Sách giáo khoa Lịch sử 10 Cánh Diều bản chuẩn - NXB Đại học Sư phạm

Tài liệu nghiên cứu Lịch sử 10 cánh diều bản chuẩn, tổng hợp lý thuyết và thực hành, cung cấp kiến thức chuyên sâu về ., phục vụ nghiên cứu và ứng dụng thực tiễn

• Trường học: Trường Đại Học Sư Phạm
• Chuyên ngành: Lịch Sử
• Đề tài: Lịch Sử 10 Cánh Diều Bản Chuẩn
• Loại tài liệu: Sách
• Năm xuất bản: 2023
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: LỊCH SỬ VÀ SỬ HỌC
• 1.1. Hiện thực lịch sử và nhận thức lịch sử
• 1.2. Đối tượng, chức năng, nhiệm vụ và nguyên tắc cơ bản của Sử học
• 1.3. Các nguồn sử liệu và một số phương pháp cơ bản của Sử học
• 2. CHƯƠNG 2: TRI THỨC LỊCH SỬ VÀ CUỘC SỐNG
• 2.1. Vai trò và ý nghĩa của tri thức lịch sử

Tóm tắt

I. Khám phá Sách Lịch sử 10 Cánh Diều bản chuẩn mới nhất

Bộ sách giáo khoa Lịch sử lớp 10 Cánh Diều là tài liệu học thuật được biên soạn theo định hướng phát triển năng lực, một phần cốt lõi của Chương trình giáo dục phổ thông 2018. Được biên soạn bởi đội ngũ tác giả uy tín do Đỗ Thanh Bình (Tổng Chủ biên) và Nguyễn Văn Ninh (Chủ biên) đứng đầu, và được phát hành bởi NXB Đại học Sư phạm, cuốn sách này không chỉ cung cấp kiến thức mà còn định hình phương pháp tư duy lịch sử cho học sinh. Khác với cách tiếp cận truyền thống, nội dung sách Lịch sử 10 Cánh Diều được cấu trúc theo các chủ đề lớn, giúp học sinh tìm hiểu sâu hơn về các lĩnh vực chuyên biệt như: Lịch sử và Sử học, các nền văn minh thế giới, cách mạng công nghiệp, và các nền văn minh trên đất nước Việt Nam. Cuốn sgk Lịch sử 10 Cánh Diều bản chuẩn đặt ra mục tiêu phát triển toàn diện các phẩm chất và năng lực, từ năng lực chung như tự chủ, giao tiếp, đến năng lực đặc thù của môn học như tìm hiểu lịch sử và tư duy lịch sử. Sách được thiết kế với nhiều hợp phần hỗ trợ như 'Em có biết?', 'Góc khám phá', 'Góc mở rộng', hệ thống lược đồ, hình ảnh và bảng biểu phong phú. Những yếu tố này không chỉ làm cho bài học trở nên sinh động mà còn khuyến khích khả năng tự học, tự nghiên cứu của học sinh, biến quá trình học tập thành một hành trình khám phá tri thức chủ động và hiệu quả. Cuốn sách không chỉ là tài liệu giảng dạy mà còn là một công cụ định hướng, giúp cả giáo viên và học sinh thích ứng với yêu cầu đổi mới của giáo dục hiện đại. Sự ra đời của Lịch sử 10 Cánh Diều bản chuẩn đánh dấu một bước tiến quan trọng trong việc biên soạn sách giáo khoa, hướng tới việc đào tạo ra những công dân có hiểu biết sâu sắc về quá khứ và có khả năng vận dụng kiến thức vào thực tiễn cuộc sống.

1.1. Nguồn gốc và vai trò của bộ sách Cánh Diều lớp 10

Bộ sách Cánh Diều lớp 10 ra đời trong bối cảnh ngành giáo dục Việt Nam thực hiện cuộc cải cách sâu rộng theo Chương trình GDPT 2018. Cuốn sách giáo khoa Lịch sử lớp 10 Cánh Diều được Bộ trưởng Bộ Giáo dục và Đào tạo phê duyệt chính thức qua Quyết định số 442/QĐ-BGDĐT ngày 28/01/2022. Điều này khẳng định đây là Lịch sử 10 Cánh Diều bản chuẩn, một tài liệu chính thống được phép sử dụng trong các cơ sở giáo dục phổ thông trên toàn quốc. Vai trò của cuốn sách không chỉ dừng lại ở việc truyền đạt kiến thức lịch sử đơn thuần. Nó đóng vai trò là kim chỉ nam cho việc đổi mới phương pháp dạy và học, chuyển từ mô hình tập trung vào ghi nhớ sự kiện sang mô hình phát triển năng lực tư duy, phân tích và phản biện cho học sinh. Sách được biên soạn để trở thành người bạn đồng hành, khơi gợi hứng thú và niềm say mê với môn Lịch sử.

1.2. Mục tiêu cốt lõi theo Chương trình giáo dục phổ thông 2018

Mục tiêu mà sgk Lịch sử 10 Cánh Diều hướng tới là thực hiện đầy đủ các yêu cầu của Chương trình giáo dục phổ thông 2018. Sách không chỉ nhằm trang bị kiến thức mà còn tập trung phát triển những năng lực và phẩm chất thiết yếu. Các năng lực chung được chú trọng bao gồm: tự học và tự chủ, giao tiếp và hợp tác, giải quyết vấn đề và sáng tạo. Về năng lực đặc thù, sách hướng đến việc rèn luyện khả năng tìm hiểu lịch sử, nhận thức và tư duy lịch sử, vận dụng kiến thức, kĩ năng đã học để giải quyết các vấn đề thực tiễn. Bên cạnh đó, các phẩm chất chủ yếu như yêu nước, nhân ái, trung thực, trách nhiệm, và chăm chỉ cũng được lồng ghép tinh tế qua từng bài học, từng câu chuyện lịch sử. Đây là sự chuyển dịch từ 'học để biết' sang 'học để làm, để chung sống và để khẳng định mình'.

II. Thách thức khi học SGK Lịch sử 10 Cánh Diều bản chuẩn

Việc chuyển đổi sang Sách Lịch sử 10 Cánh Diều bản chuẩn mang đến nhiều cơ hội nhưng cũng đặt ra không ít thách thức cho cả người dạy và người học. Thách thức lớn nhất đến từ sự thay đổi trong triết lý giáo dục. Thay vì học thuộc lòng các sự kiện, học sinh được yêu cầu phải hiểu bản chất và phân biệt được các khái niệm phức tạp, trừu tượng. Cuốn sách nhấn mạnh sự khác biệt giữa hiện thực lịch sử (những gì đã diễn ra một cách khách quan) và nhận thức lịch sử (sự hiểu biết, diễn giải của con người về quá khứ). Điều này đòi hỏi học sinh phải có tư duy phản biện, biết cách tiếp cận thông tin từ nhiều nguồn và góc nhìn khác nhau. Ví dụ được nêu trong sách về sự kiện Mỹ ném bom nguyên tử xuống Nhật Bản với hai luồng ý kiến trái chiều là một minh chứng rõ ràng. Hơn nữa, sgk Lịch sử 10 Cánh Diều yêu cầu học sinh phải làm chủ các phương pháp cơ bản của Sử học như phương pháp lịch sử, phương pháp logic, và phương pháp liên ngành. Đây là một bước nhảy vọt so với chương trình cũ, đòi hỏi học sinh không chỉ là người tiếp thu mà còn phải đóng vai trò như một 'nhà sử học tập sự'. Giáo viên cũng phải đối mặt với thách thức trong việc thiết kế giáo án Lịch sử 10 Cánh Diều theo hướng mở, tăng cường thảo luận và tranh biện, thay vì thuyết giảng một chiều. Việc thiếu hụt các tài liệu tham khảo đồng bộ và sự bỡ ngỡ ban đầu với cách tiếp cận mới là những rào cản cần vượt qua để triển khai thành công tinh thần của bộ sách này.

2.1. Phân biệt hiện thực lịch sử và nhận thức lịch sử

Một trong những khó khăn cơ bản là việc học sinh phải nắm vững và phân biệt rạch ròi hai khái niệm cốt lõi: hiện thực lịch sử và nhận thức lịch sử. Theo sách, 'Hiện thực lịch sử là toàn bộ những gì đã diễn ra trong quá khứ, tồn tại một cách khách quan'. Nó là duy nhất và không thể thay đổi. Ngược lại, 'Nhận thức lịch sử là toàn bộ những tri thức, hiểu biết, những ý niệm và hình dung của con người về quá khứ'. Nhận thức này có thể đa dạng, thay đổi theo thời gian và mang cả tính khách quan lẫn chủ quan. Thách thức nằm ở chỗ học sinh cần hiểu rằng mọi tài liệu, sách báo, hay bài giảng đều là sản phẩm của nhận thức lịch sử, chịu ảnh hưởng bởi mục đích nghiên cứu, nguồn sử liệu và quan điểm của tác giả. Việc này đòi hỏi một sự trưởng thành trong tư duy, vượt ra khỏi thói quen coi mọi thông tin trong sách vở là chân lý tuyệt đối.

2.2. Yêu cầu về năng lực tự học và phương pháp nghiên cứu mới

Lịch sử 10 Cánh Diều bản chuẩn đặt ra yêu cầu cao về năng lực tự học. Học sinh không còn thụ động chờ đợi kiến thức từ giáo viên mà phải chủ động tìm tòi thông qua các chuyên đề học tập Lịch sử 10. Sách cung cấp các 'Góc khám phá', 'Góc mở rộng' để khuyến khích điều này. Học sinh phải làm quen với việc thu thập và xử lý các nguồn sử liệu khác nhau, từ sử liệu sơ cấp (văn kiện gốc, hiện vật) đến sử liệu thứ cấp (công trình nghiên cứu). Việc vận dụng các phương pháp như lịch đại, đồng đại, hay liên ngành để phân tích sự kiện cũng là một kỹ năng hoàn toàn mới. Điều này đòi hỏi sự đầu tư về thời gian và công sức, cũng như sự hướng dẫn bài bản từ giáo viên để học sinh có thể hình thành thói quen nghiên cứu khoa học ngay từ bậc phổ thông.

III. Phương pháp học hiệu quả theo Sách Lịch sử 10 Cánh Diều

Để chinh phục Sách Lịch sử 10 Cánh Diều bản chuẩn, cần áp dụng một phương pháp học tập chủ động và khoa học. Cốt lõi của phương pháp này là tuân thủ các nguyên tắc cơ bản của Sử học và thành thạo kỹ năng làm việc với nguồn sử liệu. Trước hết, người học cần luôn ghi nhớ ba nguyên tắc vàng: khách quan, trung thực và tiến bộ. Nguyên tắc khách quan đòi hỏi việc phục dựng lịch sử phải dựa trên bằng chứng, không phiến diện. Nguyên tắc trung thực là tôn trọng sự thật, không xuyên tạc. Câu chuyện 'Thôi Trữ giết vua' trong sách là một bài học đắt giá về phẩm chất này. Cuối cùng, nguyên tắc tiến bộ hướng việc học sử tới những giá trị nhân văn, tốt đẹp. Thứ hai, việc học tập phải gắn liền với kỹ năng phân loại và đánh giá sử liệu. Học sinh cần biết đâu là sử liệu sơ cấp (gần với sự kiện nhất) và đâu là sử liệu thứ cấp (đã qua diễn giải). Hiểu được giá trị và hạn chế của từng loại hình sử liệu (lời nói - truyền khẩu, hiện vật, hình ảnh, thành văn) là chìa khóa để tóm tắt Lịch sử 10 Cánh Diều một cách chính xác. Ví dụ, khi nghiên cứu về Cách mạng tháng Tám, bản Tuyên ngôn Độc lập là sử liệu sơ cấp, trong khi một bài báo phân tích về sự kiện này là sử liệu thứ cấp. Bằng cách áp dụng các phương pháp này, học sinh có thể tự mình giải bài tập Lịch sử 10 Cánh Diều một cách sâu sắc, thay vì chỉ chép lại đáp án có sẵn.

3.1. Phân loại và đánh giá các nguồn sử liệu đa dạng

Sách định nghĩa rõ, 'Không có sử liệu, nhà sử học không thể khôi phục được hiện thực lịch sử'. Do đó, kỹ năng đầu tiên là thu thập và phân loại thông tin. Sử liệu sơ cấp là bằng chứng quan trọng nhất, được tạo ra gần nhất với sự kiện (văn kiện, nhật ký, hiện vật gốc). Sử liệu thứ cấp là các công trình nghiên cứu sau này, mang tính tham khảo. Ngoài ra, cần phân biệt bốn loại hình chính: sử liệu lời nói – truyền khẩu (truyền thuyết, lời kể), sử liệu hiện vật (di tích, công cụ), sử liệu hình ảnh (tranh, ảnh), và sử liệu thành văn (sách, bia ký). Mỗi loại đều có giá trị riêng và cần được kiểm chứng chéo để đảm bảo độ tin cậy. Việc thực hành phân loại này giúp học sinh xây dựng một nền tảng tư duy vững chắc.

3.2. Vận dụng nguyên tắc cơ bản của Sử học vào bài học

Việc học không chỉ là ghi nhớ mà là thực hành các nguyên tắc Sử học. Khi đọc một tài liệu, hãy tự hỏi: Thông tin này có khách quan không? Tác giả có trung thực không, hay có thiên vị không? Quan điểm này có tiến bộ và nhân văn không? Tư Mã Thiên đã viết trong 'Sử ký' câu chuyện về các nhà chép sử nước Tề thà chết chứ không viết sai sự thật, đây là minh chứng cho nguyên tắc trung thực. Áp dụng các nguyên tắc này, học sinh có thể phân tích sâu sắc các sự kiện lịch sử, chẳng hạn như đánh giá vai trò của các nhân vật hay ý nghĩa của một cuộc cách mạng, từ đó hình thành quan điểm riêng dựa trên lập luận khoa học.

IV. Hướng dẫn khai thác tài nguyên SGK Lịch sử 10 Cánh Diều

Để tối ưu hóa quá trình dạy và học với Lịch sử 10 Cánh Diều bản chuẩn, việc khai thác đồng bộ hệ sinh thái tài nguyên đi kèm là vô cùng cần thiết. Cuốn sách giáo khoa chỉ là điểm khởi đầu. Giáo viên và học sinh cần kết hợp nhuần nhuyễn với các tài liệu bổ trợ để làm sâu sắc thêm kiến thức và rèn luyện kỹ năng. Sách giáo viên Lịch sử 10 Cánh Diều cung cấp những gợi ý sư phạm quan trọng, phân tích mục tiêu từng bài, và đưa ra các phương án tổ chức hoạt động dạy học hiệu quả. Đây là nguồn tài liệu không thể thiếu để xây dựng một giáo án Lịch sử 10 Cánh Diều chất lượng, bám sát tinh thần đổi mới. Bên cạnh đó, vở bài tập Lịch sử 10 Cánh Diều được thiết kế để củng cố kiến thức và rèn luyện các dạng bài tập theo định hướng phát triển năng lực. Học sinh nên chủ động hoàn thành các bài tập trong vở để tự kiểm tra mức độ hiểu bài của mình. Trong thời đại số, các nguồn tài nguyên điện tử như slide powerpoint Lịch sử 10 Cánh Diều hay các file word sgk Lịch sử 10 Cánh Diều cũng là công cụ hỗ trợ đắc lực. Chúng giúp bài giảng trở nên trực quan, sinh động và dễ dàng tùy chỉnh theo đặc điểm của từng lớp học. Việc tìm kiếm và sử dụng các bộ đề kiểm tra Lịch sử 10 Cánh Diều và ngân hàng trắc nghiệm Lịch sử 10 Cánh Diều từ các nguồn uy tín sẽ giúp học sinh làm quen với cấu trúc đề thi và tự tin hơn trong các kỳ kiểm tra, đánh giá.

4.1. Tận dụng sách giáo viên và vở bài tập Lịch sử 10

Sách giáo viên (SGV) Lịch sử 10 Cánh Diều không chỉ cung cấp đáp án mà còn phân tích sâu về ý đồ sư phạm của từng hoạt động học tập. SGV gợi ý cách đặt câu hỏi, cách tổ chức thảo luận nhóm, và cách tích hợp các nguồn tư liệu bổ sung. Giáo viên nên tham khảo kỹ lưỡng SGV để thiết kế bài giảng sáng tạo. Đối với học sinh, vở bài tập Lịch sử 10 Cánh Diều là công cụ tự luyện tập hiệu quả. Các bài tập trong đây thường được thiết kế đa dạng, từ câu hỏi nhận biết, thông hiểu đến vận dụng và vận dụng cao, giúp học sinh hệ thống hóa kiến thức và phát triển tư duy một cách toàn diện.

4.2. Sử dụng giáo án và slide powerpoint Lịch sử 10 Cánh Diều

Một giáo án Lịch sử 10 Cánh Diều chuẩn cần thể hiện rõ mục tiêu, nội dung, sản phẩm dự kiến và cách thức tổ chức hoạt động. Nhiều giáo viên hiện nay chia sẻ các giáo án mẫu dưới dạng file word, giúp đồng nghiệp có thể tham khảo và điều chỉnh cho phù hợp. Tương tự, các slide powerpoint Lịch sử 10 Cánh Diều là phương tiện hữu ích để trực quan hóa kiến thức. Một bài giảng Powerpoint tốt nên tích hợp nhiều hình ảnh, sơ đồ, video clip ngắn liên quan đến bài học, giúp thu hút sự chú ý và tạo hứng thú cho học sinh, biến giờ học Lịch sử trở nên hấp dẫn và không còn khô khan.

V. Ý nghĩa của bộ Sách Lịch sử 10 Cánh Diều bản chuẩn

Sự ra đời của Sách Lịch sử 10 Cánh Diều bản chuẩn không chỉ là một sự thay đổi về mặt tài liệu mà còn mang ý nghĩa sâu sắc đối với sự nghiệp giáo dục lịch sử tại Việt Nam. Nó thể hiện một bước chuyển mình mạnh mẽ, phù hợp với xu thế giáo dục hiện đại trên thế giới. Ý nghĩa lớn nhất của bộ sách là việc đặt nền móng cho việc hình thành tư duy lịch sử khoa học và phản biện cho thế hệ trẻ. Thông qua việc tiếp cận các khái niệm như hiện thực lịch sử, nhận thức lịch sử, và các nguyên tắc nghiên cứu, học sinh được trang bị công cụ để tự mình khám phá quá khứ, thay vì tiếp thu một cách thụ động. Điều này góp phần đào tạo nên những công dân có năng lực tư duy độc lập, biết tôn trọng sự thật và có cái nhìn đa chiều về các vấn đề xã hội. Hơn nữa, sgk Lịch sử 10 Cánh Diều đã thành công trong việc kết nối kiến thức lịch sử với cuộc sống. Như Chủ tịch Hồ Chí Minh đã khẳng định: 'Sử ta dạy cho ta bài học này: lúc nào dân ta đoàn kết muôn người như một thì nước ta độc lập, tự do'. Bằng cách nhấn mạnh vai trò của tri thức lịch sử trong việc đúc kết kinh nghiệm, dự báo tương lai và giải quyết vấn đề thực tiễn, bộ sách giúp học sinh thấy được giá trị ứng dụng của môn học. Cuối cùng, việc chuẩn hóa theo Chương trình giáo dục phổ thông 2018 giúp tạo ra sự thống nhất và đồng bộ trong giảng dạy trên cả nước, góp phần nâng cao chất lượng giáo dục đại trà và định hướng cho sự phát triển bền vững của môn Lịch sử trong tương lai.

5.1. Đóng góp vào việc đổi mới phương pháp dạy và học Sử

Lịch sử 10 Cánh Diều bản chuẩn là chất xúc tác mạnh mẽ cho việc đổi mới phương pháp sư phạm. Sách khuyến khích các hình thức dạy học tích cực như làm việc nhóm, tranh biện, học theo dự án. Giáo viên từ vai trò người truyền thụ kiến thức chuyển sang người tổ chức, hướng dẫn và cố vấn. Học sinh trở thành trung tâm của quá trình giáo dục. Sự thay đổi này giúp phá vỡ tâm lý 'ngại học Sử', khơi dậy niềm yêu thích và sự trân trọng đối với di sản của dân tộc. Phân phối chương trình Lịch sử 10 theo chủ đề cũng giúp giáo viên linh hoạt hơn trong việc xây dựng kế hoạch bài dạy, tích hợp các nội dung liên môn và gắn kết với thực tiễn địa phương.

5.2. Nền tảng cho việc học tập Lịch sử suốt đời

Một ý nghĩa quan trọng khác là bộ sách đã trang bị cho học sinh những kỹ năng nền tảng để có thể 'học tập lịch sử suốt đời'. Trong bối cảnh tri thức liên tục biến đổi và các nguồn thông tin bùng nổ, việc nắm vững phương pháp nghiên cứu, kỹ năng đánh giá nguồn sử liệu và tư duy phản biện là vô giá. Những kiến thức học được ở trường chỉ là một phần nhỏ. Sách đã chỉ ra sự cần thiết phải liên tục cập nhật kiến thức khi có nguồn sử liệu mới hoặc nhận thức mới xuất hiện. Bằng cách đó, bộ sách Cánh Diều lớp 10 không chỉ hoàn thành nhiệm vụ của một năm học mà còn mở ra con đường tự học, tự khám phá lịch sử cho mỗi cá nhân trong suốt cuộc đời.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Mở đầu Tạo hứng thú, xác định nhiệm vụ học tập của bài học. Kiến thức mới Nội dung bài học (kênh chữ, kênh hình) thông qua hệ thống câu hỏi giúp học sinh khám phá, hình thành kiến thức mới. Tư liệu Cung cấp thêm thông tin cho bài học từ các nguồn tư liệu lịch sử.“' Câu hỏi Xác định kiến thức cơ bản của bài học, đáp ứng yêu cầu cần đạt. Em có biết? Cung cấp thêm thông tin nội dung cơ bản của bài học, hướng đến phát triển năng lực tự học của học sinh.

Góc khám phá Bổ sung tri thức lịch sử liên quan đến nội dung cơ bản của bài học. Góc mở rộng Mởrộng và nâng cao kiến thức của bài học. Luyện tập Câu hỏi, bài tập giúp học sinh củng cố, hệ thống hoá, khắc sâu kiến thức của bài học. Vận dụng Bài tập giúp học sinh vận dụng kiến thức, kĩ năng vào học tập và cuộc sống.

Bảng Giải thích thuật ngữ: Giải thích các khái niệm, thuật ngữ mới và khó xuất hiện trong sách. Bảng Tra cứu địa danh/ tên riêng nước ngoài: Giúp học sinh tra cứu địa danh/ tên riêng nước ngoài theo cách viết trong tiếng Anh. Sm hay git gin cuén sich sack den; Ahéng via, ve vao sdch nhél Sui noi đầu Cae em hoe sinh than mén! Kién thức ở cấp Tiểu học và cấp Trung học cơ sở đã đặt nên tảng cho các em bước vào cấp học cao hơn — cấp Trung học phổ thông. Ở cấp học này, các em sẽ học lịch sử theo các chủ để.

Cuốn sách giáo khoa Lịch sử 10 của bộ sách Cánh Diều dược cầu trúc các bài học lịch sử theo từng chủ đề. Sách Lịch sử 10 của bộ sách Cánh Diễu sẽ hướng các em tìm hiểu sâu hơn các lĩnh vực: Lịch sử và Sử học: Vai trò của Sử học; Một số nền văn minh thế giới thời kì cổ — trung đại; Các cuộc cách mạng công nghiệp trong lịch sử thế giới: Văn minh Đông Nam Á; Một số nền văn minh trên đất nước Việt Nam (trước năm 1858): Công dòng các dân tộc Việt Nam. Mục tiêu mà sách giáo khoa ¿ch sứ 10 của bộ sách Cánh Diêu hướng tới là phát triển được những năng lực và phẩm chất cho các em. Đó là những năng lực chung như tự học và tự chủ, giao tiếp và hợp tác, giải quyết vấn đê và sáng tạo: năng lực đặc thù như tìm hiểu lịch sử, nhận thức và tư duy lich sw, van dụng kiến thức, kĩ năng đã học đề giải quyết những vấn đề thực tiễn; phẩm chất chủ yếu như yêu nước, nhân ái, trung thực, trách nhiệm, chăm chỉ,.

Trong sách có mục Em có biết?, Góc khám phá hay Góc mở rộng. Bàng Giải thích thuật ngữ và Đàng Tra cứu địa danh/ tên riêng nước ngoài hỗ trợ các em tìm hiểu rộng hơn, sâu hơn, cũng như gợi mở khám phá những điều mới lạ. Ngoài ra, hệ thống lược đồ, bảng biểu và hình ảnh là nguồn tư liệu hỗ trợ tích cực cho các em khi học lịch sử. Các tác giả hi vọng cuốn sách sẽ là người bạn thân thiết của các em trong quá trình học tập.

Chúc các em có những bài học lịch sử hào hứng, hiệu quả! CÁC TÁC GIÁ (HỦ ĐỀ 1) LICH SU VA SU HOC Bai 1 HIEN THUC LICH SU VÀ NHAN THUC LICH SU Hoc xong bai nay, em sé: v Trình bày được khái niệm lịch sử va phân biệt được hiện thực lich sử, nhận thức lịch sử. (iải thích được khai niệm sử học. v Trình bày được đối tượng nghiên cứu của Sử học. Nêu dược chức năng, nhiệm vụ của Sử học và ý nghĩa của một số nguyên tắc cơ bản của Sử học.

v Phân biệt được các nguồn sử liệu: lòï nói — truyền khẩu, thành văn, hiện vật. 4 Nêu được một số phương pháp cơ bản của Sử họe và bước đâu vận dung được một số phương pháp cơ bản của Sử học thông qua các bài tập cu thé. | Đầu tháng 8-1945, Mỹ ném hai quả bom nguyên tử xuống thành phố Hi-rô-si-ma và Na-ga-sa-ki của Nhật Bản. Đến nay, sự kiện lịch sử này còn nhiều ý kiến đánh giá trái chiều: Ý kiến thứ nhất: Mỹ ném bom nguyên tử xuống Nhật Bản làm cho Chiến tranh thế giới thứ hai chấm dứt sớm hơn nhiều tháng, hạn chế thiệt hại sinh mạng cho các bên tham chiến.

Ý kiến thứ hai: Mỹ không cần thiết phải ném bom nguyên tử. Đó là tội ác chiến tranh, là hành vi tàn bạo chống lại loài người. : ` Vậy lịch sử là gì? Hiện thực lịch Hình 1. Mỹ ném bom nguyên tử xuống Hi-rô-si-ma, Nhật Bản (ngày 6-8-1945) sử và nhận thức lịch sử là gì và có liên quan đến những yếu tố cơ bản nào? 1.

Lịch sử, hiện thực lịch sử và nhận thức lịch sử Khái niệm lịch sử có thể hiệu theo ba nghĩa chính: Thir nhat, lich sử là những gì đã diễn ra trong quá khứ của xã hội loài người. Thứ hai, lịch sử là những câu chuyện về quá khứ hoặc tác phẩm ghi chép về quá khứ. lịch sử là một khoa học (còn gọi là Sứ học) nghiên cứu về quá khứ của con người. Khoa học lịch sử nghiên cứu các sự kiện, hiện tượng đã diễn ra trong xã hội loài người và phát hiện ra quy luật phát sinh.

Như vậy, khái niệm lịch sử gắn liền với hai yếu tố cơ bán: hiện thực lịch sử và nhận thức lịch sử. Hiện thực lịch sử và nhân thức lịch sử Hiện thực lịch sử Nhận thức lịch sử Là toàn bộ những gì đã diễn ra trong quá khứ, Là toàn bộ những tri thức, hiểu biết, tồn tại một cách khách quan, không phụ thuộc | những ý niệm và hình dung của con Vào ý muốn chủ quan của con người. người về quá khứ (nhận thức về sự kiện, Ngày 2-9-1945, tại Quảng trường Ba Đình, | hiện tượng đã diễn ra). Hà Nội, trước hàng vạn quần chúng nhân dân, Về Cách mạng tháng Tám năm 1945 ở Chủ tịch Hồ Chí Minh đọc bản Tuyên ngôn Độc | Việt Nam, đa số quan điểm cho rằng đây lập, khai sinh ra nước Việt Nam Dân chủ Cộng | là kết quả của sự kết hợp nhuần nhuyễn hoà, đánh dấu thắng lợi của Cách mạng thang | những điều kiện chủ quan và khách quan Tám năm 1945.

Đó là một hiện thực lịch sử (sự | thuận lợi. Bên cạnh đó, cũng có thể có thật, khách quan). những quan điểm, nhận thức khác về sự kiện này. Ku¿ thực lịch sử có trước, nhận thức lịch sử có sau.

Hiện thực lịch sử là duy nhất và không thể thay đổi, nhưng nhận thức lịch sử rất đa dạng và có thể thay đổi theo thời gian. Hiện thực lịch sử luôn khách quan, còn nhận thức lịch sử vừa khách quan, vừa chủ quan. Nhận thức lịch sử có sự khác nhau là do mục đích nghiên cứu, nguồn sử liệu, quan điểm tiếp cận, phương pháp nghiên cứu,. Chủ tịch Hồ Chí Minh đọc bản Tuyên ngồn Độc lập tại Quảng trường Ba Đình, Hà Nội (ngày 2-9-1945) Đọc thông tin và quan sát các hình 1.2, hãy: ~— Trình bày khái niệm lịch sử.

Phân biệt hiện thực lịch sử và nhận thức lịch sw. — Phân biệt hiện thực lịch sử và nhận thức lịch sử qua sự kiện Chủ tịch Hồ Chỉ Minh đọc bản “Tuyên ngôn Độc lập ” tại Quảng trường Ba Đình, Hà Nội ngày 2-9-1945. — Giải thích khải niệm Sử học. Déi twong, chức năng, nhiệm vụ và nguyên tắc cơ bản của Sử học 2.

Đối tượng nghiên cứu của Sử học Đối tượng nghiên cứu của Sử học rất đa dạng và mang tính toàn điện, gồm toàn bộ những hoạt động của con người (cá nhân, tổ chức, cộng đồng, quốc gia hoặc khu vực,.) trong quá khứ, diễn ra trên mọi lĩnh vực như chính trị, ngoại giao, quân sự, kinh tế, xã hội. E3a- thức về đối tượng nghiên cứu của Sử học xuất hiện từ khi con người biết ghi chép về lịch sử. Nhưng trong xã hội có giai cấp, quan niệm về đối tượng của Sử học lại khác biệt: Sử học phương Đông thời kì cổ - trung đại chủ yếu ghi chép về hoạt động của vua, quan, triều đình,.; Sử học mác-xít cho rằng lịch sử xã hội loài người là lịch sử của quần chúng nhân dân, lịch sử của những phương thức NATASHA HÀ sản xuất kế tiếp nhau. Irang bìa sách về lịch sử thế giới Hình 11.

Trang bìa sách về lich sửViệt Nam 'Thời phong kiến. “1⁄22 sai coi việc chép sử, cho nên dẫu thế nào sự chép sử cũng không được tự do, thường cỏ ÿ thiên vị về nhà vua, thành ra trong sử chỉ cần chép những chuyện quan hệ đến nhà vua, hơn là những chuyện quan hệ đến sự tiễn hoá của nhân dân trong nước `. (Liệt Nam sử lược, Trần Trọng Kim) Đọc thông tin, ti liệu và quan sát các hình 1.4, hãy trình bày đối tượng nghiên cứu của Sứ học. Cho ví đụ cụ thê.

Chúc năng và nhiệm vụ của Sử học Chức năng của Sử học là khôi phục hiện thực lịch sử một cách chính xác. khách quan (chức năng khoa học) và phục vụ cuộc sống của con người hiện tại thông qua những bài học kinh nghiệm được đúc két từ quá khứ (chức năng xã hội). Nhiệm vụ của Sử học là cung cấp những tri thức khoa học về lịch sử và giáo dục, néu gương. 6 Chức năng khoa học Chức năng xã hội (khôi phục hiện thực lịch sử) (phục vụ cuộc sống của con người) CHỨC NĂNG NHIỆM VỤ Cung cấp tri thức khoa học Giáo dục, nêu gương (những tri thức đã được khoa học (hướng tới những phẩm chất, lịch sử thừa nhận, giúp con người giá trị tốt đẹp, tiến bộ hiểu đúng quá khứ) và nhân văn) Sơ đồ 1.

Chức năng và nhiệm vụ của Sử học “Vi sao phải viễt quốc st? Vi si chủ yếu ghỉ chép công việc. Có chính trị của một đòi tắt phải có sử của một đời. Mà sự ghi chép của sử giữ nghị luận rất nghiêm, tô điểm việc trí trị thì sáng tó ngang với Mặt Tròi, Mặt Trang, ran de ké loạn tặc thì ráo riết như sương thu lạnh buốt, người thiện biết thì có thê bắt chước, người ác biết thì có thé ne ran, quan hệ với chính trị không phải là ít. Cho nên mới làm ra quốc sit”.

(Bài tựa sách Đợi l?ệt sử kỷ tục biên. Phạm Công Trứ) Doe thông tin, tư liệu và quan sát sơ dé 1.1, hãy: — Nêu chức năng và nhiệm vụ của Sử học. Cho ví địt cụ thé. — Cho biết ý nghĩa đoạn trích trong bài tựa sách “Đại Liệt sử kỷ tục biên” của Pham Cong Tru.

Nguyên tắc cơ bản của Sử học Việc nghiên cứu và trình bày lịch sử luôn gắn liền với những nguyên tắc cơ bản.