồi dưỡng hiệu trưởng mà chủ chốt là phát triển chương trình bồi dưỡng để đáp ứng với sự phát triển của khoa học, công nghệ trong xu thế hội nhập quốc tế và toàn cầu hóa; Chỉ đạo xây dựng, phát triển chương trình bồi dưỡng, cung cấp cho hiệu trưởng những kiến thức, kĩ năng cần thiết để lãnh đạo nhà trường trong bối cảnh nhiều thay đổi gắn với điều kiện cụ thể của đất nước [68]. Một số nhà khoa học nghiên cứu về nội dung bồi dưỡng như: McCrimmon Mitch (2011) người Anh cho rằng chương trình bồi dưỡng hiệu trưởng phải được liên kết được những nhu cầu cá nhân với mong muốn của các cấp quản lý [83]; nghiên cứu của Carol Cardno (2003) người New Zealand đã đề cập tới bồi dưỡng thường xuyên để phát triển kỹ năng lãnh đạo trường học, nhưng tập trung vào kỹ năng: Quản lý sự thay đổi, quản lý xung đột, quản lý nhân sự, quản lý hiệu quả, huấn luyện và kèm cặp, quản lý chiến lược, công cụ tư duy chiến lược, lãnh đạo và phát triển chương trình [79].

Malaysia đưa ra mô hình “Trường học thông minh”, đòi hỏi CBQL phải có kiến thức tốt CNTT, vân dụng được vào công tác quản lý và dạy học, phải thành thạo tiếng Anh [49]. Nghiên cứu của Huber, Stephan gerhand (2002) đã nêu rõ chương trình bồi dưỡng HT của Mỹ đã chuyển từ dạy kỹ năng quản lý chung đến dạy kỹ năng cụ thể giúp họ tạo dựng nền tảng để làm tốt công việc lãnh đạo quản lý [89]. Trong một nghiên cứu đăng trên “School Learship Today” của Anh đã chỉ rõ những ưu tiên trong quản lý hoạt động bồi dưỡng hiệu trưởng trường học, đó là cần tăng cường kỹ năng xây dựng tổ chức học tập, lãnh đạo việc dạy học và quản lý sự thay đổi. Mỗi quốc gia đều có hình thức khác nhau trong quản lý hoạt động bồi dưỡng hiệu trưởng nhưng hầu hết đều tập trung vào tăng cường bồi dưỡng nghiệp vụ quản lý.

Ví dụ, ở Thụy Sĩ chương trình bồi dưỡng hiệu trưởng được xây dựng chú trọng vào các kỹ năng: lãnh đạo, giáo dục, phát triển trường học, tổ chức quản lý. Các tác giả Cộng hòa liên bang Đức đã nghiên cứu về công tác lãnh đạo trường 14 học, chương trình bồi dưỡng hiệu trưởng, phương pháp bồi dưỡng các vấn đề chính sách và tài chính. Trong đó, về chương trình bồi dưỡng hiệu trưởng, các nghiên cứu này đã chỉ rõ: Việc xây dựng chương trình bồi dưỡng phải gắn với chuẩn hiệu trưởng [90] Khẳng định vai trò quan trọng của bồi dưỡng hiệu trưởng, nhiều tác giả như Andrew Carnegie, John C.Maxwell, Pam Robbins Harvey B. cho rằng cần phải "Bồi dưỡng phát triển các kĩ năng cho nhân sự là con người" hay quan điểm "Hiệu trưởng như một học viên suốt đời" và "Nếu hiệu trưởng muốn giúp giáo viên cải thiện công việc của họ thì hiệu trưởng phải liên tục học tập để cải thiện những gì mình đang làm".

Các tác giả coi trọng việc bồi dưỡng và tự bồi dưỡng của người CBQL đứng đầu nhà trường và cho rằng, đây là "cách sáng tạo để đưa ra một tầm nhìn mới và tầm quan trọng về một trường học" [74]; [53]. Ở Việt Nam, các nghiên cứu về bồi dưỡng CBQL trường phổ thông cũng được nhiều nhà nghiên cứu quan tâm. Trong các công trình nghiên cứu của mình, các tác giả Bùi Minh Hiền và các cộng sự.đều khẳng định vai trò quan trọng của công tác bồi dưỡng CBQL giáo dục. Theo các tác giả, công cuộc đổi mới căn bản, toàn diện GD&ĐT và hội nhập quốc tế đã đặt ra những yêu cầu ngày càng cao hơn đối với CBQL giáo dục, nhất là hiệu trưởng các nhà trường.

Vì thế, cần thiết phải có một hệ thống tiêu chuẩn làm cơ sở cho việc đào tạo, bồi dưỡng và đánh giá đội ngũ CBQL giáo dục [36]. Bàn về nội dung bồi dưỡng CBQL giáo dục, tác giả Vương Thanh Hương và nhiều tác giả khác cho rằng, cần xây dựng "mẫu hình" người CBQL giáo dục nói chung với "các tố chất quản lý phù hợp" và khẳng định đây chính là yếu tố "sống còn của một cơ chế hướng tới hội nhập". Những tố chất mà các tác giả nhắc đến bao gồm: tố chất nhân cách và trí tuệ (nhận thức mẫu mực, tác phong mẫu mực, kiến thức mẫu mực và hiệu quả mẫu mực); tố chất quản lý; tố chất về năng lực lãnh đạo và tổ chức. Từ đó, tác giả đã đề cập đến một số xu hướng đào tạo, bồi dưỡng đội ngũ lãnh đạo nhà trường trong bối cảnh mới với sự thay đổi nhanh chóng của kinh tế, công nghệ, xã hội và văn hóa [42].

Theo tác giả Vũ Ngọc Hải [29], công tác bồi dưỡng CBQL giáo dục hiện nay 15 phải phù hợp với nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa, nhằm phát triển hài hoà giáo dục công lập và ngoài công lập; CBQL giáo dục cần phải có năng lực thực hiện vai trò giám sát bằng luật pháp; ưu tiên đào tạo CBQL nhà nước về giáo dục; trang bị năng lực độc lập, tính bản lĩnh và trách nhiệm; tăng tính tích cực, chủ động cho cán bộ quản lý để tham gia hội nhập quốc tế sâu rộng. Tác giả Hoàng Văn Dương cho rằng, đổi mới giáo dục đang đặt ra những yêu cầu ngày càng cao hơn về phẩm chất và năng lực đối với đội ngũ CBQL giáo dục, đòi hỏi họ phải được đào tạo, bồi dưỡng một cách đầy đủ.