Lịch Sử Nghề Gốm Ở Thành Phố Hồ Chí Minh Từ Thế Kỷ XVIII Đến Nay

Chuyên khảo phân tích Nghề gốm ở thành phố hồ chí minh từ thế kỷ xviii đến nay, đánh giá các khía cạnh quan trọng, đề xuất hướng nghiên cứu tiếp theo.

• Tác giả: Phí Ngọc Tuyến
• Người hướng dẫn: Nguyễn Công Bình
• Trường học: Đại Học Quốc Gia Thành Phố Hồ Chí Minh
• Chuyên ngành: Lịch Sử Việt Nam
• Đề tài: Lịch Sử Nghề Gốm Ở Thành Phố Hồ Chí Minh Từ Thế Kỷ XVIII Đến Nay
• Loại tài liệu: Luận Án Tiến Sĩ
• Năm xuất bản: 2005
• Địa điểm: Thành Phố Hồ Chí Minh

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• 1. CHƯƠNG 1: NGHỀ GOÁM Ở SÀI GÒN – GIA ĐỊNH TỪ ĐẦU THẾ KỶ XVIII ĐẾN GIỮA THẾ KỶ XIX
• 1.1. Tình hình chính trị, kinh tế – xã hội ở Sài Gòn – Gia Định dưới thời chúa Nguyễn và triều Nguyễn
• 1.2. Địa thổ Biên Nghé - Sài Gòn và tình hình kinh tế - xã hội
• 1.3. Những yếu tố tác động đến quá trình hình thành và phát triển nghề goám ở Sài Gòn – Gia Định
• 1.4. Sự hình thành và phát triển nghề goám ở Sài Gòn – Gia Định
• 1.5. Lao động và các hình thức tổ chức sản xuất
• 1.6. Nguyên liệu, quy trình và kỹ thuật sản xuất
• 1.7. Các loại sản phẩm
• 1.8. Thị trường tiêu thụ
• 1.9. Tiểu kết chương 1
• 2. CHƯƠNG 2: NGHỀ GOÁM Ở SÀI GÒN – CHỢ LỚN – GIA ĐỊNH TỪ GIỮA THẾ KỶ XIX ĐẾN NĂM 1975
• 2.1. Tình hình kinh tế – xã hội thời thuộc Pháp và thời Mỹ ngụy
• 2.2. Vài nét về kinh tế – xã hội Sài Gòn thời thực dân cũ và mới
• 2.3. Chính sách của thực dân và chính quyền thuộc địa với tiêu thụ công nghiệp nói chung và nghề goám nói riêng
• 2.4. Lao động và quy cách tổ chức sản xuất
• 2.5. Giới chủ trong nghề goám
• 2.6. Lực lượng thời goám được tăng cường
• 2.7. Đào tạo đội ngũ thời lành nghề
• 2.8. Một số hình thức tổ chức sản xuất
• 2.9. Về đời sống của người lao động
• 2.10. Nguyên liệu, quy trình và kỹ thuật sản xuất
• 2.10.1. Bổ sung nguyên liệu và nhiên liệu mới
• 2.10.2. Từng bước áp dụng khoa học kỹ thuật trong sản xuất
• 2.11. Đa dạng các loại sản phẩm
• 2.12. Thị trường tiêu thụ hàng hóa
• 2.13. Tiểu kết chương 2
• 3. CHƯƠNG 3: NGHỀ GOÁM Ở THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH TỪ 1975 ĐẾN CUỐI THẾ KỶ XX
• 3.1. Vài nét về bối cảnh Thành phố từ 1975 đến cuối thế kỷ XX
• 3.2. Địa bàn hành chính của Thành phố sau năm 1975
• 3.3. Thuận lợi và khó khăn của Thành phố sau ngày giải phóng
• 3.4. Chính sách đổi mới mở ra sự phát triển cho nghề goám
• 3.5. Lao động và hình thức tổ chức sản xuất
• 3.6. Tăng cường đầu tư kỹ thuật, công nghệ hiện đại
• 3.6.1. Đầu tư cho xử lý và phối liệu nguyên liệu
• 3.6.2. Tạo hình sản phẩm bằng kỹ thuật chính xác
• 3.6.3. Bổ sung nhiều loại men goám và áp dụng kỹ thuật tráng men
• 3.6.4. Đầu tư lò nung công nghệ mới
• 3.6.5. Một số loại máy móc, thiết bị chủ yếu của nghề goám
• 3.7. Sản phẩm theo xu hướng thẩm mỹ và thị trường
• 3.8. Thị trường tiêu thụ
• 3.9. Nghề goám và vấn đề môi trường
• 3.10. Goám và giao lưu văn hóa
• 3.11. Tiểu kết chương 3
• PHẦN CHÚ THÍCH
• DANH MỤC BÀI VIẾT CỦA TÁC GIẢ LIÊN QUAN ĐẾN LUẬN ÁN
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC TỔ TÀI LIỆU
• PHỤ LỤC BẢN VẼ VÀ ẢNH
• KÝ HIỆU VÀ CHỮ VIẾT TẮT TRONG LUẬN ÁN

Tóm tắt

I. Tổng Quan Lịch Sử Nghề Gốm Sài Gòn Từ Thế Kỷ XVIII Đến Nay

Nghề gốm là một phần không thể thiếu trong đời sống của người Việt, cung cấp vật dụng thiết yếu từ đồ gia dụng đến vật liệu xây dựng. Gốm không chỉ mang giá trị sử dụng mà còn là nét văn hóa độc đáo, gắn liền với kinh tế, xã hội và văn hóa cộng đồng. Tại TP. Hồ Chí Minh, nghề gốm có lịch sử lâu đời và đóng vai trò quan trọng trong quá trình phát triển của thành phố. Nghiên cứu về nghề gốm Sài Gòn không chỉ là tìm hiểu về một ngành nghề, mà còn là khám phá một phần văn hóa Việt Nam, góp phần bảo tồn và phát huy di sản dân tộc. Nghiên cứu này cũng giúp kết nối nghề truyền thống với thế giới hiện đại, thúc đẩy sự phát triển và hiện đại hóa của nghề gốm truyền thống.

1.1. Vai Trò Của Gốm Trong Đời Sống Và Văn Hóa Sài Gòn

Gốm không chỉ là vật dụng hàng ngày mà còn là biểu tượng văn hóa, thể hiện qua các sản phẩm gốm mỹ nghệ, gốm trang trí trong kiến trúc và các vật phẩm thờ cúng. Gốm Sài Gòn đã trở thành một phần không thể thiếu trong đời sống tinh thần và vật chất của người dân. Theo nghiên cứu, đồ gốm gắn liền với đời sống thường nhật của mỗi gia đình, giữ vai trò quan trọng trong kinh tế, xã hội và văn hóa.

1.2. Mục Tiêu Nghiên Cứu Lịch Sử Nghề Gốm Tại TP.HCM

Nghiên cứu về lịch sử nghề gốm tại TP.HCM nhằm dựng lại quá trình phát triển của nghề theo thời gian và không gian, từ đó thấy được sự kế thừa truyền thống và sự hội tụ của các dòng thợ với phong cách, kỹ thuật, mỹ thuật khác nhau. Đồng thời, nghiên cứu cũng giúp hiểu rõ mối quan hệ của nghề gốm tại thành phố với khu vực Đông Nam Bộ, đồng bằng sông Cửu Long và cả nước.

II. Gốm Sài Gòn Thế Kỷ XVIII XIX Hình Thành Và Phát Triển

Từ thế kỷ XVIII, nghề gốm ở Sài Gòn - Gia Định bắt đầu hình thành và phát triển, gắn liền với sự phát triển kinh tế - xã hội của vùng đất này. Các yếu tố như đô thị hóa, nhu cầu xây dựng và sự giao thương với các vùng miền khác đã tạo điều kiện cho nghề gốm phát triển mạnh mẽ. Các sản phẩm gốm thời kỳ này chủ yếu phục vụ nhu cầu sinh hoạt hàng ngày và xây dựng, kiến trúc. Theo tài liệu, năm 1791, Gia Định có 62 ty thợ, trong đó có ty thợ gốm.

2.1. Điều Kiện Kinh Tế Xã Hội Ảnh Hưởng Đến Nghề Gốm

Sự phát triển của đô thị Bến Nghé - Sài Gòn và nhu cầu xây dựng các công trình kiến trúc đã thúc đẩy nghề gốm phát triển. Nhu cầu sử dụng gạch, ngói để xây dựng đền, chùa, miếu, thành trì, dinh thự tăng cao, tạo điều kiện cho các lò gốm ra đời và mở rộng sản xuất. Theo Trịnh Hoài Đức, chợ Bến Thành có phố, chợ, nhà cửa trù mật ở dọc theo bến sông, hai bên nách cầu có dãy phố ngói tụ tập đủ thứ hàng hóa.

2.2. Sản Phẩm Gốm Tiêu Biểu Thời Kỳ Đầu Phát Triển

Các sản phẩm gốm thời kỳ này chủ yếu là đồ gia dụng như tô, bát, chén, đĩa, bình, chậu, lư hương, bát nhang, tượng thờ, và vật liệu xây dựng như gạch, ngói. Các sản phẩm này đáp ứng nhu cầu thiết yếu của người dân và góp phần vào sự phát triển của kiến trúc đô thị. Địa danh Lò Gốm của Sài Gòn xưa kia cũng được nhắc đến trong bài Phú cổ Gia Định phong cảnh vịnh được sáng tác vào những năm cuối thế kỷ XVIII, đầu thế kỷ XIX.

III. Gốm Sài Gòn Thời Pháp Thuộc Đổi Mới Và Thách Thức

Trong thời kỳ Pháp thuộc, nghề gốm ở Sài Gòn - Chợ Lớn - Gia Định có những thay đổi đáng kể. Chính sách của thực dân Pháp và chính quyền thuộc địa đối với tiểu thủ công nghiệp nói chung và nghề gốm nói riêng đã tác động đến sự phát triển của nghề. Bên cạnh đó, sự du nhập của kỹ thuật và nguyên liệu mới cũng mang đến những cơ hội và thách thức cho nghề gốm.

3.1. Tác Động Của Chính Sách Thuộc Địa Đến Nghề Gốm

Chính sách của thực dân Pháp và chính quyền thuộc địa đối với tiểu thủ công nghiệp nói chung và nghề gốm nói riêng đã tác động đến sự phát triển của nghề. Một số học giả Pháp đã có những nghiên cứu về nghề gốm ở Nam Kỳ, trong đó có bài viết của Derbès năm 1882 về các ngành công nghiệp đất nung ở Cochinchine.

3.2. Ứng Dụng Kỹ Thuật Mới Trong Sản Xuất Gốm

Việc bổ sung nguyên liệu và nhiên liệu mới, từng bước áp dụng khoa học kỹ thuật trong sản xuất đã giúp đa dạng hóa các loại sản phẩm gốm. Các lò gốm bắt đầu sử dụng khuôn và bàn xoay để sản xuất hàng loạt các sản phẩm gốm gia dụng và trang trí. Peùralle cho biết các loại sản phẩm của lò, nhà xưởng, nơi cư trú của thợ, các loại hình sản phẩm bằng khuôn và bàn xoay.

3.3. Thị Trường Tiêu Thụ Gốm Sứ Sài Gòn Thời Pháp Thuộc

Thị trường tiêu thụ hàng hóa gốm sứ ngày càng mở rộng, không chỉ trong nước mà còn xuất khẩu sang các nước khác. Các chủ cơ sở sản xuất gốm còn đăng báo quảng cáo để giới thiệu và khuếch trương sản phẩm của mình. Một số thống kê năm 1939; 1941 hay công trình Thống kê niên giám Việt Nam (1951)… đã có những phản ánh về nghề gốm.

IV. Nghề Gốm TP

Từ năm 1975 đến cuối thế kỷ XX, nghề gốm ở TP. Hồ Chí Minh trải qua nhiều giai đoạn phát triển và biến đổi. Bối cảnh thành phố sau giải phóng, chính sách đổi mới và hội nhập kinh tế quốc tế đã tác động mạnh mẽ đến nghề gốm. Sự đầu tư vào kỹ thuật, công nghệ hiện đại và sự thay đổi trong xu hướng thẩm mỹ và thị trường đã giúp nghề gốm phát triển theo hướng hiện đại hóa.

4.1. Bối Cảnh Kinh Tế Xã Hội Ảnh Hưởng Đến Nghề Gốm

Địa bàn hành chính của Thành phố sau năm 1975, thuận lợi và khó khăn của Thành phố sau ngày giải phóng, chính sách đổi mới mở ra sự phát triển cho nghề gốm. Nghiên cứu cho thấy, chính sách đổi mới đã tạo điều kiện cho nghề gốm phát triển mạnh mẽ, đáp ứng nhu cầu ngày càng cao của thị trường.

4.2. Đầu Tư Kỹ Thuật Và Công Nghệ Hiện Đại Cho Gốm

Việc tăng cường đầu tư kỹ thuật, công nghệ hiện đại, đầu tư cho xử lý và phối liệu nguyên liệu, tạo hình sản phẩm bằng kỹ thuật chính xác, bổ sung nhiều loại men gốm và áp dụng kỹ thuật tráng men, đầu tư lò nung công nghệ mới đã giúp nâng cao chất lượng và đa dạng hóa sản phẩm gốm. Một số loại máy móc, thiết bị chủ yếu của nghề gốm đã được đầu tư.

4.3. Gốm Sứ TP.HCM Sản Phẩm Và Thị Trường Tiêu Thụ

Sản phẩm gốm sứ được sản xuất theo xu hướng thẩm mỹ và thị trường, đáp ứng nhu cầu ngày càng cao của người tiêu dùng. Thị trường tiêu thụ ngày càng mở rộng, không chỉ trong nước mà còn xuất khẩu sang các nước khác. Nghề gốm và vấn đề môi trường cũng được quan tâm. Gốm và giao lưu văn hóa cũng được chú trọng.

V. Thách Thức Và Giải Pháp Phát Triển Bền Vững Nghề Gốm

Hiện nay, nghề gốm ở TP. Hồ Chí Minh đang đối mặt với nhiều thách thức, từ cạnh tranh thị trường, thiếu hụt nguyên liệu đến vấn đề ô nhiễm môi trường. Để phát triển bền vững nghề gốm, cần có những giải pháp đồng bộ từ chính sách hỗ trợ, đầu tư công nghệ đến bảo tồn và phát huy giá trị văn hóa truyền thống.

5.1. Các Thách Thức Của Nghề Gốm Trong Bối Cảnh Hiện Nay

Cạnh tranh thị trường, thiếu hụt nguyên liệu, ô nhiễm môi trường là những thách thức lớn đối với nghề gốm. Tình hình sản xuất gốm hiện nay, thách thức của nghề gốm cần được giải quyết để đảm bảo sự phát triển bền vững.

5.2. Giải Pháp Phát Triển Nghề Gốm Bền Vững Tại TP.HCM

Cần có những giải pháp đồng bộ từ chính sách hỗ trợ, đầu tư công nghệ đến bảo tồn và phát huy giá trị văn hóa truyền thống. Giải pháp phát triển nghề gốm, chính sách hỗ trợ nghề gốm cần được triển khai hiệu quả.

VI. Gốm Sài Gòn Kết Nối Văn Hóa Du Lịch Và Kinh Tế Địa Phương

Nghề gốm không chỉ là một ngành kinh tế mà còn là một phần của văn hóa địa phương. Việc kết nối nghề gốm với du lịch và các ngành kinh tế khác sẽ tạo ra những giá trị gia tăng và góp phần vào sự phát triển bền vững của TP. Hồ Chí Minh. Cần có những chính sách và hoạt động cụ thể để thúc đẩy sự kết nối này.

6.1. Gốm Sứ Sài Gòn Trong Phát Triển Du Lịch Văn Hóa

Gốm và du lịch, các bảo tàng gốm, các sự kiện về gốm cần được quảng bá và khai thác hiệu quả để thu hút du khách.

6.2. Gốm Sứ Sài Gòn Và Kinh Tế Địa Phương Bền Vững

Gốm và kinh tế địa phương, gốm và phát triển bền vững cần được kết nối để tạo ra những giá trị gia tăng và góp phần vào sự phát triển kinh tế - xã hội của thành phố.

Trích đoạn nội dung tài liệu

ÑAÏI HOÏC QUOÁC GIA THAØNH PHOÁ HOÀ CHÍ MINH TRÖÔØNG ÑAÏI HOÏC KHOA HOÏC XAÕ HOÄI VAØ NHAÂN VAÊN _________W X________ PHÍ NGOÏC TUYEÁN NGHEÀ GOÁM ÔÛ THAØNH PHOÁ HOÀ CHÍ MINH TÖØ THEÁ KYÛ XVIII ÑEÁN NAY LUAÄN AÙN TIEÁN SÓ LÒCH SÖÛ THAØNH PHOÁ HOÀ CHÍ MINH – 2005 ÑAÏI HOÏC QUOÁC GIA THAØNH PHOÁ HOÀ CHÍ MINH TRÖÔØNG ÑAÏI HOÏC KHOA HOÏC XAÕ HOÄI VAØ NHAÂN VAÊN ------------------------ PHÍ NGOÏC TUYEÁN NGHEÀ GOÁM ÔÛ THAØNH PHOÁ HOÀ CHÍ MINH TÖØ THEÁ KYÛ XVIII ÑEÁN NAY CHUYEÂN NGAØNH: LÒCH SÖÛ VIEÄT NAM MAÕ SOÁ: 5.15 LUAÄN AÙN TIEÁN SÓ LÒCH SÖÛ Ngöôøi höôùng daãn khoa hoïc 1. Nguyeãn Coâng Bình 2. Ñaëng Vaên Thaéng THAØNH PHOÁ HOÀ CHÍ MINH – 2005 LÔØI CAM ÑOAN Toâi xin cam ñoan ñaây laø coâng trình nghieân cöùu cuûa rieâng toâi. Caùc soá lieäu, keát quaû neâu trong luaän aùn laø trung thöïc.

Nhöõng keát luaän cuûa luaän aùn chöa töøng ñöôïc ai coâng boá trong baát kyø coâng trình naøo khaùc. TAÙC GIAÛ LUAÄN AÙN PHÍ NGOÏC TUYEÁN MUÏC LUÏC Trang Lôøi cam ñoan Kyù hieäu vaø chöõ vieát taét Phuï luïc tö lieäu Phuï luïc baûn aûnh, baûn veõ Muïc luïc MÔÛ ÑAÀU. Lyù do choïn ñeà taøi – muïc ñích nghieân cöùu. Lòch söû nghieân cöùu vaán ñeà.

Ñoái töôïng vaø phaïm vi nghieân cöùu. Caùc phöông phaùp nghieân cöùu vaø nguoàn taøi lieäu. Nhöõng ñoùng goùp môùi cuûa luaän aùn. Boá cuïc cuûa luaän aùn .20 Chöông I NGHEÀ GOÁM ÔÛ SAØI GOØN – GIA ÑÒNH TÖØ ÑAÀU THEÁ KYÛ XVIII ÑEÁN GIÖÕA THEÁ KYÛ XIX 1.1 Tình hình chính trò, kinh teá – xaõ hoäi ôû Saøi Goøn – Gia Ñònh döôùi thôøi chuùa Nguyeãn vaø trieàu Nguyeãn .1 Ñoâ thò Beán Ngheù - Saøi Goøn vaø tình hình kinh teá - xaõ hoäi .2 Nhöõng yeáu toá taùc ñoäng ñeán quùa trình hình thaønh vaø phaùt trieån ngheà goám ôû Saøi Goøn – Gia Ñònh.3 Söï hình thaønh vaø phaùt trieån ngheà goám ôû Saøi Goøn – Gia Ñònh .2 Lao ñoäng vaø caùc hình thöùc toå chöùc saûn xuaát .3 Nguyeân lieäu, quy trình vaø kyõ thuaät saûn xuaát .4 Caùc loaïi saûn phaåm .5 Thò tröôøng tieâu thuï.

55 Tieåu keát chöông 1. 57 Chöông II NGHEÀ GOÁM ÔÛ SAØI GOØN – CHÔÏ LÔÙN – GIA ÑÒNH TÖØ GIÖÕA THEÁ KYÛ XIX ÑEÁN NAÊM 1975 2.1 Tình hình kinh teá – xaõ hoäi thôøi thuoäc Phaùp vaø thôøi Myõ nguïy.1 Vaøi neùt veà kinh teá – xaõ hoäi Saøi Goøn thôøi thöïc daân cuõ vaø môùi .2 Chính saùch cuûa thöïc daân vaø chính quyeàn thuoäc ñòa vôùi tieåu thuû coâng nghieäp noùi chung vaø ngheà goám noùi rieâng .2 Lao ñoäng vaø quy caùch toå chöùc saûn xuaát .1 Giôùi chuû trong ngheà goám .2 Löïc löôïng thôï goám ñöôïc taêng cöôøng .3 Ñaøo taïo ñoäi nguõ thôï laønh ngheà .4 Moät soá hình thöùc toå chöùc saûn xuaát .5 Veà ñôøi soáng cuûa ngöôøi lao ñoäng………………………………………………………….3 Nguyeân lieäu, quy trình vaø kyõ thuaät saûn xuaát .1 Boå sung nguyeân lieäu vaø nhieân lieäu môùi .2 Töøng böôùc aùp duïng khoa hoïc kyõ thuaät trong saûn xuaát .4 Ña daïng caùc loaïi saûn phaåm .5 Thò tröôøng tieâu thuï haøng hoùa. 102 Tieåu keát chöông 2. 111 Chöông III NGHEÀ GOÁM ÔÛ THAØNH PHOÁ HOÀ CHÍ MINH TÖØ 1975 ÑEÁN CUOÁI THEÁ KYÛ XX 3.1 Vaøi neùt veà boái caûnh Thaønh phoá töø 1975 ñeán cuoái theá kyû XX.1 Ñòa baøn haønh chính cuûa Thaønh phoá sau naêm 1975 .2 Thuaän lôïi vaø khoù khaên cuûa Thaønh phoá sau ngaøy giaûi phoùng .3 Chính saùch ñoåi môùi môû ra söï phaùt trieån cho ngheà goám .2 Lao ñoäng vaø hình thöùc toå chöùc saûn xuaát .3 Taêng cöôøng ñaàu tö kyõ thuaät, coâng ngheä hieän ñaïi .1 Ñaàu tö cho xöû lyù vaø phoái lieäu nguyeân lieäu .2 Taïo hình saûn phaåm baèng kyõ thuaät chính xaùc .3 Boå sung nhieàu loaïi men goám vaø aùp duïng kyõ thuaät traùng men .4 Ñaàu tö loø nung coâng ngheä môùi .5 Moät soá loaïi maùy moùc, thieát bò chuû yeáu cuûa ngheà goám .4 Saûn phaåm theo xu höôùng thaåm myõ vaø thò tröôøng .5 Thò tröôøng tieâu thuï.6 Ngheà goám vaø vaán ñeà moâi tröôøng.7 Goám vaø giao löu vaên hoùa.

167 Tieåu keát chöông 3. 178 PHAÀN CHUÙ THÍCH. 193 DANH MUÏC BAØI VIEÁT CUÛA TAÙC GIAÛ LIEÂN QUAN ÑEÁN LUAÄN AÙN. 196 TAØI LIEÄU THAM KHAÛO.

197 PHUÏ LUÏC TÖ LIEÄU. 212 PHUÏ LUÏC BAÛN VEÕ VAØ AÛNH. 230 KYÙ HIEÄU VAØ CHÖÕ VIEÁT TAÉT TRONG LUAÄN AÙN KYÙ HIEÄU YÙ NGHÓA CUÛA KYÙ HIEÄU [19] Coù nghóa soá lieäu, söï kieän, yù töôûng trong luaän aùn xuaát phaùt töø Taøi lieäu tham khaûo(TLTK) soá 19 theo thöù töï danh muïc TLTK töø trang 173 -188 trong luaän aùn.125] Soá lieäu, söï kieän , yù töôûng trong luaän aùn töø TLTK soá 19 theo thöù töï danh muïc TLTK taïi trang 125 cuûa muïc TLTK.125-135] Soá lieäu, söï kieän , yù töôûng trong luaän aùn xuaát phaùt töø TLTK soá 19 theo thöù töï danh muïc TLTKø trang 125 ñeán trang 135 cuûa muïc TLTK. (1) Chuù thích cuûa taùc giaû töø trang 194-196 trong luaän aùn.

BTLS 2530 Kyù hieäu hieän vaät duøng ñeå quaûn lyù, cuûa Baûo taøng Lòch söû Tp. Töông tö, kyù hieäu BTMT, BTTP, BTTG… laø kyù hieäu hieän vaät cuûa Baûo taøng Myõ thuaät TP.HCM, Baûo taøng Thaønh phoá HCM, Baûo taøng Tieàn Giang… BTMT 2530 Kyù hieäu vaø soá hieän vaät cuûa Baûo taøng Myõ thuaät Tp.HCM CHÖÕ VIEÁT TAÉT YÙ NGHÓA CUÛA CHÖÕ VIEÁT TAÉT Tp.HCM Thaønh phoá Hoà Chí Minh Thaønh phoá Thaønh phoá Hoà Chí Minh TG Tænh Tieàn Giang NPHMVKCH Nhöõng phaùt hieän môùi veà Khaûo coå hoïc BSEI Bulletin de la Sociteù des EÙtudes Indo-chinoises TK Theá kyû DANH MUÏC CAÙC BAÛNG Baûng 1.1: Keát quaû phaân tích maãu goám vaø nguyeân lieäu Baûng 2.2: Soá löôïng thôï goám ôû ba kyø naêm 1939 vaø 1941 Baûng 2.3: Tyû leä thôï goám vaø caùc loaïi thôï thuû coâng khaùc Baûng 2.4: Sô ñoà saûn xuaát gaïch, ngoùi coù söû duïng maùy moùc Baûng 2.5: Soá löôïng nhaø xaây caát söû duïng gaïch, ngoùi Baûng 2.6: Dieän tích xaây döïng taïi Saøi Goøn, Chôï Lôùn, Haø Noäi Baûng 2.7: Giaù cuûa moät loaïi saûn phaåm Baûng 2.8: Xuaät, nhaäp khaåu goám söù naêm 1925 vaø 1929, 1930 Baûng 2.9: Tieâu thuï gaïch, ngoùi ôû nhaø maùy gach Ñoàng Nai vaø SATIC Baûng 2.10: Soá löôïng nhaäp khaåu gaïch chòu löûa töø 1961 – 1970 Baûng 2.11: Nhaäp khaåu goám caùc loaïi töø 1968 – 1970 Baûng 2.12: Troïng löôïng vaø trò giaù nhaäp khaåu goám töø Nhaät Baûn Baûng 2.13: Sô ñoà toå chöùc – Coâng ty söù Thieân Thanh Baûng 3.14: Moät soá tyû leä phoái lieäu xöông goám Baûng 3.15: Sô ñoà gia coâng phoái lieäu theo phöông phaùp öôùt (goám thoâ) Baûng 3.16: Sô ñoà tuyeån löïa phoái lieäu goám mòn Baûng 3.17: Tyû leä voøng quay vaø kích thöôùc saûn phaåm Baûng 3.18: Giaù trò saûn löôïng goám söù Trung öông vaø Thaønh phoá Baûng 3.19: Sô ñoà phaân loaïi goám Baûng 3.20: Soá löôïng gaïch, ngoùi ñöôïc tieâu thuï töø 1976 - 1981 Baûng 3.21: Soá löôïng gaïch, ngoùi ñöôïc thu mua töø 1976 - 1981 Baûng 3.22: Giaù trò goám söù ñöôïc tieâu thuï taïi Thaønh phoá Baûng 3.23: Giaù trò goám söù quoác doanh Thaønh phoá vaø quaän, huyeän Baûng 3.24: Gaïch, ngoùi tieâu thuï töø 1980 - 1987 Baûng 3.25: Saûn löôïng goám tieâu thuï töø 1994 - 2003 Baûng 3.26: Trò giaù xuaát khaåu goám qua Tp. Hoà Chí Minh töø 2000 - 2004 Baûng 3.27: Nöôùc, vuøng laõnh thoå nhaäp khaåu goám qua Tp. Hoà Chí Minh Baûng 3.28: Khoái löôïng ñaát duøng laøm gaïch, ngoùi Baûng 3.29: Caùc loaïi khí thaûi cuûa loø nung DANH MUÏC NGUOÀN GOÁC PHUÏ LUÏC BAÛN AÛNH VAØ BAÛN VEÕ PHUÏ LUÏC 2.1 do Trung taâm löu tröõ Trung öông II cung caáp PHUÏ LUÏC 3.4 do Trung taâm döõ lieäu vaø coâng ngheä thoâng ti Haûi quan thaønh phoá Hoà Chí Minh cung caáp BAÛN ÑOÀ 1.1 do nhaø nghieân cöùu Nguyeãn Ñình Ñaàu cung caáp (2003).18 chuïp töø taøi lieäu tham khaûo [119].42; chuïp töø taøi lieäu tham khaûo [54].65 chuïp töø taøi lieäu tham khaûo [54].92 do coâng ty Vina Ceglass cung caáp (2004).20 chuïp töø taøi lieäu tham khaûo [201].64 do Dieäp Minh Cöôøng Baûo taøng Tp.82 do Tröông Ngoïc Töôøng – Tieàn Giang chuïp (2004) AÛNH 3.95 chuïp laïi cuûa coâng ty söù Thieân Thanh (2003).

NHÖÕNG AÛNH COØN LAÏI do NCS. Phí Ngoïc Tuyeán chuïp taïi moät soá doanh nghieäp goám; caùc baûo taøng; caùc di tích lòch söû vaên hoùa, cô sôû tín ngöôõng; moät soá nhaø söu taäp tö nhaân ôû Thaønh phoá Hoà Chí Minh vaø caùc tænh Bình Döông, Ñoàng Nai, Caàn Thô, Baïc Lieâu, Kieân Giang töø naêm 1998 – 2004. LYÙ DO CHOÏN ÑEÀ TAØI – MUÏC ÑÍCH NGHIEÂN CÖÙU Trong caùc ngheà thuû coâng truyeàn thoáng ôû Vieät Nam, ngheà goám laø moät trong nhöõng ngheà coù vò trí quan troïng ñoái vôùi cuoäc soáng cuûa coäng ñoàng cö daân. Ngheà goám cung caáp nhieàu ñoà duøng cho nhu caàu thieát yeáu cho ngöôøi daân, töø chieác toâ, baùt, cheùn, ñóa, bình, chaäu, lö höông, baùt nhang, töôïng thôø, ñeán vieân gaïch, ngoùi duøng trong xaây döïng, kieán truùc hay trong kyõ thuaät coâng nghieäp,… Coù theå noùi, ñoà goám gaén lieàn vôùi ñôøi soáng thöôøng nhaät cuûa moãi gia ñình, giöõ vai troø quan troïng trong kinh teá, xaõ hoäi vaø vaên hoùa.

Saûn phaåm goám ñaõ trôû thaønh neùt vaên hoùa rieâng, ñoäc ñaùo vaø laø moät boä phaän cuûa vaên hoùa coäng ñoàng cö daân, vì theá, noù vöøa mang tính xaõ hoäi, vöøa mang yù nghóa kinh teá vaø vaên hoùa. Ngheà goám ôû Vieät Nam coù quaù trình lòch söû laâu ñôøi. ÔÛ moät soá ñòa phöông, ngheà goám ñang trôû thaønh ngaønh kinh teá muõi nhoïn, mang laïi hieäu quaû nhieàu maët cho xaõ hoäi. Nghieân cöùu veà ngheà goám ôû thaønh phoá Hoà Chí Minh (TP.

Hoà Chí Minh) vôùi vai troø laø trung taâm kinh teá, khoa hoïc kyõ thuaät vaø giao löu vaên hoùa cuûa caû nöôùc. Ñaëc bieät, trong quaù trình hoäi nhaäp ngaøy nay, cuõng coù nghóa laø nghieân cöùu moät maët cuûa vaên hoùa Vieät Nam maø trong ñoù haøm chöùa caû lónh vöïc vaät theå vaø phi vaät theå, nhaèm giöõ gìn, baûo toàn vaø phaùt huy di saûn vaên hoùa daân toäc phuïc vuï cho söï phaùt trieån cuûa Thaønh phoá. Chính vì theá, ñoù laø moät trong nhieàu vaán ñeà ñöôïc ñaët ra coù tính caáp thieát trong tình hình thöïc tieãn hieän nay. Maët khaùc, nghieân cöùu ngheà goám ôû ñaây coøn laø nghieân cöùu moái lieân heä giöõa ngheà truyeàn thoáng daân toäc vôùi theá giôùi beân ngoaøi veà caùc maët kyõ thuaät, myõ thuaät, ñaëc bieät laø thò tröôøng, maø töø ñoù ngheà goám truyeàn thoáng ngaøy caøng ñöôïc hieän ñaïi hoùa vaø phaùt trieån; ñoàng thôøi, vieäc saûn xuaát goám luoân gaén lieàn vôùi thöông maïi – moät xu theá khaù phoå bieán trong thôøi hieän taïi.

2 Nghieân cöùu veà ngheà goám ôû TP. Hoà Chí Minh nhaèm coá gaéng phaùc döïng söï phaùt trieån cuûa ngheà theo thôøi gian vaø khoâng gian ñeå thaáy ñöôïc söï keá thöøa truyeàn thoáng, söï hoäïi tuï caùc doøng thôï bôûi nhöõng phong caùch, ñaëc ñieåm kyõ thuaät, myõ thuaät khaùc nhau.