phần mở đầu, kết luận và danh mục tài liệu tham khảo, phụ lục, nội dung chính bao gồm 03 chương, 07 tiết. 12 Chƣơng 1 HUYỆN ỦY LÃNH ĐẠO XÂY DỰNG NÔNG THÔN MỚI NÂNG CAO – NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN 1. Xây dựng nông thôn mới nâng cao - quan niệm, nội dung, nguyên tắc, vai trò 1. Quan niệm xây dựng nông thôn mới nâng cao 1.
Quan niệm về nông thôn Nông thôn có thể hiểu là phần lãnh thổ không thuộc nội thành, nội thị các thành phố, thị xã, thị trấn và được quản lý bởi cấp hành chính cơ sở là ủy ban nhân dân xã. Ở nông thôn, người dân thường sinh sống bằng nông nghiệp là chủ yếu [46]. Về cơ bản có thể hiểu, vùng nông thôn là vùng tập trung sinh sống của cộng đồng dân cư, trong đó công việc chủ yếu của họ là làm nông. Vùng nông thôn sẽ tập trung chủ yếu là nông dân và có mật số dân số thấp, kết cấu hạ tầng cơ sở thiếu và kém, dân số có trình độ dân trí, trình độ tiếp cận thị trường, hàng hóa kém hơn nhiều so với các vùng thị trấn, thành thị Nông thôn có đặc điểm: + Sản xuất nông nghiệp là đặc trưng cơ bản nhất gắn liền với nông thôn, ngoài ra còn có một số hoạt động sản xuất khác phục vụ cho nông nghiệp.
Do đó, những người sinh sống ở nông thôn chủ yếu là nông dân. Để rút ngắn khoảng cách giữa thành thị và nông thôn, cần chú trọng thực hiện công nghiệp hóa, hiện đại hóa, nâng cao chất lượng kết cấu hạ tầng như điện, đường, trường, trạm và áp dụng các tiến bộ kỹ thuật khác. + Nông thôn có kết cấu hạ tầng kém phát triển, trình độ sản xuất hàng hóa và tiếp cận thị trường thấp hơn, do đó, nhiều dân cư ở nông thôn đến các thành phố lớn để tìm kiếm các cơ hội việc làm. + Thu nhập của người dân nông thôn thấp, đời sống và các hoạt động hưởng thụ văn hóa còn thiếu và yếu, trình độ áp dụng khoa học – công nghệ chưa cao.
13 + Nông thôn giàu tài nguyên và các tiềm năng thiên nhiên, chẳng hạn như đất đai, nguồn nước, khí hậu… Điều đó đòi hỏi để phát triển kinh tế – xã hội vùng nông thôn cần khai thác tốt tiềm năng của từng địa phương. Quan niệm về nông thôn mới Nghị quyết 26-NQ/TW về nông nghiệp, nông thôn và nông dân, ngày 5/8/2008 của Trung ương xác định: NTM là khu vực nông thôn có kết cấu hạ tầng kinh tế - xã hội từng bước hiện đại; cơ cấu kinh tế và các hình thức tổ chức sản xuất hợp lý, gắn nông nghiệp với phát triển nhanh công nghiệp, dịch vụ; gắn phát triển nông thôn với đô thị theo quy hoạch; xã hội nông thôn dân chủ, ổn định, giàu bản sắc văn hóa dân tộc; môi trường sinh thái được bảo vệ; an ninh trật tự được giữ vững; đời sống vật chất, tinh thần của người dân ngày càng được nâng cao; theo định hướng xã hội chủ nghĩa. Như vậy, mô hình NTM là tổng thể những đặc điểm, cấu trúc tạo thành một kiểu tổ chức nông thôn theo tiêu chí mới, đáp ứng tính tiên tiến và đạt chuẩn 19 tiêu chí theo quy định của Chính phủ và hoàn thiện 5 nội dung bao gồm: Làng xã văn minh, sạch đẹp, hạ tầng cơ sở hiện đại; Sản xuất phát triển bền vững theo hướng hàng hóa; Đời sống vật chất, tinh thần của người dân ngày 8 càng được nâng cao; Bản sắc văn hóa dân tộc được giữ gìn, phát triển; Nông thôn được quản lý tốt, dân chủ ngày càng được nâng cao. Tóm lại, NTM được thể hiện ở những đặc điểm sau đây: Thứ nhất, nông thôn được cấu trúc trên nền tảng của làng, xã truyền thống, có đời sống vật chất, tinh thần ngày càng cao.
Thứ hai, bên cạnh những ngành nghề truyền thống, những ngành nghề gắn với quá trình CNH, HĐH đang dần được hình thành, phát triển. Thứ ba, về văn hóa - xã hội, những giá trị văn hóa truyền thống được gìn giữ và phát huy, tạo động lực mới cho phát triển KT-XH, nâng cao đời sống vật chất, tinh thần của người dân nông thôn. Thứ tư, hệ thống kết cấu hạ tầng hiện đại, môi trường ngày càng được gìn giữ, tái tạo. Thứ năm, về dân chủ cơ sở ở nông thôn ngày càng được phát huy mạnh mẽ, 14 đi vào thực chất, người dân là một trong những chủ thể đóng vai trò quyết định đối với việc xây dựng nông thôn mới.
Thứ sáu, chương trình xây dựng nông thôn mới hiện nay được thực hiện chủ yếu theo phương châm “Nhà nước và nhân dân cùng làm”; trong đó, dân tự làm là chính, Nhà nước chỉ h trợ, nhưng phải đáp ứng những mục tiêu của phát triển kinh tế - xã hội, bị quyết định bởi quản lý nhà nước và sự khéo léo, linh hoạt trong tổ chức thực hiện của địa phương. Thứ bảy, việc xây dựng nông thôn mới hiện nay bị ràng buộc bởi các tiêu chí chung của nông thôn mới, nhưng mang nặng tính đặc thù của từng địa phương (xã) do bị quy định, chi phối bởi đặc điểm làng xã, truyền thống, tập quán, điều kiện tự nhiên. và nhiều ràng buộc khác bởi cơ chế dân chủ hóa ở cơ sở. Quan niệm về nông thôn mới nâng cao Có nhiều quan niệm khác nhau về nông thôn mới nâng cao.
Về cơ bản có thể hiểu: NTM nâng cao chính là khu vực nông thôn đã đạt được các tiêu chí đề ra theo đúng quy định về NTM trong Chương trình Mục tiêu Quốc gia về xây dựng NTM của Chính phủ bao gồm đạt chuẩn 19/19 tiêu chí NTM nói chung và đang trong quá trình xây dựng nông thôn giai đoạn tiếp theo để đạt chuẩn yêu cầu NTM nâng cao giai đoạn 2021 – 2025 theo Quyết định 318/QĐ-TTg, ngày 08 tháng 3 năm 2022 của Thủ tướng Chính phủ về Chương trình mục tiêu quốc gia xây dựng NTM nâng cao giai đoạn 2021 – 2025. Trong đó cơ bản sẽ là một nông thôn có cơ sở hạ tầng kinh tế, xã hội tiên tiến, hiện đại, làng, xã văn minh, xanh, sạch, đẹp; nền sản xuất nông nghiệp bền vững theo hướng tiệm cận với khoa học hiện đại; đời sống của nông dân ấm no, hạnh phúc; các yếu tố về bản sắc văn hóa dân tộc của địa phương được giữ gìn, bảo tồn và phát triển, an ninh, an toàn nông thôn được bảo đảm và thực hiện dân chủ. Tuy nhiên, để đạt được chuẩn các tiêu chí theo đúng chương trình mục tiêu quốc gia được chính phủ phê duyệt trong Quyết định 318/QĐ-TTg, ngày 15 08 tháng 3 năm 2022 của Thủ tướng Chính phủ về Chương trình mục tiêu quốc gia xây dựng NTM nâng cao giai đoạn 2021 – 2025, nông thôn phải đạt các yêu cầu sau sẽ được công nhận là NTM nâng cao: - Đạt chuẩn NTM (đáp ứng đầy đủ mức đạt chuẩn theo yêu cầu của Bộ tiêu chí quốc gia về xã nông thôn mới nâng cao giai đoạn 2021 - 2025). Bao gồm có 11 nội dung (Chi tiết tại Quyết định 318/QĐ-TTg, ngày 08 tháng 3 năm 2022 của Thủ tướng Chính phủ về Chương trình mục tiêu quốc gia xây dựng NTM nâng cao giai đoạn 2021 – 2025).
- Đạt 19 tiêu chí xã NTM nâng cao giai đoạn 2021 - 2025, gồm: 1- Quy hoạch; 2- Giao thông; 3- Thủy lợi và phòng, chống thiên tai; 4- Điện; 5- Giáo dục; 6- Văn hóa; 7- Cơ sở hạ tầng thương mại nông thôn; 8- Thông tin và Truyền thông; 9- Nhà ở dân cư; 10 -Thu nhập; 11- Nghèo đa chiều; 12- Lao động; 13- Tổ chức sản xuất và phát triển kinh tế nông thôn; 14- Y tế; 15- Hành chính công; 16- Tiếp cận pháp luật; 17- Môi trường; 18- Chất lượng môi trường sống; 19- Quốc phòng và An ninh. Trong đó: - Xã Nông thôn mới nâng cao: là xã có đẩy đủ, đạt chuẩn 11 nội dung xây dựng NTM nâng cao và 19 tiêu chí trong Bộ tiêu chí quốc gia về xây dựng NTM nâng cao giai đoạn 2021 - 2025. - Huyện Nông thôn mới nâng cao: Là huyện có 75% số xã trong huyện đạt NTM nâng cao. Quan niệm về xây dựng nông thôn mới nâng cao Xây dựng NTM nâng cao là một trong những chương trình MTQG được kỳ vọng góp phần chuyển đổi nền nông nghiệp, nâng cao chất lượng sống cho nông dân và người dân nông thôn giai đoạn tiếp theo khi đã đạt chuẩn NTM, mang lại những giá trị bền vững cho nông thôn trong giai đoạn mới, tiếp cận mục tiêu đến năm 2030 Việt Nam cơ bản trở thành nước công nghiệp theo hướng hiện đại.
16 Đảng và Nhà nước ta đã đưa ra các chương trình MTQG về xây dựng NTM trong từng giai đoạn cụ thể. Chương trình mục tiêu quốc gia về xây dựng NTM được khởi động từ năm 2010, dựa trên Nghị quyết Hội nghị lần thứ 7 Ban Chấp hành Trung ương Đảng khoá X về nông nghiệp, nông dân, nông thôn (ngày 5 tháng 8 năm 2008). Viêc xây dựng NTM nâng cao là việc huy động sức mạnh của toàn bộ các lực lượng trong xã hội nhằm xây dựng thôn, xã khang trang, sạch đẹp. Đồng thời phát triển sản xuất nông nghiệp, công nghiệp, dịch vụ; xây dựng nếp sống văn hóa, môi trường và an ninh vững chắc.
Từ đó, tăng mức thu nhập bình quân đầu người, nâng cao chất lượng cuộc sống nông dân. Trên cơ sở các cách tiếp cận trên có thể hiểu: Xây dựng NTM nâng cao là quá trình đổi mới đi vào chiều sau, hiệu quả, bền vững, đổi mới nhận thức liên tục, nâng cao khả năng của người dân, tạo động lực giúp họ tham gia một cách tích cực và chủ động trong quá trình phát triển kinh tế, xã hội ở địa phương, góp phần thực hiện chính sách NTM kiểu mẫu, NTM nâng cao, tạo đà để thay đổi hạ tần g cơ sở và diện mạo đời sống, văn hoá, qua đó thu hẹp khoảng cách giữa nông thôn và thành thị. Quá trình này cần rất nhiều thời gian nên phải tiến hành từng bước, cụ thể và thường xuyên; là một trong những nội dung cần đặc biệt tập trung lãnh đạo, của Đảng và Nhà nước ta hiện nay và thời gian tiếp theo. Chủ thể của quá trình xây dựng NTM nâng cao bao gồm: + Chủ thể tiến hành: nông dân là chủ thể trực tiếp tiến hành các hoạt động và cũng là chủ thể trực tiếp hưởng thụ các thành quả của hoạt động đó.
+ Chủ thể lãnh đạo, chỉ đạo: Đảng, Nhà nước, Ban chỉ đạo xây dựng NTM nâng cao các cấp.