HỌC VIỆN NÔNG NGHIỆP VIỆT NAM NGUYỄN THỊ HỒNG NHUNG NGHIÊN CỨU CHỌN TẠO GIỐNG HOA LAY ƠN (Gladiolus sp.) CHẤT LƯỢNG CAO LUẬN TIẾ SĨ NHÀ XUẤT BẢN HỌC VIỆN NÔNG NGHIỆP - 2022 HỌC VIỆN NÔNG NGHIỆP VIỆT NAM NGUYỄN THỊ HỒNG NHUNG NGHIÊN CỨU CHỌN TẠO GIỐ G HOA LAY Ơ (Gladiolus sp.) CHẤT LƯỢNG CAO Ngành: Di truyền và chọn giống cây trồng Mã số: 9 62 01 11 Người hướng dẫn: PGS. Đặng Văn Đông PGS. Vũ Đình Hòa HÀ NỘI – 2022 LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi, các kết quả nghiên cứu được trình bày trong luận án là trung thực, khách quan và chưa từng dùng để bảo vệ lấy bất kỳ học vị nào. Tôi xin cam đoan rằng mọi sự giúp đỡ cho việc thực hiện luận án đã được cảm ơn, các thông tin trích dẫn trong luận án này đều được chỉ rõ nguồn gốc.
Hà Nội, ngày… tháng… năm 2022 Tác giả luận án Nguyễn Thị Hồng Nhung i LỜI CẢM ƠN Trong suốt thời gian học tập, nghiên cứu và hoàn thành luận án, tôi đã nhận được sự hướng dẫn, chỉ bảo tận tình của các thầy cô giáo, sự giúp đỡ, động viên của bạn bè, đồng nghiệp và gia đình. Nhân dịp hoàn thành luận án, cho phép tôi được bày tỏ lòng kính trọng và biết ơn sâu sắc đến PGS.TS Đặng Văn Đông và PGS.TS Vũ Đình Hòa đã tận tình hướng dẫn, dành nhiều công sức, thời gian và tạo điều kiện cho tôi trong suốt quá trình học tập và thực hiện đề tài. Tôi xin bày tỏ lòng biết ơn chân thành tới Ban Giám đốc, Ban Quản lý đào tạo, Bộ môn Di truyền và chọn giống cây trồng, Khoa Nông Học - Học viện Nông nghiệp Việt Nam đã tận tình giúp đỡ tôi trong quá trình học tập, thực hiện đề tài và hoàn thành luận án. Tôi xin cảm ơn TS Bùi Thị Thu Hương - Khoa Công nghệ sinh học - Học viện Nông nghiệp Việt Nam đã giúp đỡ tôi trong quá trình tiến hành thí nghiệm của đề tài.
Tôi xin chân thành cảm ơn tập thể lãnh đạo, cán bộ viên chức Trung tâm Nghiên cứu và Phát triển Hoa, cây cảnh - Viện Nghiên cứu Rau Quả đã giúp đỡ và tạo điều kiện cho tôi trong suốt quá trình thực hiện đề tài. Xin chân thành cảm ơn gia đình, người thân, bạn bè, đồng nghiệp đã tạo mọi điều kiện thuận lợi và giúp đỡ tôi về mọi mặt, động viên khuyến khích tôi hoàn thành luận án. Hà Nội, ngày. năm 2022 Tác giả luận án Nguyễn Thị Hồng Nhung ii MỤC LỤC Trang Lời cam đoan.
ii Mục lục. iii Danh mục chữ viết tắt. vii Danh mục bảng. viii Danh mục hình.
xi Trích yếu luận án. xiii Thesis abstract. Tính cấp thiết của đề tài. Mục tiêu nghiên cứu của đề tài.
Mục tiêu tổng quát. Mục tiêu cụ thể. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu. Đối tượng nghiên cứu.
Phạm vi nghiên cứu. Những đóng góp mới của đề tài. Ý nghĩa khoa học và ý nghĩa thực tiễn của đề tài. Ý nghĩa khoa học.
Ý nghĩa thực tiễn. Tổng quan tài liệu. Giới thiệu chung về cây hoa lay ơn. Nguồn gốc, phân bố của cây hoa lay ơn.
Phân loại thực vật của cây hoa lay ơn. Sự hình thành các loài lay ơn trồng. Sản xuất và tiêu thụ hoa lay ơn trên thế giới và Việt Nam. Sản xuất và tiêu thụ hoa lay ơn trên thế giới.
Sản xuất và tiêu thụ hoa lay ơn tại Việt Nam. Đa dạng di truyền và di truyền tính trạng của hoa lay ơn. Đa dạng di truyền nguồn gen hoa lay ơn. Hệ số biến động kiểu gen và hệ số biến động kiểu hình ở hoa lay ơn.
Hệ số di truyền và tiến bộ di truyền các tính trạng ở hoa lay ơn. Tương quan các tính trạng liên quan đến chất lượng hoa ở lay ơn. Phân tích hệ số đường các tính trạng liên quan đến chất lượng hoa ở lay ơn. Hiện tượng khô đầu lá ở hoa lay ơn.
Chọn tạo giống hoa lay ơn trên thế giới và Việt Nam. Chọn tạo giống hoa lay ơn bằng phương pháp lai hữu tính trên thế giới. Chọn tạo giống hoa lay ơn bằng phương pháp đột biến trên thế giới. Tuyển chọn và lai tạo giống hoa lay ơn tại Việt Nam.
Tiêu chuẩn đánh giá chất lượng hoa lay ơn. Kỹ thuật nhân giống hoa lay ơn trên thế giới và Việt Nam. Nhân giống hoa lay ơn trên thế giới. Nhân giống hoa lay ơn ở Việt Nam.
Kết luận và định hướng nghiên cứu. Nội dung và phƣơng pháp nghiên cứu. Địa điểm nghiên cứu. Thời gian nghiên cứu.
Vật liệu nghiên cứu. Các mẫu giống hoa lay ơn sử dụng làm vật liệu. Các mồi ISSR sử dụng trong phân tích đa dạng di truyền. Nội dung nghiên cứu.
Đánh giá nguồn vật liệu phục vụ cho lai tạo giống hoa lay ơn mới. Tạo quần thể lai, đánh giá và chọn lọc các dòng lai mới tạo ra. Nghiên cứu một số biện pháp kỹ thuật tăng hiệu quả nhân giống của dòng lai lay ơn mới tạo ra. Phương pháp nghiên cứu.
Đánh giá nguồn vật liệu phục vụ cho lai tạo giống hoa lay ơn mới. Lai hữu tính tạo quần thể lai. Phương pháp đánh giá, chọn lọc dòng lai. Nghiên cứu một số biện pháp kỹ thuật tăng hiệu quả nhân giống của dòng lai lay ơn mới tạo ra.
Kỹ thuật canh tác sử dụng. Phương pháp xử lý số liệu. Kết quả và thảo luận. Đánh giá nguồn vật liệu phục vụ cho lai tạo giống hoa lay ơn mới.
Đánh giá đặc điểm nông sinh học của các mẫu giống lay ơn nghiên cứu. Đánh giá đa dạng di truyền các mẫu giống lay ơn nghiên cứu. Khảo sát các tham số di truyền và mối tương quan giữa các tính trạng đặc trưng của hoa lay ơn. Đặc điểm hình thái, sức sống và chất lượng hạt phấn hoa lay ơn.
Kết quả tạo quần thể lai, đánh giá và chọn lọc các dòng lai lay ơn mới tạo ra. Kết quả lai hữu tính tạo quần thể lai. Đánh giá cá thể trong quần thể lai. Đánh giá các dòng lai hoa lay ơn.
Đánh giá chọn lọc các dòng lai hoa lay ơn ưu tú. Kết quả trồng thử nghiệm các dòng lai lay ơn triển vọng tại một số địa phương. Nghiên cứu một số biện pháp kỹ thuật nhằm tăng hiệu quả nhân giống của dòng lai lay ơn J11 mới tạo ra. Xác định hóa chất khử trùng phù hợp nhất cho mẫu cấy.
Xác định loại mẫu cấy thích hợp cho giai đoạn vào mẫu. Xác định môi trường thích hợp cho giai đoạn nhân nhanh. Xác định môi trường tạo củ thích hợp. Nghiên cứu ảnh hưởng của chế độ chiếu sáng đến khả năng tạo củ và chất lượng củ của dòng lai J11.
Xác định hàm lượng đường bổ sung đến khả năng tạo củ và chất lượng củ hoa lay ơn tạo ra. Xác định loại phân bón lá bổ sung phù hợp cho giai đoạn trồng củ bi hoa lay ơn của dòng lai J11. Ảnh hưởng của thời điểm thu hoạch đến năng suất, chất lượng củ giống của dòng lai J11. Kết luận và đề nghị.
127 Danh mục các công trình công bố. 128 Tài liệu tham khảo. 142 vi DANH MỤC CHỮ VIẾT TẮT Chữ viết tắt Chữ viết đầy đủ/nghĩa tiếng Việt Amplified Fragment Length Polymorphism/ Đa hình chiều dài các đoạn AFLP cắt khuếch đại BP Bao phấn CD Chiều dài CR Chiều rộng CTTD Chỉ tiêu theo dõi CTTN Công thức thí nghiệm Directed Amplification of Minisatellite-region DNA/ Khuếch đại có định DAMD hướng của ADN vùng tiểu vệ tinh GA Genetic advance/ Tiến bộ di truyền GCV Genotypic coefficient of variation/ Hệ số biến động kiểu gen ISSR Inter simple Sequence Repeat/ Chuỗi lặp lại đơn giản giữa MI Marker index/ Chỉ số mồi PCA Principal Component Analysis/ Phân tích thành phần chính PCV Phenotypic coefficient of variation / Hệ số biến động kiểu hình PIC Polymorphic Information Content/ Thông tin đa hình Random Amplified Polymorphic DNA/ ADN đa hình được nhân bản RAPDs ngẫu nhiên Restriction Fragment Length Polymorphism/ Đa hình độ dài đoạn cắt RFLP giới hạn SNPs Single Nucleotide Polymorphism/ Đa hình nucleotide đơn Sequence-related amplified polymorphism/ Đa hình các chuỗi liên quan SRAP được nhân bản SSRs Simple Sequence Repeats (Microsatellites)/ Các chuỗi lặp lại đơn giản TB Trung bình TGTD Thời gian theo dõi TT gián tiếp Tương tác gián tiếp UN United Nations Comtrade/ Cơ sở dữ liệu thống kê thương mại quốc tế Comtrade của Liên hợp quốc Unweighted Pair Group Method using arithmetic Averages/ Phương UPGMA pháp nhóm cặp không trọng số với giá trị trung bình số học The International Union for the Protection of New Varieties of Plants/ Liên UPOV minh quốc tế về bảo vệ các giống cây trồng mới vii DANH MỤC BẢNG TT Tên bảng Trang 3. Danh sách các mẫu giống lay ơn nghiên cứu.
Danh sách các mồi ISSR sử dụng trong nghiên cứu. Danh sách các tổ hợp lai hoa lay ơn được thực hiện. Thời gian sinh trưởng, phát triển của các mẫu giống lay ơn nghiên cứu (Vụ Đông Xuân 2015 - 2016 tại Gia Lâm - Hà Nội). Đặc điểm lá và mức độ khô đầu lá của các mẫu giống lay ơn nghiên cứu (Vụ Đông Xuân 2015 - 2016 tại Gia Lâm - Hà Nội).
Đặc điểm chất lượng hoa của các mẫu giống lay ơn nghiên cứu (Vụ Đông Xuân 2015 - 2016 tại Gia Lâm - Hà Nội). Năng suất hoa và khả năng nhân giống của các mẫu giống lay ơn nghiên cứu (Vụ Đông Xuân 2015 - 2016 tại Gia Lâm - Hà Nội). Bảng phân nhóm các mẫu giống lay ơn theo các tính trạng hình thái. Giá trị PIC và phần trăm phân đoạn đa hình của 25 mẫu giống lay ơn với các chỉ thị ISSR.
Hệ số tương đồng di truyền của các mẫu giống lay ơn nghiên cứu. So sánh phân nhóm dựa vào hình thái và chỉ thị phân tử của các mẫu giống lay ơn nghiên cứu. Thành phần di truyền của các tính trạng số lượng trên 25 mẫu giống hoa lay ơn nghiên cứu. Tương quan kiểu hình của các tính trạng nghiên cứu trên các mẫu giống lay ơn.
Tác động trực tiếp và gián tiếp của các tính trạng với chiều dài cành hoa. Tác động trực tiếp và gián tiếp của các tính trạng với số hoa/cành. Tổng hợp mẫu giống lay ơn phù hợp với các tính trạng mục tiêu. Đặc điểm của bao phấn và thời điểm bung phấn các mẫu giống hoa lay ơn .
