Chương 1 VIỆT NAM TRONG GIAI ĐOẠN ĐẦU c u ộ c XÁM LƯỢC CỦA LIÊN QUÂN PHÁP - TAY BAN NHA (1858 - 1867) I. Nước Việt Nam giữa thế kỉ XIX trước cuộc xâm lược của tư bản P háp. Bối cảnh quốc t ế. Tình hình trong nước.
Liên quân Pháp - Tây Ban Nha xâm lược Việt N a m. Tư bản Pháp và Tây Ban Nha tìm cớ can thiệp vào Việt Nam. Mặt trận Đà Nang và những cuộc chiến đấu chống Pháp đầu tiên của quân dân Việt Nam (9/1858-2/1959). Về một số trận đánh tiêu biểu trên chiến trường Đà Nang 1858 -1859.
Liên quân Pháp - Tây Ban Nha tấn công Gia Định và các tỉnh miền Đông Nam Kì. Nhân dân Nam Kì chống xâm lược. Về phong trào nông dân khỏi nghĩa dưới thời N guyễn. Vai trò của các giáo sĩ trong cuộc xâm lược Việt Nam của P háp.
Thực dân Pháp chiêm ba tỉnh miền Tây Nam Kì. Nhân dân Việt Nam tiếp tục kháng chiến chống xâm lược. Tình hình Việt Nam từ sau Hiệp ước 1862 đến năm 1867. Phong trào phản đối Hiệp ước Nhâm Tuất.
Khởi nghĩa chống Pháp tiếp tục ở các tỉnh Nam K ì. Cuộc đấu tranh yêu nước trên mặt trận văn hoá tư tưởng. Ba tỉnh miền Tây Nam Kì bị giặc chiếm. Nhân dân ba tỉnh miền Tây tiếp tục kháng chiến.86 3 Chương 2 VIỆT NAM TỪ 1867 ĐẾN 1874 1.
Tình hình nước Việt Nam từ sau khi Pháp chiêm đóng Nam Kỉ đến khi chúng đem quân ra Bắc Kì lần thứ nhât 93 1ểTình hình nhà nước phong kiến N guyễn. Chính sách thống trị của thực dân Pháp tại Nam Kì trong những năm đầu thời kì thuộc địa. 105 Ị|ễThực dân pháp tiến đánh Bắc Kì lần thứ nhât. Hiẹp ước Giáp Tuất 1874.
Vấn đề sông Hồng trong âm mưu của Pháp 3. Cuộc kháng chiến của nhân dân Bắc Kì. Trận cầu Giấy lần 1(21/12/1873). Hiệp uớcGiáp Tuất 15/3/1874.129 Chương 3 VIỆT NAM TỪ 1874 ĐẾN 1884 I.
Tình hình Việt Nam sau Hiệp ước Giáp Tuất 1874. Nội trị, ngoại g ia o. Trào lưu đòi cải cách. Những chuyển biến kinh tế, xã hội, văn hoá ở Trung Kì và Bắc Kì trong những năm 1874/1884.
Thực dân Pháp xâm lược Bắc Kì lần 2. Sự sụp đổ của nhà nưóc phong kiến Nguyễn. Tư bản tài chính hình thành ả Pháp và cuộc vận động xâm lược toàn bộ Việt Nam. Quân Pháp hạ thành Hà Nội lần thứ h a i.
Cục diện chiến trường Bắc Kì sau khi Pháp chiếm Hà Nội lần thứ hai. Trận cầu Giấy lần thứ hai (19/5/1883) H. Rivie tử trậ n. Quân Pháp tấn công thẳng vào Thuận An.
Hoà ước Quý Mùi 1883. Phong trào phản đối Hoà ước Quý Mùi. Nội bộ triều đình Huế lục đục. Quân Pháp tiếp tục mở rộng chiếm đóng các tỉnh đồng bằng và trung du Bắc Kì.
Quy ước Thiên Tân 11/5/1884 và Hiệp ước Patơnốt 6/6/1884. 165 4 Chương 4 VIỆT NAM TỪ 1885 ĐẾN c u ố i THẾ KỈ XIX I. Nhân dân Việt Nam đấu tranh chống chính sách bình định của thực dân P h áp. Tình hình Việt Nam sau các hiệp ước 1883 và 1884.
Cuộc phản công của phe chủ chiến tại Kinh thành Huế - vua Hàm Nghi rời bỏ Kinh thành, kêu gọi cần Vương. Bước đầu chế độ thuộc địa của Pháp ở Việt N a m. Phong trào vũ trang chống Pháp tiếp tục phát triển và lan rộng trong những năm cuối thê kỉ X IX. Chiếu Cần Vương của vua Hàm Nghi và tình hình ứng nghĩa trong cả nước.
Cuộc đấu tranh tự vệ của nông dân và các dân tộc thiểu số ở miền núi chống P h á p. Những biên đổi về kinh tê - xã hội Việt Nam trong những năm cuối thế kỉ X IX. Những thay đổi về chính trị. Về việc hoạch định biên giới Việt - Trung cuối thế kỉ XIX.
Những thay đổi trong cơ cấu kinh t ế. Những chuyển biến mới về văn hoá, giáo dục. Bộ mặt thành thị đổi mới. Tình hình các giai cấp trong xã hội Việt Nam cuối thế kỉ X IX.
295 Chương 5 VIỆT NAM TỪ 1897 ĐẾN 1914 1. Ách thống trị của thực dân Pháp và những chuyển biến về kinh tế - xã hội Việt Nam đầu thế kỉ X X. 296 1ễ Chính trị thâm đ ộ c. Khai thác bóc lột về kinh t ế.
Tăng cường bộ máy quân sự, cảnh sát tòa án và nhà t ù. Nô dịch về văn h ó a. Những biến chuyển về xã h ộ i. 308 5 IlằẢnh hưởng, tác động của tân thư, tân văn và các trào lưu tư tưởng tư sản từ bên ngoài vào Việt Nam.
Ảnh hưởng từ Trung Q uốc. Ảnh hưởng từ Nhật Bản. Ảnh hưởng của tân thư, tân văn, tân báo. Phong trào yêu nước và cách mạng đầu thê kỉ XX 316 1.
Phan Bội Châu và xu hướng bạo động. Phan Châu Trinh và xu hướng cải cách. Phong trào Đông Kinh nghĩa thục (1907). Phong trào Duy tân và Phong trào chống thuế ở Trung Kì (1906-1908).
Phong trào nông dân Yên Thế trong những năm đầu thế kỉ XX. Vụ Đầu độc binh lính Pháp ở Hà nội (27/6/1908). Các cuộc đấu tranh của đồng bào dân tộc ít người. Việt Nam Quang phục hội (1912).
333 Chương 6 VIỆT NAM TRONG NHỮNG NĂM CHIẾN TRANH THỂ GIỚI THỨ NHẤT (1914-1918) |ẽ Chính sách cai trị thời chiến của thực dân Pháp và tình hình kinh tê - xã hội Việt Nam trong thời kì chiến tranh. Phong trào dân tộc ở Việt Nam trong những năm Chiến tranh thế giới thứ nhâ't. Các cuộc bạo động của một số hội viên Việt Nam Quang phục hội. Vụ mưu khởi nghĩa ở H uế.
Khởi nghĩa của binh lính và tù chính trị ở Thái Nguyên (8/1917). Những cuộc bạo động chống Pháp của đồng bào dân tộc thiểu số. Hoạt động của các hội kín Nam K ì. Phong trào công nhân Việt Nam đầu thê' kỉ X X.
352 Tài liệu tham khảo.356 6 ChươNq 1 VIỆT NAM TRONG GIAI ĐOẠN ĐẦU CUỘC XÂM LƯỢC CỦA LIÊN ỌUÂN PHÁP * TÂY BAN NHA (1898 -1867) NỘI DUNG CHƯƠNG - Âm mưu xâm lược V iệt Nam của tư bản phương Tây và Pháp. - Tinh hình nước Việt Nam ở nửa đầu thế kỉ XIX trước cuộc xâm lược của tư bản Pháp. - Cuộc kháng chiến chống Pháp xâm lược của nhân dân Việt Nam từ 1858 đến 1873ề I. NƯỚC VIỆT NAM GIỮA THẾ KỈ XIX TRƯỚC c u ộ c XÂM LƯỢC CỦA TƯ BẢN PHÁP 1.
Bôi cảnh quốc tê Từ đầu thế kỉ XV, phương thức sản xuất tư bản xuất hiện ở phương Tây và ngày càng phát triển mau chóng. Đến thế kỉ XVIII-XIX, nhiều quốc gia Âu Mĩ như Hà Lan, Anh, Mĩ, Pháp, Đức, Ý. đã tiến hành cách mạng tư sản thành công. Cách mạng tư sản Pháp 1789 - 1794 lật đổ chế độ phong kiến và dọn đường không chỉ cho chủ nghĩa tư bản ở Pháp mà còn cho cả một số nước khác ở châu Âu.
Cuối thế kỉ XIX, chủ nghĩa tư bản đã chiếm địa vị ưu thế và thắng lợi tại nhiều quốc gia trên thế giới. Sự ra đời và xác lập chế độ tư bản chủ nghĩa đã đặt ra nhu cầu cấp bách về thị trường và nguồn nguyên liệu cho sản xuất. Thành quả của cuộc cách mạng công nghiệp với những máy móc tinh xảo về giao thông vận tải và kĩ thuật quân sự đã hỗ trợ rất nhiều cho tư bản phương Tây thực hiện các cuộc chiến tranh xâm lược thuộc địa. Tại Anh, từ cuối thê kỉ XVIII đã có máy tự động.
Đến giữa thế ki XIX, việc sản xuất bằng máy đã hoàn toàn thay thế lao động bằng tay. Năm 1800, Anh mới chỉ sản xuất 193.000 tấn gang, đến năm 1840 đã sản xuất được 1. Năm 1830 - Anh bắt đầu làm đường xe lửa đầu tiên và nhanh chóng phát triển kĩ nghệ đường sắt. Từ 1839 đến 1842 - Anh .đã xâm lược Trung Quốc.
Chạy đua với Anh, Pháp mang quân sang phương Đông. Trong khi kĩ thuật phương Tây có bước phát triển mau lẹ như vậy thì phần lớn các nước phương Đông, tiêu biểu như Trung Quốc, Ân Độ, Nhật Bản. vẫn nằm trong trạng thái lạc hậu. Nền kinh tế các nước này tuy đã có tiến bộ, nhưng cơ bản vẫn là nền kinh tế tự nhiên.
Thành thị chưa phải là những trung tâm kinh tế, thúc đẩy mạnh mẽ sự phát triển của xã hội và cũng không có mối quan hệ chặt chẽ với nông thôn như các thành thị trung đại Tây Âu. Nhà nước phong kiến đã suy yếu và trở thành lực lượng bảo thủ, phản động. Sự yếu kém về kinh tế và kĩ thuật chính là một thách thức lớn đối với các. quốc gia phong kiến phương Đông lúc bấy giờ.
Ngay từ năm 1850, ở các nước châu Âu người ta đã chế tạo được các cỗ súng đại bác bắn nhanh, nòng có rãnh xoắn, đúc bằng thép và nạp đạn đằng sau. Súng tay bắn bằng đá lửa được thay thế bằng súng có pit tông và quy lát kiểu bécđăng. Những chất nổ mạnh như đi namít, nitrôgrixêrin, thuốc không khói. đã được chế tạo.
Chiến thuyền bằng gỗ, chạy nhờ sức gió, đã được thay bằng tàu máy có chân vịt, vỏ sắt được trang bị súng đại bác và thuỷ lôi. Trong khi các quốc gia tư bản chủ nghĩa như Tây Ban Nha, Bổ Đào Nha, Anh, Pháp. đang nhòm ngó và tìm cách đứng chân ở các thương điếm hoặc căn cứ quân sự của chúng ở phương Đông thì trong nội bộ các nhà nước phong kiến phương Đông đang diễn ra một quá trình khủng hoảng trầm trọng. Quan hệ sản xuất phong kiến và sự bóc lột nặng nề của giai cấp địa chù đã làm bùng nổ hàng loạt cuộc khởi nghĩa nông dân, làm lung lay giai cấp thống trị và dẫn chế độ phong kiến tới chỗ tan rã, sụp đổ.
Tại nhiều quốc gia phương Đông, do nhà nước trung ương tập quyền suy yếu nên tình trạng cát cứ trở thành phổ .biến, phá vỡ sự thống nhất quốc gia, gây cản trở cho sự hình thành thị trường dân tộc. Lợi dụng tình trạng trên, các nước tư bản phương Tây lần lượt chiếm các nước phương Đông và biến thành thuộc địa. Ẩn Độ sau thời kì hùng mạnh dưới vương triều Môgôn vĩ đại (cuối thế kỉ XVI) đã bị các nước phươns Tây xâu xé. Cuối cùng thực dân Anh dựa vào các 8 chúa phong kiến và các thân vương đã nhanh chóng xâm chiêm toàn bộ An Độ.
Năm 1857, Anh xây dựng gần 7000km đường sắt ở Ân Độ nhằm tãng cường khai thác nguyên liệu và tiêu thụ hàng hoá. Sau khi đàn áp xong cuộc khởi nghĩa Xi Pay ở quanh vùng Đê Li, Anh tiến về phía Miến Điện, Mã Lai.