Chương 1 CHỦ TRƯƠNG VÀ SỰ CHỈ ĐẠO CỦA ĐẢNG BỘ TỈNH ĐỒNG NAI VỀ XÂY DỰNG ĐỜI SỐNG VĂN HÓA CƠ SỞ (2010 - 2015) 1. Những yếu tố tác động và chủ trương của Đảng bộ tỉnh Đồng Nai về xây dựng đời sống văn hóa cơ sở 1. Những yếu tố tác động đến sự lãnh đạo xây dựng đời sống văn hóa cơ sở của Đảng bộ tỉnh Đồng Nai * Tình hình thế giới, khu vực, trong nước Hòa bình, hợp tác và phát triển tiếp tục là xu thế lớn, đã và đang thúc đẩy quá trình hình thành xã hội thông tin và kinh tế tri thức. Toàn cầu hóa là một xu thế khách quan, lôi cuốn “các nước, các vùng lãnh thổ vừa thúc đẩy hợp tác, vừa tăng sức ép cạnh tranh và tính phụ thuộc lẫn nhau” [26, tr.
Khoa học, công nghệ phát triển nhanh cùng với toàn cầu hóa và hội nhập quốc tế ngày càng sâu rộng tác động mạnh mẽ đến quá trình phát triển kinh tế - xã hội của các quốc gia. Khu vực Đông Nam Á “sẽ là khu vực phát triển năng động và đang hình thành nhiều hình thức liên kết, hợp tác đa dạng hơn, song vẫn tồn tại những nhân tố gây mất ổn định” [26, tr.28], nhất là tranh chấp lãnh thổ, biển, đảo ngày càng gay gắt. Ở trong nước, hệ thống thể chế, cơ chế chính sách về phát triển đất nước nói chung, văn hóa nói riêng ngày càng được hoàn thiện; “tiềm lực, vị thế đất nước được nâng lên, quan hệ đối ngoại ngày càng được mở rộng; sự ổn định về chính trị là tiền đề quan trọng để đẩy mạnh công cuộc đổi mới của đất nước” [26, tr. Tuy nhiên, trước những tác động của mặt trái cơ chế thị trường, sự hội nhập, giao lưu của nhiều nền văn hóa trên thế giới, cùng với sự chống phá của các thế lực thù địch gây ra, nhất là âm mưu, thủ đoạn “diễn biến hòa bình” trên lĩnh vực tư tưởng văn hóa là thách thức không nhỏ.
Chính quyền có nơi buông lỏng quản lý xã hội về mặt pháp luật 13 ở một số lĩnh vực; tình trạng quan liêu, tham nhũng; tình hình tội phạm, tệ nạn xã hội ngày càng biến tướng và diễn biến theo chiều hướng phức tạp, tác động ít nhiều đến nhận thức, tư tưởng, đạo đức, lối sống văn hóa của Nhân dân. Những thuận lợi và khó khăn nêu trên có tác động mạnh mẽ đến tư tưởng, tình cảm và quyết tâm của cán bộ, đảng viên và các tầng lớp Nhân dân. Đó cũng là vấn đề đặt ra cho xây dựng ĐSVH cơ sở trước những cơ hội, thách thức cần phải giải quyết nhanh, triệt để trên cơ sở tinh thần đoàn kết, sáng tạo của Đảng bộ và Nhân dân tỉnh Đồng Nai. * Chủ trương của Đảng, chính sách của Nhà nước về xây dựng đời sống văn hóa cơ sở Về mục tiêu Đại hội XI (2011) của Đảng chủ trương: Xây dựng nền văn hóa tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc, “đưa phong trào “Toàn dân đoàn kết xây dựng đời sống văn hóa” đi vào chiều sâu, thiết thực, hiệu quả; xây dựng nếp sống văn hóa trong các gia đình, khu dân cư, cơ quan, đơn vị, doanh nghiệp, làm cho các giá trị văn hóa thấm sâu vào mọi mặt đời sống, tạo sức đề kháng với các sản phẩm độc hại” [31, tr.
Tiếp đó, Hội nghị lần thứ Chín BCH Trung ương Đảng khóa XI (2014), tiếp tục nhấn mạnh quan điểm: “Xây dựng nền văn hóa và con người Việt Nam phát triển toàn diện, hướng đến chân - thiện - mỹ, thấm nhuần tinh thần dân tộc, nhân văn, dân chủ và khoa học” [32, tr. Hội nghị xác định một số mục tiêu cụ thể: Một là, hoàn thiện các chuẩn mực giá trị văn hóa và con người Việt Nam, tạo môi trường và điều kiện để phát triển nhân cách, đạo đức, trí tuệ, năng lực sáng tạo, trách nhiệm xã hội, nghĩa vụ công dân, ý thức tuân thủ pháp luật; đề cao tinh thần yêu nước, tự hào dân tộc, trách nhiệm của mỗi người với bản thân, với gia đình, cộng đồng, xã hội và đất nước [32, tr. 14 Hai là, xây dựng môi trường văn hóa lành mạnh, phù hợp với bối cảnh phát triển kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa và hội nhập quốc tế. Xây dựng văn hóa trong hệ thống chính trị, trong từng cộng đồng làng, bản, khu phố, cơ quan, đơn vị, doanh nghiệp và mỗi gia đình [32, tr.
Ba là, hoàn thiện thể chế, chế định pháp lý và TCVH bảo đảm xây dựng và phát triển văn hóa, con người trong thời kỳ đẩy mạnh công nghiệp hóa, hiện đại hóa và hội nhập quốc tế [32, tr. Bốn là, xây dựng thị trường văn hóa lành mạnh, đẩy mạnh phát triển công nghiệp văn hóa, tăng cường quảng bá văn hóa Việt Nam [32, tr. Năm là, từng bước thu hẹp khoảng cách về hưởng thụ văn hóa giữa thành thị và nông thôn, giữa các vùng miền và các giai tầng xã hội. Ngăn chặn và đẩy lùi sự xuống cấp đạo đức xã hội [32, tr.
Về nhiệm vụ Để hoàn thành mục tiêu, Nghị quyết Đại hội XI (2011) của Đảng đề ra những nhiệm vụ chủ yếu: Củng cố và xây dựng môi trường văn hóa lành mạnh, đưa phong trào “Toàn dân đoàn kết xây dựng ĐSVH” đi vào chiều sâu, thiết thực, hiệu quả; bảo tồn và phát huy giá trị các di sản văn hóa truyền thống, cách mạng [31, tr. Cùng với đó, Hội nghị lần thứ Chín BCH Trung ương Đảng khóa XI, chú trọng: Xây dựng ĐSVH ở địa bàn dân cư, các cơ quan, đơn vị, doanh nghiệp đoàn kết, dân chủ, văn minh, đạt chuẩn thực chất về văn hóa. Nâng cao chất lượng, hiệu quả các cuộc vận động văn hóa, phong trào “Toàn dân đoàn kết xây dựng ĐSVH” [32, tr. Xây dựng, hoàn thiện đi đôi với nâng cao chất lượng, hiệu quả hoạt động của các TCVH.
Tạo điều kiện để Nhân dân chủ động tổ chức các hoạt động văn hóa cộng đồng [32, tr. Chú trọng chăm lo xây dựng văn hóa trong Đảng, trong các cơ quan Nhà nước và các đoàn thể; coi đây là nhân tố quan trọng để xây dựng hệ 15 thống chính trị trong sạch, vững mạnh. Ngăn chặn, đẩy lùi tình trạng suy thoái về tư tưởng chính trị, đạo đức, lối sống trong một bộ phận cán bộ, công chức, đảng viên [32, tr. Huy động sức mạnh của toàn xã hội nhằm bảo tồn, phát huy các giá trị văn hóa truyền thống, khích lệ sáng tạo các giá trị văn hóa mới, tiếp thu tinh hoa văn hóa nhân loại, làm giàu văn hóa dân tộc [32, tr.
Quy hoạch, sắp xếp lại hệ thống báo chí đáp ứng yêu cầu phát triển, bảo đảm thiết thực, hiệu quả. Chú trọng công tác quản lý các loại hình thông tin trên mạng internet để định hướng tư tưởng và thẩm mỹ cho Nhân dân. Các cơ quan truyền thông phải thực hiện đúng tôn chỉ, mục đích; nâng cao tính tư tưởng, nhân văn và khoa học [32, tr. Đồng thời, ngày 05/02/2015, BCH Trung ương Đảng đã ban hành Chỉ thị số 41-CT/TW, Về việc tăng cường sự lãnh đạo của Đảng đối với công tác quản lý và tổ chức lễ hội, chỉ rõ: “Việc quản lý và tổ chức lễ hội của từng ngành, địa phương, cơ sở theo đúng quy định của pháp luật; thiết thực, hiệu quả, tiết kiệm; phù hợp với thuần phong mỹ tục, phát huy giá trị văn hóa truyền thống tốt đẹp của dân tộc, có ý nghĩa giáo dục cao; đáp ứng nhu cầu văn hóa, tinh thần lành mạnh của Nhân dân” [3, tr.
Về giải pháp Để thực hiện thắng lợi mục tiêu, nhiệm vụ xác định, Đảng đã đề ra các giải pháp: Một là, xây dựng nếp sống văn hóa trong các gia đình, khu dân cư, cơ quan, đơn vị, doanh nghiệp, làm cho các giá trị văn hóa thấm sâu vào mọi mặt đời sống [31, tr. Hai là, tiếp tục đẩy mạnh việc giáo dục, bồi dưỡng đạo đức, lối sống có văn hóa; xây dựng nếp sống văn minh trong việc cưới, việc tang, lễ hội; ngăn chặn và đẩy lùi các hủ tục, bạo lực, gây rối trật tự công cộng, mại dâm, ma tuý, cờ bạc [31, tr. 16 Ba là, tăng cường hiệu quả hoạt động của hệ thống TCVH ở các cấp, đồng thời có kế hoạch cải tạo, nâng cấp và đầu tư xây dựng mới một số công trình văn hoá, nghệ thuật, TDTT hiện đại ở các trung tâm kinh tế - chính trị - văn hoá của đất nước [31, tr. Bốn là, xã hội hóa các hoạt động văn hóa, chú trọng nâng cao ĐSVH ở nông thôn, vùng khó khăn, thu hẹp khoảng cách hưởng thụ văn hóa giữa các vùng, các nhóm xã hội, giữa đô thị và nông thôn [31, tr.
Năm là, xây dựng và thực hiện các chính sách, chế độ đào tạo, bồi dưỡng, chăm lo đời sống vật chất, tinh thần, tạo điều kiện đội ngũ những người hoạt động văn hóa [31, tr.225] và “coi trọng quy hoạch, bố trí cán bộ lãnh đạo, quản lý văn hóa, cán bộ ở cơ sở” [32, tr. Sáu là, phát triển và mở rộng việc sử dụng internet, đồng thời có biện pháp quản lý, hạn chế mặt tiêu cực, ngăn chặn hiệu quả các hoạt động lợi dụng internet để truyền bá tư tưởng phản động, lối sống không lành mạnh [32, tr. Về chính sách của Nhà nước Quán triệt Nghị quyết Đại hội XI của Đảng; Chính phủ thành lập BCĐ phong trào “Toàn dân đoàn kết xây dựng đời sống văn hóa” từ Trung ương đến từng địa phương và các văn bản hướng dẫn thực hiện. Ngày 05/01/2010, Thủ tướng Chính phủ ban hành Quyết định số 22/QĐ-TTg phê duyệt Đề án Phát triển văn hóa nông thôn đến năm 2010, định hướng đến năm 2020; Quyết định số 1780/QĐ-TTg ngày 12/10/2011, Về việc Phê duyệt Đề án xây dựng đời sống văn hóa công nhân ở các khu công nghiệp đến năm 2015, định hướng đến năm 2020; Quyết định số 159/QĐ-TTg, ngày 15/01/2013, Về việc ban hành quy chế tổ chức và hoạt động của Ban chỉ đạo Trung ương phong trào “Toàn dân đoàn kết xây dựng đời sống văn hóa”; Quyết định số 2164/QĐ-TTg ngày 11/11/2013, Về việc phê duyệt Quy hoạch tổng thể phát triển hệ thống thiết chế văn hóa, thể thao cơ sở giai đoạn 2013 - 2020 định hướng 2030… Đặc biệt ngày 16/9/2011, ban hành Quyết định số 1610/QĐ-TTg phê duyệt Chương 17 trình thực hiện phong trào “Toàn dân đoàn kết xây dựng đời sống văn hóa” giai đoạn 2011 - 2015, định hướng đến năm 2020.
Chương trình xác định rõ: “Nâng cao chất lượng phong trào xây dựng gia đình văn hóa; thôn, làng, ấp, bản văn hóa; tổ dân phố văn hóa; cơ quan, đơn vị, doanh nghiệp đạt chuẩn văn hóa” [57, tr.