LỜI MỞ ĐẦU 1. Tính cấp thiết của đề tài Báo cáo nghiên cứu về "Dự báo thị trường bán lẻ của Việt Nam đến năm 2014" của Tổ chức tư vấn AT Kearney (Mỹ) cho thấy, thị trường bán lẻ Việt Nam vẫn đầy sức hút nhờ quy mô thị trường và số lượng người tiêu dùng lớn. Dự báo, từ nay đến năm 2014, doanh số bán lẻ tại Việt Nam có thể tăng 23%/năm. Như vậy, thị trường bán lẻ Việt Nam trong mắt các nhà đầu tư vẫn còn nhiều thị phần để khai thác, và rất nhiều tiềm năng.
Thị trường bán lẻ Việt Nam trong những năm qua, với sự gia nhập của những tên tuổi bán lẻ của các tập đoàn lớn trong nước (Big C, Metro, Maximark, Parkson, Lotte, Citimark, Hapro, Chigamex…) và nước ngoài (Aeon, Family Mart, Daiso, Circle K…), đây là những tập đoàn có tiềm lực, quy mô lớn với nhiều năm kinh nghiệm và tính chuyên nghiệp cao đã khiến tính cạnh tranh ngày càng quyết liệt hơn. Theo thống kê của Bộ Công Thương, hiện cả nước có khoảng 638 siêu thị và 117 trung tâm thương mại. Số lượng siêu thị thành lập mới 5 năm sau khi gia nhập WTO (2007-2011) so với giai đoạn 2002-2006 tăng hơn 20% (303/251 siêu thị) trong khi số trung tâm thương mại thành lập mới tăng hơn 72% (62/36 trung tâm). Bên cạnh đó, vấn đề an toàn vệ sinh thực phẩm ở nước ta chưa được kiểm soát chặt chẽ, người tiêu dùng ngày càng xem xét, cân nhắc và lựa chọn sản phẩm phải có nguồn gốc xuất xứ rõ ràng, chất lượng được đảm bảo.
Nắm bắt được nhu cầu khách hàng cũng như để ổn định nguồn hàng, các nhà bán lẻ lớn như Big C, Metro…đã chủ động liên kết với nhà nông. Đến nay Big C đã liên kết, hợp tác với hơn 700 hộ nông dân, HTX và doanh nghiệp của ĐBSCL, Lâm Đồng, Đăk Lăk, Đà Nẵng, Thừa Thiên Huế, Nghệ An, Hà Nội, Hải Phòng,…và không ngừng liên kết mở rộng vùng nguyên liệu. Không chỉ quảng bá và tiêu thụ ở hệ thống Big C trong nước, các sản phẩm đạt tiêu chuẩn còn được xuất khẩu sang các thị trường Brazil, Pháp, Argentina, Colombia, Ấn Độ… 2 Trong bối cảnh như vậy, Liên minh hợp tác xã thương mại thành phố Hồ Chí Minh (Saigon Co.op) đang phải chịu sức ép cạnh tranh rất lớn. Để tồn tại và phát triển trong bối cảnh thị trường chuyển động mạnh, yêu cầu của người tiêu dùng ngày càng cao như vậy, Saigon Co.op buộc phải tìm mọi cách để đứng vững, nâng cao thương hiệu, một trong những giải pháp để nâng cao khả năng cạnh tranh, thúc đẩy sự phát triển, ổn định và kiểm soát chất lượng nguồn hàng, giảm chi phí kinh doanh đó là liên kết trong tiêu thụ nông sản với các cơ sở sản xuất, các hộ nông dân, hợp tác xã.
Xuất phát từ tầm quan trọng của vấn đề liên kết trong tiêu thụ nông sản, chính vì vậy tác giả đã chọn đề tài: “Liên kết trong tiêu thụ nông sản của liên hiệp hợp tác xã thương mại thành phố Hồ Chí Minh” làm luận văn cao học của mình. Mục đích chính của đề tài này là phân tích thực trạng liên kết trong tiêu thụ nông sản của liên hiệp hợp tác xã thương mại thành phố Hồ Chí Minh (Saigon Co.op), tìm ra những hạn chế và nguyên nhân, từ đó tìm ra phương hướng và giải pháp liên kết trong tiêu thụ nông sản. Giải quyết tốt vấn đề trên sẽ góp phần ổn định nguồn hàng cung đầu vào, giảm được giá thành sản phẩm và đảm bảo được chất lượng hàng cũng như nâng cao khả năng cạnh tranh và giá trị thương hiệu, giúp Saigon Co.op đứng vững và phát triển trên thị trường. Tổng quan tình hình nghiên cứu của đề tài Một số công trình khoa học đã công bố liên quan đến phạm vi nghiên cứu của Luận văn: 1.
"Đẩy mạnh tiêu thụ nông sản theo ký kết hợp đồng giữa doanh nghiệp với nông dân – mô hình Hợp tác xã, tổ kinh tế hợp tác” ( 2006), của tác giả Bảo Trung đã tập trung giới thiệu cơ sở lý thuyết của phương thức sản xuất nông nghiệp theo hợp đồng, các thể chế giao dịch nông sản và phân tích các mô hình thực tế nhất là trên lĩnh vực sản xuất cây ăn trái 2. “Tổng quan phân tích các trường hợp nghiên cứu về hợp đồng tiêu thụ nông sản” của tác giả Nguyễn Đỗ Anh Tuấn (2006), giới thiệu các hình thức quản trị thị trường trong đó có liên kết kinh tế và đi sâu tổng kết 30 trường hợp thực hiện thành công và không thành công phương thức sản xuất nông nghiệp theo hợp đồng. “Lợi ích của mối liên kết tiêu thụ sản phẩm nông nghiệp qua hợp đồng”, của tác giả Nguyễn Thị Bích Hồng ( 2008), đã phân tích các lợi ích của hợp đồng và nêu ra những vấn đề cần giải quyết để thúc đẩy thực hiện hợp đồng. “Báo cáo tổng hợp, phân tích các mô hình thành công về liên kết tiêu thụ nông sản theo hợp đồng và phân tích các lựa chọn chính sách thúc đẩy tiêu thụ nông sản phẩm theo hợp đồng trong thời gian tới” của tác giả Lê Huy Du (2009), giới thiệu một số vấn đề lý luận về nông nghiệp hợp đồng và đi sâu phân tích các mô hình thực tiễn trên nhiều ngành hàng như : mía đường, rau sạch, cà phê, lúa gạo, thủy sản… và đề xuất nhiều giải pháp để tiếp tục thực hiện quyết định 80 của thủ tướng chính phủ.
Tuy đã có một số công trình khoa học nghiên cứu về liên kết kinh tế và liên kết kinh tế giữa doanh nghiệp với nông dân, nhưng những công trình này lại tiếp cận theo các khía cạnh và góc độ khác nhau. Có công trình mang tính khái quát và có công trình lại chỉ tập trung vào một khía cạnh cụ thể. Cho đến nay, vẫn chưa có một công trình nào nghiên cứu về hoạt động liên kết trong tiêu thụ nông sản của một doanh nghiệp thương mại. Do đó, việc thực hiện luận văn này sẽ không trùng lắp, bảo đảm tính lý luận và thực tiễn đối với hoạt động liên kết trong tiêu thụ nông sản của Liên Hiệp HTX Thương Mại Tp Hồ Chí Minh – Saigon Co.
Mục tiêu và nhiệm vụ nghiên cứu 3.1 Mục tiêu nghiên cứu Trên cơ sở nghiên cứu lý luận và thực tiễn, Luận văn đánh giá những kết qủa đạt được và những hạn chế trong thực hiện liên kết trong tiêu thụ nông sản của doanh nghiệp thương mại với các nhà cung cấp nông sản trong giai đoạn 2008- 2012, đề xuất giải pháp và đưa ra kiến nghị nhằm phát huy hiệu quả liên kết trong tiêu thụ nông sản của Liên Hiệp HTX Thương mại Tp Hồ Chí Minh 3.2 Nhiệm vụ nghiên cứu Để hoàn thành mục tiêu nghiên cứu đặt ra, Luận văn thực hiện những nhiệm vụ nghiên cứu cụ thể sau: 4 - Hệ thống hoá những lý luận cơ sở về nội dung liên kết trong tiêu thụ nông sản giữa doanh nghiệp thương mại với các nhà cung cấp nông sản - Phân tích và đánh giá thực trạng liên kết trong tiêu thụ nông sản của Liên Hiệp HTX Thương mại TP Hồ Chí Minh - Đề xuất phương hướng và các giải pháp để phát huy hiệu quả liên kết trong tiêu thụ nông sản của Saigon Co. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu 4.1 Đối tượng nghiên cứu Đối tượng nghiên cứu của Luận văn là những vấn đề lý luận và thực tiễn về nội dung liên kết trong tiêu thụ nông sản giữa doanh nghiệp thương mại với các nhà cung cấp nông sản.2 Phạm vi nghiên cứu - Về không gian nghiên cứu: Nghiên cứu tại Liên Hiệp HTX thương mại TP Hồ Chí Minh và các nhà cung cấp nông sản chính cho Saigon Co.op ở ngoại thành Tp Hồ Chí Minh và tỉnh Lâm Đồng. - Về thời gian: Nghiên cứu thực trạng trong giai đoạn 2008-2012, đề xuất phương hướng, giải pháp và kiến nghị đến 2020. - Về nội dung: Nghiên cứu hoạt động liên kết trong tiêu thụ nông sản giữa Liên Hiệp HTX Thương mại Tp Hồ Chí Minh với các nhà cung cấp nông sản với các nội dung sau: + Các hình thức liên kết trong tiêu thụ nông sản giữa Liên Hiệp HTX Thương mại Tp Hồ Chí Minh với các nhà cung cấp nông sản + Các ràng buộc của liên kết trong tiêu thụ nông sản giữa Liên Hiệp HTX Thương mại Tp Hồ Chí Minh với các nhà cung cấp nông sản + Tiêu chí đánh giá kết quả và hiệu quả thực hiện liên kết trong tiêu thụ nông sản giữa Liên Hiệp HTX Thương mại Tp Hồ Chí Minh với các nhà cung cấp 5 5.
Phương pháp nghiên cứu Trong quá trình nghiên cứu, Luận văn sử dụng phương pháp đối chiếu - so sánh, phương pháp phân tích - tổng hợp, phương pháp mô tả và khái quát đối tượng nghiên cứu, phương pháp điều tra thống kê, phương pháp sơ đồ, biểu đồ. Nguồn dữ liệu được sử dụng trong luận văn: Nguồn dữ liệu thứ cấp: Luận văn sử dụng nguồn dữ liệu thu thập từ các tài liệu, thông tin nội bộ: Ban Tài chính – Kế toán, báo cáo thường niên, trang web của Saigon Co.op và các nguồn dữ liệu từ bên ngoài, các bài báo, số liệu thống kê … Nguồn dữ liệu sơ cấp: Luận văn sử dụng kết quả khảo sát thăm dò người tiêu dùng. Những đóng góp của Luận văn - Về lý luận + Hệ thống hoá cơ sở lý luận về nội dung thực hiện liên kết trong tiêu thụ nông sản giữa doanh nghiệp thương mại với các nhà cung cấp nông sản + Nghiên cứu, đúc rút được những bài học kinh nghiệm cho Liên Hiệp HTX Thương mại Tp Hồ Chí Minh từ thực tiễn liên kết trong tiêu thụ nông sản của Các doanh nghiệp thương mại nước ngoài như: Trung Quốc, Thái Lan, Ấn Độ - Về thực tiễn Tổng kết được những kết quả đạt được, hạn chế và chỉ ra được những nguyên nhân của hạn chế trong thực hiện nội dung liên kết trong tiêu thụ nông sản của Liên Hiệp HTX Thương mại với các nhà cung cấp nông sản trong giai đoạn 2008-2012, từ đó làm cơ sở cho đề xuất giải pháp, kiến nghị. - Về kiến nghị, giải pháp Luận văn đề xuất được các giải pháp, kiến nghị nhằm phát huy hiệu quả liên kết trong tiêu thụ nông sản Saigon Co.op với các nhà cung cấp nông sản đến năm 2020, góp phần giải quyết những vấn đề bất cập về việc kiểm soát và ổn định số lượng, chất lượng, giá cả mặt hàng nông sản tại các doanh nghiệp thương mại.