phần mở đầu, kết luận, danh mục tài liệu tham khảo, Nội dung luận văn gồm 3 chương, 6 tiết. 8 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com Chƣơng 1. KHÁI QUÁT CHUNG VỀ ĐIỀU KIỆN KINH TẾ, XÃ HỘI, VĂN HÓA VÀ LÝ LUẬN CHUNG VỀ LỄ HỘI TRUYỀN THỐNG CỦA HUYỆN ĐÔNG ANH, THÀNH PHỐ HÀ NỘI 1. Khái quát chung về điều kiện kinh tế, xã hội, văn hóa của huyện Đông Anh, thành phố Hà Nội 1.
Điều kiện kinh tế, xã hội của huyện Đông Anh, thành phố Hà Nội Về lịch sử, huyện Đông Anh ngày nay chính thức được thành lập tháng 10/1876 (tháng Chín, năm Bính Tý, đời Tự Đức) trên cơ sở tập hợp các xã của các huyện: Đông Ngàn (phủ Từ Sơn, tỉnh Bắc Ninh), huyện Yên Phong (phủ Từ Sơn), huyện Kim Hoa (phủ Bắc Hà), sự kiện này được ghi chép trong lịch sử như sau: “đặt thêm huyện Đông Anh (thuộc phủ Từ Sơn). Khi ấy vì thượng du Bắc Ninh, địa phận các phủ, huyện bãi bằng, đồng rộng, quân gian dễ tụ họp, cho nên đặc cách đặt thêm (3 tổng huyện Đông Ngàn, 1 tổng huyện Kim Anh, đều lấy toàn tổng). Lại lấy tổng Phù Lỗ thuộc Kim Anh (5 xã) đặt làm tổng Xuân Nộn; tổng Phương La, thuộc Yên Phong đặt làm tổng Thư Lâm, lệ thuộc vào, tất cả 38 xã thôn” [38, tr. Trải qua nhiều thời kỳ lịch sử với nhiều biến động như sự thay đổi tên, sự sát nhập, chia tách về hành chính, có thời kỳ Đông Anh là một huyện của tỉnh Phúc Yên, sau này là Vĩnh Phúc.
Đến năm 1961, thủ đô Hà Nội được mở rộng, huyện Đông Anh được chuyển về Hà Nội, là một huyện ngoại thành với 23 xã. Ngày nay, Đông Anh là một huyện ngoại thành của thủ đô Hà Nội, có “diện tích tự nhiên khá rộng 185,62 km2, dân số 380.806 người phân bố tại 155 thôn làng, 40 tổ dân phố thuộc 23 xã và 1 thị trấn” [48, tr. Huyện 9 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com Đông Anh có nhiều tiềm năng để phát triển kinh tế, xã hội và giao lưu văn hóa: có vị trí địa lý thuận lợi, là cửa ngõ giao thông phía Bắc của thủ đô; có nhiều tuyến đường giao thông huyết mạch như hệ thống đường cao tốc Hà Nội – Lào Cai, Hà Nội – Thái Nguyên, Quốc lộ 3, cầu Thăng Long, cầu Nhật Tân, cảng hàng không quốc tế Nội Bài, hệ thống đường thủy trên các sông Hồng, sông Cà Lồ, sông Đuống,…; khí hậu nhiệt đới gió mùa với lượng mưa vừa phải và đất đai màu mỡ do được các con sông bồi đắp thường xuyên thuận lợi cho phát triển nông nghiệp;… tuy nhiên điều kiện tự nhiên ở vùng đất này cũng đặt ra không ít khó khăn cho nhân dân: địa hình không thuần nhất, cao từ phía Bắc và phía Tây hất xuống, xen lẫn là đồi, Phía Đông, Đông Nam lại nhiều vùng trũng, có nhiều sông nên mùa lũ kéo dài,… Với những đặc điểm về vị trí địa lý trọng yếu và tự nhiên phong phú như trên, Đông Anh trở thành vùng đất được cư dân Việt cổ khai phá từ rất sớm, đã từng hai lầm trở thành Kinh đô của đất nước. Về kinh tế, nhờ được thiên nhiên ưu ái cho nhiều điều kiện tự nhiên phong phú, huyện Đông Anh phát triển khá đa dạng về loại hình kinh tế: nông nghiệp, thủ công nghiệp, thương nghiệp… Nông nghiệp: người dân Đông Anh có nhiều loại cây trồng phù hợp với từng loại đất và địa hình khác nhau: ở các vùng trũng, thâm canh lúa nước đã trở thành truyền thống của người dân nơi đây, và cũng nhờ truyền thống ấy, rất nhiều giống lúa đã trở thành đặc sản của vùng như lúa chiêm cút, lúa tẻ di, lúa hương, lúa trắng,…; các vùng cao hơn có thể trồng các cây công nghiệp, cây thực phẩm: chè ở Đông Ngàn, Kim Anh, mít, trám ở Cổ Loa, các loại rau, mía, cà bẽ,…; ở các vùng ven sông có thể nuôi trồng thủy sản, đánh bắt cá,… Thủ công nghiệp: huyện Đông Anh có nhiều nghề thủ công truyền thống, lưu truyền, phát triển từ xa xưa đến tận ngày nay: nghề dệt vải (ở Thụy Lôi, xã Thụy Lâm), chạm khắc gỗ mỹ nghệ (ở Thiết Öng, xã Vân Hà), sơn 10 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com mài (ở Châu Phong, xã Liên Hà), làm đậu phụ (làng Chài, xã Võng La), làm bún (ở Mạch Tràng, xã Cổ Loa), nấu rượu,… sản phẩm của các ngành nghề này đã trở thành thương hiệu: Nón Xuân Canh lá hồ tơ miến Làng Trùng Minh hương quyện mùi chi Hay Mã Đông Hồ gấm thêu hoa quyện Cày làng Lê dựng nghiệp nông gia Thương nghiệp: vị trí địa lý trọng yếu với hệ thống giao thông đa dạng, thuận lợi đã tạo cho vùng đất Đông Anh lợi thế lớn để phát triển các ngành thương nghiệp dịch vụ.
Để trao đổi, lưu thông hàng hóa, hệ thống chợ đã được hình thành dày đặc trong toàn huyện, mỗi cụm 5, 6 làng có vài chợ họp luân phiên, một số chợ lớn của huyện được nhắc đến trong Đại Nam nhất thống chí: chợ Cổ Loa, chợ Tó, chợ Kim, chợ Vân Trì,… và cũng đã đi vào ca dao, tục ngữ: Ch Dâu câu ch Tó Ch Tó bó ch D c Ch D c c c ch a Ch a sà ch Cói Ch Cói bói ch Dâu. Ca dao Các làng ven sông thì hình thành những bến sông buôn bán tấp nập: bến Nhội, bến Mạnh Tân, bến Vạn Khê,… Ngày nay, trong không khí phát triển sôi động của cả nước nói chung, của thành phố Hà Nội nói riêng, huyện Đông Anh ra sức tập trung khai thác những thế mạnh của mình trong đó có truyền thống nghìn năm vào công cuộc đổi mới và phát triển, tập trung theo hướng: công nghiệp hóa, hiện đại hóa và 11 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com tiếp tục vun đắp, chung tay xây dựng đất nước: Giàu mạnh, xã hội công bằng, dân chủ và văn minh. Bộ mặt kinh tế của huyện đã chuyển mình mạnh mẽ, cơ sở hạ tầng được đầu tư bài bản, nhiều khu công nghiệp, cụm công nghiệp lớn được hình thành thu hút nhiều đầu tư trong và ngoài nước, các khu đô thị, siêu đô thị được hình thành,… Tốc độ phát triển kinh tế ổn định và giữ ở mức tương đối cao (trên 10%/năm). Các ngành kinh tế đạt được nhiều thành tựu: Nông nghiệp phát triển mạnh theo hướng áp dụng khoa học kỹ thuật, chăn nuôi an toàn, chủ động chuyển đổi mô hình cây trồng giá trị thấp sang trồng hoa, cây cảnh và các giống lúa thơm, ngô nếp, khoai tây Đức, sản xuất nấm rơm… cho hiệu quả kinh tế cao hơn.
Đông Anh cũng là một trong bốn địa phương đầu tiên của thành phố Hà Nội được công nhận là huyện nông thôn mới. Đối với ngành công nghiệp, tiểu thủ công nghiệp: Giá trị sản xuất ước tính10 tháng đầu năm 2018 đạt 18.540 tỷ đồng (tăng 11,2%); toàn huyện có 4.050 doanh nghiệp đang hoạt động ổn định, tăng 5% so với cùng kỳ năm 2017; giá trị sản xuất thương mại - dịch vụ đạt 10. Nhờ vào vị trí đắc địa và là cửa ngõ phía Bắc của Thủ Đô, việc cơ sở hạ tầng được nâng cấp ngày một đồng bộ giúp cho Đông Anh những năm qua trở thành một trong những điểm đến hấp dẫn cho các nhà đầu tư. Đối với ngành thương mại, dịch vụ: Cùng với sự phát triển của ngành công nghiệp, thương mại dịch vụ cũng có bước tiến vượt bậc ở tất cả các nhóm ngành nghề.
Hoạt động du lịch cũng được đẩy mạnh nhằm khai thác và phát huy giá trị lịch sử - văn hóa các di tích. Thống kê từ đầu năm đến nay, đã có trên 13.000 lượt du khách đến với Đông Anh, con số này đã liên tục tăng trong nhiều năm trở lại đây [Xem 58]. Trong quy hoạch chung của thành phố Hà Nội, Đông Anh được xác định là đô thị lõi, có vị trí quan trọng trong phát triển kinh tế - xã hội của thành phố. Đông Anh được kỳ vọng trở thành trung tâm thương mại, tài chính, du lịch, dịch vụ chất lượng cao của khu vực phía Bắc thủ đô.
12 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com Về xã hội: Nằm trong vùng văn minh lúa nước sông Hồng, đại bộ phận cư dân trong huyện Đông Anh là nông dân, “sống trong các làng. Mỗi làng là một đơn vị tụ cư cơ bản có sự hết hợp giữa quan hệ láng giềng với quan hệ huyết thống, mang tính tự quản và tính cộng đồng rất cao. Mỗi làng có hai tên: tên Nôm (hay tên Việt cổ), dùng trong giao tiếp thường ngày và tên chữ (hay tên Hán – Việt), dùng trong giấy tờ hành chính, văn bia, được phiên âm từ tên Nôm, chẳng hạn, Chạ Chủ = Cổ Loa, Kẻ Dộc = Dục Tú, Kẻ Óng = Thiết Öng, làng Nhội = Thụy Lôi…” [17, tr. Trước đây, cũng như các làng khác của xã hội Việt Nam truyền thống, các làng của huyện Đông Anh cũng dựa trên thiết chế tổ chức huyết thống, phường hội, láng giềng,.
mỗi làng có hệ thống Hương ước riêng để quản lý. Ngày nay, với sự phát triển của đất nước, lại với vị thế của một huyện ngoại thành, cửa ngõ củ thủ đô, huyện Đông Anh có sứ mệnh đặc biệt quan trọng vì vậy nhận được sự đầu tư lớn của thành phố Hà Nội, nhờ đó, đời sống xã hội nơi đây có những chuyển biến lớn. Đời sống của người dân Đông Anh ngày càng được cải thiện, thể hiện qua một số chỉ tiêu về đời sống như sau: Bảng 1: Một số chỉ tiêu đời sống của người dân Đông Anh so sánh với toàn thành phố và một số quận/huyện khác Toàn Huyện Huyện Huyện Quận Đơn vị Chỉ tiêu Thành Đông Sóc Hoài Hoàng tính phố Anh Sơn Đức Mai Diện tích nhà ở bình quân m2/người 20,8 20,1 16,7 17,4 26,6 Tỷ lệ hộ có nguồn nước % 98,94 99,95 96,64 99,88 99,99 hợp vệ sinh Tỷ lệ hộ có hố xí hợp vệ % 76,72 72,75 44,99 79,07 99,51 sinh Tỷ lệ hộ sử dụng Tivi % 92,64 92,32 94,48 91,86 94,64 Tỷ lệ hộ sử dụng điện thoại % 62,74 68,66 60,31 50,09 78,82 cố định Tỷ lệ hộ sử dụng Mô-tô/Xe % 79,70 79,09 79,99 77,05 89,76 máy 13 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com Tỷ lệ hộ sử dụng Máy Vi % 31,86 18,30 9,75 17,40 54,23 tính Tỷ lệ hộ sử dụng Điều hoà % 21,69 7,50 3,29 3,91 40,00 nhiệt độ Tỷ lệ hộ sử dụng Máy giặt % 35,44 26,55 12,11 26,42 60,10 Tỷ lệ hộ sử dụng Tủ lạnh % 56,63 51,83 35,31 48,03 82,71 Nguồn: Kết quả Tổng điều tra dân số và nhà ở Tp Hà Nội 01/4/2009 Hệ thống y tế khám chữa bệnh cho người dân ngày càng được cải thiện, chất lượng cũng ngày càng được nâng cao.