ĐẶT VẤN ĐỀ 1. TÍNH CẤP THIẾT CỦA VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU Sản xuất nông nghiệp là ngành sản xuất chủ yếu của Việt Nam, có vị trí hết sức quan trọng vì nó sản xuất ra lƣơng thực, thực phẩm phục vụ nhu cầu thiết yếu của con ngƣời. Sản xuất nông nghiêp còn cung cấp nguyên liệu cho các ngành công nghiệp nhẹ, tiểu thủ công nghiệp và cho nhu cầu tiêu dùng trong nƣớc và xuất khẩu. Trong giai đoạn hiện nay, nƣớc ta đang phấn đấu trở thành một nƣớc công nghiệp vào năm 2020, tuy nhiên để đạt đƣợc mục tiêu này không phải đơn giản vì hiện nay khoảng 70% dân số sống ở khu vực nông thôn và sinh sống chủ yếu bằng hoạt động nông nghiệp.
Đƣợc thành lập theo Quyết định số 13/CP ngày 02/03/1993 của thủ tƣớng Chính phủ về công tác khuyến nông, qua gần 20 năm xây dựng và phát triển khuyến nông đã và đang khẳng định vị thế quan trọng của mình trong chiến lƣợc phát triển nông nghiệp nông thôn nƣớc ta. Khuyến nông đƣợc hình thành và phát triển gắn liền với sản xuất nông nghiệp nhằm mục đích xã hội hóa sản xuất nông nghiệp. Hơn thế, khuyến nông còn là chiếc cầu nối giữa nông dân với doanh nghiệp, nhà hoạch định chính sách,… để học hỏi, chuyển giao kiến thức và kinh nghiệm nhằm phát triển sản xuất – kinh tế xã hội nông thôn. Vì vậy công tác khuyến nông ngày càng đƣợc củng cố và phát triển phù hợp với tình hình mới, đem lại nhiều kết quả khả quan cho nông nghiệp nông thôn.
Xã Trung Môn cách trung tâm huyện Yên Sơn khoảng 7 km về phía Nam, cách trung tâm Thành phố Tuyên Quang khoảng 7 km về phía Tây Bắc. Trong những năm gần đây hoạt động sản xuất của ngƣời dân tại xã Trung Môn, huyện Yên Sơn, tỉnh Tuyên Quang đã có những thay đổi đáp ứng nhu cầu của chính gia đình họ. Với phƣơng châm: Cụ thể, phù hợp, hiệu quả, công tác khuyến nông trên địa bàn xã đã và đang góp phần quan trọng trong thực hiện đa dạng cơ cấu vật nuôi, cây trồng, 1 nâng cao hiệu quả kinh tế, tăng thu nhập và phát triển đời sống của ngƣời nông dân. Có thể thấy vai trò của hoạt động khuyến nông là “chìa khoá” giúp nâng cao đời sống của ngƣời dân tại xã.
Cùng với sự thay đổi điều kinh tế - xã hội - khí hậu,… ngƣời dân có những thay đổi tích cực nhằm thích nghi với hoàn cảnh sống. Đây là cơ sở cho việc áp dụng khoa học kỹ thuật vào sản xuất nhằm nâng cao năng suất cho ngƣời dân trong đó công tác khuyến nông là cầu nối giúp ngƣời dân có những định hƣớng đúng đắn trong sản xuất. Bên cạnh đó vẫn còn những tồn tại, khó khăn nhƣ hiệu quả chƣa tƣơng xứng với tiềm năng lợi thế, chƣa có định hƣớng tái cơ cấu ngành nông nghiệp. Xuất phát từ thực tế đó, tôi tiến hành nghiên cứu đề tài: “Nghiên cứu thực trạng và đề xuất giải pháp nâng cao hiệu quả hoạt động khuyến nông tại xã Trung Môn, huyện Yên Sơn, tỉnh Tuyên Quang” nhằm đánh giá đúng thực trạng và đề xuất đƣợc những giải pháp để nâng cao hiệu quả công tác khuyến nông tại địa phƣơng.
MỤC TIÊU NGHIÊN CỨU 1. Mục tiêu tổng quát Đánh giá thực trạng hoạt động khuyến nông tại điểm nghiên cứu làm cơ sở đề xuất giải pháp nâng cao hiệu quả hoạt động khuyến nông tại xã Trung Môn, huyện Yên Sơn, tỉnh Tuyên Quang. Mục tiêu cụ thể - Đánh giá đƣợc thực trạng hoạt động khuyến nông tại điểm nghiên cứu. - Đánh giá đƣợc hiệu quả hoạt động khuyến nông tại điểm nghiên cứu.
- Đề xuất giải pháp nâng cao hoạt động khuyến nông tại điểm nghiên cứu. ĐỐI TƢỢNG VÀ PHẠM VI NGHIÊN CỨU 1. Đối tượng nghiên cứu Các hoạt động khuyến nông tại Trung Môn, huyện Yên Sơn, tỉnh Tuyên Quang. Phạm vi nghiên cứu 2 - Phạm vi thời gian: Thông tin về các hoạt động khuyến nông đƣợc tổng hợp từ 2015 - 2017, thời gian làm đề tài từ ngày 15/1/2018 đến 11/5/2018.
- Phạm vi không gian: Đề tài tập trung nghiên cứu tại xã Trung Môn, huyện Yên Sơn, tỉnh Tuyên Quang. - Phạm vi nội dung: Tập trung tìm hiểu, đánh giá thực trạng hoạt động khuyến nông đã đƣợc triển khai trên địa bàn huyện trong các năm gần đây nhất. 3 PHẦN 2 TỔNG QUAN VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU 2. Khái niệm về khuyến nông Có nhiều quan điểm và định nghĩa khác nhau về khuyến nông.
Khuyến nông đƣợc tổ chức khác nhau và phục vụ nhiều mục đích khác nhau, mỗi cán bộ khuyến nông có những ý niệm riêng dựa trên kinh nghiệm và tính chất công việc của mình. Nói cách khác, không ai có thể đƣa ra định nghĩa về khuyến nông duy nhất. Dƣới đây là một số định nghĩa về khuyến nông: D. Theo tổ chức FAO (1987), Khuyến nông khuyến lâm đƣợc xem nhƣ một tiến trình của việc hòa nhập các kiến thức khoa học kỹ thuật hiện đại.
Các quan điểm, kỹ năng để quyết định cái gì cần làm, cách thức làm trên cơ sở cộng đồng địa phƣơng sử dụng các nguồn tài nguyên tại chỗ với sự trợ giúp từ bên ngoài để có khả năng vƣợt qua các trở ngại gặp phải” (Đinh Đức Thuận, 2002). Malla (1989), cho rằng Khuyên nông khuyến lâm là làm việc với nông dân, láng nghe những khó khăn, các nhu cầu và giúp họ tự giải quyết các nhu cầu của chính họ. “Khuyến nông bao gồm việc sử dụng có suy nghĩ các thông tin để giúp đỡ ngƣời ta tự hình thành ý kiến và đƣa ra những quyết định đúng đắn” (A. Vanden Ban và H.
Có rất nhiều định nghĩa về khuyến nông chúng ta có thể hiểu theo hai nghĩa: Khuyến nông theo nghĩa rộng : Khuyến nông là khái niệm chung để chỉ tất cả những hoạt động hỗ trợ sự nghiệp xây dựng và phát triển nông thôn. 4 Khuyến nông theo nghĩa hẹp: Khuyến nông là một tiến trình giáo dục không chính thức mà đối tƣợng của nó là ngƣời dân. Tiến trình này đem đến cho ngƣời nông dân những thông tin và những lời khuyên nhằm giúp họ giải quyết những vấn đề hoặc những khó khăn trong cuộc sống.Khuyến nông hỗ trợ các hoạt động sản xuất, nâng cao hiệu quả canh tác để không ngừng cải thiện chất lƣợng cuộc sống của nông dân và gia đình của họ. Mục tiêu, nguyên tắc của khuyến nông - Mục tiêu của khuyến nông: đƣợc quy định tại Điều 2 Nghị định 02/2010/NĐ-CP ngày 08/01/2010 về khuyến nông nhƣ sau: 1- Nâng cao hiệu quả sản xuất kinh doanh của ngƣời sản xuất để tăng thu nhập, thoát đói nghèo, làm giàu thông qua các hoạt động đào tạo nông dân về kiến thức, kỹ năng và các hoạt động cung ứng dịch vụ để hỗ trợ nông dân sản xuất kinh doanh đạt hiệu quả cao, thích ứng các điều kiện sinh thái, khí hậu và thị trƣờng.
2- Góp phần chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông nghiệp theo hƣớng phát triển sản xuất hàng hóa, nâng cao năng suất, chất lƣợng, an toàn vệ sinh thực phẩm đáp ứng nhu cầu trong nƣớc và xuất khẩu; thúc đẩy tiến trình công nghiệp hóa, hiện đại hóa nông nghiệp, nông thôn, xây dựng nông thôn mới, bảo đảm an ninh lƣơng thực quốc gia, ổn định kinh tế - xã hội, bảo vệ môi trƣờng. 3- Huy động nguồn lực từ các tổ chức, cá nhân trong nƣớc và nƣớc ngoài tham gia khuyến nông. – Nguyên tắc của khuyến nông: + Xuất phát từ nhu cầu nông dân và yêu cầu phát triển nông nghiệp của Nhà nƣớc. + Phát huy vai trò chủ động, tích cực và sự tham gia tự nguyện của nông dân trong hoạt động khuyến nông.
+ Liên kết chặt chẽ với cơ quan quản lí, cơ sở nghiên cứu khoa học, các doanh nghiệp với nông dân và giữa nông dân với nông dân. 5 + Xã hội hóa hoạt động khuyến nông, đa dạng hóa dịch vụ khuyến nông để huy động nguồn lực từ các tổ chức, cá nhân trong nƣớc và nƣớc ngoài tham gia hoạt động khuyến nông. + Dân chủ, công khai, có sự giám sát của cộng đồng. + Nội dung, phƣơng pháp khuyến nông phù hợp với từng vùng miền, địa bàn và nhóm đối tƣợng nông dân, cộng đồng dân tộc khác nhau.
Nội dung của khuyến nông Theo nghị định số 02/2010/NĐ-CP ngày 08/01/2010 về khuyến nông, hoạt động khuyến nông bao gồm những nội dung nhƣ sau: a. Bồi dưỡng, tập huấn đào tạo - Đối tƣợng + Ngƣời sản xuất theo quy định tại điểm a khoản 2 Điều 1 Nghị định này chƣa tham gia chƣơng trình đào tạo dạy nghề do Nhà nƣớc hỗ trợ. + Ngƣời hoạt động khuyến nông theo quy định tại điểm c khoản 2 Điều 1 Nghị định này. - Nội dung: Bồi dƣỡng, tập huấn cho ngƣời sản xuất về chính sách, pháp luật; tập huấn, truyền nghề cho nông dân về kỹ năng sản xuất, tổ chức, quản lý sản xuất kinh doanh trong các lĩnh vực khuyến nông theo quy định tại khoản 1 Điều 1 Nghị định này, tập huấn cho ngƣời hoạt động khuyến nông nâng cao trình độ chuyên môn nghiệp vụ.
- Hình thức: + Thông qua mô hình trình diễn. + Tổ chức các lớp học ngắn hạn gắn lý thuyết với thực hành. + Thông qua các phƣơng tiện truyền thông: báo, đài, tờ rơi, tài liệu (sách, đĩa CD - DVD). + Qua chƣơng trình đào tạo từ xa trên kênh truyền thanh, truyền hình, xây dựng kênh truyền hình dành riêng cho nông nghiệp, nông dân, nông thôn; ƣu tiên là đào tạo nông dân trên truyền hình.
+ Qua trang thông tin điện tử khuyến nông trên internet. 6 + Tổ chức khảo sát, học tập trong và ngoài nƣớc. - Tổ chức triển khai + Việc đào tạo nông dân và đào tạo ngƣời hoạt động khuyến nông do các tổ chức khuyến nông quy định tại điều b khoản 2 Điều 1 Nghị định này đảm trách. + Giảng viên nòng cốt là các chuyên gia, cán bộ khuyến nông có trình độ đại học trở lên, các nông dân giỏi, các cá nhân điển hình tiên tiến, có nhiều kinh nghiệm trong sản xuất, kinh doanh, có đóng góp, cống hiến cho xã hội, cộng đồng, đã qua đào tạo về kỹ năng khuyến nông.
Thông tin tuyên truyền - Phổ biến chủ trƣơng, đƣờng lối của Đảng, chính sách, pháp luật của Nhà nƣớc thông qua hệ thống truyền thông đại chúng và các tổ chức chính trị xã hội. - Phổ biến tiến bộ khoa học và cô công nghệ, các điển hình tiên tiến trong sản xuất, kinh doanh thông qua hệ thống truyền thông đại chúng, tạp chí khuyến nông, tài liệu khuyến nông, hội nghị, hội thảo, hội thi, hội chợ, triển lãm, diễn đàn và các hình thức thông tin tuyên truyền khác; xuất bản và phát hành ấn phẩm khuyến nông.