Tổng quan luận án
Luận án tiến sĩ khoa học giáo dục của tác giả Lê Ngọc Hoa có tiêu đề "Quản lý dạy học theo tiếp cận năng lực ở các trường trung học phổ thông trên địa bàn thành phố Hà Nội", thuộc chuyên ngành Quản lý giáo dục (mã số 9 14 01 14), được hoàn thành tại Viện Khoa học Giáo dục Việt Nam dưới sự hướng dẫn của GS.TS. Trần Công Phong và PGS.TS. Nguyễn Xuân Hải vào năm 2020.
+-------------------------------------------------------------------------------+
| THÔNG TIN CHUNG VỀ LUẬN ÁN |
+----------------------+--------------------------------------------------------+
| Tác giả | Lê Ngọc Hoa |
| Chuyên ngành | Quản lý giáo dục (Mã số: 9 14 01 14) |
| Cơ sở đào tạo | Viện Khoa học Giáo dục Việt Nam |
| Người hướng dẫn | 1. GS.TS. Trần Công Phong; 2. PGS.TS. Nguyễn Xuân Hải |
| Năm hoàn thành | 2020 |
| Khách thể nghiên cứu | Quản lý hoạt động dạy học theo tiếp cận năng lực ở |
| | trường THPT |
| Đối tượng nghiên cứu | Giải pháp quản lý dạy học theo tiếp cận năng lực ở các |
| | trường THPT trên địa bàn thành phố Hà Nội |
+----------------------+--------------------------------------------------------+
Tính cấp thiết và khoảng trống nghiên cứu
Bối cảnh đổi mới giáo dục tại Việt Nam được định hướng bởi các văn kiện chiến lược như Nghị quyết Đại hội XI của Đảng, Nghị quyết số 29-NQ/TW (2013) về đổi mới căn bản, toàn diện giáo dục và đào tạo, cùng Chỉ thị số 2919/CT-BGDĐT của Bộ Giáo dục và Đào tạo. Các văn bản này xác định yêu cầu chuyển đổi nền giáo dục từ tiếp cận nội dung sang phát triển phẩm chất và năng lực người học.
Tuy nhiên, thực tiễn giáo dục trung học phổ thông (THPT) tại thời điểm nghiên cứu bộc lộ nhiều bất cập:
- Chương trình tiếp cận nội dung nặng về lý thuyết, dẫn đến tình trạng học sinh quá tải và gia tăng việc dạy thêm, học thêm;
- Đầu tư cơ sở vật chất chưa đạt hiệu quả tương xứng, mất cân đối cung - cầu về đội ngũ giáo viên và học sinh giữa các trường;
- Đội ngũ cán bộ quản lý (CBQL) và giáo viên (GV) còn hạn chế về kỹ năng, nghiệp vụ tổ chức dạy học định hướng năng lực;
- Công tác kiểm tra, đánh giá và định hướng nghề nghiệp chưa đáp ứng yêu cầu thực tế; cơ chế tự chủ, sáng tạo trong quản lý tài chính, cơ sở vật chất của nhà trường chưa rõ ràng;
- Trên địa bàn thành phố Hà Nội, các trường THPT đã bước đầu triển khai dạy học và quản lý dạy học (QLDH) theo tiếp cận năng lực (TCNL), nhưng hoạt động này chưa mang tính hệ thống, thiếu cơ sở khoa học và thực tiễn vững chắc.
Khoảng trống nghiên cứu được xác định là: phần lớn các công trình trước đây tập trung vào phương pháp dạy học theo năng lực của giáo viên hoặc dừng lại ở việc nêu tầm quan trọng của quản lý giáo dục nói chung, chưa có công trình nghiên cứu hệ thống về thực trạng QLDH theo TCNL ở cấp THPT tại Hà Nội và chưa xây dựng được hệ thống giải pháp quản lý đồng bộ gắn với các bộ khung năng lực chuẩn.
Mục tiêu và nhiệm vụ nghiên cứu
- Mục đích nghiên cứu: Trên cơ sở nghiên cứu cơ sở lý luận và thực tiễn về dạy học, QLDH theo TCNL, luận án đề xuất các giải pháp QLDH theo TCNL nhằm nâng cao năng lực của người dạy và người học trong chương trình dạy học tại các trường THPT ở thành phố Hà Nội, đáp ứng yêu cầu chuyển đổi sang Chương trình giáo dục phổ thông tổng thể.
- Nhiệm vụ nghiên cứu:
- Nghiên cứu xây dựng cơ sở lý luận của đề tài luận án, bao gồm: lý luận về dạy học và quản lý dạy học theo TCNL, yếu tố ảnh hưởng đến dạy học theo TCNL ở trường THPT.
- Nghiên cứu khảo sát, đánh giá thực trạng về dạy học và quản lý dạy học theo TCNL ở các trường THPT ở thành phố Hà Nội.
- Đề xuất giải pháp quản lý dạy học theo TCNL ở các trường THPT trên địa bàn thành phố Hà Nội và thử nghiệm sư phạm nhằm khẳng định kết quả nghiên cứu của đề tài.
Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
- Khách thể nghiên cứu: Quản lý hoạt động dạy học theo tiếp cận năng lực ở trường THPT.
- Đối tượng nghiên cứu: Giải pháp quản lý dạy học theo TCNL ở các trường trung học phổ thông trên địa bàn thành phố Hà Nội.
- Phạm vi không gian: Các trường THPT trên địa bàn thành phố Hà Nội.
- Phạm vi thời gian: Số liệu khảo sát thực trạng mạng lưới trường lớp, đội ngũ từ năm học 2015-2016 đến năm học 2019-2020.
Giả thuyết khoa học
Dạy học và QLDH theo TCNL ở các trường THPT trên địa bàn thành phố Hà Nội đã có những bước đi đầu tiên nhưng chưa được thực hiện một cách hệ thống, khoa học dựa trên các kết quả nghiên cứu lý luận và tổng kết thực tiễn, dẫn đến chất lượng còn hạn chế. Nếu nghiên cứu đề xuất và vận dụng đồng bộ các giải pháp QLDH theo TCNL (nâng cao nhận thức, tăng cường năng lực đội ngũ, quản lý tổ chức dạy học, sử dụng kỹ thuật và công nghệ thông tin, đổi mới đánh giá kết quả học tập) thì sẽ góp phần nâng cao chất lượng dạy học ở các trường THPT trên địa bàn thành phố Hà Nội.
Tổng quan tài liệu và vị trí của luận án
Luận án tổng thuật các công trình nghiên cứu trong và ngoài nước theo 3 nhóm nội dung chính:
+----------------------------------------------------------------------------------+
| TỔNG QUAN TÀI LIỆU NGHIÊN CỨU |
+-------------------+--------------------------------------------------------------+
| Hướng nghiên cứu | Các tác giả, công trình tiêu biểu |
+-------------------+--------------------------------------------------------------+
| Dạy học và tương | Jean-Marc Denommé & Madeleine Roy (1998, 2000); Đặng Quốc |
| tác sư phạm | Bảo (1994, 1995, 2003); Nguyễn Ngọc Bảo, Nguyễn Quốc Chí, |
| | Nguyễn Thị Mỹ Lộc (1995, 1996); Lê Nguyên Long (1998); Đặng |
| | Thành Hưng (2002, 2004, 2012); Nguyễn Cảnh Toàn và tg (2004);|
| | Nguyễn Thị Bích Hạnh (2006); Phó Đức Hòa (2012); Nguyễn Văn |
| | Cường (2014); Nguyễn Hữu Châu (2005); Đỗ Ngọc Thống; Lương |
| | Việt Thái (2011); Phạm Quang Tiệp (2013). |
+-------------------+--------------------------------------------------------------+
| Dạy học theo tiếp | Boyatzis và cs (1995); Rausch, Sherman & Washbush (2001); |
| cận năng lực | Paprock (1998); Khối EU (2002); UNESCO; Vương Thị Bích Thủy |
| (TCNL) | (2005); Vũ Ngọc Hải, Đặng Bá Lãm, Trần Khánh Đức (2007); |
| | Trà Thị Kiều Loan (2011); Cao Danh Chính (2010); Nguyễn Vũ |
| | Bích Hiền (2012); Đặng Tự Ân (2015); Nguyễn Công Khanh |
| | (2014); Nguyễn Thu Hà (2014). |
+-------------------+--------------------------------------------------------------+
| Quản lý dạy học | F. Taylor; Henry Fayol; Phạm Đỗ Nhật Tiến (2015); Đỗ Thị |
| theo tiếp cận | Hồng Minh (2015); Lê Ngọc Hoa (2016, 2017); Tài liệu Hướng |
| năng lực | dẫn của Vụ Giáo dục Trung học - Bộ GD&ĐT (2014). |
+-------------------+--------------------------------------------------------------+
Các hướng nghiên cứu lý thuyết và thực tiễn đã có
- Nghiên cứu về dạy học và dạy học lấy người học làm trung tâm: Denommé và Roy (1998, 2000) xây dựng phương pháp sư phạm tương tác giữa ba thành tố người dạy - người học - môi trường. Ở Việt Nam, Đặng Quốc Bảo, Nguyễn Ngọc Bảo, Nguyễn Quốc Chí, Nguyễn Thị Mỹ Lộc phân tích bản chất của mô hình dạy học lấy người học làm trung tâm; Lê Nguyên Long nhấn mạnh việc tổ chức cho người học hoạt động tự giác; Đặng Thành Hưng phân tích phương pháp dạy học dựa trên hoạt động và cảm xúc của người học; Phó Đức Hòa đề cập đến công nghệ dạy học trong môi trường sư phạm tương tác; Nguyễn Văn Cường, Nguyễn Hữu Châu, Đỗ Ngọc Thống, Lương Việt Thái, Phạm Quang Tiệp phát triển lý luận dạy học hiện đại và xác định các năng lực cốt lõi.
- Nghiên cứu về dạy học theo tiếp cận năng lực: Chương trình dựa trên cơ sở năng lực (Competency-Based Curriculum) chú trọng đầu ra. Boyatzis và cộng sự (1995) đề xuất mô hình phát triển nguồn nhân lực gồm 3 bước: xác định năng lực, phát triển theo mục tiêu, đánh giá kiểm tra minh bạch. Rausch, Sherman và Washbush (2001) khẳng định thiết kế chương trình dựa trên năng lực khắc phục được tính hàn lâm giáo điều. Paprock (1998) chỉ ra tính cá nhân hóa trong TCNL. Liên minh Châu Âu (EU) xác định khung năng lực cơ bản (key competence). UNESCO thống kê trên 30 quốc gia và chỉ ra 3 xu hướng: tuyên bố rõ năng lực (Úc, Canada, New Zealand, Pháp); định hướng qua mục tiêu (Indonesia); ngầm định thiết kế dựa trên năng lực (Hàn Quốc, Phần Lan). Tại Việt Nam, các tác giả Đặng Thành Hưng, Nguyễn Thị Mỹ Lộc, Đặng Tự Ân, Trà Thị Kiều Loan, Nguyễn Thu Hà, Nguyễn Công Khanh đã nghiên cứu việc đổi mới phương pháp giảng dạy và kiểm tra đánh giá theo TCNL.
- Nghiên cứu về quản lý dạy học theo TCNL: Bắt nguồn từ lý thuyết quản lý khoa học của F. Taylor và lý thuyết tiến trình quản lý của Henry Fayol (lập kế hoạch, tổ chức, phân công, điều khiển, kiểm soát). Các tác giả trong nước như Phạm Đỗ Nhật Tiến, Đỗ Thị Hồng Minh, Lê Ngọc Hoa đã công bố các bài báo phân tích thực trạng, triển vọng, thách thức của việc đổi mới quản trị nhà trường và QLDH theo TCNL.
Khoảng trống luận án lựa chọn giải quyết
Các công trình đi trước chủ yếu tập trung vào bình diện phương pháp dạy học của giáo viên hoặc lý luận chung về quản lý giáo dục. Vấn đề QLDH theo TCNL tại các trường THPT trên một địa bàn cụ thể như Hà Nội chưa được khảo sát có hệ thống. Luận án lựa chọn giải quyết khoảng trống này bằng cách:
- Khảo sát thực trạng đồng bộ cả hoạt động dạy học và hoạt động quản lý dạy học theo TCNL tại các trường THPT ở Hà Nội;
- Xây dựng hệ thống giải pháp QLDH gắn liền với việc cụ thể hóa 03 khung năng lực: Khung năng lực đầu ra của học sinh THPT, Khung năng lực dạy học của giáo viên, Khung năng lực quản lý của CBQL;
- Thực nghiệm kiểm chứng tính khả thi và đo lường sự thay đổi của CBQL sau khi áp dụng giải pháp.
Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu
Khung lý thuyết và các khái niệm cơ bản
- Năng lực: Luận án tổng hợp các quan niệm của Holt (2005), OECD (2002), Quebec (2004), Rychen & Tiana, Từ điển Tiếng Việt, Phạm Minh Hạc, Nguyễn Văn Cường (2009) và Chương trình GDPT 2018 (Nguyễn Minh Thuyết). Tác giả xác lập khái niệm công cụ: "Năng lực là những khả năng thực hiện hành động một cách phù hợp và có hiệu quả đối với một hoạt động hay nhiệm vụ của con người, được hình thành thông qua con đường học tập, rèn luyện, nhằm phục vụ cho mục đích học tập, lao động và sinh sống".
- Dạy học theo tiếp cận năng lực: Là quá trình dạy học lấy người học làm trung tâm, giáo viên đóng vai trò định hướng, tổ chức để học sinh tự lực chiếm lĩnh tri thức và rèn luyện kỹ năng, hình thành khả năng giải quyết các vấn đề thực tiễn trong cuộc sống.
- Quản lý dạy học theo tiếp cận năng lực: Luận án định nghĩa: "Quản lý dạy học theo TCNL là một hệ thống những tác động có mục đích, có kế hoạch, hợp quy luật của chủ thể quản lý dạy học tới đối tượng quản lý trong quá trình dạy học nhằm hình thành năng lực cho học sinh".
+------------------------------------------------------------------------------------+
| HỆ THỐNG PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU CỦA LUẬN ÁN |
+--------------------------+---------------------------------------------------------+
| Nhóm phương pháp | Nội dung và kỹ thuật thực hiện |
+--------------------------+---------------------------------------------------------+
| Phương pháp luận | - Phương pháp duy vật biện chứng (phân tích mối quan |
| | hệ giữa chủ thể và đối tượng quản lý). |
| | - Phương pháp tiếp cận tổng thể (hệ thống GDPT). |
| | - Tiếp cận quản lý sự thay đổi. |
| | - Tiếp cận năng lực (người học là trung tâm). |
+--------------------------+---------------------------------------------------------+
| Phương pháp nghiên cứu | Phân tích, tổng hợp, sàng lọc, hệ thống hóa và khái |
| lý luận | quát hóa các văn kiện, sách, giáo trình, báo cáo khoa |
| | học, tạp chí chuyên ngành, luận án tiến sĩ liên quan. |
+--------------------------+---------------------------------------------------------+
| Phương pháp nghiên cứu | - Điều tra bằng phiếu hỏi (khảo sát CBQL, GV, HS). |
| thực tiễn | - Phỏng vấn sâu (CBQL giàu kinh nghiệm). |
| | - Quan sát giờ học (phiếu quan sát giờ học TCNL). |
| | - Phương pháp chuyên gia (trưng cầu ý kiến chuyên gia). |
| | - Thử nghiệm sư phạm (kiểm chứng tính khả thi). |
+--------------------------+---------------------------------------------------------+
| Phương pháp bổ trợ | Thống kê toán học, sử dụng phần mềm SPSS để nhập, |
| | xử lý dữ liệu, lập bảng biểu tần suất, giá trị trung |
| | bình và độ lệch chuẩn. |
+--------------------------+---------------------------------------------------------+
Nội dung chính theo từng chương
Chương 1: Cơ sở lý luận về quản lý dạy học theo tiếp cận năng lực ở trường trung học phổ thông
Chương 1 hệ thống hóa các vấn đề lý luận về dạy học và quản lý dạy học theo TCNL:
- Khái niệm và đặc điểm dạy học TCNL: Phân tích sự chuyển dịch từ truyền thụ kiến thức sang hình thành năng lực hành động; xác định các thành tố tương tác trong nhà trường THPT.
- Nội dung QLDH theo TCNL ở trường THPT gồm 6 nội dung thành phần:
- Quản lý thực hiện mục tiêu, chương trình dạy học theo TCNL;
- Quản lý hoạt động dạy học của giáo viên theo TCNL;
- Quản lý hoạt động học tập của học sinh theo TCNL;
- Quản lý cơ sở vật chất, trang thiết bị phục vụ và các lực lượng hỗ trợ cho hoạt động dạy học;
- Quản lý đội ngũ giáo viên đáp ứng yêu cầu dạy học theo TCNL;
- Quản lý kiểm tra đánh giá dạy học theo TCNL.
- Các yếu tố ảnh hưởng: Phân tích định hướng đổi mới giáo dục phổ thông và các yếu tố chủ quan (nhận thức, năng lực CBQL, GV, HS), yếu tố khách quan (cơ chế chính sách, nguồn lực tài chính, cơ sở vật chất, môi trường xã hội).
Chương 2: Thực trạng quản lý dạy học theo tiếp cận năng lực ở các trường trung học phổ thông thành phố Hà Nội
Chương 2 trình bày kết quả khảo sát thực trạng giáo dục THPT tại Hà Nội giai đoạn 2015-2020:
- Bối cảnh mạng lưới và đội ngũ: Luận án thống kê kết quả 5 năm thực hiện quy hoạch mạng lưới trường THPT tại Hà Nội (từ 2015-2016 đến 2019-2020), cơ cấu đội ngũ GV đầu năm học 2019-2020, trình độ đào tạo, tỷ lệ giáo viên dạy giỏi năm học 2018-2019 và trình độ chính trị của đội ngũ.
- Thực trạng dạy học theo TCNL (Bảng 2.6 đến 2.10):
- Việc xây dựng mục tiêu dạy học dựa trên năng lực cần hình thành cho học sinh đã được chú ý nhưng chưa đồng đều giữa các trường;
- Tổ chức hoạt động trên lớp bước đầu áp dụng các phương pháp tích cực nhưng vẫn còn tình trạng dạy học theo hướng truyền thụ kiến thức;
- Việc sử dụng phương tiện dạy học, công nghệ thông tin và đổi mới kiểm tra đánh giá theo năng lực người học còn nhiều lúng túng.
- Thực trạng quản lý dạy học theo TCNL (Bảng 2.11 đến 2.17):
- Nhận thức của CBQL và GV về vai trò QLDH theo TCNL ở mức khá, song việc chuyển hóa nhận thức thành hành vi quản lý cụ thể còn hạn chế;
- Quản lý mục tiêu, chương trình và quản lý hoạt động dạy của GV chủ yếu vẫn kiểm soát theo tiến độ nội dung thay vì kiểm soát chất lượng chuẩn đầu ra năng lực;
- Quản lý hoạt động học của học sinh, quản lý cơ sở vật chất và quản lý kiểm tra đánh giá theo TCNL chưa có bộ công cụ tiêu chí rõ ràng.
- Đánh giá chung: Luận án chỉ rõ điểm mạnh (nhận thức bước đầu được nâng cao, đội ngũ đạt chuẩn đào tạo, mạng lưới trường lớp phát triển), hạn chế (tính đồng bộ chưa cao, kiểm tra đánh giá chậm đổi mới) và nguyên nhân (thói quen quản lý cũ, thiếu cẩm nang và khung năng lực cụ thể, áp lực thi cử theo kiến thức).
Chương 3: Giải pháp quản lý dạy học theo tiếp cận năng lực ở các trường trung học phổ thông thành phố Hà Nội
Tác giả đề xuất hệ thống giải pháp dựa trên 4 nguyên tắc: Đảm bảo tính mục tiêu; Đảm bảo tính hệ thống; Đảm bảo tính kế thừa và phát triển; Đảm bảo tính thực tiễn và khả thi.
+------------------------------------------------------------------------------------+
| HỆ THỐNG 06 BIỆN PHÁP QUẢN LÝ DẠY HỌC THEO TIẾP CẬN NĂNG LỰC |
+-----------+------------------------------------------------------------------------+
| Biện pháp | Nội dung cốt lõi của biện pháp |
+-----------+------------------------------------------------------------------------+
| Biện pháp | Xây dựng khung năng lực đầu ra của học sinh THPT, Khung năng lực dạy |
| 1 | học của giáo viên THPT và Khung năng lực quản lý dạy học của cán bộ |
| | quản lý cấp THPT (xác lập tiêu chuẩn, tiêu chí, chỉ số, chỉ báo). |
+-----------+------------------------------------------------------------------------+
| Biện pháp | Nâng cao nhận thức cho các lực lượng giáo dục và học sinh về vai trò, |
| 2 | tầm quan trọng của dạy học và quản lý dạy học theo tiếp cận năng lực. |
+-----------+------------------------------------------------------------------------+
| Biện pháp | Triển khai hệ thống quản lý quá trình dạy học theo tiếp cận năng lực |
| 3 | (kế hoạch dạy học, tổ chức dạy học, đổi mới phương pháp, ứng dụng CNTT).|
+-----------+------------------------------------------------------------------------+
| Biện pháp | Xây dựng đội ngũ giáo viên đủ về số lượng, đồng bộ về cơ cấu và đạt |
| 4 | chuẩn về chất lượng dạy học theo tiếp cận năng lực. |
+-----------+------------------------------------------------------------------------+
| Biện pháp | Đổi mới đánh giá quá trình dạy học theo tiếp cận năng lực (kết hợp |
| 5 | đánh giá thường xuyên, đánh giá định kỳ, đánh giá vì sự tiến bộ). |
+-----------+------------------------------------------------------------------------+
| Biện pháp | Chỉ đạo phát triển cơ sở vật chất và đầu tư tài chính phục vụ dạy học |
| 6 | theo tiếp cận năng lực trong trường trung học phổ thông. |
+-----------+------------------------------------------------------------------------+
- Khảo nghiệm và thử nghiệm:
- Kết quả khảo nghiệm qua lấy ý kiến chuyên gia và CBQL (Bảng 3.6 và 3.7) khẳng định tính cần thiết và tính khả thi của 06 biện pháp đều đạt mức cao;
- Thử nghiệm sư phạm được tiến hành tại trường THPT nhằm áp dụng giải pháp quản lý dạy học theo TCNL;
- Kết quả đo lường sau thử nghiệm (Bảng 3.9, 3.10) cho thấy tần suất kiểm tra và điểm số đánh giá theo các tiêu chí trong QLDH của CBQL ở nhóm thực nghiệm có sự cải thiện rõ rệt so với trước thử nghiệm.
Kết quả và những đóng góp mới
Đóng góp mới về mặt lý luận
- Hệ thống hóa và làm sáng tỏ hệ thống khái niệm công cụ phục vụ nghiên cứu QLDH theo TCNL ở trường THPT: năng lực, TCNL, dạy học theo TCNL và QLDH theo TCNL.
- Xác lập cấu trúc 6 nội dung quản lý dạy học theo tiếp cận năng lực trong trường THPT phù hợp với bối cảnh chuyển đổi chương trình giáo dục phổ thông.
- Thiết lập cơ sở khoa học cho việc xây dựng bộ tiêu chuẩn, tiêu chí, chỉ số và chỉ báo về phẩm chất, năng lực của học sinh, năng lực dạy học của giáo viên và năng lực quản lý của CBQL trường THPT.
Đóng góp mới về mặt thực tiễn
- Cung cấp bức tranh thực trạng toàn diện, có căn cứ số liệu thực chứng về hoạt động dạy học và công tác QLDH theo TCNL tại các trường THPT trên địa bàn thành phố Hà Nội giai đoạn 2015-2020.
- Đề xuất 06 nhóm giải pháp quản lý mang tính đồng bộ, trong đó điểm nhấn là việc ban hành và vận hành 03 Khung năng lực (học sinh, giáo viên, CBQL) làm công cụ định hướng và đo lường chất lượng dạy học.
- Thử nghiệm sư phạm chứng minh tính khả thi và hiệu quả thực tế của giải pháp đối với việc nâng cao năng lực quản lý của đội ngũ cán bộ quản lý trường THPT.
Khuyến nghị của luận án
- Đối với Bộ Giáo dục và Đào tạo: Hoàn thiện hành lang pháp lý, ban hành các văn bản hướng dẫn cụ thể về đánh giá chuẩn nghề nghiệp giáo viên, cán bộ quản lý theo tiếp cận năng lực; tăng quyền tự chủ chuyên môn và tài chính cho các cơ sở giáo dục.
- Đối với Sở Giáo dục và Đào tạo Hà Nội: Tổ chức tập huấn, bồi dưỡng định kỳ cho CBQL và GV về phương pháp QLDH TCNL; quy hoạch mạng lưới trường lớp đồng bộ, ưu tiên đầu tư trang thiết bị dạy học hiện đại.
- Đối với các trường THPT: Chủ động cụ thể hóa khung năng lực vào kế hoạch giáo dục nhà trường; đổi mới sinh hoạt tổ chuyên môn; đa dạng hóa các hình thức kiểm tra đánh giá năng lực học sinh.
Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp
- Hạn chế: Luận án giới hạn địa bàn khảo sát thực trạng và thử nghiệm sư phạm tại các trường THPT thuộc thành phố Hà Nội trong giai đoạn giao thời trước khi triển khai đại trà Chương trình GDPT 2018; quy mô thử nghiệm giải pháp mới thực hiện trên phạm vi một số trường THPT nhất định.
- Hướng nghiên cứu tiếp:
- Mở rộng phạm vi nghiên cứu, đối sánh thực trạng QLDH theo TCNL giữa các vùng miền, giữa khu vực đô thị và khu vực nông thôn;
- Tiếp tục theo dõi, đánh giá tác động lâu dài của hệ thống giải pháp khi Chương trình GDPT 2018 được áp dụng đồng loạt ở tất cả các khối lớp cấp THPT.
Giá trị tham khảo
Luận án là tài liệu tham khảo cho nhiều nhóm đối tượng trong ngành giáo dục:
- Cán bộ quản lý các trường THPT và cơ quan quản lý giáo dục (Sở/Phòng GD&ĐT): Tham khảo trực tiếp hệ thống 06 giải pháp quản lý, quy trình triển khai kế hoạch giáo dục nhà trường và bộ tiêu chí kiểm tra, đánh giá theo TCNL.
- Giáo viên cấp THPT: Tham khảo cấu trúc các hoạt động dạy học tích cực, kỹ thuật xây dựng mục tiêu bài học theo chuẩn đầu ra năng lực và phương pháp đánh giá quá trình.
- Nghiên cứu sinh, học viên cao học chuyên ngành Quản lý giáo dục và Giáo dục học: Tham khảo khung lý thuyết, hệ thống phương pháp nghiên cứu kết hợp định tính - định lượng, quy trình khảo nghiệm và thử nghiệm sư phạm trong quản lý nhà trường.
Câu hỏi thường gặp
1. Luận án định nghĩa như thế nào về quản lý dạy học theo tiếp cận năng lực?
Tác giả định nghĩa: "Quản lý dạy học theo TCNL là một hệ thống những tác động có mục đích, có kế hoạch, hợp quy luật của chủ thể quản lý dạy học tới đối tượng quản lý trong quá trình dạy học nhằm hình thành năng lực cho học sinh". Bản chất của hoạt động này là sự tương tác hai chiều giữa CBQL với giáo viên và học sinh nhằm đạt chuẩn đầu ra năng lực.
2. Hệ thống giải pháp của luận án gồm bao nhiêu biện pháp và đâu là biện pháp cốt lõi?
Luận án đề xuất 06 biện pháp quản lý. Biện pháp cốt lõi là Biện pháp 1: "Xây dựng khung năng lực đầu ra của học sinh THPT, Khung năng lực dạy học của giáo viên THPT và Khung năng lực quản lý dạy học của cán bộ quản lý cấp THPT", tạo hệ thống tiêu chuẩn và chỉ báo làm căn cứ cho toàn bộ quy trình dạy học và quản lý.
3. Phương pháp nghiên cứu thực tiễn nào đã được luận án sử dụng để thu thập dữ liệu?
Tác giả đã sử dụng đồng bộ 05 phương pháp nghiên cứu thực tiễn:
- Phương pháp điều tra bằng phiếu hỏi;
- Phương pháp phỏng vấn sâu CBQL;
- Phương pháp quan sát giờ học bằng phiếu tiêu chí;
- Phương pháp chuyên gia (trưng cầu ý kiến chuyên gia);
- Phương pháp thử nghiệm sư phạm. Số liệu được nhập và xử lý bằng phần mềm SPSS.
4. Luận án chỉ ra những bất cập chính nào trong thực trạng dạy học và quản lý dạy học tại các trường THPT Hà Nội?
Thực trạng ghi nhận việc quản lý vẫn nặng về kiểm soát tiến độ nội dung kiến thức; phương pháp dạy học tích cực chưa được áp dụng đồng đều; công tác kiểm tra đánh giá theo năng lực còn lúng túng; cơ sở vật chất và thiết bị chưa đáp ứng đồng bộ; CBQL còn thiếu kỹ năng chỉ đạo chuyên môn theo TCNL.
5. Khảo nghiệm và thử nghiệm của luận án đã mang lại kết quả gì?
Khảo nghiệm bằng phiếu hỏi chuyên gia khẳng định 06 biện pháp đều có tính cần thiết và tính khả thi ở mức cao. Kết quả thử nghiệm sư phạm cho thấy sau khi can thiệp giải pháp quản lý, các tiêu chí thực hiện QLDH theo TCNL của đội ngũ CBQL và kết quả học tập của học sinh có sự chuyển biến tích cực rõ rệt so với trước thử nghiệm.
Kết luận
Luận án tiến sĩ của tác giả Lê Ngọc Hoa đã giải quyết một cách có hệ thống cơ sở lý luận và thực tiễn về quản lý dạy học theo tiếp cận năng lực ở cấp trung học phổ thông. Trên cơ sở khảo sát thực trạng giáo dục THPT tại thành phố Hà Nội giai đoạn 2015-2020, công trình đã đề xuất 06 giải pháp quản lý đồng bộ với trọng tâm là xây dựng và vận hành hệ thống khung năng lực 3 thành phần (học sinh, giáo viên, cán bộ quản lý). Các kết quả khảo nghiệm và thử nghiệm sư phạm đã khẳng định tính khả thi của giải pháp, cung cấp tài liệu tham khảo cho công tác quản lý giáo dục phổ thông trong giai đoạn đổi mới căn bản, toàn diện hiện nay.
