CHƯƠNG 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ HĐV TIỀN GỬI TRUNG DÀI HẠN CỦA NHTM 1. NHỮNG VẤN ĐỀ CƠ BẢN VỀ HUY ĐỘNG VỐN CỦA NHTM 1.1 Khái niệm Khái niệm NHTM: Ở Việt Nam, theo điều 20 luật Các Tổ chức Tín dụng: "Ngân hàng thương mại là một loại hình tổ chức tín dụng được thực hiện toàn bộ hoạt động ngân hàng và các hoạt động khác có liên quan. Luật này cũng định nghĩa: tổ chức tín dụng là loại hình doanh nghiệp được thành lập theo quy định của Luật này và các quy đinh khác của pháp luật để hoạt động kinh doanh tiền tệ, làm dịch vụ ngân hàng với nội dung nhận tiền gửi để cấp tín dụng, cúng ứng các dịch vụ thanh toán." Khái niệm nguồn vốn của NHTM Như tất cả loại hình doanh nghiệp khác, khi bắt đầu thành lập, ngân hàng phải chứng minh cho cơ quan chức năng biết khả năng tài chính của mình, một trong những khoản mục phải chứng minh là nguồn vốn ban đầu vì nó đóng vai trò quan trọng đối với hoạt động của một ngân hàng. Hoạt động của ngân hàng là kinh doanh tiền tệ và cung cấp các dịch vụ ngân hàng với nội dung thường xuyên là nhận tiền gửi, sử dụng số tiền này để cấp tín dụng, cung ứng dịch vụ, tham gia đầu tư.
Theo đó việc tạo lập, quản lý sử dụng tiền để đáp ứng hoạt động kinh doanh hiệu quả là việc hết sức quan trọng và mang tính thường xuyên. Để đảm bảo khả năng thanh toán của mình, mỗi ngân hàng đều có nghiệp vụ đi vay NHNN và các TCTD khác. Đây là một phần nguồn vốn của ngân hàng và cần được quản trị tốt, tránh đưa ngân hàng vào tình trạng mất cân đối nguồn tiền. Như vậy, có thể hiểu khái niệm nguồn vốn của NHTM như sau: “Nguồn vốn của NHTM là toàn bộ nguồn tiền tệ mà ngân hàng tạo lập, huy động được để cho vay, đầu tư và thực thi các dịch vụ ngân hàng”.
Nguồn vốn của ngân hàng có quan hệ mật thiết với tất cả các chủ thể liên quan đến ngân hàng, đặc biệt là khách hàng và nhà đầu tư. Nội dung HĐV tại NHTM HĐV tiền gửi: Ngân hàng hoạt động trong lĩnh vực kinh tế với chức năng huy động vốn và sử dụng nguồn vốn đó để cho vay và đầu tư. Ngân hàng huy động vốn từ dân chúng, trả lãi cho các khoản tiền gửi đó, sử dụng vốn đó vào mục đích kinh doanh của mình là cho vay và đầu tư với mục tiêu tối đa hóa lợi nhuận. Vì thế vốn tiền gửi là nguồn vốn quan trọng nhất trong hoạt động kinh doanh của một NHTM.
Ngân hàng thực hiện việc mở các tài khoản tiền gửi để giữ hộ và thanh toán hộ cho khách hàng, bằng cách đó ngân hàng huy động tiền của doanh nghiệp, tổ chức và dân cư. Với vai trò quan trọng của tiền gửi và đồng thời cũng là yếu tố thể hiện năng lực cạnh tranh giữa các ngân hàng, ngân hàng cần có chiến lược tạo lập và sử dụng đúng đắn và hiệu quả nguồn vốn tiền gửi. Một trong những chiến lược của các NHTM là đưa ra những biện pháp nhằm tăng vốn tiền gửi và để có được nguồn tiền chất lượng ngày càng cao, các ngân hàng đã áp dụng nhiều hình thức huy động khác nhau như: tiền gửi thanh toán (tiền gửi không kì hạn), tiền gửi có kì hạn của tổ chức và cá nhân, tiền gửi tiết kiệm dân cư, huy động vốn thông qua phát hành kì phiếu, chứng chỉ tiền gửi,. Nguồn vốn tiền gửi của NHTM bao gồm: Tiền gửi thanh toán Đây là tiền của doanh nghiệp hoặc cá nhân gửi vào ngân hàng nhờ ngân hàng giữ và thanh toán hộ.
Đối với dịch vụ giữ hộ: tiền của khách hàng sẽ được đảm bảo an toàn và khách hàng nhận lãi và hưởng những dịch vụ đi kèm với tài khoản thanh toán. Về phía ngân hàng được sử dụng lượng tiền trong tài khoản thanh toán để cho vay, đầu tư và thực hiện các hoạt động khác của ngân hàng. Đối với dịch vụ thanh toán: Trong phạm vi số dư cho phép, các nhu cầu chi trả, thanh toán, chuyển tiền, rút tiền mặt của doanh nghiệp và tư nhân đều được ngân hàng thực hiện và ngược lại khoản thu bằng tiền của doanh nghiệp và cá nhân chuyển đến ngân hàng được ngân hàng hạch toán vào tài khoản tiền gửi thanh toán Luan van 6 theo nội dung yêu cầu của lệnh chuyển tiền đến. Ngân hàng được phép thu phí dịch vụ thanh toán chuyển tiền đi, chuyển tiền đến theo đúng biểu phí của ngân hàng.
Tiền gửi tiết kiệm Trong dân chúng luôn tồn tại các khoản thu nhập tạm thời chưa sử dụng. Khi đó họ có thể tới ngân hàng nhờ ngân hàng giữ hộ và mong muốn ngân hàng sẽ trả một khoản lãi. Đó là hành vi gửi tiết kiệm tại ngân hàng. Để có thể sử dụng tiền gửi, ngân hàng phải cam kết trả cho người gửi tiền một khoản lãi.
Phần lãi này sẽ được tính toán dựa trên số tiền gửi và kỳ hạn. Các ngân hàng sử dụng nhiều chiến lược để tăng lượng vốn tiền gửi tiết kiệm như việc mở rộng mạng lưới chi nhánh hoặc đưa ra các hình thức huy động đa dạng hoặc lãi suất hấp dẫn, kì hạn đa dạng và quà tặng giá trị. Ngoài ra ngân hàng còn cho phép khách hàng thế chấp sổ tiết kiệm để vay vốn nếu khách hàng đáp ứng đủ điều kiện về vốn vay. Tiền gửi tiết kiệm thuộc nhóm tài khoản phi giao dịch, có định hướng hưởng lãi và là nguồn vốn ổn định cao tại ngân hàng.
Đây là một trong những nguồn tiền quan trọng bậc nhất của ngân hàng hiện đại. Tiền gửi của các ngân hàng khác Để đảm bảo khả năng thanh khoản hoặc nhờ thanh toán hộ hoặc nằm trong chiến lược sử dụng vốn của mình, các ngân hnagf thường có những giao dịch nhận tiền gửi qua nhau. Ngân hàng gửi tiền tại một ngân hàng khác được coi là 1 khách hàng và được hưởng những quyền lợi như khách hàng gửi tiền thông thường. HĐV phi tiền gửi Tiền vay Sự phát triển của ngân hàng đặc biệt là sự lớn mạnh của hoạt động tín dụng đòi hỏi các ngân hàng bổ sung những nguồn vốn mới dồi dào hơn so với nguồn vốn mới dồi dào hơn so với nguồn vốn truyền thống và ngân hàng đã tìm tới thị trường tiền tệ Thông thường ngân hàng trung ương quy định tỷ lệ giữa nguồn vốn huy động và vốn của chủ sở hữu.
Vì thế vào những giai đoạn cụ thể, ngân hàng phải vay Luan van 7 mượn thêm để đáp ưng nhu cầu chi trả khi khả năng huy động bị hạn chế và chưa có lượng vốn chủ sở hữu như mong đợi. Hiện nay các Ngân hàng có thể sử dụng một số kênh sau - Vay NHNN NHNN (NHTW) đóng vai trò là người cho vay cuối cùng trong nền kinh tế. Khi rơi vào trạng thiếu vốn hoặc cần giải quyết nhu cầu cấp bách trong chi trả, các NHTM có thể vay tiền tại NHNN. Hình thức cho vay của NHNN là tái chiết khấu hoặc tái cấp vốn.
NHTM được phép cung cấp dịch vụ chiết khấu giấy tờ có giá. Sau khi chiết khấu, GTCG trở thành tài sản của NHTM và khi thiếu vốn phục vụ cho hoạt động kinh doanh, NHTM có thể dùng GTCG này tái chiết khấu tại NHNN. Để làm được điều này các NHTM phải đáp ứng những điều kiện NHNN đưa ra. Về phía NHNN, Ngân hàng vừa thực hiện vai trò là người cho vay cuối cùng vừa đảm bảo sự chặt chẽ nguồn vốn cấp cho các NHTM.
Vì thế NHNN thường ưu tiên tái chiết khấu cho những GTCG đáo hạn ngắn, khả năng thực hiện nghĩa vụ trả nợ cao, đặc biệt là đáp ứng được mục tiêu đã đề ra của Chính phủ trong từng thời kỳ. Tương tự đối với nghiệp vụ chiết khấu và tái chiết khấu GTCG tại NHNN, các NHTM có thể cầm cố hoặc tái cầm cố các thương phiếu tại NHNN. Trong trường hợp NHTM thiếu vốn mà không có nguồn GTCG có sẵn để tái chiết khấu, NHTM tìm tới biện pháp cuối cùng xin tái cấp vốn từ NHNN trong hạn mức tín dụng. Tuy nhiên để có thể được cấp vốn các NHTM phải đáp ứng đầy đủ nghĩa vụ với NHNN cũng như đáp ứng các yêu cầu thủ tục hồ sơ cần thiết.
Ngoài ra, NHNN có hình thức cho vay thanh toán với các NHTM. Khi các NHTM tham gia hệ thống thanh toán bù trừ, nếu NH nào thiếu vốn trong thanh toán sẽ được NHNN cho vay để đảm bảo các phiên giao dịch thanh toán bù trừ được thực hiện hoàn tất. Khi cho vay thanh toán NHNN áp dụng 1 trong 2 phương thức: cho vay qua đêm (Overnight) và cho vay thấu chi (Overdraft). - Vay các tổ chức tín dụng khác Ngành ngân hàng ngày càng phát triển thì hoạt động thanh toán giao dịch liên ngân hàng ngày càng phát triển.
Cụ thể là giữa các NHTM có thể vay mượn nhau Luan van 8 trên thị trường liên ngân hàng. Về thực chất các NHTM chuyển vốn cho nhau trong một thời gian ngắn với mức lãi suất hợp lý để đảm bảo mức dự trữ tiền gửi theo quy định và đáp ứng nhu cầu ngân quỹ đột xuất. Đây là hoạt động hết sức quan trọng để đảm bảo khả năng thanh toán của các NHTM vì trong ngắn hạn một NHTM có thể tạm thời thiếu vốn để thực hiện nghĩa vụ khách hàng mà không muốn quyết toán một hợp đồng khác chưa đến hạn thanh toán. Trong khi đó có những ngân hàng đang có dự trữ vượt yêu cầu do tiền huy động tăng và có những chính sách giảm cho vay trong một khoảng thời gian.
Các NHTM có thể liên hệ trực tiếp với nhau dưới hai hình thức + Vay không cần tài sản đảm bảo. Với hình thức này các ngân hàng đi vay sử dụng uy tín và quan hệ thân thiết với NHTM cho vay để thực hiện hợp đồng vay vốn. Trường hợp này áp dụng cho các NHTM có mối quan hệ tin cậy, đã có nhiều giao dịch với nhau. + Vay cần tài sản đảm bảo.
Với hình thức này các NHTM đi vay thực hiện nghĩa vụ đảm bảo tiền vay cho bên cho vay. Tài sản đảm bảo có thể là chứng khoán hoặc GTCG khác. Hình thức này áp dụng cho các NHTM quan hệ mượn vốn lần đầu hoặc chưa thực sự tin tưởng nhau. - Phát hành GTCG Khi sử dụng phương pháp HĐV này các NHTM xác nhận nghĩa vụ trả nợ trong một thời hạn nhất định, điều kiện trả lãi và các điều khoản cam kết khác.