mở đầu cuốn sách: “Chủ tịch Hồ Chí Minh - anh hùng giải phóng dân tộc, nhà chính trị lỗi lạc, danh nhân văn hóa kiệt xuất đồng thời cũng là nhà ngoại giao thiên tài của dân tộc Việt Nam. Do ngoại giao luôn là một hoạt động trọng yếu của đất nước nên để lãnh đạo hoạt động văn hóa chính trị ở tầm cao này, Hồ Chí Minh đã xây dựng hệ thống tư tưởng ngoại giao toàn diện và sâu sắc”2. Đề cập đến tư tưởng ngoại giao Hồ Chí Minh, tác giả đi vào phân tích khái niệm ngoại giao, tư tưởng ngoại giao, tư tưởng đối ngoại Hồ Chí Minh. Từ đó phân tích cơ sở, quá trình hình thành tư tưởng ngoại giao Hồ Chí Minh.
Tác giả đã tiếp cận trực tiếp đến phương pháp, nghệ thuật ngoại giao Hồ Chí Minh như: “thêm bạn, bớt thù” và “dĩ bất bien úng vạn bien”, “ngoại giao tâm công”. Bám sát vào các sự kiện lịch sử diễn ra trong thực tiễn cách mạng Việt Nam, Bên cạnh đó, tác giả đi vào vận dụng tư tưởng ngoại giao Hồ Chí Minh trong giai đoạn hiện nay với hai nội dung: Tổng kết đường lối đối ngoại của Đảng Cộng sản Việt Nam trong thời kỳ đổi mới, từ đó xác định nhiệm vụ và thách 2 Trần Thị Minh Tuyết: Tw twởng ngoại giao Ho Chí Minh, Nxb. Chính trị Quốc gia - Sự thật, Hà Nội, 2016. Vận dụng tư tưởng đối ngoại Hồ Chí Minh trong quan hệ với Trung Quốc hiện nay thức đặt ra cho ngoại giao Việt Nam, vạch ra phương hướng vận dụng tư tưởng ngoại giao Việt Nam trong giai đoạn hiện nay.
Những nội dung trong cuốn sách là nguồn tài liệu cơ bản để tác giả tham khảo, nghiên cứu. Ngoài ra còn có nhiều cuốn sách khác nghiên cứu các vấn đề liên quan đến ngoại giao, phương pháp ngoại giao: - Các luận án, luận văn viết về đối ngoại Hồ Chí Minh Phạm Hồng Chương (1993) Đảng lãnh kạo kấu tranh ngoại giao thời kỳ chong Mỹ, cúu nwớc (1965-1973), Luận án Phó Tiến sĩ Lịch sử, Hà Nội. Luận án phân tích và luận giải về chủ trương, đường lối, chiến lược, sách lược của Đảng ta trên mặt trận đấu tranh ngoại giao chống chiến tranh xâm lược của đế quốc Mỹ. Dưới sự lãnh đạo của Đảng và Chủ tịch Hồ Chí Minh, cuộc đấu tranh trên mặt trận ngoại giao: “vừa kánh, vừa kàm” đã đạt tới đỉnh cao nghệ thuật, thông qua ngoại giao, kết thúc chiến tranh bằng đàm phán hòa bình.
Ngoại giao trở thành phương tiện, vũ khí sắc bén tấn công kẻ thù; phát huy được sức mạnh dân tộc và sức mạnh thời đại, góp phần làm nên chiến thắng vĩ đại của dân tộc ta. Nguyễn Thị Kim Dung (2000), Đảng lãnh kạo hoạt kộng koi ngoại thời kỳ 1945-1946, Luận án Tiến sĩ Lịch sử. Luận án phân tích, luận giải về đường lối đối ngoại của Đảng; tư tưởng, nghệ thuật chỉ đạo, chiến lược, sách lược ngoại giao của Chủ tịch Hồ Chí Minh, “lợi dụng mâu thuan kẻ thù”; “thêm bạn bớt thù”; “Dĩ bất bien, úng vạn bien”,. góp phần giữ vững chính quyền cách mạng, xây dựng lực lượng, trong những năm đầu mới thành lập của Nhà nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa.
Mặc dù luận án không trực tiếp đề cập tới tư tưởng đối ngoại Hồ Chí Minh một cách có hệ thống, song những luận điểm đề cập tới tư tưởng ngoại giao của Người trong giai đoạn 1945-1946 với những tư tưởng nổi bật trong quan điểm ngoại giao là những tư liệu quan trọng để tác giả nghiên cứu, kế thừa có chọn lọc phục vụ cho việc hoàn thiện đề tài luận án. Vận dụng tư tưởng đối ngoại Hồ Chí Minh trong quan hệ với Trung Quốc hiện nay Luận án tiến sĩ, “Đảng lãnh kạo kấu tranh ngoại giao tại Hội nghị Pari về Vi t Nam (1968-1973)” của Lương Viết Sang, Học viện Chính trị Quốc gia Hồ Chí Minh. Luận án đã đề cập tư tưởng Hồ Chí Minh và đường lối của Đảng chỉ đạo cuộc đấu tranh ngoại giao của Việt Nam ở Hội nghị Pari đã giành thắng lợi, góp phần vào chiến thắng của nhân dân ta trong kháng chiến chống Mỹ, cứu nước. Luận án Tiến sĩ lịch sử của Trần Minh Trưởng “Hoạt kộng ngoại giao của Chủ tịch Ho Chí Minh giai koạn 1954 - 1969”, là công trình nghiên cứu cơ bản những hoạt động ngoại giao của Hồ Chí Minh trên cương vị Chủ tịch nước, kiêm Bộ trưởng ngoại giao của Nhà nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa.
Dưới góc độ lịch sử, tác giả đã cung cấp nhiều sự kiện quan trọng và thể hiện đầy đủ bản lĩnh, quan điểm của Hồ Chí Minh trong việc thực hiện chính sách đối ngoại. Đặc biệt, Chủ tịch Hồ Chí Minh chỉ đạo xử lý mối quan hệ Việt - Trung - Xô những năm 1960, trong bối cảnh Liên Xô và Trung Quốc có những bất đồng gay gắt. Một mặt, Chủ tịch Hồ Chí Minh ra sức bảo vệ phe XHCN, một mặt hàn gắn những rạn nứt giữa Xô - Trung, đồng thời tranh thủ sự ủng hộ của họ đối với cuộc cách mạng của nhân dân. Ngoài những đánh giá sâu sắc về chính sách đối ngoại của Việt Nam trong thời đại Hồ Chí Minh, tác giả còn tổng kết, rút ra những bài học quan trọng đối với việc hoạch định chính sách đối ngoại sau này.
Luận án Tiến sĩ Triết học “Hoạt kộng koi ngoại của Chủ tịch Ho Chí Minh thời kỳ 1945 - 1954” của Đặng Văn Thái. Tác giả tiếp cận tư tưởng và hoạt động đối ngoại của Hồ Chí Minh dưới góc nhìn triết học và tập trung vào giai đoạn 1945 - 1954, chủ yếu là quan hệ Việt - Pháp. Đây là thời kỳ rất quan trọng trong hoạt động đối ngoại của Hồ Chí Minh và thể hiện đầy đủ bản lĩnh chính trị, khả năng dự báo tình hình, chuẩn bị phương án giải quyết chính xác. Những luận án, luận văn đó đã đóng góp một phần quan trọng để làm rõ những quan điểm của Hồ Chí Minh về đối ngoại, hoạt động ngoại giao và sự Vận dụng tư tưởng đối ngoại Hồ Chí Minh trong quan hệ với Trung Quốc hiện nay vận dụng của Đảng Cộng sản Việt Nam trong thời kỳ đổi mới.
Đây đồng thời cũng là nguồn tài liệu để tác giả tham khảo trong quá trình thực hiện luận án. - Một số bài báo, tạp chí liên quan đến đối ngoại: - Phùng Đức Thắng - Phạm Hồng Chương, Ho Chí Minh với "Dĩ bất bien, úng vạn bien", Tạp chí Lịch sử quân sự, số 3 - 2000. Hai tác giả viết: “Dĩ bất biến, ứng vạn biến” câu nói ấy là tổng quan phương pháp cách mạng Hồ Chí Minh mà người đã thực hiện trong suốt cuộc đời cách mạng của mình và cũng là một bài học kinh nghiệm quý giá của cách mạng Việt Nam. Trong bối cảnh lúc đó điều bất biến ở đây chính là vấn đề dân tộc,… Còn vạn biến là hàng loạt chủ trương sách lược đấu tranh trong những tình huống cụ thể.
Và qua thực tế hoạt động của Chủ tịch Hồ Chí Minh và các luận điểm của Người cho thấy, muốn đạt tới cái bất biến trong mục tiêu cần phải ứng vạn biến trong những điều kiện lịch sử cụ thể. - Trần Thị Minh Tuyết, "Thêm bạn, bớt thù" - nguyên tắc chien lwợc trong tw twởng ngoại giao Ho Chí Minh, Tạp chí Lý luận chính trị, số 4-2013. Tác giả viết: Thực tiễn chứng minh, sự đúng - sai trong việc tập hợp lực lượng luôn là một nhân tố quyết định sự thành - bại của cuộc đấu tranh. Với mục đích tập hợp lực lượng rộng rãi, cô lập kẻ thù, tạo nên tương quan lực lượng có lợi cho cách mạng, Hồ Chí Minh đã tìm ra phương pháp xác định bạn - thù chính xác và sử dụng linh hoạt các phương cách đạt trình độ nghệ thuật.
Theo tác giả, Chủ tịch Hồ Chí Minh đã sử dụng linh hoạt, hiệu quả các phương pháp, chủ trương khác nhau, trong đó chủ trương “thêm bạn, bớt thù” trong đấu tranh cách mạng vẫn là một viên ngọc lấp lánh trong di sản tư tưởng của Người. Là một dân tộc nhỏ, trong cuộc đấu tranh bảo vệ các quyền lợi chân chính của dân tộc, Việt Nam nhất thiết phải thực hiện tư tưởng “thêm bạn, bớt thù”, phải coi đó là một nguyên tắc chien lwợc chứ không phải là sách lược hay thủ đoạn chính trị. Bài báo là tài liệu tham khảo hữu ích cho tác giả khi đi vào nghiên cứu phương pháp “thêm bạn, bớt thù” trong tư tưởng ngoại giao Hồ Chí Minh. Vận dụng tư tưởng đối ngoại Hồ Chí Minh trong quan hệ với Trung Quốc hiện nay - Công trình nghiên cứu của các tác giả nước ngoài Chủ tịch Hồ Chí Minh là một trong số ít lãnh tụ của một quốc gia được đông đảo học giả trên thế giới để tâm nghiên cứu.
Theo con số thống kê, cho đến nay đã có trên 350 tác phẩm và các công trình nghiên cứu, hàng trăm bài tạp chí, hàng ngàn bài báo của các nhà nghiên cứu Lịch sử, Văn học, Triết học, Tâm lý học, Văn hóa học, các nhà thơ, các phóng viên của các tờ báo lớn, đặc biệt là nhiều chính khách, tướng lĩnh trên thế giới,. viết về Hồ Chí Minh. Năm 1987, Hồ Chí Minh được tổ chức Văn hóa Khoa học của Liên Hợp Quốc (UNESCO) ra Nghị quyết khuyến cáo các quốc gia thành viên, tổ chức kỷ niệm 100 năm ngày sinh Hồ Chí Minh: Anh hùng giải phóng dân tộc, nhà văn hóa ki t xuất, ghi nhận và tôn vinh những cống hiến của Hồ Chí Minh đối với dân tộc và nhân loại. Nói về chủ đề Hồ Chí Minh - nhà ngoại giao, nhà đàm phán mềm dẻo, khôn khéo và kiên quyết, đã có một số công trình đề cập đến, nhưng chỉ là một chương hoặc một phần trong công trình, tác phẩm, mà dường như không thấy có công trình, tác phẩm nghiên cứu mang tính chuyên khảo.
Ví dụ, trong cuốn Hoi ký của mình, N. Khơrútxốp dành một mục Hồ Chí Minh, để nói về người lãnh tụ giản dị, khiêm nhường, nhưng hết sức thông minh, kiên trì và mềm mỏng. Những đức tính đó được thể hiện qua phong cách ứng xử của Người tại Hội nghị 81 Đảng Cộng sản và công nhân quốc tế ở Mátxcơva (1960), đã làm cho Bí thư thứ nhất Đảng Cộng sản Liên Xô - N. Khơrútxốp hết sức kính nể.
Ông đã gọi Chủ tịch Hồ Chí Minh là ông Thánh cộng sản. Một số tác giả khác như: Jean Sainteny với tác phẩm: Face à Ho Chi Minh (Đoi di n Ho Chí Minh); Hoàng Tranh với công trình nghiên cứu: Hồ Chí Minh với Trung Quốc; E. Kôbêlép với tác phẩm Đong chí Ho Chí Minh,.