Quản lý đào tạo theo năng lực thực hiện nghề kỹ thuật xây dựng ở các trường cao đẳng

Luận án tiến sĩ phân tích quản lý đào tạo theo năng lực nghề kỹ thuật xây dựng tại các trường cao đẳng xây dựng, nâng cao chất lượng giáo dục.

• Tác giả: Đào Việt Hà
• Người hướng dẫn: GS. Nguyễn Minh Đường
• Trường học: Viện Khoa Học Giáo Dục Việt Nam
• Chuyên ngành: Quản Lý Giáo Dục
• Đề tài: Quản Lý Đào Tạo Nghề Kỹ Thuật Xây Dựng Theo Năng Lực
• Loại tài liệu: luận án tiến sĩ
• Năm xuất bản: 2014
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT
• DANH MỤC CÁC BẢNG
• DANH MỤC CÁC HÌNH VÀ BIỂU ĐỒ
• DANH MỤC PHỤ LỤC
• MỞ ĐẦU
• Lý do lựa chọn đề tài
• Mục đích nghiên cứu
• Khách thể và đối tượng nghiên cứu
• Giả thuyết khoa học
• Nhiệm vụ nghiên cứu
• Giới hạn phạm vi nghiên cứu
• Phương pháp tiếp cận và phương pháp nghiên cứu
• Luận điểm để bảo vệ
• Những đóng góp mới của luận án
• Cấu trúc của luận án
• 1. CHƯƠNG 1: NGHỀ THEO NĂNG LỰC THỰC HIỆN
• 1.1. Tổng quan nghiên cứu vấn đề
• 1.2. Một số khái niệm cơ bản
• 1.2.1. Năng lực và năng lực thực hiện
• 1.2.2. Quản lý đào tạo
• 1.2.3. Chuẩn nghề nghiệp và chuẩn đầu ra
• 1.3. Đào tạo nghề theo năng lực thực hiện
• 1.3.1. Triết lý của đào tạo theo năng lực thực hiện
• 1.3.2. Đặc điểm của đào tạo theo năng lực thực hiện
• 1.3.3. Nội dung của đào tạo theo năng lực thực hiện
• 1.3.4. Đào tạo theo năng lực thực hiện trong mối quan hệ với thị trường lao động
• 1.3.5. Điều kiện để đào tạo nghề theo năng lực thực hiện
• 1.4. Quản lý đào tạo nghề theo năng lực thực hiện
• 1.4.1. Quản lý đào tạo nghề hướng tới chất lượng
• 1.4.2. Vận dụng mô hình CIPO trong quản lý đào tạo nghề theo năng lực thực hiện
• 1.4.3. Ma trận các chức năng quản lý và nội dung quản lý đào tạo nghề theo năng lực thực hiện
• 1.5. Kết luận chương 1
• 2. CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG QUẢN LÝ ĐÀO TẠO THEO NĂNG LỰC THỰC HIỆN NGHỀ KỸ THUẬT XÂY DỰNG Ở CÁC TRƯỜNG CAO ĐẲNG XÂY DỰNG
• 2.1. Đặc điểm của lao động kỹ thuật trong ngành Xây dựng
• 2.2. Mạng lưới cơ sở đào tạo nghề của ngành Xây dựng
• 2.3. Khảo sát điều tra thực trạng quản lý đào tạo nghề Kỹ thuật xây dựng theo năng lực thực hiện
• 2.3.1. Mục đích khảo sát
• 2.3.2. Nội dung khảo sát
• 2.3.3. Đối tượng khảo sát
• 2.3.4. Thời gian khảo sát
• 2.4. Thực trạng về đào tạo nghề Kỹ thuật xây dựng theo năng lực thực hiện
• 2.4.1. Lĩnh vực nghề đào tạo ở các cơ sở đào tạo ngành Xây dựng
• 2.4.2. Dạy và học các năng lực thực hiện nghề Kỹ thuật xây dựng
• 2.4.3. Đánh giá và xác nhận các năng lực thực hiện nghề Kỹ thuật xây dựng
• 2.5. Thực trạng về quản lý đào tạo theo năng lực thực hiện nghề Kỹ thuật xây dựng ở các trường cao đẳng xây dựng
• 2.5.1. Quản lý đầu vào
• 2.5.2. Quản lý quá trình dạy học nghề kỹ thuật xây dựng theo năng lực thực hiện
• 2.5.3. Quản lý đầu ra
• 2.5.4. Khả năng thích ứng với các yếu tố tác động của bối cảnh đến quản lý đào tạo theo năng lực thực hiện nghề Kỹ thuật xây dựng
• 2.6. Những yếu kém, nguyên nhân
• 2.6.1. Những yếu kém
• 2.7. Kết luận chương 2
• 3. CHƯƠNG 3: GIẢI PHÁP QUẢN LÝ ĐÀO TẠO THEO NĂNG LỰC THỰC HIỆN NGHỀ KỸ THUẬT XÂY DỰNG
• 3.1. Định hướng phát triển nhân lực ngành Xây dựng đến năm 2020
• 3.2. Nguyên tắc đề xuất các giải pháp
• 3.2.1. Bảo đảm tính đồng bộ
• 3.2.2. Bảo đảm tính thực tiễn
• 3.2.3. Bảo đảm tính khả thi
• 3.3. Các giải pháp quản lý đào tạo theo năng lực thực hiện nghề Kỹ thuật xây dựng
• 3.3.1. Giải pháp 1: Quản lý công tác tư vấn hướng nghiệp và tuyển sinh học nghề Kỹ thuật xây dựng theo năng lực thực hiện
• 3.3.2. Giải pháp 2: Quản lý phát triển chương trình đào tạo nghề Kỹ thuật xây dựng theo năng lực thực hiện đáp ứng chuẩn nghề nghiệp
• 3.3.3. Giải pháp 3: Quản lý các điều kiện bảo đảm chất lượng đáp ứng yêu cầu đào tạo theo năng lực thực hiện nghề Kỹ thuật xây dựng
• 3.3.4. Giải pháp 4: Quản lý quá trình dạy học nghề Kỹ thuật xây dựng theo năng lực thực hiện
• 3.3.5. Giải pháp 5: Quản lý công tác đánh giá kết quả đầu ra và cấp văn bằng, chứng chỉ nghề Kỹ thuật xây dựng theo năng lực thực hiện
• 3.3.6. Giải pháp 6: Quản lý thông tin đầu ra nghề Kỹ thuật xây dựng
• 3.4. Khảo sát lấy ý kiến chuyên gia và thử nghiệm một số giải pháp
• 3.4.1. Khảo sát lấy ý kiến chuyên gia
• 3.4.2. Thử nghiệm một số giải pháp
• 3.5. Kết luận chương 3
• DANH MỤC CÁC CÔNG TRÌNH KHOA HỌC ĐÃ ĐƯỢC CÔNG BỐ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Quản Lý Đào Tạo Nghề Kỹ Thuật Xây Dựng Theo Năng Lực

Quản lý đào tạo nghề kỹ thuật xây dựng theo năng lực là một trong những yếu tố quan trọng trong việc nâng cao chất lượng nguồn nhân lực. Đào tạo theo năng lực không chỉ giúp người học có được kiến thức chuyên môn mà còn phát triển các kỹ năng thực hành cần thiết cho nghề nghiệp. Việc áp dụng phương pháp này trong các trường cao đẳng xây dựng đang trở thành xu hướng tất yếu nhằm đáp ứng nhu cầu của thị trường lao động.

1.1. Khái Niệm Về Đào Tạo Nghề Theo Năng Lực

Đào tạo nghề theo năng lực là quá trình giáo dục nhằm phát triển các kỹ năng và kiến thức cần thiết cho người học, giúp họ có khả năng thực hiện công việc một cách hiệu quả. Điều này bao gồm việc xác định các năng lực cần thiết cho từng nghề và xây dựng chương trình đào tạo phù hợp.

1.2. Tầm Quan Trọng Của Quản Lý Đào Tạo

Quản lý đào tạo đóng vai trò quan trọng trong việc đảm bảo chất lượng giáo dục. Nó giúp định hướng các hoạt động đào tạo, từ việc xây dựng chương trình học đến việc đánh giá kết quả học tập của sinh viên. Một hệ thống quản lý hiệu quả sẽ giúp nâng cao chất lượng đào tạo nghề kỹ thuật xây dựng.

II. Những Thách Thức Trong Quản Lý Đào Tạo Nghề Kỹ Thuật Xây Dựng

Mặc dù đã có nhiều nỗ lực trong việc cải thiện chất lượng đào tạo nghề kỹ thuật xây dựng, nhưng vẫn còn nhiều thách thức cần phải vượt qua. Các vấn đề như thiếu tính đồng bộ trong quản lý, sự lạc hậu của chương trình đào tạo và sự không tương thích giữa nhu cầu thị trường và năng lực đào tạo hiện tại đang gây khó khăn cho các cơ sở đào tạo.

2.1. Thiếu Tính Đồng Bộ Trong Quản Lý

Nhiều cơ sở đào tạo vẫn áp dụng phương pháp quản lý hành chính, dẫn đến sự thiếu đồng bộ trong các hoạt động đào tạo. Điều này gây ra những mâu thuẫn nội tại và làm giảm hiệu quả của quá trình đào tạo nghề.

2.2. Chương Trình Đào Tạo Lạc Hậu

Chương trình đào tạo hiện tại chưa đáp ứng được yêu cầu thực tiễn sản xuất. Nhiều nội dung giảng dạy vẫn còn lạc hậu, không phù hợp với sự phát triển của công nghệ và nhu cầu của thị trường lao động.

III. Phương Pháp Quản Lý Đào Tạo Nghề Kỹ Thuật Xây Dựng Theo Năng Lực

Để nâng cao chất lượng đào tạo nghề kỹ thuật xây dựng, cần áp dụng các phương pháp quản lý hiện đại. Việc áp dụng mô hình CIPO (Context-Input-Process-Output) trong quản lý đào tạo sẽ giúp cải thiện hiệu quả của quá trình đào tạo và đảm bảo rằng các sinh viên tốt nghiệp có đủ năng lực để đáp ứng yêu cầu của thị trường.

3.1. Mô Hình CIPO Trong Quản Lý Đào Tạo

Mô hình CIPO giúp xác định các yếu tố đầu vào, quá trình đào tạo và đầu ra của sinh viên. Việc áp dụng mô hình này sẽ giúp các cơ sở đào tạo có cái nhìn tổng thể về quá trình đào tạo và từ đó đưa ra các giải pháp cải tiến.

3.2. Đánh Giá Năng Lực Sinh Viên

Đánh giá năng lực sinh viên là một phần quan trọng trong quản lý đào tạo. Việc đánh giá này không chỉ dựa trên kết quả học tập mà còn dựa trên khả năng thực hành và ứng dụng kiến thức vào thực tế.

IV. Ứng Dụng Thực Tiễn Của Quản Lý Đào Tạo Nghề Kỹ Thuật Xây Dựng

Việc áp dụng các phương pháp quản lý đào tạo theo năng lực đã mang lại nhiều kết quả tích cực. Nhiều cơ sở đào tạo đã cải thiện được chất lượng đào tạo và đáp ứng tốt hơn nhu cầu của thị trường lao động. Các doanh nghiệp cũng đã nhận thấy sự thay đổi tích cực trong năng lực của sinh viên tốt nghiệp.

4.1. Kết Quả Nghiên Cứu Từ Các Cơ Sở Đào Tạo

Nghiên cứu cho thấy rằng các cơ sở đào tạo áp dụng quản lý theo năng lực đã có sự cải thiện rõ rệt trong chất lượng đào tạo. Sinh viên tốt nghiệp có khả năng làm việc tốt hơn và đáp ứng được yêu cầu của doanh nghiệp.

4.2. Phản Hồi Từ Doanh Nghiệp

Doanh nghiệp đã có những phản hồi tích cực về chất lượng lao động từ các cơ sở đào tạo. Họ cho rằng sinh viên tốt nghiệp có khả năng làm việc thực tế tốt hơn và có thể nhanh chóng thích nghi với môi trường làm việc.

V. Kết Luận Về Tương Lai Của Quản Lý Đào Tạo Nghề Kỹ Thuật Xây Dựng

Tương lai của quản lý đào tạo nghề kỹ thuật xây dựng theo năng lực phụ thuộc vào khả năng thích ứng với sự thay đổi của thị trường lao động và công nghệ. Các cơ sở đào tạo cần tiếp tục đổi mới và cải tiến phương pháp quản lý để đáp ứng tốt hơn nhu cầu của xã hội.

5.1. Định Hướng Phát Triển Trong Tương Lai

Các cơ sở đào tạo cần xác định rõ định hướng phát triển trong tương lai, tập trung vào việc nâng cao chất lượng đào tạo và đáp ứng nhu cầu của thị trường lao động.

5.2. Tăng Cường Hợp Tác Giữa Nhà Trường Và Doanh Nghiệp

Hợp tác giữa nhà trường và doanh nghiệp là yếu tố quan trọng để nâng cao chất lượng đào tạo. Việc này sẽ giúp sinh viên có cơ hội thực hành và áp dụng kiến thức vào thực tế.

Nội dung chính

Tổng quan luận án

Luận án tiến sĩ khoa học giáo dục của nghiên cứu sinh Đào Việt Hà với đề tài "Quản lý đào tạo theo năng lực thực hiện nghề Kỹ thuật xây dựng ở các trường cao đẳng xây dựng" được thực hiện tại Viện Khoa học Giáo dục Việt Nam (Bộ Giáo dục và Đào tạo) dưới sự hướng dẫn khoa học của GS. Nguyễn Minh Đường và TS. Phan Chính Thức, bảo vệ năm 2014, thuộc chuyên ngành Quản lý giáo dục (mã số: 62 14 05 14).

+------------------------------------------------------------------------------------+
|                               THÔNG TIN LUẬN ÁN                                    |
+--------------------------+---------------------------------------------------------+
| Tác giả                  | Đào Việt Hà                                             |
| Tên đề tài               | Quản lý đào tạo theo năng lực thực hiện nghề Kỹ thuật   |
|                          | xây dựng ở các trường cao đẳng xây dựng                 |
| Chuyên ngành             | Quản lý giáo dục (Mã số: 62 14 05 14)                   |
| Cơ sở đào tạo            | Viện Khoa học Giáo dục Việt Nam                         |
| Người hướng dẫn          | GS. Nguyễn Minh Đường, TS. Phan Chính Thức              |
| Năm bảo vệ               | 2014                                                    |
| Quy mô công trình        | 162 trang chính văn, 40 bảng số liệu, 15 hình/biểu đồ,  |
|                          | 15 phụ lục, 101 tài liệu tham khảo                      |
+--------------------------+---------------------------------------------------------+

Tính cấp thiết và khoảng trống nghiên cứu

Bối cảnh đổi mới giáo dục theo tinh thần Nghị quyết Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XI của Đảng và Nghị quyết số 29-NQ/TW của Ban Chấp hành Trung ương khóa XI về "Đổi mới căn bản, toàn diện giáo dục và đào tạo" đặt ra yêu cầu chuyển mạnh từ trang bị kiến thức sang phát triển toàn diện năng lực và phẩm chất người học, gắn đào tạo với nhu cầu xã hội và thị trường lao động. Ngành Xây dựng là một ngành kinh tế kỹ thuật đa ngành, đang tiếp nhận chuyển giao nhiều tiến bộ khoa học công nghệ, vật liệu và quy trình thi công mới, đòi hỏi lực lượng lao động kỹ thuật trực tiếp phải có tay nghề vững vàng, đáp ứng các tiêu chuẩn sản xuất thực tế.

Mạng lưới cơ sở đào tạo của Bộ Xây dựng gồm 33 trường thực hiện nhiệm vụ cung cấp nhân lực cho ngành. Mặc dù các trường cao đẳng xây dựng đã tiếp cận mô hình đào tạo nghề theo năng lực thực hiện (NLTH), thực tiễn quản lý đào tạo vẫn mang nặng tính hành chính áp đặt, vận hành theo cơ chế niên chế truyền thống. Công tác tuyển sinh thiếu tính hệ thống; phát triển chương trình đào tạo chưa bám sát chuẩn nghề nghiệp và thực tế công nghệ tại doanh nghiệp; cơ sở vật chất và năng lực giảng dạy tích hợp của đội ngũ giáo viên còn hạn chế; việc đánh giá kết quả học tập chưa dựa trên các tiêu chí năng lực thực hiện chuẩn hóa. Luận án lựa chọn giải quyết khoảng trống trong việc xây dựng cơ sở khoa học và hệ thống giải pháp quản lý đồng bộ theo tiếp cận quá trình nhằm nâng cao chất lượng đào tạo nghề Kỹ thuật xây dựng ở trình độ cao đẳng.

Mục tiêu nghiên cứu

Nghiên cứu cơ sở lý luận và thực trạng quản lý đào tạo theo năng lực thực hiện nghề Kỹ thuật xây dựng ở các trường cao đẳng xây dựng, từ đó đề xuất các giải pháp quản lý đào tạo đồng bộ, khả thi nhằm nâng cao chất lượng đào tạo đáp ứng yêu cầu thực tế sản xuất của doanh nghiệp xây dựng.

Giả thuyết khoa học

Hiện nay, đào tạo nghề theo NLTH đang được triển khai ở các trường cao đẳng xây dựng; tuy nhiên cách thức quản lý đào tạo chưa được đổi mới tương xứng, dẫn đến những bất cập: quản lý đầu vào thiếu tính hệ thống, quản lý quá trình dạy học còn theo lối niên chế, quản lý đầu ra chưa gắn với chuẩn NLTH, khả năng thích ứng bối cảnh mới còn độ trễ. Nếu thực hiện đồng bộ quản lý đào tạo theo NLTH từ quản lý các yếu tố đầu vào, quản lý quá trình dạy học đến quản lý các yếu tố đầu ra thì sẽ từng bước nâng cao chất lượng và hiệu quả đào tạo, đáp ứng yêu cầu của các doanh nghiệp ngành Xây dựng.

Nhiệm vụ nghiên cứu

1. Nghiên cứu, phát triển cơ sở lý luận về đào tạo và quản lý đào tạo theo năng lực thực hiện.
2. Đánh giá thực trạng đào tạo và quản lý đào tạo nghề Kỹ thuật xây dựng theo năng lực thực hiện ở các trường cao đẳng xây dựng.
3. Đề xuất các giải pháp quản lý đào tạo nghề Kỹ thuật xây dựng theo năng lực thực hiện đáp ứng yêu cầu thực tiễn sản xuất và nhu cầu doanh nghiệp.
4. Khảo sát lấy ý kiến chuyên gia về các giải pháp và tổ chức thử nghiệm một số giải pháp tại Trường Cao đẳng Xây dựng công trình đô thị nhằm xác định tính thực tiễn và tính khả thi.

Đối tượng, khách thể và phạm vi nghiên cứu

• Khách thể nghiên cứu: Đào tạo nghề theo năng lực thực hiện ở các trường cao đẳng xây dựng.
• Đối tượng nghiên cứu: Quản lý đào tạo theo năng lực thực hiện nghề Kỹ thuật xây dựng ở các trường cao đẳng xây dựng.
• Phạm vi nghiên cứu:
  • Khảo sát thực trạng tại 9 cơ sở đào tạo và 6 doanh nghiệp xây dựng (lấy mẫu điều tra sâu tại 5 trường cao đẳng xây dựng thuộc Bộ Xây dựng có đào tạo nghề Kỹ thuật xây dựng và 6 doanh nghiệp có sử dụng lao động tốt nghiệp trên địa bàn Hà Nội).
  • Thử nghiệm thực tế 02 giải pháp: "Quản lý phát triển chương trình đào tạo nghề Kỹ thuật xây dựng theo NLTH đáp ứng chuẩn nghề nghiệp" và "Quản lý công tác đánh giá kết quả đầu ra và cấp văn bằng, chứng chỉ nghề Kỹ thuật xây dựng theo NLTH" tại Trường Cao đẳng Xây dựng công trình đô thị (Bộ Xây dựng).

---

Tổng quan tài liệu và vị trí của luận án

Luận án đã hệ thống hóa các công trình nghiên cứu trong và ngoài nước liên quan đến đào tạo theo năng lực thực hiện và quản lý đào tạo nghề:

Nghiên cứu quốc tế

• Nền tảng lịch sử và phát triển phương thức đào tạo theo NLTH: Sáng kiến phân tích nghề của Victor Karlovich Della-Vos (1868, Nga) tại Học viện Kỹ thuật Hoàng Gia Matxcơva đặt nền móng cho việc phân tích nghề thành các thao tác, sắp xếp theo thứ tự và gắn lý thuyết với thực hành xưởng. Blank (Mỹ) công bố tài liệu hướng dẫn phát triển chương trình đào tạo dựa trên NLTH; Viện Hàn lâm Khoa học Quốc gia Mỹ (1983) đề xuất chuyển đổi chương trình đào tạo dựa trên năng lực thay vì thời gian.
• Lý thuyết và công cụ đánh giá năng lực: Roger Harris, Hugh Guthrie, Bary Hobart, David Lundberg (1995) tại Úc tổng kết hệ thống giáo dục - đào tạo dựa trên NLTH; Burke (1995) nghiên cứu về chuẩn NLTH và cải tiến chương trình; Shirley Fletcher (1995, 1997) phân tích kỹ thuật đánh giá theo tiêu chuẩn, thu thập bằng chứng và thiết kế đào tạo dựa trên NLTH; Sandra Kerka (1997) tổng kết thực tiễn đào tạo NLTH tại các nước phát triển.
• Cấu trúc chương trình và phát triển giảng viên: Thomas Deissinger và Silke Hellwig (2011, Đức) phân tích cấu trúc, chức năng của chương trình đào tạo nghề theo NLTH trong mối tương quan so sánh quốc tế; Leesa Wheelahan (2011, Úc) phân tích vị trí của tri thức khoa học trong mối quan hệ với việc thực hiện kỹ năng nghề; Tian Ye (2007–2010, Trung Quốc) nghiên cứu phát triển năng lực sư phạm thực hành cho giáo viên dạy nghề tại Bắc Kinh.
• Quản lý đào tạo nghề theo tiếp cận thị trường: Heinz Weihrich (1996) nghiên cứu mô hình quản trị đào tạo nghề kết hợp giữa nhà trường và doanh nghiệp theo mô hình hệ thống kép của Đức; V. Gasskov (Tổ chức Lao động Quốc tế - ILO) phân tích việc quản lý hệ thống đào tạo nghề công lập hướng tới tính tự chủ và chuyên nghiệp hóa thủ tục hành chính.

Nghiên cứu trong nước

• Lý luận đào tạo theo NLTH và chuẩn nghề: Nguyễn Minh Đường (1996, 2011), Nguyễn Đức Trí (2000, 2001, 2010) đặt nền móng lý luận về phương thức đào tạo theo NLTH, phân tích nghề và xây dựng tiêu chuẩn kỹ năng nghề tại Việt Nam; Tổng cục Dạy nghề phối hợp ILO (2011) ban hành tài liệu bồi dưỡng nghiệp vụ sư phạm dạy nghề theo tiếp cận NLTH.
• Ứng dụng dạy học theo tiếp cận NLTH: Các luận án tiến sĩ của Hoàng Ngọc Trí (2005) về đào tạo công nhân xây dựng tại Hà Nội; Nguyễn Quang Việt (2006) về kiểm tra đánh giá dạy học thực hành; Nguyễn Thanh Hà (2008), Vũ Xuân Hùng (2011), Cao Danh Chính (2013), Lê Thùy Linh (2013) nghiên cứu dạy học tích hợp và rèn luyện năng lực dạy học kỹ thuật. Các đề tài nghiên cứu của Phan Long (2000), Võ Thị Xuân (2003) về chương trình và kỹ năng sư phạm kỹ thuật.
• Quản lý đào tạo nghề và phát triển nhân lực: Các công trình chuyên khảo của Trần Khánh Đức (2002), Đỗ Minh Cương và Mạc Văn Tiến (2004), Nguyễn Viết Sự (2005), Nguyễn Minh Đường và Phan Văn Kha (2006), Nguyễn Đức Trí và Phan Chính Thức (2010). Các luận án tiến sĩ của Phan Chính Thức (2003), Nguyễn Đức Tĩnh (2007), Đào Thị Thanh Thủy (2012), Phạm Minh Phương (2013), Nguyễn Thị Hằng (2013), Nguyễn Chí Trường (2013) nghiên cứu quản lý đào tạo nghề đáp ứng nhu cầu thị trường lao động.

Khoảng trống nghiên cứu luận án lựa chọn

Các công trình tại Việt Nam chủ yếu nghiên cứu đào tạo theo NLTH ở phạm vi hẹp như phương pháp giảng dạy một môn học, đánh giá thực hành xưởng hoặc quản lý vĩ mô hệ thống trường nghề nói chung. Chưa có công trình nào nghiên cứu một cách toàn diện và có hệ thống về mô hình quản lý đào tạo theo NLTH cho một ngành kỹ thuật đặc thù là nghề Kỹ thuật xây dựng ở trình độ cao đẳng, kết hợp đầy đủ các yếu tố cấu thành của mô hình quản lý chất lượng CIPO từ đầu vào, quá trình dạy học đến đầu ra.

---

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Cơ sở lý thuyết và khung phân tích

Luận án tiếp cận và xây dựng khung lý thuyết dựa trên các khái niệm và mô hình khoa học quản lý giáo dục:

• Năng lực và Năng lực thực hiện: Kế thừa quan điểm của McClelland, Boyatzis, Spencer & Spencer, Debling, Bob Mansfield và Nguyễn Đức Trí, luận án xác định: Năng lực thực hiện (NLTH) là khả năng thực hiện trọn vẹn một nhiệm vụ hoặc công việc trong nghề theo các tiêu chuẩn đặt ra trong điều kiện làm việc thực tế, bao gồm sự tích hợp của kiến thức chuyên môn, kỹ năng kỹ thuật và thái độ nghề nghiệp.
• Quản lý đào tạo theo 4 chức năng: Vận dụng lý thuyết của Phan Văn Kha và Nguyễn Lộc gồm: Lập kế hoạch $\rightarrow$ Tổ chức thực hiện $\rightarrow$ Lãnh đạo, chỉ đạo $\rightarrow$ Kiểm tra, đánh giá. Kết hợp 10 nhân tố quản lý đào tạo theo quan điểm của Đặng Quốc Bảo.
• Khung phân tích CIPO (Context - Input - Process - Output): Quản lý đào tạo được xem xét như một hệ thống vận hành từ bối cảnh (Context: chủ trương đổi mới giáo dục, thị trường lao động ngành xây dựng), đầu vào (Input: tuyển sinh, chương trình, giáo viên, cơ sở vật chất), quá trình (Process: tổ chức dạy học tích hợp mô đun, quản lý tự học của học sinh) đến đầu ra (Output: đánh giá chuẩn đầu ra, cấp văn bằng chứng chỉ, theo dõi việc làm).

Khung phân tích	Nội dung quản lý đào tạo theo NLTH
Bối cảnh (Context)	Nhu cầu nhân lực ngành Xây dựng, tiến bộ công nghệ thi công, quy định quản lý nhà nước.
Đầu vào (Input)	Tuyển sinh học nghề, phát triển chương trình đào tạo, phát triển đội ngũ giáo viên, chuẩn bị cơ sở vật chất và thiết bị.
Quá trình (Process)	Lập kế hoạch dạy học mô đun, tổ chức dạy học tích hợp, quản lý hoạt động tự học và rèn luyện kỹ năng của học sinh.
Đầu ra (Output)	Đánh giá kết quả học tập theo tiêu chí NLTH, cấp chứng chỉ/bằng cao đẳng nghề, quản lý thông tin phản hồi từ doanh nghiệp.

• Thang đo và tiêu chí đánh giá năng lực thực hiện: Luận án vận dụng thang đánh giá 3 thành tố:
  1. Kỹ năng (5 mức): (1) Bắt chước được $\rightarrow$ (2) Làm được $\rightarrow$ (3) Làm được chính xác $\rightarrow$ (4) Làm được thuần thục $\rightarrow$ (5) Biến hóa/sáng tạo.
  2. Kiến thức (6 mức - cải biên từ Bloom): (1) Biết $\rightarrow$ (2) Hiểu $\rightarrow$ (3) Vận dụng $\rightarrow$ (4) Phân tích, tổng hợp $\rightarrow$ (5) Đánh giá $\rightarrow$ (6) Sáng tạo.
  3. Thái độ (5 mức): (1) Chấp nhận $\rightarrow$ (2) Có phản ứng $\rightarrow$ (3) Có ý kiến đánh giá $\rightarrow$ (4) Cam kết thực hiện $\rightarrow$ (5) Thành thói quen.

MỐI QUAN HỆ GIỮA CHUẨN NGHỀ NGHIỆP VÀ CHUẨN ĐẦU RA (THEO LUẬN ÁN)

[ THẾ GIỚI VIỆC LÀM ]                                [ THẾ GIỚI GIÁO DỤC ]
Phân tích vị trí việc làm                           Xây dựng mục tiêu đào tạo
(Quy định công việc và mức độ đạt)                   (Cam kết năng lực người học)
Yêu cầu năng lực tại chỗ làm việc                    Các chuẩn bảo đảm chất lượng
(Sản xuất thực tế của doanh nghiệp)                  (Chương trình, GV, CSVC, Đánh giá)

Phương pháp nghiên cứu và cơ cấu mẫu khảo sát

Luận án kết hợp phương pháp nghiên cứu lý luận, nghiên cứu thực tiễn và xử lý thống kê toán học:

• Phương pháp điều tra bằng bảng hỏi: Thực hiện tại 5 trường cao đẳng xây dựng thuộc Bộ Xây dựng và 6 doanh nghiệp xây dựng tại Hà Nội với tổng số mẫu $N = 525$ phiếu hợp lệ, gồm:
  • Cán bộ quản lý cơ sở đào tạo: 50 người
  • Giáo viên dạy nghề Kỹ thuật xây dựng: 150 người
  • Học sinh nghề Kỹ thuật xây dựng trình độ cao đẳng nghề: 175 người
  • Cán bộ kỹ thuật doanh nghiệp xây dựng: 30 người
  • Công nhân kỹ thuật tại các công trường xây dựng: 120 người
• Phương pháp chuyên gia: Trưng cầu ý kiến 66 chuyên gia về tính thực tiễn và tính khả thi của các giải pháp, bao gồm: 14 nhà khoa học quản lý giáo dục; 7 chuyên gia, cán bộ quản lý bộ ngành; 33 lãnh đạo, cán bộ quản lý các trường cao đẳng xây dựng; 12 lãnh đạo, cán bộ kỹ thuật doanh nghiệp xây dựng.
• Phương pháp thử nghiệm sư phạm: Tiến hành thử nghiệm 02 giải pháp quản lý tại Trường Cao đẳng Xây dựng công trình đô thị nhằm kiểm chứng tính khả thi và tác động thực tế của quy trình quản lý hiệu chỉnh chương trình và đánh giá đầu ra.

---

Nội dung chính theo từng chương

Chương 1: Cơ sở lý luận về quản lý đào tạo nghề theo năng lực thực hiện

Chương 1 làm sáng tỏ hệ thống lý luận về đào tạo nghề theo NLTH và quản lý đào tạo theo tiếp cận chất lượng.

1. Triết lý và đặc điểm đào tạo theo NLTH: Dựa trên thuyết "Học thông thạo" (Mastery Learning) và quan điểm "Lấy người học làm trung tâm", đào tạo theo NLTH chuyển trọng tâm từ "học xong cái gì và trong bao lâu" sang "làm được cái gì theo chuẩn quy định". Quá trình dạy học được tổ chức theo các mô đun kỹ năng tích hợp lý thuyết và thực hành, cho phép người học tích lũy tín chỉ và học tập theo nhịp độ cá nhân.
2. So sánh dạy học theo NLTH và dạy học truyền thống:

Tiêu chí	Dạy học theo năng lực thực hiện	Đào tạo theo truyền thống
Mục tiêu đào tạo	Đạt được các năng lực thực hiện theo chuẩn nghề nghiệp quy định để làm việc.	Hoàn thành khối lượng kiến thức, chương trình học tập theo quy định thời gian.
Cách thức học tập của học sinh	Học theo từng kết quả đầu ra/mô đun xác định; học sinh chủ động tốc độ, dừng lại hoặc tăng tốc theo năng lực.	Học đồng loạt theo lớp, thời khóa biểu và niên chế cố định; chủ yếu nghe thuyết trình, thụ động tiếp thu.
Nội dung chương trình	Cấu trúc thành các mô đun kỹ năng tích hợp, mô tả chính xác công việc cần hoàn thành.	Cấu trúc theo môn học, chương, bài, phân chia tách rời giữa lý thuyết cơ sở và thực hành.
Tiến trình đào tạo	Cung cấp đủ thời gian cho từng cá nhân thành thạo công việc trước khi chuyển sang nội dung mới.	Quy định cứng nhắc về thời gian môn học; học sinh có thể bị buộc chuyển bài khi chưa nắm vững.
Đánh giá và xác nhận	Đánh giá theo tiêu chí (Criteria-Referenced) dựa trên chuẩn thực hiện; đo lường sản phẩm/thao tác thực tế.	Phụ thuộc vào bài thi, kiểm tra định kỳ; so sánh thành tích tương đối giữa các cá nhân trong nhóm.

3. Mô hình quản lý CIPO trong đào tạo nghề: Quản lý đào tạo theo NLTH đòi hỏi xây dựng ma trận phối hợp giữa 4 chức năng quản lý (Lập kế hoạch, Tổ chức, Chỉ đạo, Kiểm tra) với từng khâu của mô hình CIPO nhằm kiểm soát chất lượng từ đầu vào, quá trình dạy học đến kết quả đầu ra.

Chương 2: Thực trạng quản lý đào tạo theo năng lực thực hiện nghề Kỹ thuật xây dựng ở các trường cao đẳng xây dựng

Chương 2 trình bày kết quả khảo sát thực trạng tại các trường cao đẳng xây dựng thuộc Bộ Xây dựng và doanh nghiệp tiếp nhận lao động:

+------------------------------------------------------------------------------------+
|                MẪU KHẢO SÁT THỰC TRẠNG (N = 525 NGƯỜI)                             |
+------------------------------------+-----------------------+-----------------------+
| Nhóm đối tượng                     | Số lượng (người)      | Tỷ lệ (%)             |
+------------------------------------+-----------------------+-----------------------+
| Cán bộ quản lý trường CĐXD         | 50                    | 9,5%                  |
| Giáo viên dạy nghề KTXD            | 150                   | 28,6%                 |
| Học sinh CĐN Kỹ thuật xây dựng     | 175                   | 33,3%                 |
| Cán bộ kỹ thuật doanh nghiệp       | 30                    | 5,7%                  |
| Công nhân kỹ thuật doanh nghiệp    | 120                   | 22,9%                 |
+------------------------------------+-----------------------+-----------------------+

1. Thực trạng đào tạo và chất lượng đầu ra:
   • Đánh giá từ phía doanh nghiệp cho thấy lao động tốt nghiệp nghề Kỹ thuật xây dựng hệ cao đẳng nghề còn bộc lộ nhiều hạn chế về khả năng đọc bản vẽ thi công phức tạp, kỹ năng vận hành máy xây dựng công nghệ mới và tác phong an toàn lao động.
   • Thời gian đầu khi mới vào làm việc tại công trường, học sinh tốt nghiệp gặp khó khăn lớn nhất ở kỹ năng thực hành thao tác chuẩn xác và khả năng thích ứng với điều kiện thi công thực tế tại doanh nghiệp.
2. Thực trạng quản lý các yếu tố đầu vào:
   • Công tác tuyển sinh: Chủ yếu thực hiện theo phương thức truyền thống (xét tuyển điểm học bạ hoặc điểm thi đại học), chưa có quy trình tư vấn hướng nghiệp chuyên sâu và đánh giá năng khiếu/sức khỏe phù hợp với đặc thù nghề xây dựng.
   • Chương trình đào tạo: Việc hiệu chỉnh chương trình đào tạo chưa được tiến hành định kỳ dựa trên chuẩn kỹ năng nghề quốc gia; thiếu sự tham gia sâu của chuyên gia kỹ thuật từ các tổng công ty xây dựng.
   • Đội ngũ giáo viên: Tỷ lệ giáo viên cơ hữu đạt chuẩn về trình độ chuyên môn cao nhưng còn thiếu kinh nghiệm thực tế tại công trường; tỷ lệ giáo viên có khả năng giảng dạy tích hợp (kết hợp lý thuyết chuyên môn và thực hành nghề) còn thấp.
   • Cơ sở vật chất, trang thiết bị: Thiết bị dạy nghề tại xưởng thực hành của các trường CĐXD chưa đồng bộ, mức độ hiện đại còn có khoảng cách đáng kể so với máy móc, công nghệ thi công đang được các doanh nghiệp xây dựng sử dụng.
3. Thực trạng quản lý quá trình dạy học và đầu ra:
   • Quá trình dạy học: Việc tổ chức dạy học các mô đun kỹ năng vẫn bị chi phối bởi tư duy niên chế; phương pháp dạy học tích cực chưa được áp dụng đồng đều; khả năng tự học và tự rèn luyện của học sinh còn yếu.
   • Đánh giá đầu ra: Hoạt động kiểm tra kết thúc môn học/mô đun chủ yếu do giáo viên trực tiếp giảng dạy thực hiện theo hình thức thi truyền thống; chưa xây dựng được ngân hàng đề thi đánh giá theo tiêu chí năng lực thực hiện độc lập và chưa có sự tham gia của người sử dụng lao động vào khâu đánh giá tốt nghiệp.
   • Quản lý thông tin đầu ra: Các trường chưa thiết lập hệ thống theo dõi việc làm và tiếp nhận thông tin phản hồi định kỳ từ doanh nghiệp sau đào tạo.

Chương 3: Giải pháp quản lý đào tạo theo năng lực thực hiện nghề Kỹ thuật xây dựng

Trên cơ sở phân tích nguyên nhân yếu kém và định hướng phát triển nhân lực ngành Xây dựng đến năm 2020, luận án đề xuất hệ thống 06 giải pháp quản lý đồng bộ:

                   HỆ THỐNG 6 GIẢI PHÁP QUẢN LÝ ĐÀO TẠO THEO NLTH

     [ NHÓM QUẢN LÝ ĐẦU VÀO ]
     
     [ NHÓM QUẢN LÝ QUÁ TRÌNH ]
     
     [ NHÓM QUẢN LÝ ĐẦU RA ]

1. Giải pháp 1: Quản lý công tác tư vấn hướng nghiệp và tuyển sinh học nghề Kỹ thuật xây dựng theo năng lực thực hiện
   • Đổi mới thông tin hướng nghiệp, làm rõ bản mô tả nghề nghiệp, điều kiện làm việc thực tế và yêu cầu sức khỏe, năng khiếu của nghề Kỹ thuật xây dựng.
   • Xây dựng quy trình tuyển sinh đa dạng hóa hình thức, kết hợp xét tuyển với kiểm tra năng khiếu và phỏng vấn định hướng nghề nghiệp.
2. Giải pháp 2: Quản lý phát triển chương trình đào tạo nghề Kỹ thuật xây dựng theo năng lực thực hiện đáp ứng chuẩn nghề nghiệp
   • Thiết lập quy trình quản lý hiệu chỉnh nội dung chương trình theo chu trình 5 bước: (1) Khảo sát nhu cầu thị trường lao động $\rightarrow$ (2) Phân tích nghề và phân tích công việc $\rightarrow$ (3) Xác định chuẩn đầu ra và cấu trúc mô đun $\rightarrow$ (4) Biên soạn chương trình/học liệu $\rightarrow$ (5) Thẩm định và nghiệm thu.
   • Thành lập Ban chủ nhiệm phát triển chương trình có sự tham gia bắt buộc của cán bộ kỹ thuật doanh nghiệp xây dựng.
3. Giải pháp 3: Quản lý các điều kiện bảo đảm chất lượng đáp ứng yêu cầu đào tạo theo năng lực thực hiện
   • Đội ngũ giáo viên: Lập kế hoạch bồi dưỡng năng lực dạy học tích hợp; tổ chức định kỳ cho giáo viên đi thực tế sản xuất tại các công trình xây dựng để cập nhật công nghệ mới; xây dựng cơ chế thu hút kỹ sư có kinh nghiệm tham gia giảng dạy.
   • Cơ sở vật chất: Chuẩn hóa xưởng thực hành nghề xây dựng theo mô hình mô phỏng công trường; lập kế hoạch đầu tư bổ sung trang thiết bị dạy học đồng bộ với thiết bị thi công thực tế.
4. Giải pháp 4: Quản lý tổ chức quá trình dạy học nghề Kỹ thuật xây dựng theo năng lực thực hiện
   • Quản lý việc lập kế hoạch dạy học theo mô đun; bảo đảm tỷ lệ thời lượng thực hành nghề đạt từ 70% trở lên.
   • Chỉ đạo áp dụng phương pháp dạy học tích hợp (kết hợp hướng dẫn mở đầu, hướng dẫn thường xuyên và hướng dẫn kết thúc), rèn luyện kỹ năng xử lý tình huống kỹ thuật cho học sinh.
5. Giải pháp 5: Quản lý công tác đánh giá kết quả đầu ra và cấp văn bằng, chứng chỉ theo năng lực thực hiện
   • Xây dựng ngân hàng đề thi và phiếu đánh giá kỹ năng dựa trên bảng tiêu chí (Rubrics) đo lường các mức độ thành thạo công việc.
   • Tổ chức đánh giá độc lập giữa bộ phận giảng dạy và bộ phận khảo thí; mời đại diện cán bộ kỹ thuật doanh nghiệp tham gia hội đồng chấm thi tốt nghiệp thực hành.
6. Giải pháp 6: Quản lý thông tin đầu ra nghề Kỹ thuật xây dựng
   • Xây dựng cơ sở dữ liệu theo dõi tình trạng việc làm của học sinh sau tốt nghiệp trong khoảng thời gian từ 6 tháng đến 12 tháng.
   • Thiết lập kênh tiếp nhận phản hồi từ doanh nghiệp xây dựng để làm căn cứ điều chỉnh chương trình và kế hoạch đào tạo.

Kết quả khảo sát chuyên gia và thử nghiệm:

• Khảo sát 66 chuyên gia cho thấy 100% ý kiến đánh giá 6 giải pháp đạt mức độ cần thiết và khả thi từ "Khá" đến "Rất cao".
• Kết quả thử nghiệm Giải pháp 2 (phát triển chương trình) và Giải pháp 5 (đánh giá đầu ra) tại Trường Cao đẳng Xây dựng công trình đô thị đã điều chỉnh bổ sung 01 mô đun mới phù hợp với thực tế thi công, nâng cao độ tin cậy trong đánh giá kết quả thực hành nghề của học sinh.

---

Kết quả và những đóng góp mới

Đóng góp về mặt lý luận

• Hệ thống hóa và phát triển cơ sở lý luận về quản lý đào tạo nghề theo năng lực thực hiện ở bậc cao đẳng nghề kỹ thuật; làm rõ sự tương quan và khác biệt bản chất giữa đào tạo theo NLTH và đào tạo truyền thống.
• Cụ thể hóa mô hình quản lý CIPO trong đào tạo nghề: kết hợp ma trận 4 chức năng quản lý với các khâu bối cảnh, đầu vào, quá trình và đầu ra, tạo khung lý thuyết phục vụ việc phân tích và đánh giá hoạt động quản lý tại các cơ sở giáo dục nghề nghiệp.

Đóng góp về mặt thực tiễn

• Cung cấp bức tranh thực trạng toàn diện về công tác đào tạo và quản lý đào tạo nghề Kỹ thuật xây dựng tại các trường cao đẳng xây dựng thuộc Bộ Xây dựng thông qua số liệu khảo sát từ các nhóm đối tượng (cán bộ quản lý, giáo viên, học sinh, cán bộ kỹ thuật và công nhân).
• Đề xuất hệ thống 06 giải pháp quản lý đồng bộ, khả thi, kèm theo quy trình phát triển chương trình đào tạo theo chuẩn nghề nghiệp và quy trình đánh giá kết quả đầu ra dựa trên tiêu chí năng lực thực hiện.
• Kết quả thử nghiệm tại Trường Cao đẳng Xây dựng công trình đô thị cung cấp minh chứng thực tiễn về tính hiệu quả của việc điều chỉnh chương trình đào tạo và áp dụng chuẩn đánh giá kỹ năng nghề.

Kiến nghị đề xuất

• Đối với Bộ Giáo dục và Đào tạo, Bộ Lao động - Thương binh và Xã hội: Hoàn thiện khung pháp lý về tiêu chuẩn kỹ năng nghề quốc gia; ban hành hướng dẫn chuyển đổi chương trình đào tạo nghề theo mô đun năng lực thực hiện; hoàn thiện quy chế kiểm định chất lượng đào tạo nghề.
• Đối với Bộ Xây dựng: Xây dựng quy hoạch mạng lưới các trường cao đẳng xây dựng gắn với nhu cầu phát triển đô thị và công nghiệp xây dựng; ban hành chính sách khuyến khích các tổng công ty, doanh nghiệp ngành Xây dựng liên kết đào tạo và tiếp nhận học sinh thực tập.
• Đối với các trường cao đẳng xây dựng: Chủ động đổi mới mô hình quản lý hành chính sang quản lý chất lượng theo CIPO; đầu tư bồi dưỡng giáo viên dạy học tích hợp; chuẩn hóa hệ thống đánh giá đầu ra theo chuẩn nghề nghiệp.

---

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

• Hạn chế: Phạm vi điều tra khảo sát thực trạng mới tập trung chủ yếu vào 5 trường cao đẳng xây dựng thuộc Bộ Xây dựng và các doanh nghiệp trên địa bàn Hà Nội. Quá trình thử nghiệm giải pháp thực tiễn chỉ mới tiến hành đối với 02 trong 06 giải pháp (Giải pháp 2 và Giải pháp 5) tại một cơ sở đào tạo đơn lẻ (Trường Cao đẳng Xây dựng công trình đô thị) do điều kiện thời gian và nguồn lực nghiên cứu.
• Hướng nghiên cứu tiếp: Mở rộng nghiên cứu áp dụng mô hình quản lý đào tạo theo NLTH cho các nghề kỹ thuật khác trong ngành Xây dựng (như Cấp thoát nước, Điện công trình, Hàn...); nghiên cứu cơ chế tài chính và mô hình hợp tác công - tư (PPP) trong liên kết đào tạo giữa trường cao đẳng xây dựng và các tập đoàn xây dựng.

---

Giá trị tham khảo

• Đối với cán bộ quản lý giáo dục nghề nghiệp: Cung cấp khung ma trận chức năng quản lý và mô hình CIPO để thiết kế, rà soát và chuẩn hóa quy trình quản lý đào tạo từ khâu tuyển sinh, phát triển chương trình đến đánh giá tốt nghiệp tại các trường cao đẳng, trung cấp chuyên nghiệp.
• Đối với giáo viên dạy nghề kỹ thuật: Cung cấp tài liệu tham khảo về phương pháp xây dựng đề cương mô đun tích hợp, thang đánh giá 5 mức trình độ kỹ năng và quy trình thiết kế công cụ đánh giá năng lực thực hiện.
• Đối với nghiên cứu sinh, học viên cao học chuyên ngành Quản lý giáo dục: Tài liệu tham khảo về phương pháp luận kết hợp khảo sát định lượng diện rộng với thử nghiệm sư phạm trong nghiên cứu quản lý giáo dục nghề nghiệp.

---

Câu hỏi thường gặp

1. Năng lực thực hiện (NLTH) được định nghĩa như thế nào trong luận án?

Luận án xác định năng lực thực hiện là khả năng thực hiện được các hoạt động (nhiệm vụ, công việc) trong nghề theo tiêu chuẩn đặt ra đối với từng nhiệm vụ, công việc đó trong điều kiện thực tế sản xuất, bao gồm sự kết hợp đồng bộ giữa kiến thức, kỹ năng và thái độ nghề nghiệp.

2. Mô hình CIPO được vận dụng như thế nào trong quản lý đào tạo nghề của luận án?

Mô hình CIPO được vận dụng để quản lý toàn bộ hệ thống đào tạo theo quá trình, bao gồm 4 thành phần: Bối cảnh (Context - bối cảnh thị trường lao động và KHCN), Đầu vào (Input - tuyển sinh, chương trình, GV, CSVC), Quá trình (Process - tổ chức dạy học mô đun tích hợp) và Đầu ra (Output - đánh giá chuẩn đầu ra, cấp bằng, thông tin việc làm). Mỗi thành phần được gắn với 4 chức năng quản lý: Lập kế hoạch, Tổ chức thực hiện, Lãnh đạo chỉ đạo, và Kiểm tra đánh giá.

3. Khung đánh giá trình độ kỹ năng trong luận án gồm những cấp độ nào?

Khung đánh giá trình độ kỹ năng gồm 5 mức:

1. Mức 1 (Bắt chước được): Quan sát và làm theo được thao tác.
2. Mức 2 (Làm được): Tự hoàn thành công việc với sai sót nhỏ (bước đầu hình thành kỹ năng).
3. Mức 3 (Làm được chính xác): Hoàn thành công việc đạt chuẩn quy định (có kỹ năng).
4. Mức 4 (Làm được thuần thục): Hoàn thành công việc đạt chuẩn và thuần thục (có kỹ xảo).
5. Mức 5 (Biến hóa được): Hoàn thành công việc vượt chuẩn, có sáng tạo, cải tiến.

4. Luận án đề xuất bao nhiêu giải pháp và giải pháp nào đã được đưa vào thử nghiệm thực tế?

Luận án đề xuất hệ thống 06 giải pháp quản lý đồng bộ. Trong đó, 02 giải pháp đã được tổ chức thử nghiệm thực tế tại Trường Cao đẳng Xây dựng công trình đô thị gồm:

• Giải pháp 2: Quản lý phát triển chương trình đào tạo nghề Kỹ thuật xây dựng theo NLTH đáp ứng chuẩn nghề nghiệp.
• Giải pháp 5: Quản lý công tác đánh giá kết quả đầu ra và cấp văn bằng, chứng chỉ nghề Kỹ thuật xây dựng theo NLTH.

5. Sự khác biệt cốt lõi giữa đào tạo theo NLTH và đào tạo truyền thống là gì?

Đào tạo truyền thống tập trung vào khối lượng kiến thức lý thuyết, dạy học theo niên chế thời gian cố định và đánh giá so sánh tương đối giữa các học sinh trong lớp. Ngược lại, đào tạo theo NLTH tập trung vào kết quả đầu ra (người học làm được công việc gì theo chuẩn thực tế), cấu trúc nội dung theo mô đun tích hợp, cho phép học sinh học theo nhịp độ cá nhân và đánh giá theo tiêu chí năng lực độc lập.

---

Kết luận

Luận án tiến sĩ của Đào Việt Hà đã giải quyết có hệ thống vấn đề quản lý đào tạo theo năng lực thực hiện nghề Kỹ thuật xây dựng ở các trường cao đẳng xây dựng thuộc Bộ Xây dựng. Bằng việc tích hợp mô hình quản lý CIPO với các chức năng quản lý giáo dục, công trình đã làm sáng tỏ cơ sở lý luận và đánh giá thực trạng công tác quản lý đào tạo nghề kỹ thuật xây dựng tại Việt Nam. Hệ thống 06 giải pháp đồng bộ từ quản lý đầu vào, quá trình dạy học đến đầu ra đã được kiểm chứng qua khảo sát 66 chuyên gia và thử nghiệm thực tế tại Trường Cao đẳng Xây dựng công trình đô thị, khẳng định tính thực tiễn và tính khả thi trong việc nâng cao chất lượng đào tạo nhân lực kỹ thuật đáp ứng yêu cầu của ngành Xây dựng.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG 1: THEO NĂNG LỰC THỰC HIỆN 1. Tổng quan nghiên cứu vấn đề 1. Về đào tạo theo năng lực thực hiện , đào tạo dựa trên NLTH đã được tiến hành rất sớm ở một số nước công nghiệp phát triển. Người ta cho rằng, để nâng cao chất lượng dạy nghề cần phải dựa trên phân tích quá trình lao động để khám phá ra những quy tắc, những cách thức tốt nhất giúp cho việc học nghề ngày càng hiệu quả hơn.

Kết quả là khoảng giữa thế kỷ XIX có nhiều hệ thống dạy nghề xuất hiện, đáng kể là hệ thống dạy nghề Nga, hệ thống dạy nghề Đức và hệ thống dạy nghề các nước Bắc Âu (Thụy điển, Na Uy, Đan Mạch, Phần Lan). Từ 1868, Victor Karlovich Della-Vos, Giám đốc Học viện Kỹ thuật Hoàng Gia Matxcơva (Nga) đã đề xuất sáng kiến phân tích nghề. Ông chủ trương, muốn dạy nghề cho có hiệu quả thì phải phân tích nghề, tổ chức xưởng theo nghề chuyên môn và dạy nghề “phải có phương pháp thiết thực” [87]. Về chương trình học, Della Vos cho rằng chương trình học được thiết lập dựa trên cơ sở của sự phân tích nghề, phải phân tích mỗi nghề ra thành các động tác cơ bản, xếp đặt những động tác đó theo thứ tự từ dễ đến khó và tổ chức cho người học học theo thứ tự đó.

Về phương pháp dạy nghề, Della Vos khuyến cáo người học thực tập theo mẫu nào thì phải vẽ mẫu đó. Hoàn tất mẫu trước cho thật hoàn hảo rồi mới bắt đầu mẫu kế tiếp. Người học chỉ được phép làm việc trong các xưởng sau khi đã hoàn thành các khóa học lý thuyết theo yêu cầu. Kết quả đạt được của phương pháp này là người học nắm vững những nguyên tắc thiết yếu, cơ bản của ngành nghề họ học.

Sáng kiến của 10 Della Vos đặt nền tảng khoa học về phương pháp dạy nghề và phát triển CTĐT theo NLTH. Ngay từ những năm 20 của thế kỷ XX, do yêu cầu phát triển công nghiệp, dịch vụ và thương mại nên tư tưởng cải cách giáo dục nghề nghiệp đã xuất hiện ở một số nước công nghiệp phát triển. Người ta nhận thấy rằng phương thức đạo tạo truyền thống theo hệ bài - lớp - khoá học - niên chế đã có những biểu hiện không đáp ứng được nhu cầu của xã hội lúc đó. Nhiều nơi, nhiều ngành nghề đã thực hiện nguyên tắc “cần gì học nấy” không nhất thiết phải học hoàn chỉnh một nghề.

Người học có nhu cầu đến đâu thì học đến đó và cũng không nhất thiết phải quy định cứng nhắc về thời gian học tập, khai giảng, bế giảng khoá học. Trong những năm 70 của thế kỷ XX, một phương thức mới là giáo dục - dạy học theo NLTH được quan tâm phát triển mạnh và đã được chấp nhận, vận dụng một cách phổ biến ở Bắc Mỹ, nhu cầu về giáo dục và dạy học dựa trên NLTH đã tạo thành một áp lực và thách thức đối với GD&ĐT. Kết quả đã đưa ra được 600 mô đun kỹ năng trong đào tạo GV kỹ thuật - dạy nghề. Blank đã cho xuất bản tài liệu “Sổ tay phát triển chương trình đào tạo dựa trên NLTH” [94], cuốn sách đã đề cập những vấn đề cơ bản của GD&ĐT dựa trên NLTH, phân tích nghề và phân tích nhu cầu người học, xây dựng hồ sơ năng lực người học, phát triển công cụ đánh giá sự hiểu biết và sự thực hiện, phát triển các gói học tập, cải tiến và quản lý chương trình đào tạo.

Tài liệu nghiên cứu của ông được ứng dụng rộng rãi và mang lại kết quả to lớn trong đào tạo nghề ở Mỹ vào những năm 1980. 11 Năm 1983, Viện hàn lâm khoa học Quốc gia Mỹ đã có một báo cáo đề cập đến yêu cầu thay đổi của GD&ĐT trong đó nhấn mạnh, “CTĐT dựa trên năng lực hơn là dựa theo thời gian”. [84] Năm 1995, các tác giả như Roger Harris, Hugh Guthrie, Bary Hobart, David Lundberg [69] đã xuất bản cuốn “Competency-Based Education and Training: Between a Rock and a Whirlpool” nghiên cứu khá toàn diện về GD&ĐT dựa trên NLTH ở Úc, đặc biệt nhấn mạnh đến bối cảnh và lịch sử của GD&ĐT dựa trên NLTH, tiêu chuẩn NLTH, phát triển chương trình, đánh giá và người học - hoạt động học theo tiêu chuẩn NLTH. Ở Úc vào cuối thập kỉ 80 thế kỷ XX đã bắt đầu một cuộc cải cách đào tạo, thiết lập một hệ thống đào tạo dựa trên NLTH, tạo ra phương pháp công nhận các kỹ năng của người nhập cư, thành lập hội đồng quốc gia về đào tạo dựa trên NLTH để xúc tiến việc xây dựng tiêu chuẩn năng lực ổn định trong toàn quốc.

Burke đã xuất bản tài liệu “Giáo dục và đào tạo dựa trên NLTH” [76], trong tài liệu này tác giả đã trình bày nguồn gốc của GD&ĐT dựa trên NLTH, quan niệm về NLTH và tiêu chuẩn NLTH, về vấn đề đánh giá dựa trên NLTH và cải tiến CTĐT dựa trên NLTH. Năm 1995, tác giả Shirley Fletcher viết cuốn “Các kỹ thuật đánh giá dựa trên năng lực thực hiện” [88], trong đó phân tích sự khác biệt về đào tạo theo NLTH ở Anh và Mỹ, các nguyên tắc và thực hành đánh giá theo tiêu chuẩn, mục tiêu và sử dụng đánh giá dựa trên NLTH, việc thiết lập các tiêu chí cho sự thực hiện, thu thập bằng chứng cho đánh giá NLTH. Tuy nhiên, tác giả mới chỉ dừng lại ở việc nghiên cứu đánh giá dựa trên NLTH, một khâu của quá trình dạy học. Đến 1997, Shirley Fletcher cho ra đời tiếp tài liệu “Thiết kế đào tạo dựa trên năng lực thực hiện” [89], trong đó đề cập các cơ sở khoa học của việc thiết lập các tiêu chuẩn đào tạo, các kỹ thuật phân tích nhu cầu người học và phân tích công việc, xây dựng mô đun dạy học và khung chương trình.

12 Trong cuốn sách “GD&ĐT dựa trên NLTH: Huyền thoại và thực tiễn” [79] của tác giả Sandra Kerka xuất bản năm 1997 đã tổng kết về đào tạo dựa trên NLTH vốn phát triển mạnh mẽ trong những năm 1990 với hàng loạt các tổ chức có tầm cỡ ở Mỹ, Anh, Úc, New Zealand, xứ Wales v. Ở nhiều nước châu Á như Singapore, Ấn Độ, Philippin, Bruney, Malaysia,… phương thức đào tạo dựa trên NLTH cũng đã và đang được vận dụng ở các mức độ khác nhau [45]. Các bộ chương trình kế hoạch ĐTN theo NLTH cho các trường chuyên nghiệp, nhất là các trường kỹ thuật đã được soạn thảo và sử dụng có kết quả trong một vài năm trở lại đây. Đó là các nội dung đào tạo có kiểu cấu trúc theo hệ thống các mô đun.

Đặc biệt, có loại tài liệu mô đun kỹ năng hành nghề tích hợp một cách chặt chẽ giữa các lĩnh vực kiến thức, kỹ năng cho người học, chúng được xây dựng thành “ngân hàng”, có thể xếp chồng và “lắp ghép” lẫn nhau theo phần công việc trọn vẹn của nghề mà người học cần đến. Đây được coi là mô hình rõ ràng về ĐTN theo NLTH. Tác giả Thomas Deissinger và Slilke Hellwig (Đức) trong tài liệu xuất bản năm 2011: “Structures and functions of competency-based education and training (CBET): a comparative perspective” [91] đã dựa trên những kinh nghiệm ĐTN mà mình đang trực tiếp tiến hành để đưa ra quan điểm về cấu trúc và chức năng của CTĐT dựa trên NLTH. Việc xây dựng cấu trúc và chức năng của CTĐT theo NLTH cần phải được thảo luận rõ bao gồm cả kế hoạch xây dựng chương trình, phát triển chương trình và kiểm định chương trình trước khi thực thi.

Ngoài ra, cũng cần xem xét sự khác biệt, ưu điểm, nhược điểm của việc xây dựng cấu trúc, chức năng CTĐT theo NLTH với các lý thuyết xây dựng CTĐT nghề khác. Một điều nữa là những chương trình xây dựng theo NLTH cần có sự đối sánh với hệ thống GD&ĐT ở Úc, Anh, xứ Wales, Bắc Ireland và Scotland; như vậy, mới bảo đảm chất lượng đào tạo và được công nhận ở quốc tế. 13 Tác giả Leesa Wheelahan (Úc) trong tác phẩm “The problem with competency-based training, Educating for the knowledge economy: critical perspectives?” [80] đã phát triển và mở ra một góc nhìn thực tế khác về đào tạo theo NLTH. Luận cứ quan trọng mà tác giả đưa ra là sự hiểu biết (kiến thức) của người học phải được đặt vào vị trí trung tâm của CTĐT nhưng đào tạo theo NLTH lại không làm được điều đó.

Bằng việc mô tả lại những yêu cầu của xã hội đối với một hoạt động nghề nghiệp, cách tiếp cận này đặt sự thực hiện công việc nghề nghiệp của người học vào vị trí trung tâm thay cho việc phải bắt đầu từ việc tiếp nhận hệ thống tri thức khoa học chuyên sâu. Trong khuôn khổ bài viết, tác giả đã chỉ ra hạn chế của phương pháp xây dựng CTĐT theo NLTH và đề xuất cần phải có những nghiên cứu sâu hơn trong các lý thuyết xây dựng CTĐT. Tác giả Tian Ye (Trung Quốc) đề cập đến chương trình phát triển NLTH cho GV trong các CSĐT nghề ở Bắc Kinh (Trung Quốc), đây là một dự án đặc biệt của chính quyền địa phương nhằm mục đích cải thiện việc giảng dạy ở bậc chuyên nghiệp [92]. Trong đó, năng lực thực hành sư phạm của giảng viên được đặc biệt quan tâm.

Uỷ ban giáo dục thành phố Bắc Kinh (Trung Quốc) và Sở tài chính hợp tác tiến hành các dự án từ năm 2007 đến năm 2010. Chương trình phát triển NLTH có một số kế hoạch như: đào tạo tại chức, xây dựng đội ngũ GV, tuyển dụng GV trợ giảng, xây dựng cơ sở vật chất,… Chương trình được tiến hành trong tất cả các trường dạy nghề ở Bắc Kinh để nâng cao chất lượng tổng thể và phát triển ĐTN. Điểm qua những nghiên cứu trên có thể nhận thấy: đào tạo theo NLTH là một xu hướng được nhiều quốc gia, nhiều nhà khoa học quan tâm nghiên cứu ở nhiều góc độ khác nhau và ứng dụng vào quá trình dạy học ở các trường đại học, chuyên nghiệp và dạy nghề. Lý thuyết về đào tạo theo NLTH được vận dụng phù hợp tùy theo đặc điểm của mỗi quốc gia.

Về quản lý đào tạo nghề 14 QLĐT nghề là lĩnh vực đã được nhiều chuyên gia, nhà khoa học nghiên cứu với nhiều góc độ, cách thức tiếp cận khác nhau ứng với từng thể chế quốc gia, từng giai đoạn phát triển. Gần đây, QLĐT nghề đang được nghiên cứu theo hướng tiếp cận thị trường và được các chuyên gia về quản lý quan tâm. Năm 1996, tác giả Heinz Weihrich và đồng nghiệp trong một báo cáo dự án khoa học “Managing vocational training as a joint venture - can the German approach of cooperative education serve as a model for the United States and other countries?