Luận án tiến sĩ luật học thi hành bản án quyết định của toà án về vụ án hành chính ở việt nam hiện nay

Luận án tiến sĩ luật học phân tích thực trạng thi hành bản án, quyết định của tòa án trong vụ án hành chính tại Việt Nam hiện nay.

• Chuyên ngành: Luật học
• Đề tài: Thi hành bản án hành chính tại Việt Nam hiện nay
• Loại tài liệu: luận án tiến sĩ

Tóm tắt

I. Tổng quan tình hình nghiên cứu

Phần này đánh giá tình hình nghiên cứu về thi hành án hành chính (THAHC) tại Việt Nam và trên thế giới. Các công trình nghiên cứu trước đây chủ yếu tập trung vào thi hành án dân sự (THADS) và thi hành án hình sự (THAHS), trong khi nghiên cứu về THAHC còn hạn chế. Các nghiên cứu về THAHC thường tập trung vào thời điểm Pháp lệnh Thủ tục giải quyết các vụ án hành chính (VAHC) năm 1996 và Luật Tố tụng hành chính (TTHC) năm 2010 có hiệu lực. Giai đoạn sau khi Luật TTHC năm 2015 có hiệu lực vẫn còn ít nghiên cứu. Các tác giả quốc tế chủ yếu nghiên cứu về thực trạng pháp luật và các biện pháp bảo đảm hiệu quả THAHC, từ đó đưa ra kinh nghiệm có thể áp dụng cho Việt Nam.

1.1. Tình hình nghiên cứu lý luận

Các nghiên cứu về lý luận THAHC thường kế thừa từ các công trình về thi hành án nói chung, THADS và THAHS. Các tác giả như PGS. TS Trần Đình Hảo, Nguyễn Công Bình, và Lê Vĩnh Châu đều thống nhất rằng thi hành án là một giai đoạn tố tụng độc lập, mang tính tư pháp. THAHC cũng có những đặc điểm riêng do đối tượng khởi kiện và đương sự trong VAHC khác biệt. Tuy nhiên, các nghiên cứu về lý luận THAHC vẫn còn hạn chế, đặc biệt là trong giai đoạn hiện nay.

II. Những vấn đề lý luận về thi hành bản án hành chính

Chương này tập trung làm rõ các khái niệm, đặc điểm, và vai trò của thi hành bản án hành chính. THAHC được xác định là một hoạt động hành chính – tư pháp, trong đó tính hành chính nổi bật hơn tính tư pháp. THAHC có vai trò quan trọng trong kiểm soát quyền lực nhà nước, đặc biệt là giữa cơ quan tư pháp và cơ quan hành pháp. Chương này cũng phân tích các yếu tố tác động đến hiệu quả THAHC, bao gồm cơ chế pháp lý, nhận thức của các chủ thể liên quan, và thực tiễn áp dụng pháp luật.

2.1. Khái niệm và đặc điểm

THAHC là quá trình thực hiện các bản án, quyết định của Tòa án về VAHC. Đối tượng của THAHC chủ yếu là các quyết định liên quan đến cơ quan hành chính nhà nước. THAHC mang tính hành chính nổi bật do liên quan đến việc thực thi quyền lực nhà nước. Tuy nhiên, nó cũng có tính tư pháp vì là giai đoạn tiếp theo của quá trình xét xử.

2.2. Vai trò và yếu tố tác động

THAHC đóng vai trò quan trọng trong việc kiểm soát quyền lực nhà nước, đặc biệt là giữa cơ quan tư pháp và hành pháp. Các yếu tố tác động đến hiệu quả THAHC bao gồm: hành lang pháp lý, chất lượng xét xử, nhận thức pháp luật của các chủ thể, và cơ chế đặc thù trong THAHC. Những yếu tố này cần được cải thiện để nâng cao hiệu quả THAHC.

III. Thực trạng thi hành bản án hành chính tại Việt Nam

Chương này phân tích thực trạng THAHC tại Việt Nam, đặc biệt là sau khi Luật TTHC năm 2015 có hiệu lực. Mặc dù đã có những cải tiến trong cơ chế thi hành án, tỷ lệ các bản án, quyết định được thi hành vẫn còn thấp. Nguyên nhân chính bao gồm: hành lang pháp lý chưa đầy đủ, chất lượng xét xử chưa cao, nhận thức pháp luật của các chủ thể còn hạn chế, và cơ chế đặc thù chưa được áp dụng triệt để. Chương này cũng đánh giá kết quả THAHC từ năm 2012 đến năm 2018, nhấn mạnh vai trò của Cơ quan Thi hành án dân sự (THADS) và Viện kiểm sát nhân dân (VKSND) trong quá trình này.

3.1. Pháp luật và thực tiễn

Pháp luật về THAHC đã được cải thiện qua các giai đoạn, từ Pháp lệnh TTGQ các VAHC năm 1996 đến Luật TTHC năm 2015. Tuy nhiên, thực tiễn thi hành vẫn gặp nhiều khó khăn, đặc biệt là trong việc đôn đốc thi hành án. Các cơ quan hành chính nhà nước thường không tự giác thi hành án, dẫn đến tỷ lệ thi hành thấp.

3.2. Đánh giá chung

Thực trạng THAHC tại Việt Nam hiện nay cho thấy nhiều bất cập, từ hành lang pháp lý đến nhận thức của các chủ thể liên quan. Cần có những giải pháp đồng bộ để cải thiện hiệu quả THAHC, bao gồm hoàn thiện pháp luật, nâng cao chất lượng xét xử, và tăng cường nhận thức pháp luật.

IV. Quan điểm và giải pháp bảo đảm hiệu quả THAHC

Chương này đề xuất các quan điểm và giải pháp nhằm bảo đảm hiệu quả THAHC tại Việt Nam. Các quan điểm bao gồm: bảo đảm sự kiểm soát quyền lực trong bộ máy nhà nước, tăng cường tính tự giác thi hành án, và nâng cao nhận thức pháp luật. Các giải pháp được đề xuất bao gồm: hoàn thiện pháp luật THAHC, xây dựng Luật THAHC riêng biệt, tăng cường quản lý nhà nước về THAHC, và áp dụng các biện pháp bổ trợ.

4.1. Quan điểm bảo đảm hiệu quả

Các quan điểm bảo đảm hiệu quả THAHC tập trung vào việc kiểm soát quyền lực nhà nước, đặc biệt là giữa cơ quan tư pháp và hành pháp. Cần tăng cường tính tự giác thi hành án của các cơ quan hành chính nhà nước và nâng cao nhận thức pháp luật của các chủ thể liên quan.

4.2. Giải pháp hoàn thiện

Các giải pháp hoàn thiện THAHC bao gồm: xây dựng Luật THAHC riêng biệt, tăng cường quản lý nhà nước về THAHC, và áp dụng các biện pháp bổ trợ như đào tạo, nâng cao năng lực cho đội ngũ cán bộ thi hành án. Các giải pháp này cần được thực hiện đồng bộ để đảm bảo hiệu quả THAHC.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU 1. Tổng quan tình hình nghiên cứu về đề tài luận án Thi hành án nói chung xét cho cùng là một đề tài không mới tại Việt Nam cũng như ở các quốc gia khác trên Thế giới, bởi tầm quan trọng của nó trong việc góp phần bảo vệ hiệu quả các quyền của công dân, đảm bảo các nguyên tắc pháp quyền trong hoạt động của bộ máy nhà nước. Tuy nhiên, xét về cụ thể, nếu THADS và THAHS là hai lĩnh vực thi hành án có nhiều công trình không chỉ tập trung về mặt thực tiễn áp dụng mà còn cả trên phương diện lý luận thì những công trình về THAHC lại có phần hạn chế hơn. Tại Việt Nam, các tác giả chủ yếu nghiên cứu vào thời điểm khi Pháp lệnh TTGQ các VAHC năm 1996 và Luật TTHC năm 2010 có hiệu lực thi hành (trước ngày 01/7/2016), giai đoạn sau khi Luật TTHC năm 2015 có hiệu lực hiện còn khá khiêm tốn.

Về pháp luật THAHC tại các quốc gia trên Thế giới, các tác giả trong và ngoài nước chủ yếu nghiên cứu về thực trạng pháp luật, nhấn mạnh các biện pháp bảo đảm hiệu quả THAHC từ đó đưa ra một số kinh nghiệm cần thiết và có thể áp dụng cho Việt Nam. Khía cạnh lý luận về THAHC vì vậy cũng khá hạn chế. Song, với tác giả, tất cả những nghiên cứu tại các giai đoạn phát triển của pháp luật Việt Nam về thi hành án nói chung và THAHC nói riêng hay các nghiên cứu về pháp luật THAHC tại một số quốc gia trên thế giới mà tác giả có cơ hội tiếp cận đều là những tài liệu tham khảo hữu ích. Việc đánh giá và kế thừa các nghiên cứu như đã luận giải ở trên được tác giả tiếp cận như sau: 1.

Tình hình nghiên cứu những vấn đề lý luận của đề tài luận án Cũng giống như hầu hết các quốc gia trên thế giới, nước ta xác định THAHC là một lĩnh vực cụ thể của thi hành án, cùng với THADS và THAHS. Bên cạnh những đặc điểm riêng xuất phát từ đặc thù về đối tượng khởi kiện hay đương sự trong VAHC, THAHC mang những đặc điểm, có những bản chất và vai trò của hoạt động thi hành án nói chung. Do đó, theo tác giả, về mặt lý luận, sự đánh giá, kế thừa các kết quả nghiên cứu không chỉ tập trung ở những công trình dành riêng về THAHC. Cụ thể như sau: 8 Thứ nhất, nhóm các công trình nghiên cứu về thi hành án nói chung, THADS và THAHS nói riêng trong đó nhấn mạnh về bản chất của hoạt động thi hành án PGS.

TS Trần Đình Hảo (2003), Về cải cách tư pháp và vấn đề thi hành án xét từ góc độ của Luật Kinh tế dân sự, Tạp chí Nhà nước và Pháp luật, tr.19-28; Nguyễn Công Bình (1998), Mấy vấn đề về THADS trong việc soạn thảo Bộ luật Tố tụng dân sự, Tạp chí Luật học số 5, tr. 43-44; Lê Vĩnh Châu (2016), Thi hành bản án, quyết định của Toà án về giải quyết tranh chấp trong kinh doanh, thương mại ở Việt Nam hiện nay, Luận án tiến sĩ, Học viện Khoa học xã hội đều thống nhất thi hành án nói chung là một giai đoạn tố tụng độc lập, tức là về bản chất mang tính tư pháp hoàn toàn. Thi hành án là giai đoạn tiếp sau giai đoạn xét xử, có xét xử thì phải có thi hành, xét xử và thi hành là hai mặt thống nhất của quá trình bảo vệ quyền và lợi ích của các đương sự. Ngược lại, GS.

TS Võ Khánh Vinh (2013), Luật Thi hành án hình sự, Nxb Khoa học xã hội, Hà Nội; Lê Minh Tâm (2001), Thử bàn mấy vấn đề lý luận về thi hành án, Tạp chí Luật học, số 2, tr. 21-22; Nguyễn Thanh Thuỷ (2008), Hoàn thiện pháp luật Thi hành án dân sự ở Việt Nam hiện nay, Luận án tiến sĩ, Học viện Chính trị - Hành chính Quốc gia Hồ Chí Minh; Chu Thị Hoa (2016), Pháp luật Thi hành án dân sự trong cải cách tư pháp ở Việt Nam, Luận án tiến sĩ, Học viện Khoa học xã hội đồng quan điểm khi luận giải tố tụng là xác định các chứng cứ để khôi phục lại trạng thái ban đầu của sự việc, tố tụng là quá trình đi tìm sự thật của các vụ việc đã diễn ra theo đúng các quy định của pháp luật và khi có phán quyết của toà án thì quá trình tố tụng kết thúc. Còn, thi hành án là quá trình tiến hành các hoạt động nhằm hiện thực các bản án và quyết định của Toà án đã có hiệu lực pháp luật. Như vậy, mối quan hệ giữa các chủ thể trong hoạt động thi hành án là mối quan hệ tổ chức thi hành, có tính hành chính và như vậy thi hành án vừa mang tính hành chính vừa mang tính tư pháp.

Thứ hai, nhóm các công trình nghiên cứu những vấn đề lý luận về THAHC, đặc biệt là về bản chất của hoạt động THAHC Trên cơ sở kế thừa những nghiên cứu về bản chất của hoạt động thi hành án nói chung của những công trình đi trước, tác giả Trương Hồng Quang (2015), Khái niệm, bản chất, đặc điểm và những điều kiện ảnh hưởng đến thi hành án hành chính, Tài liệu Hội thảo khoa học Kinh nghiệm THAHC của một số nước trên thế giới và khả năng áp dụng tại Việt Nam, Bộ Tư pháp thực hiện, tr. 23-40 và Phạm 9 Xuân Nam (2012), Thi hành án hành chính ở Việt Nam – Thực trạng và phương hướng hoàn thiện”, Luận văn thạc sĩ, Đại học Luật Thành phố Hồ Chí Minh đều cho rằng THAHC là giai đoạn xuất hiện sau khi bản án, quyết định giải quyết VAHC của Tòa án đã có hiệu lực pháp luật, đây không phải là một giai đoạn tố tụng mà là tổng thể các hoạt động nhằm mục đích làm cho bản án, quyết định của Tòa án được thực hiện nghiêm chỉnh trong thực tế. Cũng ở góc độ lý luận, tác giả Nguyễn Thị Thương Huyền (2012), Bảo đảm quyền con người trong thi hành án hành chính ở Việt Nam, Đề tài nghiên cứu khoa học cấp trường, Trường Đại học Luật Thành phố Hồ Chí Minh; Huỳnh Thị Khánh Ly (2015), Thi hành án hành chính ở Việt Nam, Luận văn cử nhân, Đại học Luật Thành phố Hồ Chí Minh và Nguyễn Thị Hoàng Giang (2017), Chuyên đề Những chủ trương, định hướng lớn trong việc xây dựng Luật Thi hành án hành chính ở Việt Nam, Tổng cục THADS (Bộ Tư pháp) không bàn luận về bản chất của hoạt động THAHC mà dựa trên những đặc trưng của hoạt động này so với THAHS và THADS để đưa ra khái niệm về THAHC, trong đó không xác định THAHC là giai đoạn tố tụng hay không là giai đoạn tố tụng mà nhấn mạnh đây là hoạt động do các chủ thể có thẩm quyền tiến hành nhằm thực hiện các bản án, quyết định đã có hiệu lực của Tòa án về VAHC theo trình tự, thủ tục do pháp luật về THAHC quy định. Như vậy, bản chất của hoạt động thi hành án nói chung và THAHC nói riêng hiện vẫn còn nhiều quan điểm trái nhiều và chưa đạt được sự thống nhất.

Song, tác giả đồng tình với quan điểm cho rằng THAHC không phải là một giai đoạn của TTHC mà là những hoạt động sau đó mang tính hành chính – tư pháp, tính hành chính nổi bật hơn so với tính tư pháp. Nội dung này tác giả sẽ chứng minh và làm rõ hơn trong nội dung của Luận án. Những vấn đề mang tính lý luận khác như đặc điểm, ý nghĩa của THAHC; trình tự, thủ tục THAHC cũng được các công trình nghiên cứu đề cập đến song theo tác giả vẫn chưa đầy đủ; đặc biệt việc phân biệt giữa bản án và quyết định có hiệu lực của Toà án về VAHC – đối tượng THAHC và các yếu tố cơ bản tác động đến hiệu quả THAHC đến nay vẫn còn bỏ ngõ. Tóm lại, về mặt lý luận, cùng với việc xác định bản chất của hoạt động THAHC để đưa ra khái niệm phù hợp nhất, tác giả sẽ bổ sung những phân tích về đặc điểm, ý nghĩa của THAHC, trình tự, thủ tục của hoạt động này; phân biệt giữa các đối tượng thi hành và làm rõ các yếu tố tác động đến hiệu quả THAHC.

Tình hình nghiên cứu những vấn đề thực tiễn của đề tài luận án Thứ nhất, nhóm các công trình nghiên cứu về thực trạng pháp luật và thực tiễn áp dụng pháp luật THAHC tại Việt Nam giai đoạn khi Pháp lệnh TTGQ các VAHC năm 1996 và Luật TTHC năm 2010 có hiệu lực thi hành Tác giả Nguyễn Văn Tân với bài viết Thi hành án hành chính và những hạn chế trên Báo Đại biểu nhân dân, ngày 15/9/2009 và Vũ Thị Hằng (2012), Thực trạng thi hành bản án hành chính, quá trình xây dựng và một số nội dung cơ bản của Luật Tố tụng hành chính về thi hành án hành chính, Tài liệu tập huấn nghiệp vụ THAHC, thi hành phần dân sự trong Bản án hình sự và công tác quản lý dự án xây dựng công trình của Bộ Tư pháp, tr. 1-28 cùng luận bàn những bất cập của pháp luật THAHC quy định tại Điều 74 Pháp lệnh TTGQ các VAHC năm 1996. Đồng thời, các tác giả cũng nhấn mạnh những hạn chế trong nhận thức của nhiều cơ quan nhà nước và người dân về thẩm quyền THAHC. Đây là nguyên nhân chủ yếu dẫn đến tình trạng đùn đẩy trách nhiệm trong THAHC, việc thi hành án kém hiệu quả, các khiếu kiện hành chính bị kéo dài, tình trạng án tồn đọng nhiều bên cạnh những bất cập của pháp luật THAHC giai đoạn này.

Luật TTHC năm 2010 có hiệu lực thi hành từ ngày 01/7/2011 thực sự mang lại nhiều chuyển biến mới, tích cực hơn trong xét xử các khiếu kiện hành chính và trong hoạt động THAHC tại nước ta sau những bất cập từ Pháp lệnh TTGQ các VAHC năm 1996. Cùng với những quy định về giải quyết VAHC tại Toà án, những nội dung về THAHC được nêu ra trong Luật TTHC được đánh giá là khá hoàn thiện, có phần rõ ràng hơn. Tuy nhiên, khi đưa vào triển khai thực hiện vẫn phát sinh nhiều hạn chế.